{"id":55934,"date":"2020-11-13T20:41:09","date_gmt":"2020-11-14T01:41:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=55934"},"modified":"2020-11-13T21:06:13","modified_gmt":"2020-11-14T02:06:13","slug":"talmud-co-zawiera-i-czego-naucza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=55934","title":{"rendered":"Talmud, co zawiera i czego naucza – Ks. prof. J\u00f3zef Kruszy\u0144ski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Dodano: 2012-04-25 8:41 am <\/small><\/p>\r\n

Poni\u017cszy fragment pochodzi z ksi\u0105\u017cki Ks. prof. J\u00f3zefa Kruszy\u0144skiego „Talmud – co zawiera i czego naucza\u201d, Dom Wydawniczy Ostoja 2001 (reprint z roku 1925)<\/em><\/strong><\/p>\r\n

W<\/strong>szystkie religijne ksi\u0119gi \u017cydowskie poza Pismem \u015bw., zebrane w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, nazywaj\u0105 si\u0119 Talmudem. Nazwa powy\u017csza w odniesieniu do tych ksi\u0105g jest najpowszechniejsz\u0105. Wszystkie inne nazwy, z kt\u00f3rymi spotykamy si\u0119 na kartach niniejszej broszury, b\u0119d\u0105 oznacza\u0142y albo sk\u0142adowe cz\u0119\u015bci Talmudu, albo te\u017c rodzaj wyk\u0142adu, czyli obja\u015bniania rabinicznych poucze\u0144. Talmud za\u015b obejmuje ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Talmud jest wyrazem hebrajskim i znaczy to samo, co „nauka\u201d, „nauczanie\u201d. Pochodzi od wyrazu lamad, co znaczy „naucza\u0107\u201d. Talmud tedy w przekonaniu \u017cyda jest nauk\u0105, jest niejako zbiorem wszystkich prawd odnosz\u0105cych si\u0119 do kt\u00f3rychkolwiek dziedzin \u017cycia ludzkiego. Zobaczymy nieco dalej, gdy b\u0119dzie mowa o tre\u015bci, \u017ce istotnie w Talmudzie rozpatrywane s\u0105 zagadnienia i udzielane pouczenia ze wszystkich dziedzin \u017cycia cz\u0142owieka. Dlatego te\u017c Talmud w poj\u0119ciu rabin\u00f3w jest nauk\u0105 nade wszystko, czyli najwszechstronniejsz\u0105, obejmuj\u0105c\u0105 wszelkie wiadomo\u015bci.<\/p>\r\n

Na powstanie Talmudu mniej wi\u0119cej w tej formie, w jakiej istnieje dzisiaj, z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 dwa r\u00f3\u017cne \u015brodowiska. W ci\u0105gu III i IV wieku po Chrystusie rabini palesty\u0144scy, skupiaj\u0105cy si\u0119 pod\u00f3wczas w miasteczku Tyberiadzie, kt\u00f3re po zburzeniu Jerozolimy uchodzi\u0142o za ognisko \u017cycia religijnego i kulturalnego, wzbogacili na pi\u015bmie dawniejszy ju\u017c spisany zasadniczy zbi\u00f3r praw, znany pod nazw\u0105 Miszna. Zdania zawarte w Misznie zosta\u0142y opatrzone obszernym komentarzem. Rabini dawali mn\u00f3stwo odpowiedzi na r\u00f3\u017cne zagadnienia natury prawnej, tworz\u0105c w taki spos\u00f3b wielki zbi\u00f3r, obejmuj\u0105cy wielorakie rozwi\u0105zania kwestii prawnych, fakt\u00f3w historycznych i moralnych poucze\u0144. W taki wi\u0119c spos\u00f3b obja\u015bniona Miszna, zosta\u0142a nazwana Talmudem jerozolimskim albo palesty\u0144skim. Talmud palesty\u0144ski, kt\u00f3rego kolebk\u0105 jest Tyberiada, zosta\u0142 uko\u0144czony w drugiej po\u0142owie czwartego wieku po Chrystusie. Istniej\u0105 w nim wzmianki o cesarzach rzymskich Dioklecjanie i Julianie Apostacie z czwartego wieku. Co si\u0119 tyczy rabin\u00f3w, przechowane s\u0105 imiona tylko tych, kt\u00f3rzy \u017cyli przed r. 350. O p\u00f3\u017aniejszych nic si\u0119 nie m\u00f3wi.<\/p>\r\n

Talmud palesty\u0144ski zosta\u0142 napisany w j\u0119zyku aramejskim, obja\u015bnienia dawniejszych rabin\u00f3w s\u0105 w j\u0119zyku hebrajskim.<\/p>\r\n

Obok tego Talmudu, w wieku pi\u0105tym i sz\u00f3stym zosta\u0142 zredagowany jeszcze jeden Talmud na podstawie Miszny w Babilonii, dok\u0105d egzemplarz Miszny zani\u00f3s\u0142 rabin Abba Areka, nazwany Rab, ucze\u0144 r. Judy. W Babilonii istnia\u0142o w owym czasie daleko wi\u0119ksze skupienie \u017cyd\u00f3w, ani\u017celi w Palestynie. Istnia\u0142y tam g\u0142o\u015bne szko\u0142y \u017cydowskie, z kt\u00f3rych rozchodzili si\u0119 najbardziej wp\u0142ywowi rabini. Jak jeden, tak i drugi Talmud nie obja\u015bniaj\u0105 ca\u0142kowitej Miszny. Talmud jerozolimski zawiera komentarze na 39 traktat\u00f3w, babilo\u0144ski za\u015b na 36 i 1\/2. Pomimo to ten ostatni jest daleko obszerniejszy i powszechnie przyj\u0119ty przez ca\u0142e \u017cydostwo. Sporz\u0105dzony zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c w j\u0119zyku aramejskim z przewag\u0105 narzecza u\u017cywanego w Babilonii. Zdania rabin\u00f3w dawniejszych, przytoczone s\u0105 po hebrajsku, tak jak w jerozolimskim.<\/p>\r\n

J\u0119zyk Talmudu jest ciemny, my\u015bli pogmatwane. Rabini u\u017cywali trzyna\u015bcie sposob\u00f3w, gdy chodzi\u0142o o uwydatnianie, czyli obja\u015bnienie regu\u0142 i prawide\u0142 znajduj\u0105cych si\u0119 w Misznie. Tak\u0105 metod\u0119 mia\u0142 zastosowa\u0107 r. Izmael mieszkaj\u0105cy w Palestynie w drugim wieku po Chrystusie. Dopatrzenie si\u0119 w\u0105tku, zar\u00f3wno jak i prawid\u0142owe wy\u015bwietlenie r\u00f3\u017cnych temat\u00f3w zawartych w Talmudzie jest nie\u0142atwe. Obja\u015bnienia przepis\u00f3w rabinicznych posiadaj\u0105 form\u0119 pyta\u0144 i odpowiedzi. Wszystko to zestawiono bardzo niejasno, niekiedy trudno odr\u00f3\u017cni\u0107 pytanie od odpowiedzi. Te ostatnie niejednokrotnie k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 ze sob\u0105. Daleko wi\u0119ksze braki w uk\u0142adzie posiada Talmud jerozolimski. Wielu przypuszcza, \u017ce niedoskona\u0142o\u015b\u0107 Talmudu jerozolimskiego sk\u0142oni\u0142a rabin\u00f3w przebywaj\u0105cych w Babilonii do napisania nowego. Ci ostatni wzi\u0119li sobie za cel pogodzi\u0107 sprzeczne zdania w Misznie i dlatego przytoczyli wiele rozwi\u0105za\u0144, przywi\u0105zuj\u0105c szczeg\u00f3ln\u0105 wag\u0119 do jednego. Nast\u0119pnie zadaniem ich by\u0142o obja\u015bnienie w\u0105tpliwych miejsc w Misznie zgodnie z nauk\u0105 tzw. tannait\u00f3w (tannaim) i amorait\u00f3w (amoraim), przez kt\u00f3rych rozumiano dawniejszych rabin\u00f3w uk\u0142adaj\u0105cych Miszn\u0119. Dalej spisanie, czyli systematyczny uk\u0142ad wszystkich postanowie\u0144, regu\u0142 i wskaz\u00f3wek rabinicznych, kt\u00f3re wesz\u0142y w \u017cycie od czasu zamkni\u0119cia tj. zako\u0144czenia Miszny. I wreszcie postanowili da\u0107 alegoryczny wyk\u0142ad r\u00f3\u017cnych tekst\u00f3w biblijnych przypowie\u015bci, legend, poucze\u0144 z zakresu mistyki itp.<\/p>\r\n

