{"id":56585,"date":"2012-05-10T21:17:11","date_gmt":"2012-05-11T02:17:11","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=56585"},"modified":"2012-05-10T21:17:11","modified_gmt":"2012-05-11T02:17:11","slug":"klamstwo-ponarskie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=56585","title":{"rendered":"K\u0142amstwo ponarskie"},"content":{"rendered":"

O ile zbrodnie niemieckie i sowieckie, a zw\u0142aszcza zbrodnia katy\u0144ska, istniej\u0105 w polskiej \u015bwiadomo\u015bci historycznej, a zbrodnie ukrai\u0144skie – ludob\u00f3jstwo UPA – z trudem si\u0119 przebijaj\u0105, o tyle zbrodnie litewskie w naszej zbiorowej pami\u0119ci s\u0105 nieobecne.<\/strong><\/p>\r\n

Nie zaistnia\u0142y mimo konsekwentnego ich przypominania, szczeg\u00f3lnie zbrodni w Ponarach, przez \u015brodowiska zwi\u0105zane rodzinnie czy emocjonalnie z Wile\u0144szczyzn\u0105. Zas\u0142ugi nie do przecenienia ma tu zw\u0142aszcza Stowarzyszenie „Rodzina Ponarska” z nieod\u017ca\u0142owan\u0105 \u015bp. Helen\u0105 Pasierbsk\u0105, autork\u0105 niezliczonej ilo\u015bci wywiad\u00f3w, wyst\u0105pie\u0144 i publikacji, w tym wydanej w 1993 r. pracy „Ponary – najwi\u0119ksze miejsce ka\u017ani ko\u0142o Wilna (1941-1944)”, a tak\u017ce monografii z 1996 r. „Wile\u0144skie Ponary”. Charakterystyczne dla stosunk\u00f3w w Polsce jest to, \u017ce rozszerzone wydanie tej monografii autorka opublikowa\u0142a w 2005 r. w\u0142asnym sumptem, poniewa\u017c nie znalaz\u0142a instytucji ani os\u00f3b prywatnych, kt\u00f3re by\u0142yby sk\u0142onne wesprze\u0107 t\u0119 inicjatyw\u0119.

Baza pod Wilnem<\/strong><\/p>\r\n

Timothy Snyder, autor fundamentalnej monografii „Skrwawione ziemie. Europa mi\u0119dzy Hitlerem a Stalinem”, przypomina, \u017ce na obszarze mi\u0119dzy Berlinem a Moskw\u0105, kt\u00f3ry w latach 1933-1945 znalaz\u0142 si\u0119 pod panowaniem dw\u00f3ch totalitarnych pa\u0144stw: Trzeciej Rzeszy i Zwi\u0105zku Sowieckiego, zamordowano 14 milion\u00f3w ludzi, w tym 5,5 miliona \u017byd\u00f3w oraz 8 milion\u00f3w ludzi innych narodowo\u015bci. W\u015br\u00f3d nich wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili Polacy.<\/p>\r\n

Mordowali Polak\u00f3w Sowieci, mordowali ich Niemcy. Ci ostatni znale\u017ali gorliwych pomocnik\u00f3w, czasami inspirator\u00f3w, a cz\u0119sto wykonawc\u00f3w zbrodni w kolaboruj\u0105cych z nimi Ukrai\u0144cach, Litwinach, Bia\u0142orusinach, \u0141otyszach.<\/p>\r\n

