{"id":54734,"date":"2012-04-07T21:00:32","date_gmt":"2012-04-08T02:00:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=54734"},"modified":"2012-04-07T17:20:45","modified_gmt":"2012-04-07T22:20:45","slug":"przezylem-wiele-metodologicznych-mod-rozmowa-z-ukrainskim-historykiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=54734","title":{"rendered":"„Prze\u017cy\u0142em wiele metodologicznych m\u00f3d” – rozmowa z ukrai\u0144skim historykiem<\/em>"},"content":{"rendered":"

„Kosztem znacz\u0105cych strat osobistych, wyrazi\u0142em protest przeciwko idealizowaniu OUN w diasporze i na Ukrainie. Opr\u00f3cz tego skrytykowa\u0142em praktyk\u0119 zawy\u017cania liczby ofiar Wielkiego G\u0142odu z lat 1932-1933. Moja \u201eniewygodna\u201d wiedza zmusi\u0142a mnie do zabrania g\u0142osu w dyskursie publicznym” – m\u00f3wi w wywiadzie historyk John Paul Himka.<\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Jeste\u015b bardzo wszechstronnym autorem, masz na swoim koncie publikacje naukowe dotycz\u0105ce historii ukrai\u0144skiego ruchu w Galicji XIX wieku, historii ukrai\u0144skich socjaldemokrat\u00f3w i historii Cerkwi, opublikowa\u0142e\u015b monografi\u0119 o ikonie przedstawiaj\u0105cej S\u0105d Ostateczny, studiujesz problemy ukrai\u0144sko-\u017cydowskich stosunk\u00f3w i Holokaustu na Ukrainie. Z
czego wynika\u0142y zmiany tematyki Twoich prac? Czy to ma zwi\u0105zek ze zmianami Twojego \u015bwiatopogl\u0105du?<\/strong><\/p>\r\n

John-Paul Himka<\/strong>: Chocia\u017c wydaje si\u0119, \u017ce w ci\u0105gu dziesi\u0119cioleci, gdy pracowa\u0142em jako historyk, tematy moich bada\u0144 zmieni\u0142y si\u0119 radykalnie, w ca\u0142ej mojej pracy wi\u0119cej ni\u017c konsekwencji, ni\u017c mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107 na pierwszy rzut oka. Historyk idei Isaiah Berlin okre\u015bli\u0142 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy „je\u017cem\u201e i \u201dlisem”: je\u017c jest skoncentrowany na jednym lub kilku tematach blisko powi\u0105zanych, natomiast lis skacze od tematu do tematu. Chocia\u017c ludzie mog\u0105 uwa\u017ca\u0107 inaczej, ja widz\u0119 siebie raczej jako je\u017ca, ni\u017c lisa. We wszystkich moich nast\u0119pnych pracach zawsze rozwi\u0105zywane s\u0105 zagadnienia, zdefiniowane wcze\u015bniej w poprzednich badaniach historycznych, jeszcze z pocz\u0105tku lat 1970-ych.<\/p>\r\n

Moja praca doktorska by\u0142a po\u015bwi\u0119cona socjalizmowi w Galicji pod koniec XIX wieku, wi\u0119c i Galicja XIX wieku, i historia ukrai\u0144skiego socjalizmu przez wiele lat pozostawa\u0142y dla mnie g\u0142\u00f3wnymi tematami bada\u0144. I w dysertacji, i w ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3ra z niej powsta\u0142a, ju\u017c mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 znaczne zainteresowanie dla stosunk\u00f3w ukrai\u0144sko-\u017cydowskich, kt\u00f3re jeszcze wzros\u0142o w mojej drugiej ksi\u0105\u017cce, po\u015bwi\u0119conej galicyjskim wie\u015bniakom i ukrai\u0144skiemu ruchowi narodowemu. Pierwsze notatki z ksi\u0105\u017cek przeczytanych o Ukrai\u0144cach i Holokau\u015bcie robi\u0142em jeszcze na pocz\u0105tku lat 1980-ych, powa\u017cnie bada\u0142em ten temat ju\u017c pod koniec lat 1980-ych, a moje pierwsze samodzielne publikacje pojawi\u0142y si\u0119 w po\u0142owie lat 1990-ych. Tak wi\u0119c fakt, \u017ce ten temat znalaz\u0142 si\u0119 w centrum mojego najnowszego badania – wcale nie jest niespodziank\u0105.<\/p>\r\n

