{"id":56951,"date":"2012-05-20T21:14:16","date_gmt":"2012-05-21T02:14:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=56951"},"modified":"2012-05-20T21:14:16","modified_gmt":"2012-05-21T02:14:16","slug":"uniewaznianie-pamieci-dr-barbara-fedyszak-radziejowska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=56951","title":{"rendered":"Uniewa\u017cnianie pami\u0119ci – dr Barbara Fedyszak-Radziejowska<\/em>"},"content":{"rendered":"

Szukanie odpowiedzi na pytanie o pow\u00f3d rezygnacji z formu\u0142y dawnego „Biuletynu IPN” i przyj\u0119cie nowej, dla miesi\u0119cznika „Pami\u0119\u0107.pl”, pozwala lepiej zrozumie\u0107 kierunek niedostrzeganych na co dzie\u0144 zmian zachodz\u0105cych w Instytucie Pami\u0119ci Narodowej. Prezes \u0141ukasz Kami\u0144ski uzasadnia je „nowymi wyzwaniami”, jakie stawia przed Instytutem konieczno\u015b\u0107 dotarcia do „\u017cyj\u0105cego w wolnej Polsce”, czyli w „zupe\u0142nie zmienionym \u015bwiecie” pokolenia. Dodaje, \u017ce priorytetem w pracy Instytutu jest edukacja. Por\u00f3wnajmy wi\u0119c oba biuletyny, aby sprawdzi\u0107, co edukacja i nowe pokolenie zyska\u0142y dzi\u0119ki tej zmianie.<\/strong>

Dwa biuletyny<\/strong><\/p>\r\n

Ostatni numer dawnego biuletynu liczy 200 stron. Przypomina ksi\u0105\u017ck\u0119, w kt\u00f3rej teksty zdecydowanie przewa\u017caj\u0105 nad ubog\u0105, bia\u0142o-czarn\u0105 szat\u0105 graficzn\u0105, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 prawie wy\u0142\u0105cznie nieliczne zdj\u0119cia. Nowy miesi\u0119cznik ma ledwie 72 strony, za to nieco wi\u0119kszego formatu, na kt\u00f3rych kolorowe zdj\u0119cia i inne graficzne atrakcje zdaj\u0105 si\u0119 dominowa\u0107 nad tekstami. Zupe\u0142nie jak w nowych podr\u0119cznikach i nowych programach nauczania, przygotowuj\u0105cych m\u0142odzie\u017c do zdawania test\u00f3w.<\/p>\r\n