Nie nale\u017cy szuka\u0107 w Talmudzie traktat\u00f3w wyko\u0144czonych i filozoficznie uzasadnionych. Obok zda\u0144 g\u0142\u0119bszych, znajduj\u0105 si\u0119 odpowiedzi i obja\u015bnienia \u015bmieszne, dziecinne, wielokrotnie nielogiczne i nie posiadaj\u0105ce \u017cadnej warto\u015bci literackiej. S\u0105 to banalne gaw\u0119dy, prowadzone przez ludzi ma\u0142o inteligentnych, ale po najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci sfanatyzowanych i bardzo wrogo usposobionych do wszystkich obcych, a w szczeg\u00f3lno\u015bci do chrze\u015bcijan. Jest to zbi\u00f3r frazes\u00f3w tak niedo\u0142\u0119\u017cny i niezr\u0119czny, \u017ce dla czytelnika staje si\u0119 materia\u0142em wprost odra\u017caj\u0105cym.<\/p>\r\n

Wed\u0142ug wielu uczonych nie masz w ca\u0142ej literaturze \u015bwiatowej tak nieudolnej i tak ma\u0142o zajmuj\u0105cej ksi\u0119gi, jak Talmud. Tej te\u017c okoliczno\u015bci nale\u017cy przypisa\u0107, \u017ce uczeni nie maj\u0105 cierpliwo\u015bci t\u0142umaczenia Talmudu. Wielu si\u0119 zabiera\u0142o do tej mozolnej i niewdzi\u0119cznej pracy i po prze\u0142o\u017ceniu kilku traktat\u00f3w rozstawa\u0142o si\u0119 z ni\u0105 na zawsze. Tym trudniej by\u0142o przyswoi\u0107 obcym j\u0119zykom ca\u0142kowity Talmud, gdy\u017c obejmuje on materia\u0142 olbrzymi. Pe\u0142ne wydanie Talmudu obejmuje kilkana\u015bcie grubych tom\u00f3w in folio. Kr\u00f3tkie wydanie Talmudu, tak zwane kieszonkowe w Berdyczowie, zawarte w dw\u00f3ch wielkich tomach in quarto, ka\u017cdy posiada oko\u0142o 1000 stronic bardzo \u015bcis\u0142ego i drobnego druku.<\/p>\r\n

Talmud babilo\u0144ski, kt\u00f3ry, jak wzmiankowali\u015bmy wy\u017cej, opracowany by\u0142 z my\u015bl\u0105 poprawienia i uzupe\u0142nienia jerozolimskiego, w szczeg\u00f3lniejszy spos\u00f3b obfituje w b\u0142\u0119dy j\u0119zykowe i logiczne.Nagromadzono w nim tak wielki balast, \u017ce trudno przebrn\u0105\u0107 cho\u0107by przez jeden traktat. Jedyn\u0105 zach\u0119t\u0105 dla uczonych do zag\u0142\u0119biania si\u0119 w ten niewdzi\u0119czny materia\u0142, by\u0142o wy\u0142awianie tu i \u00f3wdzie pi\u0119knych my\u015bli, kt\u00f3re niby per\u0142y rozrzucone s\u0105 po rozleg\u0142ym \u015bmietnisku oraz zapoznawanie si\u0119 z przytykami i obja\u015bnieniami, utrzymanymi w nies\u0142ychanie wrogim duchu wzgl\u0119dem chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\r\n

W tym to w\u0142a\u015bnie Talmudzie, to znaczy w wyk\u0142adach napisanych dla obja\u015bnienia Miszny, znajduj\u0105 si\u0119 owe blu\u017aniercze aluzje i okre\u015blenia wzgl\u0119dem naj\u015bwi\u0119tszej osoby Jezusa Chrystusa, zar\u00f3wno jak Jego Matki. Wyst\u0105pienia te s\u0105 tak wrogie, \u017ce wykluczaj\u0105 wszelki nawet altruizm wzgl\u0119dem chrze\u015bcijan (Aboda zara, fol. 13b, 20a; Baba kamma, fol. 29b itd.). Obel\u017cywe zwroty wzgl\u0119dem osoby Pana Jezusa zar\u00f3wno jak i drwiny z naj\u015bwi\u0119tszych tajemnic nauki Chrystusowej nape\u0142nia\u0142y \u017cyd\u00f3w pewn\u0105 obaw\u0105, zw\u0142aszcza w XVII wieku w Polsce, gdy uczeni nasi zacz\u0119li zg\u0142\u0119bia\u0107 tajniki Talmudu i ujawnia\u0107 wrogie stanowisko tej ksi\u0119gi wzgl\u0119dem chrze\u015bcijan. Boj\u0105c si\u0119 przed spo\u0142ecze\u0144stwem odpowiedzialno\u015bci za zniewagi, wydali starsi rabini w Polsce w r. 1631 nast\u0119puj\u0105ce rozporz\u0105dzenie, maj\u0105ce obowi\u0105zywa\u0107 drukarzy i wydawc\u00f3w ksi\u0105g talmudycznych:<\/p>\r\n

„Poniewa\u017c dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce wielu chrze\u015bcijan do\u0142o\u017cy\u0142o wielkiego trudu dla nauczenia si\u0119 j\u0119zyka, w kt\u00f3rym nasze ksi\u0105\u017cki s\u0105 napisane, obostrzamy wam pod gro\u017ab\u0105 wielkiej kl\u0105twy, aby\u015bcie w \u017cadnym nowym wydaniu Miszny albo Gemary nie og\u0142aszali niczego, odnosz\u0105cego si\u0119 do Jezusa z Nazaretu\u2026 Je\u015bli na nasze pismo dok\u0142adnie zwa\u017ca\u0107 nie b\u0119dziecie, lecz przeciw post\u0119powa\u0107 b\u0119dziecie, to mo\u017cecie sprowadzi\u0107 i by\u0107 powodem, \u017ce nas tak jak poprzednio zmusza\u0107 b\u0119d\u0105 do przyj\u0119cia wiary chrze\u015bcija\u0144skiej\u2026 Z tych powod\u00f3w rozkazujemy, je\u015bli og\u0142aszacie nowe wydanie tych ksi\u0105g, opuszcza\u0107 odno\u015bne miejsca do Jezusa z Nazaretu i to miejsce wype\u0142ni\u0107 ma\u0142ym ko\u0142em O. Rabini i nauczyciele b\u0119d\u0105 wiedzie\u0107, jak m\u0142odzie\u017c ustnie pouczy\u0107. Wtedy nie b\u0119d\u0105 mie\u0107 chrze\u015bcijanie nic wi\u0119cej do wykazania przeciw nam odno\u015bnie do tego tematu, a my mo\u017cemy oczekiwa\u0107 uwolnienia od ucisk\u00f3w, pod kt\u00f3rymi cierpieli\u015bmy poprzednio i mo\u017cemy spodziewa\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 w pokoju\u201d .<\/p>\r\n

Obydwa Talmudy zosta\u0142y po raz pierwszy wydrukowane w Wenecji w latach 1520-1524. Wydanie to uchodzi za najpe\u0142niejsze, gdy\u017c ju\u017c w nast\u0119pnych, kt\u00f3re si\u0119 pojawia\u0142y bardzo cz\u0119sto, skre\u015blano niekt\u00f3re zwroty zbyt ra\u017c\u0105co zniewa\u017caj\u0105ce uczucia chrze\u015bcija\u0144skie. Cz\u0119\u015b\u0107 Talmudu zosta\u0142a naprz\u00f3d przet\u0142umaczona na j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski i og\u0142oszona drukiem w wydawnictwie B\u0142a\u017ceja Ugolino (Thesaurus atiquitatum sacrarum\u2026 3 4 tomy, Wenecja, 1745-1769 r.) W drugiej po\u0142owie XIX wieku przet\u0142umaczono Talmud na j\u0119zyk francuski, niemiecki, angielski i cz\u0119\u015b\u0107 na rosyjski. Wszystkie te jednak t\u0142umaczenia nie obejmuj\u0105 wydania kompletnego (Por. Strack Einieitung in den Talmud, Lipsk 1908).<\/p>\r\n

ZNACZENIE TALMUDU W \u0179YCIU \u0179YDOSTWA<\/strong><\/p>\r\n

\u00c5\u00b9r\u00f3d\u0142em nienawi\u015bci \u017cydostwa wzgl\u0119dem chrze\u015bcijan jest ich talmudyczna religia. Je\u017celi wi\u0119c tego ducha nienawi\u015bci czerpi\u0105 ze swoich ksi\u0105g i s\u0105 z tego dumni, musz\u0105 te ksi\u0119gi ceni\u0107 jako najdro\u017cszy skarb, jako rzecz tak wielkiej wagi, i\u017c utrata ich musia\u0142aby spowodowa\u0107 zmian\u0119 w duchowym usposobieniu ca\u0142ego \u017cydostwa. Z g\u00f3ry, wi\u0119c nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce u autor\u00f3w \u017cydowskich znajdziemy li tylko same pochwa\u0142y pod adresem Talmudu. Nie b\u0119dzie on nigdy przedmiotem krytyki, ani powa\u017cnego roztrz\u0105sania, jakby nie wyszed\u0142 z r\u0105k ludzi wzajemnie si\u0119 zwalczaj\u0105cych i b\u0142\u0105dz\u0105cych. Talmudowi przypisywana jest moc nadziemska, boska, kt\u00f3ra nie podlega \u017cadnej krytyce ludzkiej. Krytyczny s\u0105d o Talmudzie ze strony \u017cyd\u00f3w by\u0142by blu\u017anierstwem, godnym najwy\u017cszej kl\u0105twy.<\/p>\r\n

