{"id":55908,"date":"2012-04-24T16:04:09","date_gmt":"2012-04-24T21:04:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=55908"},"modified":"2012-04-24T16:04:09","modified_gmt":"2012-04-24T21:04:09","slug":"honor-zwracany-po-latach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=55908","title":{"rendered":"Honor zwracany po latach"},"content":{"rendered":"<p><strong>Trwaj\u0105 prace<\/strong> <strong>ekshumacyjne na wroc\u0142awskim cmentarzu Osobowickim, w jedynym na terenie ca\u0142ego kraju zachowanym w niezmienionym kszta\u0142cie zbiorowym miejscu poch\u00f3wku ofiar komunistycznego terroru.<\/strong><\/p>\r\n<p>W przeciwie\u0144stwie do innych, bardzo licznych takich miejsc w Polsce re\u017cimowe w\u0142adze nie nakaza\u0142y chowania tam innych zmar\u0142ych. &#8211; <em>Taka sytuacja stwarza dzi\u015b unikaln\u0105 szans\u0119 przeprowadzenia bada\u0144 archeologicznych i ekshumacji, kt\u00f3re przynios\u0105 odpowiedzi na szereg istotnych pyta\u0144 zwi\u0105zanych chocia\u017cby z metodami egzekucji czy poch\u00f3wkami. Dzi\u015b mo\u017cemy ju\u017c np. stwierdzi\u0107, od kiedy we Wroc\u0142awiu wi\u0119\u017ani\u00f3w zacz\u0119to chowa\u0107 w drewnianych skrzyniach, jak te\u017c kiedy zaprzestano u\u017cywania pluton\u00f3w egzekucyjnych do wykonywania kar \u015bmierci, przechodz\u0105c wy\u0142\u0105cznie na \u201emetod\u0119 katy\u0144sk\u0105\u201d (strza\u0142em w potylic\u0119)<\/em> &#8211; wyja\u015bnia dr hab. nauk historycznych Krzysztof Szwagrzyk, naczelnik Biura Edukacji Publicznej IPN we Wroc\u0142awiu, a od listopada 2011 r. kierownik zespo\u0142u do spraw poszukiwa\u0144 miejsc poch\u00f3wku ofiar terroru komunistycznego 1944-1956*.<\/p>\r\n<p><strong>Patrioci skazani na \u015bmier\u0107<\/strong><\/p>\r\n<p>W kwaterach na wroc\u0142awskim cmentarzu, na polach 81A i 120<strong> <\/strong>pochowano ok. 350 polskich patriot\u00f3w zmar\u0142ych w wyniku ran, tortur i panuj\u0105cych w wi\u0119zieniu chor\u00f3b.<strong> <\/strong>W\u015br\u00f3d nich 89 os\u00f3b, na kt\u00f3rych w odwecie za walk\u0119 o woln\u0105 ojczyzn\u0119 komunistyczne w\u0142adze wykona\u0142y kar\u0119 \u015bmierci. <strong><\/strong><\/p>\r\n<p><em>&#8211; Ofiarami byli wyszkoleni i wykszta\u0142ceni dzia\u0142acze, o wysokiej moralno\u015bci, cz\u0119sto z du\u017cym do\u015bwiadczeniem w walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107: \u017co\u0142nierze Armii Krajowej, organizacji Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107, Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, cz\u0142onkowie dolno\u015bl\u0105skich organizacji antykomunistycznych i inni skazani z artyku\u0142\u00f3w politycznych \u00f3wczesnego prawa. M\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety<\/em> &#8211; wyja\u015bnia Krzysztof Szwagrzyk.<\/p>\r\n<p>Ofiary pochowano tu w latach 1948-1956. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z ekshumowanych zw\u0142ok (ponad 340) zidentyfikowano, tak\u017ce przy pomocy bada\u0144 DNA.