W pracy doktorskiej i mojej drugiej ksi\u0105\u017cce (o wie\u015bniakach Galicji), ja po\u015bwi\u0119ci\u0142em wiele uwagi roli tak\u017ce Cerkwi i duchowie\u0144stwa, dlatego te\u017c fakt, \u017ce w centrum moich bada\u0144 w trzeciej ksi\u0119dze znalaz\u0142a si\u0119 Cerkiew Greko-Katolicka, tak\u017ce nie jest odchyleniem od linii moich zainteresowa\u0144. Zainteresowanie histori\u0105 Cerkwi doprowadzi\u0142o mnie do studiowania ikonografii S\u0105du Ostatecznego, chocia\u017c w rzeczywisto\u015bci pocz\u0105tki tego projektu s\u0105 o wiele g\u0142\u0119bsze. Kiedy w latach 1974-1975 mieszka\u0142em w Polsce, odwiedzi\u0142em \u0141emkowszczyzn\u0119, gdzie fotografowa\u0142em cerkwie i ikony. To wtedy w\u0142a\u015bnie kupi\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 Janiny K\u0142osi\u0144skiej \u201eIkony\u201d i znalaz\u0142em si\u0119 w niewoli obraz\u00f3w S\u0105du Ostatecznego.<\/p>\r\n

Andrij Horniatkewycz, Harry Volfart i ja pod koniec lat 1970-ych – na pocz\u0105tku lat 1980-ych, wyg\u0142aszali\u015bmy cykl wyk\u0142ad\u00f3w o ikonach, ja zawsze m\u00f3wi\u0142em o ikonach przedstawiaj\u0105cych S\u0105d Ostateczny. Teraz opr\u00f3cz Holokaustu, badam ukrai\u0144sk\u0105 kultur\u0119 cerkiewn\u0105 w przestrzeni Kanady,\u00a0ponownie fotografuj\u0105c cerkwie i ikony (projekt \u201eZabytki Sakralne\u201d). W niekt\u00f3rych przypadkach korzenie moich szczeg\u00f3lnych zainteresowa\u0144 wyrastaj\u0105 z jeszcze wi\u0119kszych g\u0142\u0119boko\u015bci. Z przyjacielem – kap\u0142anem, zwiedzali\u015bmy prawos\u0142awne i greko-katolickie cerkwie w okolicach Detroit i fotografowali\u015bmy je wewn\u0105trz i na zewn\u0105trz jeszcze w po\u0142owie lat 1960-ych.<\/p>\r\n

Ponadto, sp\u00f3jno\u015b\u0107 i konsekwencja mojej pracy polega na tym, \u017ce badam tematyk\u0119 ukrai\u0144sk\u0105. Ukraina i Ukrai\u0144cy – tylko na nich koncentruj\u0119 swoj\u0105 uwag\u0119 jako naukowiec. Ukraina i Ukrai\u0144cy – to jedyne tematy, nad badaniem kt\u00f3rych mog\u0119 pracowa\u0107 wydajnie i wytrwale. Nie wiem czy to takie\u00a0zniewolenie mojego umys\u0142u, czy niewzruszony mi\u0142osny zwi\u0105zek, a mo\u017ce\u00a0tych dw\u00f3ch przyczyn nie nale\u017cy rozdziela\u0107.<\/p>\r\n

