{"id":56639,"date":"2012-05-19T20:24:15","date_gmt":"2012-05-20T00:24:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=56639"},"modified":"2020-07-09T21:16:03","modified_gmt":"2020-07-10T01:16:03","slug":"co-pius-xii-powiedzial-o-demokracji-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=56639","title":{"rendered":"Co Pius XII powiedzia\u0142 o demokracji? – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Dodano: 2012-05-13 9:24 pm<\/small><\/p>\r\n

Od stu ju\u017c ponad lat na katolickiej nauce spo\u0142ecznej k\u0142adzie si\u0119 cieniem – niczym huba przyczepiona do drzewa i wysysaj\u0105ca jego soki – tzw. demokracja chrze\u015bcija\u0144ska, zwana potocznie chadecj\u0105. Dzieje si\u0119 tak pomimo, i\u017c sam papie\u017c Leon XIII wyra\u017anie zakaza\u0142 (w encyklice Graves de communi<\/em> z 1901 roku) pos\u0142ugiwania si\u0119 tym poj\u0119ciem w sensie politycznym i neguj\u0105cym potrzeb\u0119 hierarchii w pa\u0144stwie i spo\u0142ecze\u0144stwie, dopuszczaj\u0105c jedynie sens etyczno-spo\u0142eczny, jako akcji podejmowanej przez naturalne elity na rzecz poprawy kondycji warstw ubogich.<\/p>\r\n

Chadeccy fa\u0142szerze nauki spo\u0142ecznej Ko\u015bcio\u0142a nie daj\u0105 jednak za wygran\u0105 i uporczywie g\u0142osz\u0105, jakoby demokracja by\u0142a ustrojem politycznym nie tylko zalecanym przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, ale wr\u0119cz przez niego preferowanym. Szukaj\u0105c – dla wi\u0119kszego uwiarygodnienia – potwierdzenia dla tej tezy w nauczaniu \u201eprzedsoborowym\u201d zazwyczaj powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na or\u0119dzie papie\u017ca Piusa XII, wyg\u0142oszone przez radio watyka\u0144skie w Wigili\u0119 Bo\u017cego Narodzenia 1944 roku, twierdz\u0105c jakoby papie\u017c zaakceptowa\u0142 tam i wprost zaleci\u0142 demokracj\u0119 jako najlepszy ustr\u00f3j. Informacji o tym mo\u017cna napotka\u0107 bez liku, bo jeden powtarza od drugiego, znamienne jednak, \u017ce s\u0105 one zawsze go\u0142os\u0142owne i nikt tego or\u0119dzia nie cytuje. Nie ma tak\u017ce dot\u0105d jego polskiego przek\u0142adu. Postanowi\u0142em zatem si\u0119gn\u0105\u0107 do zbioru dokument\u00f3w ko\u015bcielnych na oficjalnej stronie Stolicy Apostolskiej i przet\u0142umaczy\u0107 jego kluczowe fragmenty, daj\u0105c zarazem Czytelnikowi mo\u017cliwo\u015b\u0107 konfrontacji z orygina\u0142em w\u0142oskim.<\/p>\r\n

C\u00f3\u017c zatem naprawd\u0119 powiedzia\u0142 Pius XII w owym or\u0119dziu \u201edo wszystkich lud\u00f3w\u201d (al popoli del mondo interno<\/em>), zatytu\u0142owanym Benignitas et humanista<\/em>, w kt\u00f3rym papie\u017c – co znamienne od pierwszych s\u0142\u00f3w – rozwa\u017ca \u201ejakimi zasadami powinna si\u0119 kierowa\u0107 [demokracja], by m\u00f3c uzna\u0107 si\u0119 za prawdziw\u0105 i zdrow\u0105 demokracj\u0119\u201d (quali norme deve essere regolata, per potersi dire una vera e sana democrazia<\/em>)?<\/p>\r\n