Ostatni stary biuletyn po\u015bwi\u0119cono, zgodnie z przyj\u0119t\u0105 zasad\u0105, przede wszystkim jednemu, wybranemu problemowi. Poniewa\u017c ukaza\u0142 si\u0119 jako numer listopadowo-grudniowy, wiod\u0105cym tematem by\u0142 13 grudnia 1981 roku. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 artyku\u0142\u00f3w dotyczy\u0142a wydarze\u0144, wspomnie\u0144, analiz i rozwa\u017ca\u0144 nad stanem wojennym i jego konsekwencjami. Do numeru do\u0142\u0105czono film DVD pt. „Video niekontrolowane”. Ok\u0142adka tego skromnego kolorystycznie biuletynu jarzy si\u0119 bia\u0142o-czerwonymi zniczami krzy\u017ca, symbolizuj\u0105cego w latach 80. ofiary stanu wojennego. Pierwszy numer „Pami\u0119ci.pl” wyszed\u0142 w kwietniu i kwietniowe jest jego kalendarium, ale zbrodnia katy\u0144ska nie jest najwa\u017cniejszym tematem pisma. Wa\u017cniejszy wydaje si\u0119 Marzec \u00b468, kt\u00f3remu po\u015bwi\u0119cono zar\u00f3wno ok\u0142adk\u0119, jak i bardzo subiektywn\u0105 analiz\u0119 socjologiczno-historyczn\u0105 autorstwa Marcina Kuli. Do czytania pierwszego numeru „Pami\u0119ci.pl” zaprasza kolorowa ok\u0142adka ze zdj\u0119ciem, zapewne z archiwum SB, na kt\u00f3rym widzimy plecy milicjant\u00f3w z pa\u0142kami, kt\u00f3rzy podbiegaj\u0105 do niewielkiego ulicznego zgromadzenia na Krakowskim Przedmie\u015bciu (?). Zestaw temat\u00f3w przygotowano w taki spos\u00f3b, by czytelnik nie mia\u0142 powod\u00f3w s\u0105dzi\u0107, \u017ce kwiecie\u0144 i Katy\u0144 s\u0105 dla redaktora naczelnego wa\u017cne w historii Polski. W dawnym biuletynie publikowano artyku\u0142y pracownik\u00f3w IPN, komentarze, wspomnienia, dokumenty, recenzje i polemiki, a tak\u017ce zapisy wa\u017cnych dyskusji prezentuj\u0105cych odmienne punkty widzenia wok\u00f3\u0142 wiod\u0105cego tematu oraz doniesienia o nowych odkryciach archiwalnych historyk\u00f3w, nie zawsze z tym tematem zwi\u0105zane. Czytelnik starego biuletynu mia\u0142 szans\u0119 nie tylko poznawa\u0107 fakty, lecz tak\u017ce ich interpretacj\u0119 i pr\u00f3bowa\u0107 zrozumie\u0107 sens opisywanych wydarze\u0144 i proces\u00f3w. „Pami\u0119\u0107.pl” tylko opowiada barwnie i kolorowo o tym, co „wydarzy\u0142o si\u0119 w XX wieku”. Jest kalendarium historyczne, zabawny i wspomnieniowy dla mojego pokolenia felieton o p\u0142k. Omelanie, wywiad, ale nie dyskusja, jest „stopklatka” (?) i inne (sta\u0142e?) dzia\u0142y bardzo rozmaicie zatytu\u0142owane. Jest wi\u0119c Prawda czasu, prawda ekranu, Historia w kinie, Hej, kto Polak…, Z broni\u0105 w r\u0119ku, czy Prosto z najweselszego baraku… (?). Jest te\u017c dow\u00f3d bezpo\u015bredni, \u017ce miesi\u0119cznik wydawany jest przez Instytut Pami\u0119ci Narodowej. To rubryka „Z archiwum IPN” oraz dzia\u0142 Edukacji Historycznej. S\u0105 recenzje, a nawet „Orze\u0142 bia\u0142y”, co prawda na francuskich fura\u017cerkach, ale jednak jest! Kto zgad\u0142by, \u017ce pod zawo\u0142aniem „Hej, kto Polak…” znajdzie opowie\u015b\u0107 o Stefanie Pabisiu, jednym z \u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych, a w dziale „Z broni\u0105 w r\u0119ku” – opowie\u015b\u0107 o projektowaniu i produkcji polskiego pistoletu Vis. Na „Pami\u0119\u0107.pl” sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 tak bardzo r\u00f3\u017cnorodne i rozproszone tematycznie teksty, \u017ce trudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, i\u017c dobrano je wedle zasady: kr\u00f3tko, zgrabnie i lekko opowiedzie\u0107 o czymkolwiek, co „wydarzy\u0142o si\u0119 w XX wieku”. Mam wra\u017cenie, \u017ce Jan Pawe\u0142 II m\u00f3wi\u0105c w polskim Sejmie: „Ale nam si\u0119 wydarzy\u0142o”, nie \u017cartowa\u0142 dlatego, \u017ce uwa\u017ca\u0142 obecno\u015b\u0107 polskiego Papie\u017ca w polskim Sejmie za rzecz bagateln\u0105. U\u017cy\u0142 tego sformu\u0142owania, by dowarto\u015bciowa\u0107 to, co uda\u0142o si\u0119 Polakom osi\u0105gn\u0105\u0107 po 9 latach wytrwa\u0142ej batalii o woln\u0105, demokratyczn\u0105 i niekomunistyczn\u0105 Polsk\u0119.