Charakterystyczn\u0105 jest rzecz\u0105, \u017ce im komentarze na Pismo \u015bw. s\u0105 p\u00f3\u017aniejsze (zamkni\u0119te w ramach Talmudu), im bardziej zosta\u0142 w nich uwydatniony pierwiastek nienawi\u015bci, tym wi\u0119ksze posiadaj\u0105 znaczenie i tym wi\u0119ksz\u0105 otaczane s\u0105 aureol\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci. I tak przedstawia si\u0119 rzecz w wyk\u0142adzie \u017cyd\u00f3w: Pismo \u015bw. posiada wielkie znaczenie, ale wi\u0119ksze nad nie ma Miszna, poniewa\u017c zawiera „podania starszych\u201d; te za\u015b wy\u017csze s\u0105 nad Tor\u0105 (Pismo \u015bw.). Ale jeszcze wy\u017csze ma znaczenie to, co spisali starsi dla obja\u015bnienia Miszny, czyli Talmud. Jest to wi\u0119c najcenniejsza ksi\u0119ga i posiada pierwszorz\u0119dne znaczenie w \u017cyciu \u017cydostwa, kt\u00f3re uchodzi za wyznawc\u00f3w (tak twierdz\u0105 \u017cydzi) religii Moj\u017ceszowej, a w rzeczywisto\u015bci w tej religii prawie nic nie ma z mozaizmu, bo cho\u0107, zachowywane s\u0105 w niej przepisy Moj\u017ceszowego prawa, pojmowane s\u0105 atoli w takim t\u0142umaczeniu, jakie nada\u0142 im Talmud. Wszystko przesi\u0105kni\u0119te jest duchem Talmudu.<\/p>\r\n

Ju\u017c za czas\u00f3w Chrystusa Pana \u017cydzi odst\u0105pili od w\u0142a\u015bciwego pojmowania Pisma \u015bw. Pan Jezus m\u00f3wi\u0142 do \u017cyd\u00f3w: „Nie mniemajcie, abym ja was oskar\u017ca\u0107 mia\u0142 u Ojca; jest, kt\u00f3ry was oskar\u017ca, Moj\u017cesz, w kt\u00f3rym wy nadziej\u0119 macie. Bo gdyby\u015bcie wierzyli Moj\u017ceszowi, podobnie by\u015bcie i mnie wierzyli:, bowiem on o mnie pisa\u0142. Lecz je\u015bli jego pismom nie wierzycie, jako\u017c moim s\u0142owom uwierzycie\u201d (Jan, 5: 45-47). To jedno powinno uchodzi\u0107 za pewnik, \u017ce \u017cydzi nie wyznaj\u0105 religii Moj\u017ceszowej tylko talmudyczn\u0105.<\/p>\r\n

Wr\u00f3\u0107my do przyk\u0142ad\u00f3w. „Rabini uczyli: je\u015bli si\u0119 kto zajmuje Pismem, to znaczy to co\u015b, ale nic szczeg\u00f3lnego; je\u015bli za\u015b Miszn\u0105, to jest co\u015b i za to otrzyma si\u0119 zap\u0142at\u0119; je\u015bli za\u015b Talmudem, to nie ma nic wa\u017cniejszego ponad to, biegnij jednak zawsze do Miszny, ni\u017c do Talmudu „. To sprzeciwia si\u0119 jednak samo sobie. Najpierw napisano: je\u015bli Talmudem, to nie ma nic wa\u017cniejszego ponad to, a nast\u0119pnie napisano: biegnij zawsze do Miszny ni\u017c do Talmudu. Rabin Johanan odpowiedzia\u0142: ta nauka powsta\u0142a za czas\u00f3w Rabbi, wtedy ca\u0142y \u015bwiat (!) opu\u015bci\u0142 uczenie si\u0119 Miszny, a zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do Talmudu, wtedy on im wyk\u0142ada\u0142, aby si\u0119 raczej zawsze zwraca\u0107 do Miszny, ni\u017c do Talmudu . Chodzi\u0142o wi\u0119c o to, aby nie zlekcewa\u017cono Miszny. Obja\u015bnienie zatem posiada tylko znaczenie taktyczne, nie ujmuj\u0105c wcale powagi Talmudowi. Autorzy Talmudu, obja\u015bniaj\u0105c s\u0142owa Miszny o obowi\u0105zkach i czci wzgl\u0119dem nauczycieli, uwa\u017caj\u0105, \u017ce te powinno\u015bci odnosz\u0105 si\u0119 tylko do nauczyciela, „kt\u00f3ry uczy\u0142 w m\u0105dro\u015bci (tj. w Talmudzie), a nie do nauczyciela, kt\u00f3ry uczy\u0142 w Pi\u015bmie i w Afezme\u201d. Wi\u0119ksza przeto istnieje wdzi\u0119czno\u015b\u0107 dla tych, co napisali Talmud, ani\u017celi dla natchnionych autor\u00f3w Ksi\u0105g \u015bw.<\/p>\r\n

Pismo \u015bw. por\u00f3wnywano do wody, Miszn\u0105 do wina, a Gemar\u0119 do wina zaprawionego (aromatycznego). Twierdzono, \u017ce „ponad naj\u015bwi\u0119tszy Talmud nie ma nic wy\u017cszego\u201d. Z boja\u017ani\u0105 i dr\u017ceniem przyst\u0119powano do studi\u00f3w Talmudu, by jego s\u0142\u00f3w nie t\u0142umaczy\u0107 inaczej, ani\u017celi wskazali jego autorzy, lub te\u017c, aby nic nie przeoczy\u0107. Przeoczenie uchodzi\u0142o za rozmy\u015blne wykroczenie. „R. Jehuda powiedzia\u0142: b\u0105d\u017a ostro\u017cnym przy nauce (przy Talmudzie), bo przy nauce uchodzi przeoczenie za umy\u015blne przekroczenie\u201d. Studiuj\u0105cy Talmud uwa\u017cany jest za stykaj\u0105cego si\u0119 z najwy\u017csz\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105. Nie wolno mu tedy zajmowa\u0107 si\u0119 niczym innym, aby nie kala\u0142 r\u0105k, a zw\u0142aszcza bra\u0107 do r\u0119ki jak\u0105kolwiek ksi\u0105\u017ck\u0119 obc\u0105. A jeszcze wi\u0119ksze by\u0142oby wykroczenie, gdyby ta ksi\u0105\u017cka by\u0142a nie w tym j\u0119zyku, w jakim jest Talmud.<\/p>\r\n

Opowiada\u0142 mi pewien \u017cyd, p. A., \u017ce b\u0119d\u0105c na studiach Talmudu u rabina w Piotrkowie (rodzice przeznaczyli go na rabina), mia\u0142 zapowiedziane przez swego nauczyciela, aby si\u0119 nie odwa\u017cy\u0142 bra\u0107 do r\u0119ki \u017cadnej ksi\u0105\u017cki, a zw\u0142aszcza napisanej po polsku. Ubli\u017ca\u0142oby to powadze Talmudu, a i sam sprzeniewierzy\u0142by si\u0119 szczytnej idei talmida (ucznia talmudowego). M\u0142odzieniec nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 pogodzi\u0107 z tym zakazem, tym bardziej wydawa\u0142 mu si\u0119 niedorzecznym, \u017ce przecie\u017c nie mog\u0105c zrozumie\u0107 kwestii matematycznych poruszanych w Talmudzie, lub wiadomo\u015bci z geografii, m\u00f3g\u0142 si\u0119 uciec do pierwszego lepszego podr\u0119cznika szkolnego, aby rzecz uprzyst\u0119pni\u0107. By\u0142oby to z po\u017cytkiem dla samego studium Talmudu. Innego atoli by\u0142 zdania jego wychowawca. Zniewa\u017cony pewnego razu przez nauczyciela za to, \u017ce posiada\u0142 przy sobie podr\u0119cznik do geografii, zerwa\u0142 z Talmudtor\u0105 i, zdaje si\u0119, ze samym Talmudem.<\/p>\r\n

Og\u00f3\u0142 \u017cydostwa patrzy bardzo niech\u0119tnie na rabin\u00f3w posiadaj\u0105cych wykszta\u0142cenie \u015bwieckie. M\u0142odzie\u017c, oddaj\u0105c\u0105 si\u0119 studiowaniu Talmudu, trzyma si\u0119 z dala i nie dozwala si\u0119 jej na zetkni\u0119cie ze spo\u0142ecze\u0144stwem miejscowym. Za czas\u00f3w akademickich, gdym bawi\u0142 w Gidlach, opowiadali mi \u017cydzi z pobliskiego miasteczka P\u0142awna, \u017ce ich rabin, jakkolwiek jest w podesz\u0142ym wieku, urodzi\u0142 si\u0119 i przebywa\u0142 w Polsce, wcale nie zna\u0142 j\u0119zyka polskiego. Dozwolono mu tylko nauczy\u0107 si\u0119 \u017cargonu i hebrajskiego.<\/p>\r\n