\u00a0<\/p>\r\n<p>Najm\u0142odszy z zamordowanych, Alojzy Piaskowski,<strong> <\/strong>dru\u017cynowy z organizacji\u00a0Konspiracyjny Zwi\u0105zek Harcerstwa Polskiego (stracony 14 stycznia 1947 r.) mia\u0142 17 lat i 9 miesi\u0119cy. W\u015br\u00f3d najbardziej zas\u0142u\u017conych dla Polski znalaz\u0142 si\u0119 m.in. Roman Szumski, podoficer Korpusu Ochrony Pogranicza i Wojska Polskiego oraz dzia\u0142acz organizacji Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ry 7 pa\u017adziernika 1944 r. uwolni\u0142 w Zamo\u015bciu 30 os\u00f3b przetrzymywanych przez NKWD i UB, a 8 maja 1946 r., na czele 12 \u017co\u0142nierzy WiN, rozbi\u0142 wi\u0119zienie, uwalniaj\u0105c osadzonych tam cz\u0142onk\u00f3w podziemia, w tym 4 swoich podkomendnych skazanych na kar\u0119 \u015bmierci za dzia\u0142alno\u015b\u0107 patriotyczn\u0105. Po procesie pokazowym, przedstawiany przez propagand\u0119 jako bandyta, zosta\u0142 stracony.<\/p>\r\n<p><strong>Milczenie<\/strong><\/p>\r\n<p>Zmar\u0142ych grzebano w tajemnicy. We Wroc\u0142awiu nie informowano rodzin o miejscu z\u0142o\u017cenia cia\u0142a, a niekiedy nawet o fakcie \u015bmierci &#8211; czy to w wyniku egzekucji, czy z innych przyczyn. W miejscowych aktach prokuratorskich do po\u0142owy lat 90. historycy znajdowali\u00a0przekazywane przez skazanych\u00a0przed egzekucj\u0105 zalakowane listy po\u017cegnalne do najbli\u017cszych&#8230;<\/p>\r\n<p>W obu kwaterach cmentarza Osobowickiego wi\u0119\u017ani\u00f3w chowano zazwyczaj w drewnianych skrzyniach. Niekt\u00f3re cia\u0142a nosz\u0105 \u015blady po postrza\u0142ach na r\u0119kach i nogach &#8211; co \u015bwiadczy o tym, \u017ce skazani stawiali op\u00f3r. W kilku innych przypadkach kaci strzelali ofiarom prosto w oczy. Niekiedy ofiary mia\u0142y zwi\u0105zane r\u0119ce.<\/p>\r\n<p><strong>Odkrycia naukowc\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n<p>Naukowcy przeprowadzaj\u0105cy ekshumacj\u0119 s\u0105 zdumieni. Podczas bada\u0144 okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ka\u017cda z os\u00f3b, na kt\u00f3rej wykonano wyrok \u015bmierci, zosta\u0142a zabita strza\u0142em w potylic\u0119 albo w bok g\u0142owy, oddanym z pistoletu z bliskiej odleg\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n<p>&#8211; <em>To przeczy\u0142o dokumentom, kt\u00f3re studiuj\u0119 od kilkunastu lat. We wszystkich protoko\u0142ach wykonania kary \u015bmierci na wi\u0119\u017aniach politycznych (a zachowa\u0142o si\u0119 ich we Wroc\u0142awiu co najmniej kilkadziesi\u0105t) pisano o tym, \u017ce wykonywa\u0142 je &#8211; zgodnie z \u00f3wczesnymi przepisami reguluj\u0105cymi wykonanie kary \u015bmierci &#8211; pluton egzekucyjny, a nie jedna osoba<\/em> &#8211; wyja\u015bnia Krzysztof Szwagrzyk. <em>&#8211; Przek\u0142amania dotycz\u0105ce egzekucji w dokumentach to kolejny dow\u00f3d na to, \u017ce nie ma \u017ar\u00f3de\u0142 nieomylnych: akta prokuratorskie, akta s\u0105dowe, akta wi\u0119zienne, akta proweniencji UB oraz ksi\u0119gi cmentarne zawieraj\u0105 nie tylko ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 wiadomo\u015bci, ale tak\u017ce b\u0142\u0119d\u00f3w, a niekiedy &#8211; celowych zafa\u0142szowa\u0144.