Najwi\u0119ksz\u0105 zbrodni\u0105 zorganizowan\u0105 przez okupacyjne w\u0142adze niemieckie, ale wykonan\u0105 przez litewskie ochotnicze oddzia\u0142y, by\u0142a zbrodnia ponarska. W Ponarach pod Wilnem Niemcy zastali olbrzymie wykopy pod przygotowywan\u0105 w czasie okupacji sowieckiej baz\u0119 paliw p\u0142ynnych. Olbrzymie do\u0142y wykorzystali jako masowe groby. W ci\u0105gu trzech lat – pierwsza egzekucja odby\u0142a si\u0119 4 lipca 1941 r., ostatnie 3 i 4 lipca 1944 r. – zamordowano w Ponarach, wed\u0142ug szacunk\u00f3w Heleny Pasierbskiej, 80 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w i 20 tysi\u0119cy Polak\u00f3w. Monika Tomkiewicz, autorka monografii o zbrodni ponarskiej wydanej przez IPN, oblicza\u0142a liczb\u0119 ofiar na blisko 72 tysi\u0105ce \u017byd\u00f3w, 2 tysi\u0105ce Polak\u00f3w, 5 tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w sowieckich, 1 tysi\u0105c os\u00f3b okre\u015blonych jako komuni\u015bci i aktywi\u015bci sowieccy, 40 Cygan\u00f3w, a tak\u017ce nieznan\u0105 liczb\u0119 Rosjan, Bia\u0142orusin\u00f3w, Tatar\u00f3w, a nawet Litwin\u00f3w (komunist\u00f3w oraz kilkudziesi\u0119ciu \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w korpusu Plechavic\u00cb\u2122iusa).<\/p>\r\n

Pocz\u0105tkowo mi\u0119dzy 4 a 20 lipca 1941 r. egzekucje przeprowadzali Niemcy (Einsatzkommando 9). P\u00f3\u017aniej zadanie to przej\u0105\u0142 specjalny oddzia\u0142 utworzony z ochotnik\u00f3w litewskich, Ypatingasis bu-rys, przez Polak\u00f3w nazywany strzelcami ponarskimi. Baz\u0119 osobow\u0105 dla tej formacji stanowili szaulisi – cz\u0142onkowie przedwojennej paramilitarnej organizacji – Zwi\u0105zku Strzelc\u00f3w Litewskich (Lietuvos S\u00cb\u2122auliu Sajunga). Strzelcy, umundurowani po wojskowemu, na czapkach pocz\u0105tkowo ha\u0144bili Pogo\u0144, p\u00f3\u017aniej nosili tam trupie g\u0142\u00f3wki. Oddzia\u0142 ten z czasem osi\u0105gn\u0105\u0142 liczebno\u015b\u0107 kilkuset os\u00f3b, praktycznie wy\u0142\u0105cznie Litwin\u00f3w.

Polska elita<\/strong><\/p>\r\n

Przez ca\u0142y ten okres w Ponarach gin\u0119li Polacy: przedstawiciele wile\u0144skiej inteligencji, m.in. profesorowie Uniwersytetu Stefana Batorego Kazimierz Pelczar i Mieczys\u0142aw Gutowski, adwokaci, m.in. Stanis\u0142aw W\u0119s\u0142owski, ksi\u0119\u017ca, w tym Romuald \u015awirkowski, proboszcz parafii \u015awi\u0119tego Ducha w Wilnie, dyrektor Akcji Katolickiej, i ks. Tadeusz Zawadzki, proboszcz parafii \u015bw. Piotra i Paw\u0142a, popularny aktor Karol Wyrwicz-Wichrowski, uczestnicy polskiej konspiracji – m\u0142odzie\u017c ze Zwi\u0105zku Wolnych Polak\u00f3w (ok. 90 aresztowanych wymordowano w egzekucjach 5, 12 i 13 maja 1942 r.), cz\u0142onkowie tzw. kom\u00f3rki legalizacyjnej, \u015brodowisko pisma „Niepodleg\u0142o\u015b\u0107”, ale tak\u017ce przypadkowi, w nic niezaanga\u017cowani – ci, co znale\u017ali si\u0119 w z\u0142ym miejscu, w z\u0142ym czasie.<\/p>\r\n