(\u2026)<\/p>\r\n

Ka\u017cdy \u017cyd, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce z mlekiem matki wyssa\u0142 przywi\u0105zanie do Talmudu i nauczy\u0142 si\u0119 czci\u0107 i szanowa\u0107 to wszystko, co Talmud zawiera. Duchowa atmosfera wywiera bardzo silny wp\u0142yw na ka\u017cde spo\u0142ecze\u0144stwo. Jedne i te same pogl\u0105dy wpajane od wiek\u00f3w w ca\u0142e pokolenia wybijaj\u0105 wyra\u017ane pi\u0119tno na duchowym obliczu tak jednostek, jak i ca\u0142ego og\u00f3\u0142u. Podziwiamy np. og\u00f3lny fanatyzm u mahometan. Wyznawcy religii Mahometa nie posiadaj\u0105 jakich\u015b wrodzonych znamion, kt\u00f3re by ich usposabia\u0142y fanatycznie w znaczeniu religijnym w stosunku do obcych wyzna\u0144. \u0179r\u00f3d\u0142o fanatyzmu u tych narod\u00f3w jest nabyte drog\u0105 wychowania i religijnego u\u015bwiadomienia na tle Koranu, kt\u00f3ry posiada wiele podobnych cech z Talmudem, zw\u0142aszcza, gdy chodzi o stron\u0119 religijn\u0105.<\/p>\r\n

Talmud przepojony jest wi\u0119ksz\u0105 nienawi\u015bci\u0105 w stosunku do obcych wyzna\u0144 i posiada znamiona daleko wi\u0119kszego fanatyzmu, ani\u017celi Koran. Wyznawcy mahometanizmu w swych zwyci\u0119skich walkach obchodzili si\u0119 okrutnie ze zwyci\u0119\u017conymi. Nies\u0142ychana barbaria nad zwyci\u0119\u017conymi r\u00f3wnie\u017c nie le\u017cy w naturze, czyli nie jest jakim\u015b zjawiskiem przyrodzonym, ale jest nabyta, wynika z fanatyzmu religijnego podyktowanego Koranem. Gdyby \u017cydzi po swym rozproszeniu posiadali przez jaki\u015b czas polityczn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 i znajdowali si\u0119 w roli zwyci\u0119zc\u00f3w nad innymi narodami, nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ich okrucie\u0144stwo objawi\u0142oby si\u0119 jeszcze w daleko wi\u0119kszej formie. O ile fanatyzm Talmudu przewy\u017csza Koran, o tyle silniejsz\u0105 by \u0142aby eksterminacja przez \u017cydostwo narod\u00f3w zwyci\u0119\u017conych.<\/p>\r\n

Nie trzeba ucieka\u0107 si\u0119 do przyk\u0142ad\u00f3w branych z wyobra\u017ani. Oto \u017cydzi w dziejach swego rozproszenia ile razy uzyskali jak\u0105kolwiek przewag\u0119 czy to na tle \u017cycia ekonomicznego, czy pod wzgl\u0119dem wp\u0142yw\u00f3w politycznych, umiej\u0105c si\u0119 np. wkra\u015b\u0107 w \u0142aski os\u00f3b mo\u017cnych, wyzyskiwali w niesamowity spos\u00f3b t\u0119 w\u0142adz\u0119 na korzy\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105, a dla uciemi\u0119\u017cenia innych. Klasycznym przyk\u0142adem pod tym wzgl\u0119dem mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 epoka panowania bolszewizmu w Rosji. Wszak wiadomo, \u017ce bolszewizm jest tworem \u017cydowskim, bolszewicy to \u017cydzi, a rz\u0105dy bolszewickie – to rz\u0105dy \u017cydowskie. Historia nie zna takich okrucie\u0144stw, jakich dopuszczaj\u0105 si\u0119 rz\u0105dy bolszewickie nad ludno\u015bci\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. Nic dziwnego. Przecie\u017c \u017cydzi od czas\u00f3w swego rozproszenia nigdy nie osi\u0105gn\u0119li takiej w\u0142adzy, jak\u0105 sprawuj\u0105 w dobie obecnej w Rosji. Okrutny terror nad ludno\u015bci\u0105 zwyci\u0119\u017con\u0105 posiada swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w psychice \u017cydowskiej, ta za\u015b wspiera si\u0119 ca\u0142kowicie na Talmudzie.<\/p>\r\n

Fanatyzm jest wielkim zboczeniem psychicznym, ale nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce takie zboczenie przyjmuje si\u0119 bardzo \u0142atwo w u\u0142omnej naturze cz\u0142owieka i jest jedn\u0105 z najsilniejszych podniet do ideowego skupienia, do zacie\u015bnienia wi\u0119zi etnicznej. Czuj\u0105 to \u017cydzi i dlatego tak usilnie ochraniaj\u0105 w\u0142asne \u017ar\u00f3d\u0142o fanatyzmu – Talmud.<\/p>\r\n

Druga przyczyn\u0105, skupiaj\u0105c\u0105 \u017cyd\u00f3w oko\u0142o Talmudu i nakazuj\u0105c\u0105 im broni\u0107 tej ksi\u0119gi przed jak\u0105kolwiek reform\u0105, jest religia. Talmud jest \u017ar\u00f3d\u0142em wsp\u00f3\u0142czesnej religii \u017cydowskiej i \u017cydowskiej moralno\u015bci. Religia odbija bardzo silne pi\u0119tno na narodzie. Im ta religia jest starsza, tym pi\u0119tno silniejsze. Religia \u017cydowska nale\u017cy do najstarszych na \u015bwiecie. Wprawdzie zosta\u0142a ona zreformowana i niepomiernie sfanatyzowana pod wp\u0142ywem idei talmudowych. Te jednak zmiany i okoliczno\u015bci s\u0105 znane tylko dla badaczy. Og\u00f3\u0142 bynajmniej nie jest w tym u\u015bwiadomiony. Religia ta jest nast\u0119pnie przepojona fanatyzmem i odpowiada historycznym warunkom wyznawc\u00f3w. Rzymianie bowiem obchodzili si\u0119 z \u017cydami niezmiernie surowo, wywo\u0142uj\u0105c w\u015br\u00f3d prze\u015bladowanych op\u00f3r i nienawi\u015b\u0107. Po rozproszeniu \u017cydzi znajdowali si\u0119 w bardzo przykrych warunkach: wsz\u0119dzie wzgl\u0119dem nich uprzedzenie i niech\u0119\u0107. W upo\u015bledzonych znowu ta okoliczno\u015b\u0107 wywo\u0142ywa\u0142a nienawi\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Religia talmudowa by\u0142a najmilsz\u0105 ostoj\u0105 dla prze\u015bladowanych, bo z jednej strony mesjanistycznymi mrzonkami \u0142agodzi\u0142a im ci\u0119\u017cki los wygnania, a z drugiej – pozwala\u0142a nienawidzi\u0107 „ciemi\u0119\u017cycieli\u201d, daj\u0105c w ten spos\u00f3b naturalne uj\u015bcie dla afekt\u00f3w, jakie nagromadzi\u0142y si\u0119 w zbola\u0142ej duszy \u017cydostwa. I tak wci\u0105\u017c te same warunki \u017cyciowe i te same nastroje obracaj\u0105 si\u0119 w oko\u0142o. W takiej atmosferze duchowej wychowane \u017cydostwo musia\u0142o czu\u0107 do \u017ar\u00f3d\u0142a, podsycaj\u0105cego ich wiar\u0119 i wzmacniaj\u0105cego nadzieje bezgraniczne przywi\u0105zanie.<\/p>\r\n

Charakter religii \u017cydowskiej jest czym\u015b niezgodnym z naszymi poj\u0119ciami chrze\u015bcija\u0144skimi, dlatego te\u017c trudny do zrozumienia. Od napi\u0119cia pierwiastka nienawi\u015bci wzmaga\u0142o si\u0119 uczucie religijno\u015bci. Duch bowiem Talmudu nakazuje walk\u0119 z chrze\u015bcija\u0144stwem. Aby za\u015b ducha walki podtrzyma\u0107 konieczny jest duch nienawi\u015bci: podyktowany jest przeto pobudkami religijnymi. Ale nie koniec na tym. W miar\u0119 zwyci\u0119stwa odniesionego nad chrze\u015bcija\u0144stwem, b\u0119dzie wzrasta\u0142 triumf \u017cydostwa. Nale\u017cy wi\u0119c sia\u0107 nienawi\u015b\u0107 i post\u0119powa\u0107 tak, jak dyktuj\u0105 pobudki wyp\u0142ywaj\u0105ce z nienawi\u015bci. Religia tedy talmudowa zgodna by\u0142a z duchowymi nastrojami i odpowiada\u0142a s\u0142abo\u015bciom natury ludzkiej. Wytworzy\u0142a wi\u0119\u017a siln\u0105, kt\u00f3rej zaparcie broni i pragnie w niej pozosta\u0107 przede wszystkim ca\u0142e \u017aydostwo religijnie usposobione.<\/p>\r\n

