{"id":55041,"date":"2012-04-07T20:59:30","date_gmt":"2012-04-08T01:59:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=55041"},"modified":"2012-04-08T09:17:20","modified_gmt":"2012-04-08T14:17:20","slug":"zydzi-a-sprawa-wielkiej-nocy-wywiad-z-ks-prof-waldemarem-chrostowskim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=55041","title":{"rendered":"\u017bydzi a sprawa Wielkiej Nocy – wywiad z ks. prof. Waldemarem Chrostowskim<\/em>"},"content":{"rendered":"

Wywiad z ks. prof. Waldemarem Chrostowskim dla tygodnika Najwy\u017cszy Czas! przeprowadzi\u0142 Rafa\u0142 Pazio<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Rafa\u0142 Pazio (nczas.com): Chrze\u015bcijanie obchodz\u0105 kolejny raz pami\u0105tk\u0119 \u015bmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Dlaczego po dzi\u015b dzie\u0144 to wydarzenie budzi sprzeciw?<\/strong><\/p>\r\n

X. prof. Waldemar Chrostowski:<\/strong> M\u0119ka, \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie Jezusa stanowi\u0105 najwa\u017cniejsze wydarzenia w historii ludzko\u015bci. Dziel\u0105 one ca\u0142a histori\u0119, kt\u00f3ra dzi\u0119ki nim staje si\u0119 histori\u0105 zbawienia, na dwie cz\u0119\u015bci – przed i po Chrystusie oraz dokonanym przez Niego zbawieniu \u015bwiata i cz\u0142owieka. Jezus przeszed\u0142 przez cierpienie, m\u0119k\u0119 i \u015bmier\u0107, tak jak przechodz\u0105 przez t\u0119 dramatyczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 miliardy ludzi. Specyfika tego, co mia\u0142o miejsce przed prawie dwoma tysi\u0105cami lat, polega na tym, \u017ce Jezus jest cz\u0142owiekiem i Bogiem. W Jego m\u0119ce i \u015bmierci znalaz\u0142 wi\u0119c wyraz nie tylko najtrudniejszy los cz\u0142owieka, lecz tak\u017ce tajemniczy los Boga, kt\u00f3ry dla nas i dla naszego zbawienia sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem i podj\u0105\u0142 \u015bmier\u0107 krzy\u017cow\u0105, pokonuj\u0105c \u015bmier\u0107 przez swoje zmartwychwstanie. S\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy t\u0119 perspektyw\u0119 wiary w Jezusa przyj\u0119li i uznali zwi\u0105zan\u0105 z ni\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 zbawcz\u0105. Ale s\u0105 te\u017c ludzie, kt\u00f3rzy tego nie uczynili. Najog\u00f3lniej mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce od czas\u00f3w Jezusa Chrystusa \u015bwiat zamieszkuj\u0105 chrze\u015bcijanie i niechrze\u015bcijanie. W tej drugiej grupie, czyli w\u015br\u00f3d niechrze\u015bcijan, szczeg\u00f3lne miejsce przypada \u017bydom. Jako lud Bo\u017cego wybrania, byli d\u0142ugo przygotowywani przez Boga na to, co wydarzy\u0142o si\u0119 z Jezusem Chrystusem. Zatem o ile odmowa czy brak uznania Jezusa za Syna Bo\u017cego ze strony wszystkich innych ludzi mog\u0105 by\u0107 traktowane jako rezultat ignorancji czy niewiedzy wynikaj\u0105cej z braku mo\u017cliwo\u015bci zetkni\u0119cia si\u0119 z Chrystusem, to w odniesieniu do \u017byd\u00f3w nie mo\u017cna tego powiedzie\u0107, poniewa\u017c Jezus wywodzi si\u0119 z tego narodu oraz nale\u017cy do jego tradycji religijnej i kulturowej. Pytanie, kim jest Jezus Chrystus, zadawane jest dzisiaj ze szczeg\u00f3ln\u0105 ostro\u015bci\u0105. Odpowied\u017a \u0142\u0105czy si\u0119 zatem tak\u017ce z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 odmowy uznania Jezusa za Mesjasza i Syna Bo\u017cego. Tak w\u0142a\u015bnie czyni\u0105 wyznawcy religii \u017cydowskiej, a \u00f3w sprzeciw trwa ju\u017c prawie dwa tysi\u0105ce lat. Chrze\u015bcijanin nie mo\u017ce nie zadawa\u0107 sobie pytania o sens tego wielowiekowego, silnego sprzeciwu. Spotykamy si\u0119 z ignorancj\u0105, kt\u00f3ra dotyczy Krzy\u017ca i jego znaczenia oraz Zmartwychwstania i jego znaczenia. W bardzo wielu przypadkach jest to ignorancja niezawiniona, gdy\u017c dotyczy ludzi, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 w odleg\u0142ych od naszego kr\u0119gach kulturowych i nie maj\u0105 poj\u0119cia o Jezusie. O \u017bydach tego powiedzie\u0107 nie mo\u017cna. Nale\u017cy wi\u0119c zada\u0107 nast\u0119pne trudne pytanie: na ile ich odmowa nosi cechy zawinionej i co to oznacza z chrze\u015bcija\u0144skiej perspektywy? Samo to pytanie wywo\u0142uje burz\u0119, a c\u00f3\u017c dopiero pr\u00f3by rzetelnego odpowiadania na ten problem. Ale w\u0142a\u015bnie takie jest jedno z najwa\u017cniejszych, a tak\u017ce najpilniejszych zada\u0144 teologii.<\/p>\r\n