Zbrodnia ponarska by\u0142a najwi\u0119ksz\u0105, ale nie jedyn\u0105 zbrodni\u0105 pope\u0142nion\u0105 przez litewskie formacje kolaboruj\u0105ce z Niemcami, tj. Saugumo policija (Sauguma), Lietuvos Ve.tine. Rinktine. (Korpus Plechavic\u00cb\u2122iusa) i Ypatingasis bu-rys. Wielokrotnie dochodzi\u0142o do represji, w tym mord\u00f3w na ludno\u015bci cywilnej. Najliczniejsza, je\u015bli chodzi o liczb\u0119 pomordowanych, to zbrodnia w \u015awi\u0119cianach. 19 i 20 maja 1942 r. w odwecie za zabicie przez partyzantk\u0119 sowieck\u0105 trzech funkcjonariuszy niemieckich oddzia\u0142y policji litewskiej rozstrzela\u0142y co najmniej 450 Polak\u00f3w.<\/p>\r\n

Do dramatycznych wydarze\u0144 dosz\u0142o 20 i 23 czerwca 1944 r. w Glinciszkach i Dubinkach. 20 czerwca w Glinciszkach oddzia\u0142 policji litewskiej w odwecie za \u015bmier\u0107 czterech litewskich policjant\u00f3w w starciu z 5. Wile\u0144sk\u0105 Brygad\u0105 AK zabi\u0142 39 Polak\u00f3w, nie szcz\u0119dz\u0105c dzieci i starc\u00f3w. W odwecie 23 czerwca oddzia\u0142 Armii Krajowej przeprowadzi\u0142 pacyfikacj\u0119 wsi Dubinki, sk\u0105d g\u0142\u00f3wnie pochodzili litewscy policjanci. W jej trakcie zgin\u0119\u0142o 27 os\u00f3b.

Nierozliczona przesz\u0142o\u015b\u0107<\/strong><\/p>\r\n

Prawda o zbrodniach na polskiej ludno\u015bci jest znana, wiadomo, kto i kogo mordowa\u0142, wszystkie te tragiczne wydarzenia s\u0105 w jaki\u015b spos\u00f3b na Litwie upami\u0119tnione, ale o pami\u0119\u0107 musieli zadba\u0107 sami Polacy, nie w\u0142adze litewskie. Na przyk\u0142ad tablice w Ponarach informuj\u0105, \u017ce hitlerowcy wymordowali tam obywateli sowieckich. O pomordowanych Polakach pami\u0119tali nasi rodacy na Litwie, w roku 1990 stawiaj\u0105c krzy\u017c i tablic\u0119 z napisem: „Pami\u0119ci wielu tysi\u0119cy Polak\u00f3w pomordowanych w Ponarach, w ho\u0142dzie Rodacy Ziemi Wile\u0144skiej”.<\/p>\r\n

22 pa\u017adziernika 2000 r. w Ponarach po\u015bwi\u0119cono nowy metalowy krzy\u017c oraz dwie tablice, jedn\u0105 z napisem: „\u0179o\u0142nierze Armii Krajowej, Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, polska inteligencja i m\u0142odzie\u017c, kt\u00f3rzy oddali \u017cycie za wolno\u015b\u0107 ojczystej ziemi”, drug\u0105 z nazwiskami 329 zidentyfikowanych polskich ofiar. W skierowanym do uczestnik\u00f3w uroczysto\u015bci li\u015bcie \u00f3wczesny polski premier Jerzy Buzek napisa\u0142: „Stajemy dzi\u015b wobec trudnej prawdy Ponar, prawdy przez wiele lat przemilczanej i zapomnianej. Obok k\u0142amstwa katy\u0144skiego istnia\u0142o przez lata k\u0142amstwo Ponar – jak\u017ce tragiczna \u015bmier\u0107 i ofiara, kt\u00f3rej wielu nie chce dzi\u015b pami\u0119ta\u0107. Zbrodnia, kt\u00f3ra zosta\u0142a dokonana w Ponarach, stanowi dla nas, Polak\u00f3w, tak\u017ce trudny dylemat w stosunkach mi\u0119dzy narodem polskim i narodem litewskim. Nie mo\u017cemy udawa\u0107, \u017ce mordu dokonali nieznani sprawcy. W wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 oni znani z imienia i nazwiska”.<\/p>\r\n