Pozostaj\u0105 jeszcze warstwy \u017cydostwa o\u015bwieconego i dla uczu\u0107 religijnych usposobionego liberalnie. Znane s\u0105 \u015brodowiska w \u017cydostwie dla religii ca\u0142kiem oboj\u0119tne, jak np. wielka organizacja syjonistyczna. Przyw\u00f3dcy syjonizmu, gdy chodzi o wierzenia religijne s\u0105 ateuszami. Bezwyznaniowo\u015b\u0107 taka pop\u0142aca. Co si\u0119 tyczy jednak Talmudu i dla syjonist\u00f3w ta ksi\u0119ga jest \u015bwi\u0119ta. Dlaczego? Oto w Talmudzie w bardzo wybitny spos\u00f3b zosta\u0142 uwydatniony pierwiastek nacjonalistyczny; jak dla \u017cyd\u00f3w chasyd\u00f3w Talmud jest \u017ar\u00f3d\u0142em zasilaj\u0105cym wiar\u0119, tak dla syjonist\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142em dla podtrzymywania ducha nacjonalistycznego. Syjonizm jest kra\u0144cowym nacjonalizmem. Panuje i tutaj fanatyzm, podobny do religijnego. Podsyca go Talmud. Z tego wi\u0119c tytu\u0142u liberalne ko\u0142a przyjmuj\u0105 Talmud jako ksi\u0119g\u0119 swoj\u0105 i z niej czerpi\u0105 natchnienie dla utrwalania hase\u0142 nacjonalistycznych.<\/p>\r\n

Dochodzimy do konkluzji. Talmud jest \u015bwi\u0119t\u0105 ksi\u0119g\u0105 dla ca\u0142ego \u017cydostwa. To, co my dzisiaj nazywamy \u017cydowskimi wadami, uwydatniaj\u0105cymi si\u0119 jako charakterystyczne cechy ca\u0142ego \u017cydowskiego plemienia, p\u0142ynie z Talmudu. Przyczyna przeto wyodr\u0119bnienia \u017cydowskiego le\u017cy nie w narodach chrze\u015bcija\u0144skich, lecz w samych \u017cydach. Nauka Talmudu jest skwapliwie ukrywana przez \u017cyd\u00f3w. Skoro Talmud w oczach ca\u0142ego \u017cydostwa jest tak doskona\u0142\u0105 ksi\u0119g\u0105, i\u017c \u017cadna z ni\u0105 si\u0119 r\u00f3wna\u0107 nie mo\u017ce, powinno zale\u017ce\u0107 \u017cydom na tym, aby z t\u0105 doskona\u0142\u0105 ich nauk\u0105 zapozna\u0142 si\u0119 jak najszerszy og\u00f3\u0142 ludzi. Jest to rozumowanie bardzo logiczne. To, co jest chlub\u0105 narodu, co \u015bwiadczy o bogactwie jego ducha i jest owocem dojrza\u0142ej my\u015bli filozoficznej i religijnej, powinno by\u0107 objawiane innym.<\/p>\r\n

Tymczasem pouczenia Talmudu, jak wspomnieli\u015bmy wy\u017cej, s\u0105 zazdro\u015bnie strze\u017cone przez \u017cyd\u00f3w. Nie dlatego oczywi\u015bcie, aby nikt nie by\u0142 w stanie zapozna\u0107 si\u0119 z jego m\u0105dro\u015bci\u0105, lecz, aby nie zosta\u0142 ujawniony istotny duch, kt\u00f3ry o\u017cywia talmudyczne ksi\u0119gi. Wyk\u0142adacze Talmudu gro\u017c\u0105 najsurowszymi karami tym, kt\u00f3rzy o\u015bmieliliby si\u0119 zapoznawa\u0107 goj\u00f3w z m\u0105dro\u015bci\u0105 talmudowa. Wtajemniczanie chrze\u015bcijan w talmudowego ducha nale\u017cy do najwi\u0119kszych przest\u0119pstw, \u015bci\u0105gaj\u0105c jednocze\u015bnie najwi\u0119ksz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 moraln\u0105.<\/p>\r\n

Inny posiada charakter Talmud, ani\u017celi Biblia. Ta by\u0142a przet\u0142umaczona w swoim czasie przez \u017cyd\u00f3w na j\u0119zyk grecki, aby si\u0119 m\u00f3g\u0142 z ni\u0105 zapozna\u0107 ca\u0142y \u00f3wczesny \u015bwiat hellenistyczny. Nie doczeka\u0142 si\u0119 tego nigdy Talmud i charakterystyczn\u0105 jest rzecz\u0105, \u017ce nikt z \u017cyd\u00f3w prawowiernych nie usi\u0142owa\u0142 t\u0142umaczy\u0107 na obce j\u0119zyki Talmudu.<\/p>\r\n

Cesarz Justynian, pragn\u0105c zbli\u017cy\u0107 \u017aydostwo do kultury rzymskiej, poleci\u0142, aby \u015bwi\u0119te ksi\u0119gi \u017cydowskie przet\u0142umaczono ma j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski i aby w tym j\u0119zyku wyk\u0142adane by\u0142y m\u0142odzie\u017cy m\u0105dro\u015bci talmudowe. Rozkaz jego spotka\u0142 si\u0119 z jak najwi\u0119kszym sprzeciwem: wprowadzenie w czyn zamiar\u00f3w Justyniana uwa\u017ca\u0142o \u017aydostwo za najwi\u0119ksz\u0105 kl\u0119sk\u0119. Stawi\u0142o wi\u0119c temu bezwzgl\u0119dny op\u00f3r. Wola\u0142o pozostawa\u0107 w ciemno\u015bciach, i\u015b\u0107 na wygnanie, lub zamkn\u0105\u0107 si\u0119 w gettach, ani\u017celi pozwoli\u0107 na autoryzowany przek\u0142ad Talmudu.<\/p>\r\n

Nie mamy wi\u0119c \u017cydowskiego przek\u0142adu Talmudu. Przek\u0142adem zajmowali si\u0119 albo \u017cydzi nawr\u00f3ceni, albo te\u017c uczeni chrze\u015bcija\u0144scy. \u017bydzi nawr\u00f3ceni na chrze\u015bcijanizm, jako t\u0142umacze Talmudu, byli wyklinani i przechowa\u0142y si\u0119 wzgl\u0119dem nich najgorsze wspomnienia na kartach kronik \u017cydowskich. \u0141atwiej pogodzili si\u0119 \u017cydzi i przeszli do porz\u0105dku dziennego nad faktem nawr\u00f3cenia si\u0119 jednego z ich cz\u0142onk\u00f3w na wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, ani\u017celi z pr\u00f3b\u0105 t\u0142umaczenia Talmudu. Ten ostatni wysi\u0142ek nie by\u0142 nigdy darowany. Przek\u0142ad Talmudu w poj\u0119ciu etyki \u017cydowskiej jest grzechem niedopuszczalnym, wyst\u0119pkiem, kt\u00f3rego darowa\u0107 nie mo\u017cna. Nikt tak nie jest przygotowany do t\u0142umaczenia Talmudu, jak autorzy \u017cydzi. Wychowani od lat m\u0142odzie\u0144czych w atmosferze talmudowej, wch\u0142aniali w siebie nauki mistrz\u00f3w i wtajemniczani byli w znaczenie prawa zwyczajowego.<\/p>\r\n

Oko\u0142o poucze\u0144 talmudycznych istnieje r\u00f3wnie\u017c bogate podanie, do kt\u00f3rego nie posiadaj\u0105 dost\u0119pu uczeni chrze\u015bcija\u0144scy. \u015awiat chrze\u015bcija\u0144ski czeka d\u0142ugo na autoryzowany przek\u0142ad Talmudu, lecz chyba nigdy si\u0119 nie doczeka, poniewa\u017c nie le\u017cy to w zamiarach \u017cydowskich, aby ujawniono plany dzia\u0142ania nakre\u015blone przez Talmud. Ksi\u0119gi talmudyczne jakby celowo pisane s\u0105 sposobem ogromnie zawi\u0142ym. Mn\u00f3stwo skr\u00f3t\u00f3w, niby kabalistycznych znak\u00f3w, nie pozwala niewtajemniczonemu wnikn\u0105\u0107 w ducha poucze\u0144 rabinicznych. Ka\u017cdy tam wyraz, ka\u017cda niedok\u0142adno\u015b\u0107 gramatyczna, jak wspomnieli\u015bmy wy\u017cej, ma sw\u00f3j sens wy\u017cszy, ukryty, kt\u00f3rego niewtajemniczony nie jest w stanie przenikn\u0105\u0107.<\/p>\r\n

Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce obja\u015bnianie poucze\u0144 rabinicznych mo\u017ce by\u0107 w bardzo wielu przypadkach samowolne, zale\u017cne od osobistych pogl\u0105d\u00f3w rabina, b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, by\u0142oby niezmiernie po\u017c\u0105dan\u0105 rzecz\u0105 dowiedzie\u0107 si\u0119, jakie tej lub innej uwadze nadaj\u0105 rabini znaczenie. Przyby\u0142by bogaty materia\u0142 do zbadania psychiki \u017cydowskiej, zosta\u0142oby mo\u017ce wyja\u015bnionych wiele zagadnie\u0144, kt\u00f3re w wysokim stopniu niepokoj\u0105 \u015bwiat chrze\u015bcija\u0144ski. Le\u017cy nawet w interesie samych \u017cyd\u00f3w, aby ujawnili to wszystko, co nauczaj\u0105 ksi\u0119gi talmudyczne i zrzucili z siebie brzemi\u0119 ci\u0119\u017ckich oskar\u017ce\u0144, kt\u00f3re, jak \u0142a\u0144cuch nieprzerwany, wlok\u0105 si\u0119 za nimi od czas\u00f3w rozproszenia. Odkrycie przed \u015bwiatem chrze\u015bcija\u0144skim kart Talmudu i zapoznanie z metod\u0105 wyk\u0142adu by\u0142oby dowodem dobrej woli i szczer\u0105 ch\u0119ci\u0105 zrzucenia z siebie tak ci\u0119\u017ckich podejrze\u0144. Skoro jednak to nie nast\u0119puje, \u017cydzi sami wydaj\u0105 na siebie wyrok pot\u0119pienia. Wol\u0105 pozostawa\u0107 pod ci\u0119\u017carem zarzut\u00f3w, co do nakazu oszukiwania chrze\u015bcijan, u\u017cywania krwi chrze\u015bcija\u0144skiej itd., ani\u017celi otworzy\u0107 swoj\u0105 dusz\u0119 i wyspowiada\u0107 si\u0119 z win powszechnie im przypisywanych.<\/p>\r\n

Kwestia tajemnicy nauczania talmudycznego nie przestanie nigdy zajmowa\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiego \u015bwiata i obci\u0105\u017ca\u0107 \u017cyd\u00f3w przer\u00f3\u017cnymi podejrzeniami, mo\u017ce by\u0107, \u017ce w wielu wypadkach nieuzasadnionymi. Ale kto temu winien? Dla ka\u017cdego jasna jest odpowied\u017a, \u017ce ca\u0142\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 bior\u0105 na siebie \u017cydzi. Spo\u0142ecze\u0144stwom chrze\u015bcija\u0144skim nie mo\u017cna si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce zarzucaj\u0105 \u017cydom wyst\u0119pki ze wszech miar krzywdz\u0105ce ich opinie. Powody do takiego post\u0119powania wzgl\u0119dem \u017cyd\u00f3w s\u0105 zupe\u0142nie usprawiedliwione. \u017bydzi bowiem post\u0119powaniem swoim \u015bci\u0105gaj\u0105 pierwsi na siebie podejrzenie. Okazuje si\u0119 to z dw\u00f3ch fakt\u00f3w. Pierwszym z nich jest dowiedziona karygodna dzia\u0142alno\u015b\u0107 na niekorzy\u015b\u0107 chrze\u015bcijan, objawia si\u0119 ona we wszystkich polach wsp\u00f3\u0142pracy z \u017cydami. \u017bydzi dzia\u0142alno\u015bci\u0105 swoj\u0105 udowadniaj\u0105, \u017ce nie posiadaj \u0105 dobrej woli w celu zgodnego wsp\u00f3\u0142\u017cycia. przyk\u0142ady nadu\u017cy\u0107 s\u0105 tak liczne, \u017ce zbytecznym jest wdawa\u0107 si\u0119 tutaj w szczeg\u00f3\u0142y. Wystarczy cho\u0107by powo\u0142a\u0107 si\u0119 na ch\u0119\u0107 omijania obowi\u0105zk\u00f3w, spadaj\u0105cych na \u017cyd\u00f3w z tytu\u0142u przynale\u017cno\u015bci do pa\u0144stwa. \u017bydzi nie posiadaj\u0105 na wzgl\u0119dzie dobra kraju, w kt\u00f3rym s\u0105 obywatelami, lecz wszystko staraj\u0105 si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107 w\u0142asnym celom. Mo\u017cna bez obawy powiedzie\u0107, \u017ce \u017cydzi s\u0105 wsz\u0119dzie z\u0142ymi obywatelami kraju. Ten niepochlebny objaw ich charakteru wyp\u0142ywa ze specjalnego stanowiska, jakie ka\u017ce im zaj\u0105\u0107 Talmud, uchodz\u0105cy za podstaw\u0119, jak nadmienili\u015bmy wy\u017cej, ich religii i moralno\u015bci.<\/p>\r\n

Przy tej sposobno\u015bci nale\u017cy jeszcze zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na szczeg\u00f3lny objaw, jaki daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 w stosunkach zachodz\u0105cych mi\u0119dzy \u017cydami a narodami chrze\u015bcija\u0144skimi. Oto wszelkie wykroczenia poszczeg\u00f3lnych jednostek ze spo\u0142ecze\u0144stwa \u017cydowskiego wzgl\u0119dem pa\u0144stwa bronione s\u0105 solidarnie przez ca\u0142e \u017cydostwo na \u015bwiecie. Wystarczy powo\u0142a\u0107 si\u0119 na g\u0142o\u015bny fakt Dreyfussa lub zdrady rabina Szapiro w P\u0142ocku w czasie bolszewickiego najazdu w r. 1920. \u0179aden inny nar\u00f3d nie odwa\u017cy\u0142by si\u0119 broni\u0107 zdrajcy, owszem, by zrzuci\u0107 z siebie podejrzenie nale\u017cenia do spisku, jeszcze by u\u0142atwia\u0142 w wykryciu zbrodni. Zachowanie si\u0119 natomiast \u017cyd\u00f3w b\u0119dzie zupe\u0142nie inne. I ta okoliczno\u015b\u0107 ka\u017ce wnioskowa\u0107, i\u017c \u017cydzi posiadaj\u0105 inn\u0105 moralno\u015b\u0107, inne zasady etyczne. Wykroczenia przeciwko pa\u0144stwu z ich punktu widzenia s\u0105 godziwe, bo tak nakazuje Talmud.<\/p>\r\n

Drugim faktem jest celowe okrywanie tajemnic\u0105 tego stanowiska, jakie Talmud zajmuje wzgl\u0119dem obcych wyzna\u0144 i narodowo\u015bci. Za d\u0142uga by\u0142aby litania zarzut\u00f3w wysuwanych przeciwko \u017cydom. W ka\u017cdym razie zarzuty te s\u0105 uzasadnione, najoczywi\u015bciej je potwierdza samo stanowisko \u017cyd\u00f3w. Talmud cz\u0119\u015bciowo mamy prze\u0142o\u017cony na j\u0119zyki nowo\u017cytne, \u017cydzi atoli odmawiaj\u0105 przek\u0142adowi wszelkiej warto\u015bci, twierdz\u0105c, \u017ce zosta\u0142 dokonany przez oczywistych wrog\u00f3w \u017cydostwa i posiada wyra\u017ane znamiona tendencyjno\u015bci. Wchodzimy w b\u0142\u0119dne ko\u0142o. Przek\u0142ad\u00f3w dokonanych przez uczonych chrze\u015bcija\u0144skich, albo przez \u017cyd\u00f3w nawr\u00f3conych, og\u00f3\u0142 \u017cydostwa nie uznaje, poniewa\u017c s\u0105 tendencyjnie niedok\u0142adne, a sami za\u015b, kt\u00f3rzy najlepiej go znaj\u0105, przek\u0142adu dokona\u0107 nie chc\u0105.<\/p>\r\n