Jak interpretowa\u0107 fragment Ewangelii wed\u0142ug \u015bw. Mateusza, w kt\u00f3rym czytamy, \u017ce po zmartwychwstaniu Jezusa arcykap\u0142ani ze starszymi \u201edali \u017co\u0142nierzom sporo pieni\u0119dzy i rzekli: \u00bbRozpowiadajcie tak: Jego uczniowie przyszli w nocy i wykradli Go, gdy\u015bmy spali\u00ab. (\u2026) I tak roznios\u0142a si\u0119 ta pog\u0142oska mi\u0119dzy \u017bydami i trwa a\u017c do dnia dzisiejszego\u201d?<\/strong><\/p>\r\n

Mamy tutaj dwie perspektywy. Po pierwsze – perspektyw\u0119 historyczn\u0105, czyli odzwierciedlenie pewnego stanu rzeczy z drugiej po\u0142owy I wieku ery chrze\u015bcija\u0144skiej. Ewangelista skar\u017cy si\u0119 na przyczyny plotki, kt\u00f3ra trwa\u0142a wtedy w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w: znale\u017ali si\u0119 w\u015br\u00f3d nich tacy, kt\u00f3rzy zostali op\u0142aceni i rozg\u0142aszali co innego, ni\u017c wiedzieli i do\u015bwiadczyli. Za pieni\u0105dze, kt\u00f3re otrzymali, \u015bwiadczyli fa\u0142szywie, to znaczy k\u0142amali o Chrystusie. Rzeczywisto\u015b\u0107 Jego zmartwychwstania obr\u00f3cili w zwyczajn\u0105 plotk\u0119. Perspektywa historyczna jest o tyle istotna, \u017ce pierwsza Ewangelia kanoniczna, autorstwa \u015bw. Mateusza, by\u0142a adresowana przede wszystkim do \u017byd\u00f3w – zar\u00f3wno tych, kt\u00f3rzy uwierzyli w Jezusa, jak i tych, kt\u00f3rzy w Niego nie uwierzyli. Przedstawia ona specyficznie \u017cydowski punkt widzenia i wiernie oddaje nastroje, jakie w\u00f3wczas w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w panowa\u0142y. Druga perspektywa ma charakter teologiczny. Ka\u017cde pokolenie chrze\u015bcijan musi by\u0107 czujne i wra\u017cliwe na to, \u017ce obok ewangelizacji istnieje w \u015bwiecie antyewangelizacja, kt\u00f3ra te\u017c ma swoje sposoby i swoje \u015brodki. Obok niez\u0142omnego g\u0142oszenia Do-brej Nowiny o \u015bmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa nie mniej aktywnie dzia\u0142aj\u0105 ci, kt\u00f3rzy tej Dobrej Nowinie zaprzeczaj\u0105. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich tacy, kt\u00f3rzy czyni\u0105 to z bardzo przyziemnych powod\u00f3w i pobudek – po prostu sowicie si\u0119 ich op\u0142aca. Oznacza to, \u017ce w \u015bwiecie – czy chcemy o tym m\u00f3wi\u0107, czy nie – istniej\u0105 mroczne si\u0142y, kt\u00f3re maj\u0105 swoje wp\u0142ywy i d\u0105\u017c\u0105 do \u201erz\u0105du dusz\u201d, kt\u00f3rego charakter i cele sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 Ewangelii i ewangelizacji oraz im szkodz\u0105. W\u0142a\u015bnie dlatego chrze\u015bcijanin nie mo\u017ce by\u0107 naiwny ani lekkomy\u015blny. Nie mo\u017ce s\u0105dzi\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 i Ewangelia maj\u0105 w \u015bwiecie jedynie samych przyjaci\u00f3\u0142. Potrzebna jest ustawiczna czujno\u015b\u0107, oparta na dobrym rozeznaniu na temat tego, co do nas dociera, a tak\u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce w wielu sytuacjach trzeba si\u0119 odwa\u017cnie przeciwstawia\u0107 rozmaitym antychrze\u015bcija\u0144skim fobiom, naciskom i tendencjom.<\/p>\r\n