Niestety, nie wszyscy Polacy tak uwa\u017caj\u0105. Zapytany: „Czy Polska domaga si\u0119 od niepodleg\u0142ej Litwy ustosunkowania do zbrodni ponarskiej?”, \u00f3wczesny marsza\u0142ek Sejmu RP Bronis\u0142aw Komorowski powiedzia\u0142: „Nie. Mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce ta formacja kolaboracyjna, wyspecjalizowana w masowych mordach, nie reprezentowa\u0142a pa\u0144stwa litewskiego. (…) Polska by\u0142a jednym z nielicznych pa\u0144stw bez Quislinga. Nam by\u0142oby wi\u0119c \u0142atwo obarcza\u0107 inne pa\u0144stwa odpowiedzialno\u015bci\u0105 za kolaboracj\u0119 – czy to z hitlerowcami, czy z Sowietami. Ale nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby dzi\u015b mia\u0142o to sens. (…) Mamy natomiast prawo oczekiwa\u0107 od wsp\u00f3\u0142czesnych Litwin\u00f3w i pa\u0144stwa litewskiego pot\u0119pienia i odci\u0119cia si\u0119 od formacji kolaboracyjnych i ukarania sprawc\u00f3w zbrodni” („Gazeta Wyborcza”, 17.06.2009 r.).
Zaskakuj\u0105co brzmi\u0105 powy\u017csze s\u0142owa w ustach polityka, kt\u00f3ry dzi\u015b, w kontek\u015bcie Jedwabnego, uwa\u017ca Polak\u00f3w za nar\u00f3d sprawc\u00f3w. Nie wygl\u0105da jednak, by wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Litwini i pa\u0144stwo litewskie zamierza\u0142o spe\u0142ni\u0107 te – minimalistyczne przecie\u017c – postulaty \u00f3wczesnego marsza\u0142ka, a dzisiejszego prezydenta. Zasadniczo Litwa jest pa\u0144stwem, kt\u00f3re nie podj\u0119\u0142o stara\u0144, by rozliczy\u0107 si\u0119 z haniebnymi czy niegodnymi kartami swojej historii. Je\u015bli ju\u017c co\u015b w tej sprawie uczyniono, to niewiele… i praktycznie wy\u0142\u0105cznie w stosunku do \u017byd\u00f3w. Do antypolskich posuni\u0119\u0107 politycy litewscy nawi\u0105zuj\u0105 w tonie aprobatywnym, za\u015b litewscy nauczyciele jawnie g\u0142osz\u0105 agresywny antypolonizm.<\/p>\r\n

Wprawdzie rok temu premier Litwy Andrius Kubilius zaprosi\u0142 do Wilna przedstawicieli Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, waszyngto\u0144skiego Muzeum Holocaustu, instytutu Yad Vashem i Muzeum Stutthof, by zastanowi\u0107 si\u0119 nad koncepcj\u0105 reorganizacji miejsca pami\u0119ci w Ponarach. Jednak o jakichkolwiek dzia\u0142aniach w kwestii odk\u0142amania Ponar nie s\u0142ycha\u0107. Rezultaty innych rozm\u00f3w mi\u0119dzy Polakami a Litwinami czy to w kwestii pisowni polskich nazwisk, czy te\u017c reformy o\u015bwiaty nie napawaj\u0105 te\u017c zbytnim optymizmem.<\/p>\r\n

Adam Chajewski<\/strong><\/strong><\/em>
wiceprezes Federacji Organizacji Kresowych<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"O ile zbrodnie niemieckie i sowieckie, a zw\u0142aszcza zbrodnia katy\u0144ska, istniej\u0105 w polskiej \u015bwiadomo\u015bci historycznej, a zbrodnie ukrai\u0144skie – ludob\u00f3jstwo UPA – z trudem si\u0119 przebijaj\u0105, o tyle zbrodnie litewskie w naszej zbiorowej pami\u0119ci s\u0105 nieobecne. Nie zaistnia\u0142y mimo konsekwentnego ich przypominania, szczeg\u00f3lnie zbrodni w Ponarach, przez \u015brodowiska zwi\u0105zane rodzinnie czy emocjonalnie z Wile\u0144szczyzn\u0105. Zas\u0142ugi […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92,204,17,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56585"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56585"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56585\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56585"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56585"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56585"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}