<\/em><\/p>\r\n<p>St\u0105d konieczna ostro\u017cno\u015b\u0107 w wykorzystaniu i interpretacji tre\u015bci tych dokument\u00f3w.<\/p>\r\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\r\n<p><strong>Poch\u00f3wek po latach<\/strong><\/p>\r\n<p>Co tydzie\u0144\u00a0b\u0105d\u017a dwa wydobyte\u00a0szcz\u0105tki os\u00f3b s\u0105 ponownie uroczy\u015bcie chowane: w drewnianych trumnach, z udzia\u0142em ksi\u0119dza katolickiego, rodzin, poczt\u00f3w sztandarowych organizacji kombatanckich, a cz\u0119sto tak\u017ce przedstawicieli szk\u00f3\u0142. W ten spos\u00f3b wroc\u0142awianie oddaj\u0105 honor tym, kt\u00f3rym przez kilkadziesi\u0105t lat nie dano prawa do godnego pogrzebu.<\/p>\r\n<p>Zako\u0144czenie prac ekshumacyjnych w kwaterach 82A i 120 planuje si\u0119 na koniec kwietnia. By\u0107 mo\u017ce jeszcze w tym roku stan\u0105 si\u0119 cmentarzem wojennym.<\/p>\r\n<p><em>&#8211; Dopiero od niedawna mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 szacunkowego okre\u015blenia skali komunistycznego terroru w latach 1944-1956, najbardziej dramatycznym okresie w historii powojennej Polski<\/em> &#8211; m\u00f3wi Krzysztof Szwagrzyk. Dzi\u015b &#8211; jak szacuj\u0105 do\u015b\u0107 zgodnie historycy &#8211; mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o ok. 20 tys. os\u00f3b, kt\u00f3re zmar\u0142y w wi\u0119zieniach, aresztach i obozach w ca\u0142ym kraju, o ok. 10 tys. zamordowanych w walce lub w wyniku dzia\u0142a\u0144 pacyfikacyjnych UB, KBW, wojska oraz o nieznanej jeszcze skali skrytob\u00f3jstw. Liczby te obrazuj\u0105 skal\u0119 terroru, ale pokazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c zakres trudno\u015bci, jakie si\u0119 wy\u0142aniaj\u0105 w poszukiwaniach miejsc poch\u00f3wk\u00f3w ofiar terroru komunistycznego na terenie ca\u0142ej Polski.<\/p>\r\n<p><em><strong>Tekst i fot. Dorota Nied\u017awiecka<\/strong><\/em><\/p>\r\n<p>* Zesp\u00f3\u0142 powsta\u0142 w wyniku porozumienia mi\u0119dzy ministrem sprawiedliwo\u015bci, prezesem IPN oraz sekretarzem generalnym Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa. Jego dzia\u0142ania maj\u0105 na celu nie tylko naukowe ustalenie fakt\u00f3w, miejsc i zdarze\u0144, ale r\u00f3wnie\u017c &#8211; spe\u0142nienie oczekiwa\u0144 wielu tysi\u0119cy rodzin, kt\u00f3re od dawna bezskutecznie poszukiwa\u0142y miejsc spoczynku ofiar komunizmu. Badania prowadzane b\u0119d\u0105 na cmentarzach, na terenach wi\u0119zie\u0144, areszt\u00f3w, siedzib Urz\u0119d\u00f3w Bezpiecze\u0144stwa czy Informacji Wojskowej, a tak\u017ce w zak\u0142adach anatomii (w latach 1944-1956 cz\u0119\u015b\u0107 zw\u0142ok wi\u0119\u017ani\u00f3w kierowano do zak\u0142ad\u00f3w medycyny,<strong> <\/strong>gdzie \u015blad po nich si\u0119 urywa\u0142).