Czy s\u0105 jakie\u015b badania, kt\u00f3re pokazuj\u0105, jak \u015bw. Mateusz ustali\u0142 ten fakt, \u017ce op\u0142acono ludzi, kt\u00f3rzy mieli rozg\u0142asza\u0107 fa\u0142szyw\u0105 informacj\u0119 o Chrystusie?<\/strong><\/p>\r\n

Istnieje mn\u00f3stwo bada\u0144 historyk\u00f3w na temat judaizmu z pocz\u0105tku ery chrze\u015bcija\u0144skiej, ale tego konkretnego szczeg\u00f3\u0142u z historycznego punktu widzenia zweryfikowa\u0107 si\u0119 nie da. Nie spos\u00f3b bowiem udowodni\u0107 wr\u0119czenia \u0142ap\u00f3wki po dw\u00f3ch tysi\u0105cach lat. Doskonale wiemy, \u017ce nawet udowodnienie \u0142ap\u00f3wki przekazanej wczoraj w celu sk\u0142adania fa\u0142szywych zezna\u0144 jest trudne albo niemo\u017cliwe do wykazania, a c\u00f3\u017c dopiero wtedy, gdy dzieli nas tak olbrzymi dystans czasowy. Przecie\u017c dobrze przygotowane oszczerstwo by\u0142o od pocz\u0105tku do ko\u0144ca skrupulatnie kamuflowane. Ewangelista Mateusz, kt\u00f3ry doskonale zna\u0142 \u015bwiat \u017cydowski swoich czas\u00f3w, dobrze wiedzia\u0142, co pisze. Nie by\u0142 naiwny i nie posuwa\u0142 si\u0119 do czego\u015b, co nie mia\u0142o oparcia w rzeczywisto\u015bci. Wiedzia\u0142, czym \u017cy\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Jerozolimy. Od wydarze\u0144, kt\u00f3re opisuje, up\u0142yn\u0119\u0142o wtedy zaledwie kilka dziesi\u0119cioleci, istnia\u0142a zatem \u017cywa pami\u0119\u0107 o tym, co dotyczy\u0142o \u017cycia i losu Jezusa.<\/p>\r\n

Kilka lat temu powsta\u0142 film \u201ePasja\u201d, kt\u00f3ry w spos\u00f3b wyj\u0105tkowy ukaza\u0142 m\u0119k\u0119, \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie Chrystusa. Ksi\u0105dz przypomina sobie, \u017ce z filmu usuni\u0119to jedn\u0105 z sekwencji wypowiedzian\u0105 przez arcykap\u0142an\u00f3w: \u201eKrew Jego na nas i na dzieci nasze\u201d. Jak to si\u0119 sta\u0142o i co to oznacza?<\/strong><\/p>\r\n