Przede wszystkim, nale\u017cy uzna\u0107 – stwierdza papie\u017c – i\u017c demokracja \u201erozumiana w szerokim znaczeniu, zak\u0142ada r\u00f3\u017cne formy i mo\u017ce by\u0107 urzeczywistniona tak w monarchiach, jak w republikach\u201d (intesa in senso largo, ammette varie forme e pu\u00f2 attuarsi cos\u00c3\u00ac nelle monarchie come nelle repubbliche<\/em>). Niezwykle wa\u017cne jest dokonane przez papie\u017ca rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy \u201eludem\u201d (popolo<\/em>) a \u201emas\u0105\u201d (massa<\/em>), czyli \u201ebezkszta\u0142tn\u0105 wielo\u015bci\u0105\u201d (moltitudine amorfa<\/em>), kt\u00f3ra \u201ejest g\u0142\u00f3wnym wrogiem prawdziwej demokracji oraz jej idea\u0142u wolno\u015bci i r\u00f3wno\u015bci\u201d (\u00c3\u00a8 la nemica capitale della vera democrazia e del suo ideale di libert\u00c3\u00a0 e di uguaglianza<\/em>), albowiem \u201epodstawowa si\u0142a masy mo\u017ce by\u0107 tylko jakim\u015b instrumentem w s\u0142u\u017cbie pa\u0144stwa, zr\u0119cznie czyni\u0105cym z niego u\u017cytek\u201d (Della forza elementare della massa, abilmente maneggiata ed usata, pu\u00f2 pure servirsi lo Stato<\/em>). Demokratyczne pa\u0144stwo \u201epozostawione samowolnym kaprysom masy\u201d (lasciato all\u2019arbitrio della massa<\/em>) by\u0142oby przeto godnym po\u017ca\u0142owania \u201ewidowiskiem\u201d (spettacolo<\/em>). Wolno\u015b\u0107, kt\u00f3ra winna by\u0107 pojmowana jako \u201eobowi\u0105zek moralny osoby\u201d (dovere morale della persona<\/em>), \u201eprzeradza si\u0119 w tyraniczne roszczenie dawania folgi impulsom i po\u017c\u0105daniom ludzkim kosztem drugiego\u201d (si trasforma in una pretensione tirannica di dare libero sfogo agl\u2019impulsi e agli appetiti umani a danno degli altri<\/em>), r\u00f3wno\u015b\u0107 za\u015b \u201edegeneruje si\u0119 w mechaniczn\u0105 niwelacj\u0119, w monochromatyczn\u0105 jednostajno\u015b\u0107\u201d (degenera in un livellamento meccanico, in una uniformit\u00c3\u00a0 monocroma<\/em>); \u201epoczucie prawdziwego honoru, osobista aktywno\u015b\u0107, poszanowanie tradycji, godno\u015b\u0107 – jednym s\u0142owem wszystko, co nadaje warto\u015b\u0107 \u017cyciu, krok po kroku, niszczeje i ginie\u201d (sentimento del vero onore, attivit\u00c3\u00a0 personale, rispetto della tradizione, dignit\u00c3\u00a0, in una parola, tutto quanto d\u00c3\u00a0 alla vita il suo valore, a poco a poco, sprofonda e dispare<\/em>). Oto skutki \u201etyranii wi\u0119kszo\u015bci lub \u015blepego t\u0142umu\u201d!<\/p>\r\n