<\/p>\r\n<p>Ca\u0142o\u015b\u0107, wraz z galeri\u0105 zdj\u0119\u0107 : <a href=\"http:\/\/www.pch24.pl\/honor-zwracany-po-latach,1975,i.html#ixzz1szfs0VeF\">http:\/\/www.pch24.pl\/honor-zwracany-po-latach,1975,i.html#ixzz1szfs0VeF<\/a><\/p>\r\n<p class=\"zrodlo\">Za: <a href=\"http:\/\/www.pch24.pl\/honor-zwracany-po-latach,1975,i.html\">Polonia Christiana &#8211; pch24.pl (2012-04-23)<\/a><\/p>\r\n<blockquote>\r\n<h2>Ekshumacje w maju<\/h2>\r\n<p><strong>&#8222;Nasz Dziennik&#8221; ujawnia: W maju rusz\u0105 prace ekshumacyjne na Pow\u0105zkach Wojskowych na tzw. \u0141\u0105czce, miejscu poch\u00f3wk\u00f3w kilkuset ofiar komunistycznego aparatu represji<\/strong><\/p>\r\n<p>Na terenie kwatery &#8222;\u0141&#8221; spoczywaj\u0105 prawdopodobnie m.in. gen. August Fieldorf &#8222;Nil&#8221; oraz rtm. Witold Pilecki. Ziemne prace poszukiwawcze b\u0119d\u0105 mia\u0142y dwa etapy. Pierwszy ma zako\u0144czy\u0107 si\u0119 w lipcu. Wst\u0119pne badania georadarem maj\u0105ce wykaza\u0107 miejsca potencjalnych grob\u00f3w zesp\u00f3\u0142 kierowany przez dr. hab. Krzysztofa Szwagrzyka, pe\u0142nomocnika prezesa Instytutu Pami\u0119ci Narodowej ds. poszukiwa\u0144 miejsc poch\u00f3wku terroru komunistycznego, przeprowadzi\u0142 dwa miesi\u0105ce temu. Wyniki s\u0105 bardzo obiecuj\u0105ce. &#8211; W wielu miejscach na uzyskanych obrazach widzimy bardzo mocne zak\u0142\u00f3cenia struktury ziemi na terenie \u0141\u0105czki, jak i na najbli\u017cszych, przylegaj\u0105cych do niej obszarach. Wed\u0142ug nas, jest to miejsce poch\u00f3wk\u00f3w &#8211; m\u00f3wi w rozmowie z &#8222;Naszym Dziennikiem&#8221; dr Szwagrzyk. &#8211; Nie chcia\u0142bym na razie m\u00f3wi\u0107 o szczeg\u00f3\u0142ach, ale my\u015bl\u0119, \u017ce ten pierwszy etap prac mogliby\u015bmy zako\u0144czy\u0107, je\u017celi wszystko dobrze p\u00f3jdzie, ju\u017c w ci\u0105gu dw\u00f3ch miesi\u0119cy. O tym drugim etapie na razie nie chcia\u0142bym wspomina\u0107, bo on b\u0119dzie na pewno zale\u017ca\u0142 od wynik\u00f3w pierwszego &#8211; t\u0142umaczy historyk. Istnieje du\u017ca szansa, \u017ce w miejscu, gdzie w latach 40. i 50. ubieg\u0142ego wieku chowano ofiary terroru komunistycznego, najcz\u0119\u015bciej \u017co\u0142nierzy Polski Podziemnej przetrzymywanych w wi\u0119zieniu na Mokotowie, znalezione zostan\u0105 szcz\u0105tki gen. Augusta Fieldorfa &#8222;Nila&#8221; i rtm. Witolda Pileckiego. &#8211; Szansa na znalezienie szcz\u0105tk\u00f3w naszych bohater\u00f3w oczywi\u015bcie jest, ale prosz\u0119 nie wymaga\u0107 ode mnie, \u017cebym j\u0105 okre\u015bli\u0142 w cyfrach. Mog\u0119 zapewni\u0107, \u017ce b\u0119dziemy czynili wszystko, aby tak si\u0119 sta\u0142o. To jest dla nas wa\u017cne nie tylko z zawodowego, ale r\u00f3wnie\u017c osobistego punktu widzenia &#8211; wyja\u015bnia Szwagrzyk.<\/p>\r\n<p>Wyniki nieinwazyjnych bada\u0144 georadarem na \u0141\u0105czce trafi\u0142y ju\u017c do Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa, kt\u00f3ra wsp\u00f3\u0142pracuje z zespo\u0142em IPN. Pozostaje jedynie uzyskanie wszystkich potrzebnych zezwole\u0144 na ekshumacje i wy\u0142onienie w wyniku przetargu zespo\u0142u archeolog\u00f3w, kt\u00f3ry si\u0119 nimi zajmie. &#8211; Z tego, co wiem, to jeszcze w tym tygodniu, czyli przed d\u0142ugim weekendem, ma by\u0107 og\u0142oszony przetarg na ziemne dzia\u0142ania