Jednak\u017ce zmiany \u015bwiatopogl\u0105du z czasem zacz\u0119\u0142y wp\u0142ywa\u0107 na m\u00f3j wyb\u00f3r nowych projekt\u00f3w badawczych. Decyzj\u0119 napisania pracy doktorskiej o socjalizmie w Galicji (a nie o Skoworodzie), podj\u0105\u0142em pod wp\u0142ywem radykalizacji w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w politycznych pod koniec lat 1960-ych.\u00a0M\u00f3j powr\u00f3t do Cerkwi w po\u0142owie lat 1990-ych wp\u0142yn\u0105\u0142 na decyzj\u0119 napisania pracy o S\u0105dzie Ostatecznym. Idea wykorzystania S\u0105du Ostatecznego jako platformy do badania przed-modernistycznej ukrai\u0144skiej kultury (to badanie wyobra\u017ca\u0142em sobie jako „psychiczn\u0105 archeologi\u0119”) wpad\u0142a mi do g\u0142owy w cerkwi w niedziel\u0119 Mi\u0119sopustu – w Ko\u015bciele prawos\u0142awnym znan\u0105 r\u00f3wnie\u017c jako niedziela S\u0105du Ostatecznego.<\/p>\r\n

U\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce dzi\u0119ki otwarto\u015bci i szczeremu zainteresowaniu tekstami religijnymi mam przewag\u0119 nad czysto \u015bwieckimi naukowcami, kt\u00f3rym mo\u017ce by\u0107 trudno przedziera\u0107 si\u0119 przez wiele takich \u017ar\u00f3de\u0142. Ale z czasem wszystko odbywa\u0142o si\u0119 na odwr\u00f3t: badania historyczne wp\u0142ywa\u0142y na m\u00f3j \u015bwiatopogl\u0105d. W\u0142a\u015bnie podczas pisania ksi\u0105\u017cki o Cerkwi greko-katolickiej, zacz\u0105\u0142em powoli powraca\u0107 do religijnego \u015bwiatopogl\u0105du mojej m\u0142odo\u015bci. Pracuj\u0105c na tematem holokaustu, zacz\u0105\u0142em w inny spos\u00f3b postrzega\u0107 histori\u0119 ukrai\u0144skiego nacjonalizmu w XX wieku i powojennej diaspory ukrai\u0144skiej.<\/p>\r\n

Pami\u0119tam, jak zapada\u0142y moje decyzje o podj\u0119ciu pracy badawczej nad ka\u017cdym z moich g\u0142\u00f3wnych projekt\u00f3w. Ja by\u0142em ju\u017c zainteresowany ukrai\u0144skimi socjalistami w latach 1960-ych, kiedy znalaz\u0142em\u00a0ukrai\u0144sko-ameryka\u0144skie socjalistyczne gazety w Bibliotece Publicznej w Nowym Jorku. (Bardzo pom\u00f3g\u0142 mi sformu\u0142owa\u0107 kierunek bada\u0144 jeden z moich nauczycieli, Wasyl Lencyk, kt\u00f3ry osobi\u015bcie nie by\u0142 socjalist\u0105, ale my\u015bla\u0142 znacznie szerszej ni\u017c wielu Ukrai\u0144c\u00f3w z jego pokolenia, on te\u017c pom\u00f3g\u0142 mi, kiedy zacz\u0105\u0142em interesowa\u0107 si\u0119 histori\u0105 Cerkwi na Ukrainie.) Na Uniwersytecie w Michigan Roman Szporluk z wielk\u0105 przenikliwo\u015bci\u0105 pedagoga naprowadzi\u0142 mnie na badanie relacji mi\u0119dzy Frankiem i Dragomanowem. Ten temat porwa\u0142 mnie, dlatego postanowi\u0142em napisa\u0107 rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 o ruchu socjalistycznym w Galicji.<\/p>\r\n