Subiektywne credo<\/strong><\/p>\r\n

Czytaj\u0105c „Pami\u0119\u0107.pl”, mam wra\u017cenie, \u017ce redakcja miesi\u0119cznika nie chcia\u0142aby u czytelnik\u00f3w wywo\u0142a\u0107 wra\u017cenia, \u017ce historia jest dla niej nie tylko wa\u017cn\u0105, ale i powa\u017cn\u0105 dziedzin\u0105 nauki. W s\u0142owie wst\u0119pnym Andrzej Brzozowski, redaktor naczelny, powo\u0142uje si\u0119 na wywiad z prof. Andrzejem Paczkowskim, sugeruj\u0105c, \u017ce „ka\u017cdy ma prawo do w\u0142asnej cz\u0119\u015bci pami\u0119ci narodowej”, co, jak pisze, b\u0119dzie swoistym credo nowego pisma. Jak pogodzi\u0107 to z wcze\u015bniejsz\u0105 zapowiedzi\u0105, \u017ce „Pami\u0119\u0107.pl” oddaje swoje \u0142amy pracownikom Instytutu, kt\u00f3rego podstawowym obowi\u0105zkiem jest przechowywanie narodowej pami\u0119ci o dziejach najnowszych, piel\u0119gnowanie jej i upowszechnianie. A wi\u0119c jednak „narodowa” pami\u0119\u0107 istnieje, co wi\u0119cej, to dla niej, a nie dla piel\u0119gnowania wielu rozproszonych pami\u0119ci cz\u0105stkowych i subiektywnych powsta\u0142 Instytut Pami\u0119ci Narodowej.<\/p>\r\n

Mam nadziej\u0119, \u017ce pismo b\u0119dzie wierne idei stoj\u0105cej u pocz\u0105tku powstania Instytutu. Przypominam, \u017ce w ustawowych obowi\u0105zkach Instytutu Pami\u0119ci Narodowej mie\u015bci si\u0119 te\u017c kilka innych zada\u0144, jak dokumentowanie i badanie zasob\u00f3w archiwalnych Instytutu czy wykorzystywanie tych zasob\u00f3w do prowadzenia proces\u00f3w lustracyjnych os\u00f3b publicznych oraz post\u0119powa\u0144 \u015bledczych przeciwko podejrzanym o pope\u0142nienie zbrodni komunistycznych i nazistowskich. By\u0107 mo\u017ce deklaracja A. Brzozowskiego oznacza, \u017ce miesi\u0119cznik zamierza przechowywa\u0107 i piel\u0119gnowa\u0107 „w\u0142asne cz\u0105stki pami\u0119ci narodowej” i szuka w wypowiedziach prof. Paczkowskiego dla takiej dzia\u0142alno\u015bci usprawiedliwienia. Jednak by\u0142y przewodnicz\u0105cy i Kolegium, i Rady IPN przypomina, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjna IPN rozwin\u0119\u0142a si\u0119 i zmieni\u0142a nie tylko z powod\u00f3w „lustracyjnych”, lecz tak\u017ce dla przywr\u00f3cenia naszej pami\u0119ci o ludziach i wydarzeniach przemilczanych lub ca\u0142kowicie zak\u0142amanych, jak \u017co\u0142nierze wykl\u0119ci. Co wi\u0119cej, prof. Paczkowski m\u00f3wi o pami\u0119ci zbiorowej, kt\u00f3r\u0105 wsp\u00f3\u0142tworzy nasza wiedza, a nie tylko suma indywidualnych pami\u0119ci. Zauwa\u017ca spory wok\u00f3\u0142 wielu wydarze\u0144, ale dostrzega te\u017c znacznie wa\u017cniejszy problem – zast\u0119powania starej pami\u0119ci „now\u0105”. Mam wra\u017cenie, \u017ce kiedy m\u00f3wi o „wymazywaniu z pami\u0119ci” os\u00f3b i wydarze\u0144, nie zak\u0142ada, \u017ce i on, i redakcja tak\u017ce mog\u0105 mniej czy bardziej \u015bwiadomie stosowa\u0107 t\u0119 technik\u0119. A jednak. Gdy prof. Paczkowski zaprzecza podzia\u0142owi na „w\u0142adz\u0119 i spo\u0142ecze\u0144stwo”, zdaje si\u0119 zapomina\u0107, \u017ce ta pierwsza jest niepor\u00f3wnanie bardziej odpowiedzialna za kszta\u0142towanie rzeczywisto\u015bci, bo jej mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania s\u0105 niepor\u00f3wnanie wi\u0119ksze ni\u017c „spo\u0142ecze\u0144stwa”. Przewaga elit w\u0142adzy, elit ekonomicznych, opiniotw\u00f3rczych i symbolicznych nad odbiorcami ich decyzji jest kolosalna. To „w\u0142adza” wymusza na narodzie wiele rzeczy, nie tylko „zaj\u0119cie okre\u015blonego stanowiska”. A nar\u00f3d, w systemie autorytarnym bardzo rzadko, a tak\u017ce w dobrze funkcjonuj\u0105cej demokracji nie zawsze skutecznie upomina si\u0119 o swoje prawa, w tym prawo do kontrolowania rz\u0105dz\u0105cych. Nie wypada powtarza\u0107 bana\u0142\u00f3w o „z\u0142ej” w\u0142adzy, za kt\u00f3r\u0105 zawsze odpowiada spo\u0142ecze\u0144stwo, i tej „dobrej”, kt\u00f3ra niejako „sama z siebie” przewodzi „niedoskona\u0142emu” spo\u0142ecze\u0144stwu. Ten bana\u0142 to przyk\u0142ad „wymazywania” z pami\u0119ci prawdy o odpowiedzialno\u015bci elit.