archeologiczne. W zwi\u0105zku z tym wszystko wskazuje na to, \u017ce ten termin majowy, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142em jako czasie rozpocz\u0119cia dzia\u0142a\u0144 ekshumacyjnych, b\u0119dzie niezagro\u017cony. Robimy wszystko, aby tak si\u0119 sta\u0142o &#8211; podkre\u015bla Szwagrzyk. Zesp\u00f3\u0142 IPN bierze jednak poprawk\u0119 na ewentualne przeszkody prawno-administracyjne, kt\u00f3re zdarzaj\u0105 si\u0119 przy tego typu pracach. &#8211; Dzia\u0142ania, kt\u00f3re wymagaj\u0105 uzyskania zg\u00f3d, zezwole\u0144, okre\u015blenia zakresu prowadzonych bada\u0144, uzgodnienia tego z r\u00f3\u017cnymi firmami, instytucjami, zawsze mog\u0105 natrafi\u0107 na jakie\u015b przeszkody, ale mam nadziej\u0119, \u017ce ich nie b\u0119dzie. Albo \u017ce b\u0119d\u0105 one minimalne i uda je si\u0119 szybko pokona\u0107 &#8211; dodaje Szwagrzyk. Innego zdania jest dr hab. Andrzej Kunert, sekretarz Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa, kt\u00f3ry zapewnia, \u017ce \u017cadnych przeszk\u00f3d nie ma i nie b\u0119dzie. &#8211; A jak pan s\u0105dzi, kto m\u00f3g\u0142by postawi\u0107 jakiekolwiek przeszkody w tego typu przedsi\u0119wzi\u0119ciu, bo ja sobie tego nie wyobra\u017cam, i tak rzeczywi\u015bcie jest &#8211; m\u00f3wi Kunert.<\/p>\r\n<p>Na ewentualne przeszkody wskazywane przez Krzysztofa Szwagrzyka szef Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa odpowiada kr\u00f3tko. &#8211; Bez przesady, damy sobie rad\u0119, w maju zaczynamy. Je\u017celi chodzi o przetarg na prace archeologiczne, nie jest to taka trudna sprawa, bo tu zbyt wielu ch\u0119tnych nie b\u0119dzie, zobaczymy, kto wygra. Nie na pocz\u0105tku maja, ale w jego ci\u0105gu na pewno zaczniemy prace &#8211; deklaruje dr hab. Andrzej Kunert. Z pierwszych analiz, kt\u00f3rymi dysponuje Rada, mo\u017cna wnioskowa\u0107, \u017ce na \u0141\u0105czce spoczywa bardzo wiele os\u00f3b. Wed\u0142ug ustale\u0144 zespo\u0142u prof. Szwagrzyka, w latach 1948-1954 pochowano tu co najmniej 248 \u017co\u0142nierzy, ofiary stalinowskiego terroru rozstrzeliwane w wi\u0119zieniu mokotowskim. Teren bada\u0144 obejmuje obszar o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o stu metr\u00f3w i szeroko\u015bci rz\u0119du siedemdziesi\u0119ciu metr\u00f3w. Ale mo\u017ce zosta\u0107 powi\u0119kszony. W kwaterze na \u0141\u0105czce nigdy nie przeprowadzono og\u00f3lnej ekshumacji. Wnioskowa\u0142 o ni\u0105 kilka lat po upadku re\u017cimu komunistycznego dr Witold Mieszkowski, kt\u00f3rego ojciec, kmdr Stanis\u0142aw Mieszkowski, prawdopodobnie te\u017c jest tu pochowany. Niestety, w 1992 r. prokuratura wojskowa wyda\u0142a decyzj\u0119 odmown\u0105.