Pisz\u0105c j\u0105, natkn\u0105\u0142em si\u0119 na ciekawe listy (\u201edopisy\u201d) ze wsi do ludowych i radykalnych gazet takich jak \u201eBatkiwszczyzna\u201d lub \u201eChliborob\u201d. Kiedy nadszed\u0142 czas, aby napisa\u0107 now\u0105 monografi\u0119, zdecydowa\u0142em, \u017ce chc\u0119 wykorzysta\u0107 te teksty do zbadania i przedstawienia opinii rolnik\u00f3w i wiejskich notabli. Udzielanie g\u0142osu skromniejszym uczestnikom historii – to mnie bardzo poci\u0105ga, i ja z oddaniem wzi\u0105\u0142em si\u0119 za ten temat tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, w monografii o ikonografii S\u0105du Ostatecznego.<\/p>\r\n

Decyzja, aby napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 o Cerkwi greko-katolickiej, by\u0142a, jak zawsze, pragmatyczna. By\u0142em bezrobotny i szuka\u0142em tematu do bada\u0144, kt\u00f3re m\u00f3g\u0142by otrzyma\u0107 grant, dotacj\u0119. W 1988 roku zbli\u017ca\u0142a si\u0119 rocznica tysi\u0105clecia chrze\u015bcija\u0144stwa na Ukrainie, a ja zna\u0142em Cerkiew od zewn\u0105trz, przecie\u017c uczy\u0142em si\u0119 w ma\u0142ym greckokatolickim seminarium w Stamford. Opr\u00f3cz tego, kiedy pisa\u0142em dysertacj\u0119 w Polsce i w ZSRR,\u00a0z moj\u0105 \u00f3wczesn\u0105 \u017con\u0105 potem odpoczywali\u015bmy w Wenecji. Te wakacje wydawa\u0142y si\u0119 nam rajem. Spotkali\u015bmy wtedy innego ameryka\u0144skiego aspiranta, kt\u00f3ry pisa\u0142 rozpraw\u0119 o cechu artyst\u00f3w w Perugii. Por\u00f3wna\u0142em jego badania, kt\u00f3re prowadzi\u0142 w s\u0142onecznej W\u0142oszech, rzekami\u00a0miodem czy te\u017c winem p\u0142yn\u0105cymi, ze swoim \u017cyciem w socjalistycznym Krakowie czy Leningradzie.<\/p>\r\n

I zacz\u0105\u0142em \u017cywi\u0107 nadziej\u0119, \u017ce kiedy\u015b badawcze \u015bcie\u017cki zawiod\u0105 mnie do W\u0142och na d\u0142u\u017cszy czas. I tak si\u0119 sta\u0142o: Cerkiew Greko-katolicka = Watyka\u0144skie Archiwum = W\u0142ochy. Chocia\u017c w\u0142a\u015bnie z takich pragmatycznych wzgl\u0119d\u00f3w rozpocz\u0105\u0142em projekt, kt\u00f3rego rezultatem sta\u0142a si\u0119 moja trzecia monografia, bardzo szybko moje serce i dusza zacz\u0119\u0142y nale\u017ce\u0107 do niego na ca\u0142e sto procent. Tymczasem otrzyma\u0142em wygodn\u0105 posad\u0119 na Uniwersytecie w Albercie, tak wi\u0119c g\u0142\u00f3wny pragmatyczny pow\u00f3d podj\u0119cia projektu sta\u0142 si\u0119 nieaktualny.<\/p>\r\n