Nieobecni w pami\u0119ci<\/strong><\/p>\r\n

Czy w pierwszym numerze „Pami\u0119ci.pl” zdarza si\u0119 wymazywanie z narodowej pami\u0119ci wybranych zdarze\u0144 i os\u00f3b? Niestety tak. C\u00f3\u017c bowiem z tego, \u017ce czytamy uroczy felieton o p\u0142k. Omelanie i o dzielnych polskich tw\u00f3rcach pistoletu Vis. \u0179e dowiadujemy si\u0119 interesuj\u0105cych rzeczy o Antonim S\u0142onimskim czy o z\u0142otym bloku utworzonym przez Francj\u0119, Belgi\u0119, Holandi\u0119, W\u0142ochy i Polsk\u0119 w 1933 roku (dodajmy, \u017ce \u00f3wczesna strefa z\u0142ota, podobnie jak dzisiejsza strefa euro, okaza\u0142a si\u0119 fiaskiem). C\u00f3\u017c z tego, \u017ce Tomasz \u0141abuszewski opowiada nam niezwyk\u0142\u0105 histori\u0119 „Stefana”, jednego z wykl\u0119tych, a Grzegorz Majchrzak wzbogaca nasz\u0105 wiedz\u0119 o Zbigniewie Herbercie, relacjonuj\u0105c w dziale „Z archiwum IPN” materia\u0142y z pods\u0142uch\u00f3w i inwigilacji poety.<\/p>\r\n