<\/p>\r\n<p>\u0179eby rozpocz\u0105\u0107 prace ekshumacyjne na \u0141\u0105czce, konieczne jest uzyskanie zgody zarz\u0105du cmentarza Pow\u0105zkowskiego. Jego kierownik Krzysztof Dybalski podkre\u015bla jednak, \u017ce do tej pory nikt si\u0119 nie spotka\u0142 z zarz\u0105dem cmentarza, by ustali\u0107, jak takie prace mia\u0142yby wygl\u0105da\u0107. &#8211; Zarz\u0105d cmentarza chcia\u0142by wiedzie\u0107 w og\u00f3le, jak to ma by\u0107 wykonywane, i proponowa\u0142 robocze spotkanie w tej sprawie. Przys\u0142ano do nas tylko wykazy analizy bada\u0144 georadaru z informacj\u0105, \u017ce chc\u0105 przyst\u0105pi\u0107 do prac ekshumacyjnych &#8211; m\u00f3wi Dybalski. Zwraca jednak uwag\u0119 na fakt, \u017ce \u0141\u0105czka to z jednej strony miejsce pami\u0119ci, z drugiej za\u015b cmentarz, gdzie opr\u00f3cz szcz\u0105tk\u00f3w zamordowanych w czasach stalinowskich mog\u0105 by\u0107 pozosta\u0142o\u015bci grob\u00f3w z I wojny \u015bwiatowej. &#8211; Generalnie rodzi si\u0119 tu pytanie, kto i w jaki spos\u00f3b powinien te prace nadzorowa\u0107 i kto powinien udzieli\u0107 formalnej zgody na nie, bo zgodnie z ustaw\u0105, groby ofiar stalinowskich s\u0105 tak\u017ce grobami wojennymi. Tak\u0105 zgod\u0119 powinien da\u0107 wojewoda mazowiecki &#8211; t\u0142umaczy Dybalski. &#8222;Nasz Dziennik&#8221; zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do Mazowieckiego Urz\u0119du Wojew\u00f3dzkiego w Warszawie z pytaniem, czy wojewoda Jacek Koz\u0142owski (PO) wyda\u0142 zgod\u0119 na ekshumacje na \u0141\u0105czce. &#8211; W przypadku mogi\u0142 wojennych zgody na ekshumacje wydaje wojewoda. Natomiast \u0141\u0105czka pow\u0105zkowska nie ma statusu mogi\u0142y wojennej i tutaj wojewoda nie wydaje tego typu decyzji. Ewentualne dzia\u0142ania poszukiwawcze le\u017c\u0105 w gestii Rady Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa oraz Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, wi\u0119c skoro oni twierdz\u0105, \u017ce b\u0119d\u0105 ekshumacje w maju, to wiedz\u0105, co m\u00f3wi\u0105, bo to robi\u0105 &#8211; kwituje Ivetta Bia\u0142y, rzecznik prasowy wojewody mazowieckiego.<\/p>\r\n<p><em><strong>Piotr Czartoryski-Sziler<\/strong><\/em><\/p>\r\n<p class=\"zrodlo\">Za: <a href=\"http:\/\/www.naszdziennik.pl\/index.php?dat=20120424&amp;typ=po&amp;id=po05.txt\">Nasz Dziennik, Wtorek, 24 kwietnia 2012, Nr 96 (4331)<\/a><\/p>\r\n<\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Trwaj\u0105 prace ekshumacyjne na wroc\u0142awskim cmentarzu Osobowickim, w jedynym na terenie ca\u0142ego kraju zachowanym w niezmienionym kszta\u0142cie zbiorowym miejscu poch\u00f3wku ofiar komunistycznego terroru. W przeciwie\u0144stwie do innych, bardzo licznych takich miejsc w Polsce re\u017cimowe w\u0142adze nie nakaza\u0142y chowania tam innych zmar\u0142ych. &#8211; Taka sytuacja stwarza dzi\u015b unikaln\u0105 szans\u0119 przeprowadzenia bada\u0144 archeologicznych i ekshumacji, kt\u00f3re przynios\u0105 [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[8],"tags":[66,114,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55908"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=55908"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55908\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=55908"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=55908"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=55908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}