Opracowywa\u0142em polsk\u0105 wersj\u0119 j\u0119zykow\u0105 tego filmu, w kt\u00f3rym bohaterowie pos\u0142ugiwali si\u0119 staro\u017cytnymi j\u0119zykami, w tym j\u0119zykiem aramejskim. Na kilka tygodni przed premier\u0105 \u201ePasji\u201d na ekranach polskich kin widzia\u0142em wersj\u0119, gdzie w jednym z epizod\u00f3w wyst\u0119powa\u0142 arcykap\u0142an, kt\u00f3ry wypowiada\u0142 s\u0142owa \u201eKrew Jego na nas i na dzieci nasze\u201d, a po nim ten okrzyk podejmowa\u0142 t\u0142um. Wkr\u00f3tce okaza\u0142o si\u0119, \u017ce sekwencja z arcykap\u0142anem zosta\u0142a wyci\u0119ta i pozosta\u0142 tylko t\u0142um, co czyni \u00f3w okrzyk prawie niezrozumia\u0142ym. Kiedy zapytali\u015bmy, co sta\u0142o si\u0119 z tym epizodem, dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce zosta\u0142 wyci\u0119ty ze wzgl\u0119du na naciski, kt\u00f3re wywierano na re\u017cysera, gro\u017c\u0105c, \u017ce film zostanie obwo\u0142any jako zdecydowanie antysemicki.<\/p>\r\n

Jak dzi\u015b odczytywa\u0107 t\u0119 pomini\u0119t\u0105 sekwencj\u0119 znan\u0105 z Ewangelii?<\/strong><\/p>\r\n

Historycznie nale\u017cy uzna\u0107, \u017ce konkretni ludzie zgromadzeni na dziedzi\u0144cu pa\u0142acu najwy\u017cszego kap\u0142ana w Jerozolimie \u017c\u0105dali \u015bmierci Jezusa i krzyczeli: \u201eKrew Jego na nas i na dzieci nasze\u201d. W ten spos\u00f3b dawali wyraz temu, \u017ce bior\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za \u015bmier\u0107 Jezusa, a jej skutki moralne bior\u0105 na siebie, a nawet na swoje dzieci. Zak\u0142adali wi\u0119c swoist\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 zbiorow\u0105, czyli \u017ce wina moralna przechodzi z ojca na syna. By\u0142o to zapewne kilkaset os\u00f3b, a wi\u0119c jaki\u015b niewielki odsetek \u00f3wczesnych mieszka\u0144c\u00f3w Jerozolimy. Z drugiej strony istnieje perspektywa teologiczna, kt\u00f3ra rozstrzyga o trwa\u0142ym znaczeniu tego epizodu. W tej perspektywie odpowiedzialno\u015b\u0107 za \u015bmier\u0107 Jezusa ponosz\u0105 wszyscy ludzie, bo to by\u0142a \u015bmier\u0107 za grzechy wszystkich i ka\u017cdego z nas. Winni \u015bmierci Jezusa Chrystusa jeste\u015bmy my wszyscy! Tutaj przychodzi nam w sukurs Sob\u00f3r Trydencki, kt\u00f3ry w XVI wieku przypomnia\u0142, \u017ce winnymi \u015bmierci Chrystusa s\u0105 wszyscy dopuszczaj\u0105cy si\u0119 grzechu, a zw\u0142aszcza ci, kt\u00f3rzy wiedz\u0105, kim jest Jezus Chrystus, a mimo to posuwaj\u0105 si\u0119 do grzechu i czynienia z\u0142a.<\/p>\r\n

Skoro Ksi\u0105dz wspomnia\u0142 o Soborze Trydenckim, nasun\u0119\u0142o mi si\u0119 pytanie o lefebryst\u00f3w. Jak Ksi\u0105dz ocenia ostatnie wydarzenia z nimi zwi\u0105zane?<\/strong><\/p>\r\n