W roku, w kt\u00f3rym praca nad ksi\u0105\u017ck\u0105 na temat Ko\u015bcio\u0142a greko-katolickiego dobiega\u0142a ko\u0144ca, zastanawia\u0142em si\u0119 powa\u017cnie, co mam robi\u0107 dalej. To by\u0142 rok, kiedy zosta\u0142em zwolniony z pracy dydaktycznej i administracyjnej, dlatego wszystko, co mia\u0142em robi\u0107 – to by\u0142o pisanie i my\u015blenie.\u00a0To by\u0142 rok akademicki 1994-1995, i pomy\u015bla\u0142em, \u017ce pewnie zosta\u0142o mi jeszcze dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat pisania historii. Zapragn\u0105\u0142em dobiera\u0107 tematy bardziej starannie. Moj\u0105 podstawow\u0105 lektur\u0105 by\u0142a teoria postmodernistyczna, ale ja nie ogranicza\u0142em si\u0119 do niej. Wreszcie, po tych wszystkich przemy\u015bleniach, postanowi\u0142em zbada\u0107 przed-modernistyczn\u0105 kultur\u0119 ukrai\u0144sk\u0105 przez pryzmat S\u0105du Ostatecznego i poza narodowym paradygmatem.<\/p>\r\n

W czasie, kiedy ostatecznie zdecydowa\u0142em si\u0119 studiowa\u0107 ikony S\u0105du Ostatecznego, zacz\u0105\u0142em zastanawia\u0107 si\u0119 nad ide\u0105 zbadania Holokaustu na Ukrainie. U\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce ten temat prawie nie jest zbadany i ma\u0142o rozumiany. Ale postanowi\u0142em wtedy nie zg\u0142\u0119bia\u0107 tego tematu w b\u0142\u0119dnym przekonaniu, \u017ce nie b\u0119dzie on intelektualnie interesuj\u0105cy i bez praktycznej warto\u015bci. Sko\u0144czy\u0142am r\u0119kopis pracy o ikonografii S\u0105du Ostatecznego na pocz\u0105tku czerwca 2006. I znowu zacz\u0105\u0142em my\u015ble\u0107, na co najlepiej wykorzysta\u0107 czas i energi\u0119. Kilka tygodni p\u00f3\u017aniej polecia\u0142em do Lwowa i zobaczy\u0142em plakaty z wizerunkiem Romana Szuchewycza, one by\u0142y rozwieszone w ca\u0142ym mie\u015bcie. Zrobi\u0142o to na mnie wielkie wra\u017cenie, u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce kontrowersyjna historia wojenna zaczyna odgrywa\u0107 coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 w zbiorowej pami\u0119ci Ukrai\u0144c\u00f3w. Zacz\u0105\u0142em wi\u0119c sk\u0142ania\u0107 si\u0119 ku decyzji, aby dowiedzie\u0107 si\u0119, co naprawd\u0119 wydarzy\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy Ukrai\u0144cami i \u017bydami podczas okupacji nazistowskiej. Maj\u0105c do\u015bwiadczenie pracy z tematem Holokaustu, wiedzia\u0142em, \u017ce jest on bardzo trudny emocjonalnie, mo\u017ce przerodzi\u0107 si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142o moich nocnych koszmar\u00f3w. Wi\u0119c postanowi\u0142em, \u017ce powinienem zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 go innym projektem, kt\u00f3ry b\u0119dzie koi\u0142 moje nerwy.<\/p>\r\n

W lipcu 2007 roku Serhij P\u0142ochij przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z Uniwersytetu w Albercie do Harwardu, i zwolni\u0142o si\u0119 jego stanowiska dyrektora Programu badawczego religii i kultury w Kanadyjskim Instytucie Studi\u00f3w\u00a0Ukrai\u0144skich. Zwolnion\u0105 posad\u0119 obj\u0105\u0142em ja. B\u0119d\u0105c dyrektorem, Serhij koncentrowa\u0142 uwag\u0119 na wsp\u00f3\u0142czesnej ukrai\u0144skiej polityce cerkiewnej, natomiast ja chcia\u0142em przenie\u015b\u0107 centrum uwagi na kultur\u0119 sakraln\u0105. Podr\u00f3\u017cuj\u0105c przez Ukrain\u0119 w ramach bada\u0144 ikonografii Strasznego S\u0105du, by\u0142em niemile zaskoczony liczb\u0105 cerkwi znajduj\u0105cych si\u0119 w fatalnym stanie. W wielu wioskach ludzie buduj\u0105 nowe murowane cerkwie, zast\u0119puj\u0105ce stare, drewniane. Niewiele zrobiono w celu ratowania starych cerkwi, i widzia\u0142em, \u017ce wiele z nich wkr\u00f3tce zniknie. Kilkakrotnie ludzie proponowali mi sprzeda\u017c starych ikon z drewnianych cerkwi (nawet z XVII wieku!).<\/p>\r\n