Wymazywanie pami\u0119ci o nielubianych osobach i wydarzeniach jest w „Pami\u0119ci.pl” wyra\u017anie obecne. Jak inaczej wyja\u015bni\u0107 fakt, \u017ce w kwietniowym numerze zbrodnia katy\u0144ska zosta\u0142a odnotowana tylko w dwu miejscach (nie licz\u0105c zdj\u0119cia „Go\u0144ca Krakowskiego” z 15 kwietnia 1943 roku), tj. w Kalendarium Historycznym i w artykule „Imiona zamiast liczb”, po\u015bwi\u0119conym edukacji historycznej o Katyniu. W\u015br\u00f3d sze\u015bciu umieszczonych w Kalendarium wydarze\u0144 s\u0105: obj\u0119cie przez Zdzis\u0142awa Najdera funkcji dyrektora RWE; podpisanie polsko-sowieckiej umowy o budowie Pa\u0142acu Kultury i Nauki; nadanie przez podziemne radio „Solidarno\u015b\u0107” pierwszej audycji; rozpocz\u0119cie przez PPR w 1947 roku „bitwy o handel”; oraz, potraktowane jako r\u00f3wnorz\u0119dne, rozpocz\u0119cie przymusowych przesiedle\u0144 ludno\u015bci ukrai\u0144skiej i pod dat\u0105 3 kwietnia informacja, \u017ce „z obozu w Kozielsku na egzekucj\u0119 do Katynia wyruszy\u0142 pierwszy transport polskich je\u0144c\u00f3w”, o kt\u00f3rych „dzi\u015b cz\u0119sto m\u00f3wi si\u0119, \u017ce w Katyniu zgin\u0119\u0142a elita II Rzeczypospolitej”. Nie ma informacji, \u017ce w 70. rocznic\u0119 tej zbrodni, w drodze do Katynia tragicznie zgin\u0105\u0142 10 kwietnia 2010 roku prezes IPN prof. Janusz Kurtyka. W jedynym po\u015bwi\u0119conym zbrodni katy\u0144skiej artykule o edukacji historycznej wspomina si\u0119 o konkursie „Sprz\u0105czki, guziki z orze\u0142kiem ze rdzy…”, kt\u00f3ry – jak pisze Kamila Sachnowska – „cieszy si\u0119 zainteresowaniem uczni\u00f3w i nauczycieli”. Nie ma jednak w jej artykule ani s\u0142owa o tym, \u017ce inicjatorami konkursu byli Stowarzyszenie Pokolenie z Przemys\u0142awem Mi\u015bkiewiczem z Katowic oraz \u00f3wczesny prezes IPN Janusz Kurtyka. Autorka pisze jedynie, \u017ce „konkurs (…) realizowany by\u0142 przez BEP IPN od 2010 roku”. Wymazywanie pami\u0119ci o Januszu Kurtyce jest bardzo dok\u0142adne, poniewa\u017c autorka pisz\u0105c o udanych inicjatywach edukacyjnych, zapomnia\u0142a (?) tak\u017ce o pewnej tece edukacyjnej spe\u0142niaj\u0105cej jej postulaty. O tece pt. Zbrodnia Katy\u0144ska, przygotowanej za prezesury Janusza Kurtyki w krakowskim oddziale IPN w marcu 2010 r., tu\u017c przed pami\u0119tnym 10 kwietnia. Nie wiem, czy prof. Paczkowski m\u00f3wi\u0105c o tym, \u017ce „wszyscy” stosuj\u0105 technik\u0119 wymazywania z pami\u0119ci os\u00f3b, kt\u00f3re chce si\u0119 skutecznie uniewa\u017cni\u0107, my\u015bla\u0142 o nowym miesi\u0119czniku. Niezale\u017cnie od jego intencji „Pami\u0119\u0107.pl” jest dobrym przyk\u0142adem tego, o czym bez entuzjazmu m\u00f3wi\u0142. Szkoda…<\/p>\r\n

Dr Barbara Fedyszak-Radziejowska<\/strong><\/strong><\/em>
socjolog, by\u0142a przewodnicz\u0105ca Kolegium IPN (2007-2011)<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Szukanie odpowiedzi na pytanie o pow\u00f3d rezygnacji z formu\u0142y dawnego „Biuletynu IPN” i przyj\u0119cie nowej, dla miesi\u0119cznika „Pami\u0119\u0107.pl”, pozwala lepiej zrozumie\u0107 kierunek niedostrzeganych na co dzie\u0144 zmian zachodz\u0105cych w Instytucie Pami\u0119ci Narodowej. Prezes \u0141ukasz Kami\u0144ski uzasadnia je „nowymi wyzwaniami”, jakie stawia przed Instytutem konieczno\u015b\u0107 dotarcia do „\u017cyj\u0105cego w wolnej Polsce”, czyli w „zupe\u0142nie zmienionym \u015bwiecie” […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56951"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56951"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56951\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56951"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56951"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56951"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}