\u0179adna sytuacja schizmy, czyli roz\u0142amu, nie jest w Ko\u015bciele normalna ani zdrowa. Jezus i Jego aposto\u0142owie stale wo\u0142ali o jedno\u015b\u0107. \u015aw. Augustyn m\u00f3wi\u0142, \u017ce w rzeczach najwa\u017cniejszych Ko\u015bci\u00f3\u0142 powinien zachowa\u0107 jedno\u015b\u0107, w rzeczach mniej wa\u017cnych wielo\u015b\u0107 pogl\u0105d\u00f3w, a we wszystkim mi\u0142o\u015b\u0107. Po tej samej linii idzie papie\u017c Benedykt XVI. Sytuacja lefebryst\u00f3w pozostawa\u0142a czym\u015b nienormalnym. Utrzymywanie podzia\u0142\u00f3w by\u0142o i jest gorsz\u0105ce. Ten podzia\u0142 wy\u0142oni\u0142 si\u0119 na naszych oczach. W postawie lefebryst\u00f3w nie by\u0142o z\u0142ej woli, ale ch\u0119\u0107 wierno\u015bci Tradycji. Swoje pragnienie mogli pojmowa\u0107 niew\u0142a\u015bciwie i dlatego trzeba by\u0142o ukazywa\u0107 im r\u00f3\u017cne pu\u0142apki i niebezpiecze\u0144stwa z\u00a0tym zwi\u0105zane. Ich postawa wynika\u0142a z pragnienia, by zachowa\u0107 wierno\u015b\u0107 wobec \u0142aci\u0144skiej Tradycji Ko\u015bcio\u0142a, trwaj\u0105cej kilkana\u015bcie stuleci. Zreszt\u0105 szybkie wdra\u017canie niekt\u00f3rych reform Soboru Watyka\u0144skiego II mog\u0142o zosta\u0107 odebrane w wielu rejonach jako narzucone si\u0142\u0105, za\u015b gwa\u0142towne zmiany spowodowa\u0142y niedom\u00f3wienia, a nawet spustoszenia. Dalsze utrzymywanie statusu lefebryst\u00f3w by\u0142o ryzykowne. Papie\u017c wyszed\u0142 im naprzeciw, ale krytyka decyzji Benedykta XVI zawiera nie tyle powody, ile preteksty. Rzadko s\u0142yszeli\u015bmy o prawdziwych powodach ataku, natomiast pretekstem mog\u0142o by\u0107 wszystko. Takim szczeg\u00f3lnym pretekstem sta\u0142 si\u0119 arcybiskup Williamson. Pod p\u0142aszczykiem pot\u0119piania jego opinii na temat zag\u0142ady \u017byd\u00f3w wylano mn\u00f3stwo pomyj na Williamsona i na lefebryst\u00f3w, a tak\u017ce na papie\u017ca i na ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142. Pod p\u0142aszczykiem oczyszczania Ko\u015bcio\u0142a i wiernych jeszcze raz zafundowano im przeczyszczanie. Szkoda, \u017ce te tendencje w samym Ko\u015bciele nie s\u0105 nale\u017cycie napi\u0119tnowane i nie napotykaj\u0105 na nale\u017cyty sprzeciw. W s\u0142owach Benedykta XVI, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142, \u017ce nie czu\u0142 si\u0119 dostatecznie broniony wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a, odnajdujemy gorzk\u0105 prawd\u0119. S\u0142owa te odkrywaj\u0105 samotno\u015b\u0107 papie\u017ca w\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rych powinna cechowa\u0107 wierno\u015b\u0107 wobec Namiestnika Chrystusowego i zdecydowanie wi\u0119ksza odwaga.<\/p>\r\n

\u201eJezus swoimi czynami nie zni\u00f3s\u0142 Starego Prawa, tylko je dope\u0142ni\u0142 now\u0105 jako\u015bci\u0105, uniwersalizmem, kt\u00f3ry ko\u0144czy z \u017cydowskim ekskluzywizmem\u201d. Jak Ksi\u0105dz skomentuje tak\u0105 opini\u0119?<\/strong><\/p>\r\n