(\u2026)<\/p>\r\n

PRZEZNACZENIE TALMUDU<\/strong><\/p>\r\n

Cel Talmudu jest do\u015b\u0107 przejrzysty. Jego tw\u00f3rcom chodzi\u0142o przede wszystkim o to, by skupi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo \u017cydowskie i by je zamkn\u0105\u0107 od wszelkich obcych wp\u0142yw\u00f3w, tak i\u017cby do \u017cydostwa nie mia\u0142y dost\u0119pu ani pr\u0105dy religijne, ani w og\u00f3le duch wyrobiony przez cywilizacj\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 rozwija\u0142a na pod\u0142o\u017cu nie maj\u0105cym nic wsp\u00f3lnego z Talmudem. Talmud mia\u0142 by\u0107 tym duchowym pokarmem dla narodu izraelskiego, kt\u00f3ry mia\u0142 go zabezpieczy\u0107 przed wszelkimi obcymi wp\u0142ywami i zachowa\u0107 nadal zjednoczenie na polu religijnym oraz narodowym. W rozproszeniu grozi\u0142a \u017cydom utrata spoisto\u015bci etnicznej, zar\u00f3wno jak i jedno\u015bci na gruncie wierze\u0144 religijnych. Rozrzuceni po wielkim imperium rzymskim, znajduj\u0105c si\u0119 w \u015brodowiskach bezwzgl\u0119dnie przewy\u017cszaj\u0105cych ich pod wzgl\u0119dem kulturalnym, tym \u0142atwiej mogli ulec pr\u0105dom asymilacyjnym i straci\u0107 ca\u0142kowicie sw\u00f3j charakter \u017cydowski. Takie widoki nie le\u017ca\u0142y w planach duchowych przyw\u00f3dc\u00f3w narodu. Nadzieje mesja\u0144skie nigdy by si\u0119 nie zi\u015bci\u0142y, wed\u0142ug przekona\u0144 \u017cydowskich, gdyby nar\u00f3d straci\u0142 synostwo Abrahamowe, to jest gdyby zmieni\u0142o duchowe oblicze, rozp\u0142ywaj\u0105c si\u0119 w morzu ludzkim. Nale\u017ca\u0142o wi\u0119c, pomimo rozproszenia, zachowa\u0107 nar\u00f3d izraelski od rozbicia duchowego i od asymilacji. Zadanie takie mia\u0142 w\u0142a\u015bnie spe\u0142ni\u0107 Talmud.<\/p>\r\n

Zbyt wiele oczekiwali od tej ksi\u0119gi i nale\u017cy przyzna\u0107, \u017ce wszystkie ich nadzieje si\u0119 Spe\u0142ni\u0142y. Chc\u0105c zrozumie\u0107 si\u0142\u0119 moraln\u0105 Talmudu, nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dwie okoliczno\u015bci towarzysz\u0105ce jego powstaniu. Pierwsz\u0105 by\u0142o gor\u0105ce oczekiwanie przyj\u015bcia Mesjasza. Dawne proroctwa zapowiada\u0142y przyj\u015bcie Mesjasza na okres, kt\u00f3ry istotnie wype\u0142ni\u0142 si\u0119 zgodnie ze wskazaniami prorok\u00f3w. W tym wi\u0119c czasie, gdy mia\u0142a si\u0119 spe\u0142ni\u0107 obietnica mesja\u0144ska, ca\u0142y nar\u00f3d znajdowa\u0142 si\u0119 w specjalnym nastroju duchowym. Oczekiwanie by\u0142o powszechnym zjawiskiem, wyobra\u017ania rozpalona do tego stopnia, \u017ce sta\u0142a si\u0119 podatnym polem do wszelkich zbocze\u0144 w zwi\u0105zku z nadziej\u0105 ujrzenia Wybawiciela. Warunki te wyzyskali wszelkiego rodzaju szarlatani i faryzeusze, ci\u0105gn\u0105c dla siebie korzy\u015bci. Szli za pr\u0105dami \u00f3wczesnymi, byle by tylko przypodoba\u0107 si\u0119 t\u0142umom. W tym przystosowaniu si\u0119 do nastroj\u00f3w przewy\u017cszali si\u0119 wzajemnie w \u015bwiadczeniu r\u00f3\u017cnych korzy\u015bci, kt\u00f3re lud rzekomo osi\u0105gnie dzi\u0119ki zjawieniu si\u0119 Mesjasza. Zarzucono w\u0142a\u015bciwe znaczenie Pisma \u015bw., o\u015bwietlaj\u0105ce charakter Mesjasza, a zwr\u00f3cono uwag\u0119 na tendencje ludu, rozwijaj\u0105ce si\u0119 pod wp\u0142ywem uciemi\u0119\u017cania ze strony w\u0142adz rzymskich. Lud pragn\u0105\u0142 Mesjasza, kt\u00f3ry by wyst\u0105pi\u0142 w roli bohatera i odnosi\u0142 zwyci\u0119stwa na wz\u00f3r Aleksandra Macedo\u0144skiego. Bardzo wiele obiecywano sobie po takim Mesjaszu. Uk\u0142adano plan strasznej pomsty nad Rzymianami z r\u00f3wnoczesnym za\u0142o\u017ceniem pa\u0144stwa izraelskiego, kt\u00f3rego poddanym na niczym by nie zbywa\u0142o. Wyrabiaj\u0105c w sobie przesadne poj\u0119cie o przywilejach p\u0142yn\u0105cych ze synostwa Abrahamowego, \u017cydzi uwa\u017cali, \u017ce tylko im nale\u017cy si\u0119 uprzywilejowane stanowisko na \u015bwiecie. Wszystkie narody powinny by\u0107 ich niewolnikami, a oni natomiast panami korzystaj\u0105cymi ze wszystkich d\u00f3br, jakie tylko na ziemi mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107. Pa\u0144stwo ich b\u0119dzie si\u0119ga\u0142o od kra\u0144ca do kra\u0144ca ziemi. W tym wzgl\u0119dzie opacznie t\u0142umaczono proroctwa dawne, kt\u00f3re istotnie zapowiada\u0142y powszechne panowanie Mesjasza, maj\u0105c na wzgl\u0119dzie uniwersalistyczny charakter religii Chrystusowej.<\/p>\r\n

\u017bydzi natomiast wszystkie te wskazania brali w znaczeniu dos\u0142ownym i odnosili do panowania doczesnego na ziemi. Tego rodzaju pogl\u0105dy zyska\u0142y tak powszechne przyj\u0119cie, \u017ce ca\u0142y og\u00f3\u0142 oczekiwa\u0142 zjawienia si\u0119 Mesjasza jako kr\u00f3la ziemskiego. Duchowi przyw\u00f3dcy, wyst\u0119puj\u0105c w roli fa\u0142szywych prorok\u00f3w, o kt\u00f3rych ju\u017c przepowiadali prorocy prawdziwi, zamiast prostowa\u0107 zboczenia na tle urzeczywistnienia si\u0119 idei mesja\u0144skich, szli za nimi, rozwijaj\u0105c w niew\u0142a\u015bciwym kierunku d\u0105\u017cenia i karmi\u0105c niezdrowym pokarmem duchowym swoich wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w.<\/p>\r\n

Pogl\u0105dy o Mesjaszu, jako w\u0142adcy ziemskim, utrwala\u0142y si\u0119 do tego stopnia, \u017ce wszelkie idee o duchowym kr\u00f3lestwie Mesjasza sta\u0142y si\u0119 zupe\u0142nie obce, niezrozumia\u0142e, owszem nawet zawzi\u0119cie zwalczane tak przez lud, jak i jego przyw\u00f3dc\u00f3w duchowych. Tym okoliczno\u015bciom nale\u017cy przypisa\u0107, \u017ce gdy zjawi\u0142 si\u0119 zapowiedziany przez prorok\u00f3w prawdziwy Mesjasz, spotka\u0142 si\u0119 z niesamowitym uporem ludu zar\u00f3wno jak i faryzeusz\u00f3w. Nauki Chrystusa Pana nie przyj\u0119to, nie rozstawano si\u0119 jednak z nadziejami mesja\u0144skimi. Owszem w miar\u0119 oddalenia si\u0119 od kresu, w kt\u00f3rym wed\u0142ug zapowiedzi proroka Daniela powinien by\u0142 zjawi\u0107 si\u0119 prawdziwy Mesjasz, oczekiwanie staje si\u0119 tym bardziej gor\u0105ce, a rozpalona wyobra\u017ania gotowa uzna\u0107 Mesjasza w ka\u017cdym, kt\u00f3ryby uzgodni\u0142 swoje post\u0119powanie i swoje nauki z tymi pr\u0105dami i przekonaniami, jakie pod\u00f3wczas istnia\u0142y.<\/p>\r\n

Widzimy te\u017c, \u017ce po Chrystusie, to jest w drugiej po\u0142owie pierwszego stulecia i w pierwszej drugiego zjawi\u0142o si\u0119 wielkie mn\u00f3stwo oszuka\u0144czych mesjaszy, kt\u00f3rzy zgotowali ludowi bardzo wielkie zawody. Pomimo tych zawod\u00f3w, a nawet tak straszliwych nast\u0119pstw, jakie sprowadzi\u0142 na \u017cydostwo Bar Kochba, mianuj\u0105cy si\u0119 prawdziwym zapowiedzianym Mesjaszem za panowania cesarza Hadriana, nie rozstali si\u0119 \u017cydzi z nadziejami, \u017ce Mesjasz przyjdzie i za\u0142o\u017cy dla \u017cyd\u00f3w kr\u00f3lestwo od kra\u0144ca do kra\u0144ca ziemi. Im wi\u0119ksze s\u0105 obecnie cierpienia ludu, tym wi\u0119kszy b\u0119dzie triumf i zemsta nad prze\u015bladowcami, gdy nadejdzie oczekiwany Mesjasz. Autorzy Miszny, a zw\u0142aszcza p\u00f3\u017aniejszej Gemary, wyzyskali te nastroje ludu w celu tym \u015bci\u015blejszego zespolenia go i uczynienia odpornym na wszelkie obce wp\u0142ywy. Dowodzili mianowicie, \u017ce Mesjasz przyjdzie niew\u0105tpliwie i za\u0142o\u017cy takie pa\u0144stwo, na jakie czekaj\u0105 \u017cydzi.<\/p>\r\n