Demokracja przeto, aby by\u0142a mo\u017cliwa do zaakceptowania przez katolick\u0105 nauk\u0119 spo\u0142eczn\u0105, musi respektowa\u0107 obiektywne i wieczne – bo ustanowione przez samego Stw\u00f3rc\u0119 – zasady hierarchicznego porz\u0105dku \u015bwiata. Przede wszystkim, \u201eDemokratyczne pa\u0144stwo, czy to monarchiczne czy te\u017c republika\u0144skie, musi – jak ka\u017cda forma ustrojowa – by\u0107 wyposa\u017cone w moc kierowania z prawdziwym i efektywnym autorytetem\u201d (Lo Stato democratico, sia esso monarchico o repubblicano, deve, come qualsiasi altra forma di governo, essere investito del potere di comandare con una autorit\u00c3\u00a0 vera ed effettiva<\/em>), a wolno\u015b\u0107 osobista (libert\u00c3\u00a0 personale<\/em>) nie mo\u017ce prawomocnie \u201ezanegowa\u0107 zale\u017cno\u015bci od wy\u017cszego autorytetu, kt\u00f3remu zawarowane jest prawo do pos\u0142usze\u0144stwa\u201d (negassero ogni dipendenza da una superiore autorit\u00c3\u00a0 munita del diritto di coazione<\/em>). \u201eAbsolutny porz\u0105dek byt\u00f3w i cel\u00f3w\u201d (ordine assoluto degli esseri e dei fini<\/em>) ukazuje wprawdzie cz\u0142owieka jako \u201eautonomiczn\u0105 osob\u0119\u201d (persona autonoma<\/em>) oraz \u201epodmiot obowi\u0105zk\u00f3w i niepodwa\u017calnych praw\u201d (soggetto di doveri e di diritti inviolabili<\/em>), ten sam atoli porz\u0105dek \u201ezawiera r\u00f3wnie\u017c Pa\u0144stwo jako stowarzyszenie konieczne, wyposa\u017cone w autorytet\u201d (abbraccia anche lo Stato come societ\u00c3\u00a0 necessaria, rivestita dell\u2019autorit\u00c3\u00a0<\/em>), co wi\u0119cej za\u015b – nie mo\u017ce \u00f3w porz\u0105dek, tak w \u015bwietle \u201ezdrowego rozumu\u201d (sana raggione<\/em>), jak tym bardziej \u201ewiary chrze\u015bcija\u0144skiej\u201d (fede cristiana<\/em>), mie\u0107 \u201einnego pochodzenia, jak B\u00f3g osobowy, nasz Stw\u00f3rca\u201d (altra origine che in un Dio personale, nostro Creatore<\/em>). Wynika st\u0105d, \u017ce \u201egodno\u015b\u0107 w\u0142adzy politycznej jest godno\u015bci\u0105 jej uczestnictwa we w\u0142adzy Boga\u201d (la dignit\u00c3\u00a0 dell\u2019autorit\u00c3\u00a0 politica la dignit\u00c3\u00a0 della sua partecipazione all\u2019autorit\u00c3\u00a0 di Dio<\/em>), a \u201e\u017cadna forma pa\u0144stwa nie potrafi\u0142aby si\u0119 zwolni\u0107 od odniesienia do tej bliskiej i nierozerwalnej wi\u0119zi\u201d (nessuna forma di Stato pu\u00f2 non tener conto di questa intima e indissolubile connessione<\/em>) – \u201edemokracja nie mniej ni\u017c inne\u201d (meno di ogni altra la democrazia<\/em>)! Je\u017celi zatem demokracja nie przystaje do wskazanych wy\u017cej warunk\u00f3w – na czele z oparciem na \u201enienaruszalnych zasadach prawa naturalnego i prawdy objawionej\u201d (immutabili principi della legge naturale e delle verit\u00c3\u00a0 rivelate<\/em>) – to r\u00f3wnie\u017c i system demokratyczny stanie si\u0119 \u201eczystym i zwyczajnym systemem absolutystycznym\u201d (puro e semplice sistema di assolutismo<\/em>), czyli przyznaj\u0105cym pa\u0144stwu ustawodawcz\u0105 \u201ew\u0142adz\u0119 bez hamulc\u00f3w i granic (un potere senza freni n\u00c3\u00a9 limiti<\/em>); b\u0119dzie to zatem w istocie demokracja totalitarna<\/em>.<\/p>\r\n

Powinno by\u0107 zatem jasne, \u017ce demokracj\u0119 \u201eprawdziw\u0105 i zdrow\u0105 nale\u017cy rozumie\u0107 w sensie tomistycznym, gdzie demokracja sensu proprio<\/em> i a totali<\/em> jest odrzucana jako ustr\u00f3j zepsuty, natomiast dopuszczalny, a nawet po\u017c\u0105dany, jest pierwiastek ludowy w ustroju zwanym \u201ez\u0142o\u017conym\u201d albo \u201ezmieszanym\u201d (regimen commixtum<\/em>) z trzech ustroj\u00f3w prostych: monarchicznego, arystokratycznego i ludowego, kt\u00f3ry \u201euchodzi za najlepszy\u201d i kt\u00f3ry ustanowi\u0142a starszyzna wraz z ludno\u015bci\u0105\u201d (STh t. 13 qu. 95, art. 4); konieczno\u015b\u0107 tego elementu demokratycznego jest za\u015b uzasadniana przez Akwinat\u0119 tym nakazem sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3ry domaga si\u0119 jakiego\u015b udzia\u0142u we w\u0142adzy dla ka\u017cdej grupy spo\u0142ecznej, skoro ka\u017cda w pewien (acz nie r\u00f3wny) spos\u00f3b przyczynia si\u0119 do dobra wsp\u00f3lnego.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Pierwodruk w: \u201ePolonia Christiana\u201d, nr 25, marzec – kwiecie\u0144 2012, s. 13.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dodano: 2012-05-13 9:24 pm Od stu ju\u017c ponad lat na katolickiej nauce spo\u0142ecznej k\u0142adzie si\u0119 cieniem – niczym huba przyczepiona do drzewa i wysysaj\u0105ca jego soki – tzw. demokracja chrze\u015bcija\u0144ska, zwana potocznie chadecj\u0105. Dzieje si\u0119 tak pomimo, i\u017c sam papie\u017c Leon XIII wyra\u017anie zakaza\u0142 (w encyklice Graves de communi z 1901 roku) pos\u0142ugiwania si\u0119 tym […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[3],"tags":[35,147,181,41],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56639"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56639"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56639\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56639"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56639"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56639"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}