Je\u017celi chodzi o Stare Prawo, ma ono wyra\u017ane ukierunkowanie uniwersalistyczne. W Starym Testamencie mocno podkre\u015bla si\u0119, \u017ce Izraelici zostali wybrani przez Boga nie ze wzgl\u0119du na nich samych, nie ze wzgl\u0119du na ich pochodzenie, wielko\u015b\u0107, zas\u0142ugi czy przywileje, ale ze wzgl\u0119du na innych ludzi. Izraelici maj\u0105 wi\u0119c \u015bwiadczy\u0107 o Bogu jedynym. Maj\u0105 sta\u0107 si\u0119 Jego \u015bwiat\u0142em i znakiem w \u015bwiecie. Religia biblijnego Izraela by\u0142a coraz bardziej misyjna, nastawiona na pozyskiwanie ludzi, kt\u00f3rzy nie znali jedynego Boga. To dlatego u progu Nowego Testamentu widzimy w \u00f3wczesnych synagogach \u201eboj\u0105cych si\u0119 Boga\u201d i prozelit\u00f3w, czyli bardzo wielu pogan zainteresowanych wiar\u0105 \u017cydowsk\u0105. Podczas g\u0142oszenia Ewangelii przez \u015bw. Paw\u0142a w\u0142a\u015bnie oni stawali si\u0119 zaczynem Ko\u015bcio\u0142a. Czym\u015b innym jest judaizm rabiniczny, kt\u00f3ry\u00a0pojawi\u0142 si\u0119 i okrzep\u0142 na bazie judaizmu biblijnego – w opozycji do chrze\u015bcija\u0144stwa i do Ko\u015bcio\u0142a. W judaizmie rabinicznym uniwersalizm zosta\u0142 usuni\u0119ty i nast\u0105pi\u0142o zaw\u0119\u017cenie perspektywy oraz jej ograniczenie do wymiaru bardziej partykularnego, skupionego na przywilejach Izraela i jego odr\u0119bno\u015bci. W gruncie rzeczy oznacza\u00a0to skoncentrowanie ca\u0142ej uwagi na \u017cydowsko\u015bci, a nie na judaizmie, czyli swoist\u0105 instrumentalizacj\u0119 religii.<\/p>\r\n

Czy m\u00f3g\u0142bym Ksi\u0119dza Profesora prosi\u0107 o kap\u0142a\u0144skie s\u0142owo na najbli\u017csze \u015awi\u0119ta Wielkanocne?<\/strong><\/p>\r\n

Moje \u017cyczenia zawieraj\u0105 si\u0119 w pewno\u015bci, \u017ce w ludzkiej historii, to jest w historii \u015bwiata i ka\u017cdego cz\u0142owieka, ostatnie s\u0142owo zawsze nale\u017cy do Boga. W czasach Jezusa i w opozycji do Niego s\u0105dzono, \u017ce ostatnie s\u0142owo b\u0119dzie mia\u0142 do powiedzenia cz\u0142owiek, \u017ce b\u0119dzie to s\u0142owo skazuj\u0105ce na \u015bmier\u0107 i wykluczaj\u0105ce Jezusa poza nawias spo\u0142ecze\u0144stwa, zako\u0144czone egzekucj\u0105. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to nieprawda. B\u00f3g jest Panem \u017cycia i \u017cycie jest silniejsze ni\u017c \u015bmier\u0107! Dzi\u015b prawdziwa religijno\u015b\u0107 stoi na antypodach wszelkiej ideologii. Wbrew wszystkim politykierom oraz mo\u017cnym tego \u015bwiata, nadal ostatnie s\u0142owo nale\u017cy do Boga. By\u0107 mo\u017ce nie zawsze mo\u017cemy to stwierdzi\u0107, nie zawsze z indywidualnej perspektywy mo\u017cemy si\u0119 tego doczeka\u0107, ale zawsze sprawiedliwo\u015b\u0107 jest po stronie Boga oraz tych, kt\u00f3rzy s\u0105 Mu wierni. U kra\u0144ca doczesno\u015bci znajduje si\u0119 brama prowadz\u0105ca nas do \u015bwiata, kt\u00f3ry przez swoje zmartwychwstanie Jezus Chrystus nam szeroko otworzy\u0142.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wywiad z ks. prof. Waldemarem Chrostowskim dla tygodnika Najwy\u017cszy Czas! przeprowadzi\u0142 Rafa\u0142 Pazio Rafa\u0142 Pazio (nczas.com): Chrze\u015bcijanie obchodz\u0105 kolejny raz pami\u0105tk\u0119 \u015bmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Dlaczego po dzi\u015b dzie\u0144 to wydarzenie budzi sprzeciw? X. prof. Waldemar Chrostowski: M\u0119ka, \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie Jezusa stanowi\u0105 najwa\u017cniejsze wydarzenia w historii ludzko\u015bci. Dziel\u0105 one ca\u0142a histori\u0119, kt\u00f3ra dzi\u0119ki […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[196,18],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55041"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=55041"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55041\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=55041"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=55041"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=55041"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}