By jednak to mog\u0142o si\u0119 zi\u015bci\u0107 potrzeba po pierwsze zachowa\u0107 bezwzgl\u0119dnie sw\u0105 rasow\u0105 i religijn\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 i po drugie – zerwa\u0107 wszelk\u0105 styczno\u015b\u0107 z chrze\u015bcijanami – owszem walczy\u0107 z nimi w celu ich wyt\u0119pienia, poniewa\u017c chrze\u015bcija\u0144stwo, kt\u00f3re powsta\u0142o w \u015brodowisku prawowiernego \u017cydostwa jest karana \u017cyd\u00f3w, objawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 przede wszystkim w op\u00f3\u017anieniu przyj\u015bcia Mesjasza. W Talmudzie wi\u0119c nie tylko znajdziemy wyt\u0142umaczenie, dlaczego Mesjasz nie zjawi\u0142 si\u0119 w oczekiwanej porze, ale wyra\u017cone jest niez\u0142omne przekonanie, \u017ce \u00f3w Mesjasz si\u0119 zjawi, byle by tylko zosta\u0142y dope\u0142nione warunki, kt\u00f3rymi jest zachowanie odr\u0119bno\u015bci rasowej i religijnej, oraz walka za \u015bwiatem chrze\u015bcija\u0144skim. Takie przekonanie jest zrozumia\u0142\u0105 pobudk\u0105 do skupiania si\u0119 i wytwarzania tzw. wi\u0119zi talmudycznej, trzymaj\u0105cej \u017cyd\u00f3w w zupe\u0142nym odosobnieniu.<\/p>\r\n

Talmud wi\u0119c powstawa\u0142 w atmosferze gor\u0105cego oczekiwania Mesjasza, zapowiadaj\u0105c spe\u0142nienie si\u0119 wszystkich nadziei, byleby tylko zosta\u0142y dope\u0142nione przepisane warunki. \u0141atwo poj\u0105\u0107, \u017ce nauka jego trafi\u0142a na grunt przygotowany i wyda\u0142a po\u017c\u0105dane owoce. Drug\u0105 okoliczno\u015bci\u0105 jest nienawi\u015b\u0107 do chrze\u015bcijan. Wzmiankowali\u015bmy nieco wy\u017cej, \u017ce obja\u015bniacze Miszny, wyzyskuj\u0105c duchowe nastroje ludu, wmawiali, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo jest przyczyn\u0105 op\u00f3\u017anienia si\u0119 Mesjasza. Prosty wniosek wyp\u0142ywaj\u0105cy z takich przekona\u0144, prowadzi do walki z chrze\u015bcija\u0144stwem, a co za tym idzie i do nienawi\u015bci. Zach\u0119canie do nienawi\u015bci do Chrystusa i jego Ko\u015bcio\u0142a r\u00f3wnie\u017c trafia\u0142o na grunt odpowiedni. Has\u0142a przeto rozwijane w Talmudzie sta\u0142y si\u0119 bardzo popularnymi.<\/p>\r\n

Przyjmowa\u0142 je og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa \u017cydowskiego, sk\u0142onnego do fanatyzmu, z dobr\u0105 wiar\u0105 i wciela\u0142 w \u017cycie, kszta\u0142c\u0105c na Talmudzie sw\u00f3j charakter. Nauka tedy Talmudu, podniesiona do godno\u015bci natchnienia i objawienia i przedstawiana jako \u017ar\u00f3d\u0142o wiary i moralno\u015bci, odbi\u0142a niezatarte pi\u0119tno na duchowym obliczu narodu. Nie wiadomo, co bardziej podziwia\u0107 w Talmudzie: czy nienawi\u015b\u0107 do chrze\u015bcijan, czy te\u017c umiej\u0119tnie rozwijane has\u0142a w celu skupienia si\u0119 i wyodr\u0119bnienia tak pod wzgl\u0119dem rasowym jak i religijnym. Nienawi\u015b\u0107 do chrze\u015bcijan posiada w Talmudzie bardzo wyra\u017ane oblicze i niczym nie da si\u0119 zaprzeczy\u0107. Chrystus po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci jest l\u017cony. Widzieli\u015bmy na innym miejscu, w jaki spos\u00f3b rabini ka\u017c\u0105 wymawia\u0107 \u015bwi\u0119te Imi\u0119 Jezus. Bardzo cz\u0119sto w Talmudzie rabini posi\u0142kuj\u0105 si\u0119 pod adresem Chrystusa Pana nazw\u0105 Taluj. Jest to wyraz obel\u017cywy, oznacza to samo, co „wisielec\u201d. Nie da si\u0119 przytoczy\u0107 wielu przydomk\u00f3w dawanych Naj\u015bw. Marii Pannie. Aby unikn\u0105\u0107 obrazy uszu chrze\u015bcija\u0144skich, pomijamy je milczeniem. Gdziekolwiek istnieje zwrot o Ko\u015bciele, o pocz\u0105tkach chrze\u015bcija\u0144stwa, wsz\u0119dzie przebija si\u0119 lekcewa\u017cenie i nienawi\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Opieraj\u0105c s\u0105d na tych nieprzyjaznych zwrotach, mo\u017cna by wnosi\u0107, \u017ce przeznaczeniem Talmudu by\u0142o utrwalanie zerwania wszelkich stosunk\u00f3w, pomi\u0119dzy \u017cydostwem a rozwijaj\u0105cym si\u0119 Ko\u015bcio\u0142em Chrystusowym. Cel mia\u0142 by\u0107 osi\u0105gni\u0119ty drog\u0105 utrwalania uprzedze\u0144 i nienawi\u015bci przez wykazywanie krzywd i niepowetowanych strat, jakie nauka Chrystusowa wyrz\u0105dzi\u0142a \u017cydostwu. Nale\u017cy jednak uwa\u017ca\u0107, \u017ce nienawi\u015b\u0107 podsycana wzgl\u0119dem chrze\u015bcijan jest tylko \u015brodkiem do osi\u0105gni\u0119cia g\u0142\u00f3wnego celu, a jest nim takie wyodr\u0119bnienie \u017cydostwa, i\u017cby wszystkie pr\u0105dy obcej kultury i cywilizacji sta\u0142y si\u0119 niedost\u0119pnymi. Takie zamierzenia mo\u017cna by\u0142o \u0142atwiej urzeczywistni\u0107, o ile wytworzy\u0142a si\u0119 nowa religia.<\/p>\r\n

Tworz\u0105c Talmud rabini doprowadzili swoje zamiary do skutku. Stworzyli regu\u0142y i zasady dla oparcia na nich religii w rzeczywisto\u015bci nowej, a jednak uchodz\u0105cej za star\u0105, bo podan\u0105 jeszcze przez Abrahama, gdy ten rozmawia\u0142 z Bogiem. W religii tej dominuj\u0105cym pierwiastkiem jest fanatyzm. Odbi\u0142 on tak silne pi\u0119tno na duchowym obliczu ca\u0142ego \u017cydostwa, \u017ce \u017cydzi, gdziekolwiek si\u0119 znajduj\u0105, s\u0105 sob\u0105 i wsz\u0119dzie wywo\u0142uj\u0105 to znane i tak stare zjawisko jak ich w\u0142asne rozproszenie, tj. antysemityzm, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bciwie jest antyjudaizmem, poniewa\u017c nikt nie walczy\u0142 z \u017cydami, jako z semitami, lecz jako z judaistami, wrogo usposobionymi wzgl\u0119dem wszystkich innych narodowo\u015bci. Nie nale\u017cy si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce istnieje antyjudaizm. Istnie\u0107 on musi i b\u0119dzie zawsze wyst\u0119powa\u0142 tam, gdzie s\u0105 \u017cydzi.<\/p>\r\n

Ks. prof. J\u00f3zef Kruszy\u0144ski<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dodano: 2012-04-25 8:41 am Poni\u017cszy fragment pochodzi z ksi\u0105\u017cki Ks. prof. J\u00f3zefa Kruszy\u0144skiego „Talmud – co zawiera i czego naucza\u201d, Dom Wydawniczy Ostoja 2001 (reprint z roku 1925) Wszystkie religijne ksi\u0119gi \u017cydowskie poza Pismem \u015bw., zebrane w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, nazywaj\u0105 si\u0119 Talmudem. Nazwa powy\u017csza w odniesieniu do tych ksi\u0105g jest najpowszechniejsz\u0105. Wszystkie inne nazwy, z […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[14,328],"tags":[53,18],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55934"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=55934"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55934\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":120451,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55934\/revisions\/120451"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=55934"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=55934"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=55934"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}