Naprawd\u0119, bardzo chcia\u0142em zrobi\u0107 co\u015b w tej sytuacji, ale zdawa\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce z Kanady jest to niemo\u017cliwe. Wi\u0119c pomy\u015bla\u0142em, \u017ce podobnej troski wymagaj\u0105 cerkwie z kanadyjskiej prerii, kt\u00f3rych Ukrai\u0144cy zbudowali wiele, i kt\u00f3rym tak\u017ce cz\u0119sto zagra\u017ca\u0142o zniszczenie. Z tym ja – i Program Bada\u0144 Religii i Kultury – mogli\u015bmy co\u015b zrobi\u0107. Po om\u00f3wieniu sprawy z Francis Swyrip\u0105, jedn\u0105 z czo\u0142owych badaczek historii Ukrai\u0144c\u00f3w w Kanadzie, kt\u00f3ra dobrze zna\u0142a kultur\u0119 prerii, sformu\u0142owali\u015bmy ambitny projekt: sfotografowa\u0107 wewn\u0105trz i na zewn\u0105trz wszystkie ikony, wszystkie akcesoria – w ka\u017cdej ukrai\u0144skiej cerkwi w Albercie, Manitobie i Saskatchewan. Mieli\u015bmy zrobi\u0107 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy fotografii i wszystkie zaopatrzy\u0107 w indeksy w bazie danych, dost\u0119pnej dla poszukiwa\u0144. W taki spos\u00f3b sp\u0119dzam lata od 2009 roku.<\/p>\r\n

Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Twoich prac zosta\u0142a opublikowana w j\u0119zyku ukrai\u0144skim. Regularnie bierzesz udzia\u0142 w r\u00f3\u017cnych debatach naukowych na Ukrainie. Czy czujesz si\u0119 aktywnym uczestnikiem intelektualnego \u017cycia Ukrainy? Oraz intelektualnego \u015bwiata ukrai\u0144skiej diaspory?<\/strong><\/p>\r\n

W pewnym stopniu czuj\u0119 si\u0119 uczestnikiem \u017cycia intelektualnego na Ukrainie. Zazwyczaj pisz\u0119 w j\u0119zyku angielskim, ale czasami r\u00f3wnie\u017c w j\u0119zyku ukrai\u0144skim. To zajmuje mi znacznie wi\u0119cej czasu i potrzebuj\u0119 dobrego redaktora, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by korygowa\u0142 moje teksty, ale to bardziej mi si\u0119 podoba, ni\u017c gdy kto\u015b t\u0142umaczy moj\u0105 prac\u0119 z j\u0119zyka angielskiego. Wiem, \u017ce niekt\u00f3rzy naukowcy z Ukrainy s\u0105 zainteresowani moimi pracami i je czytaj\u0105. Dzi\u015b wielu m\u0142odych naukowc\u00f3w czyta w j\u0119zyku angielskim i\u00a0nie potrzebuje zbytnio polega\u0107 na t\u0142umaczeniu. A dzi\u0119ki Internetowi opracowania naukowe mo\u017cna teraz \u0142atwo rozpowszechnia\u0107 na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\r\n

Wszystkie moje najwa\u017cniejsze publikacje i wyst\u0105pienia na konferencjach po\u015bwi\u0119conych kontrowersyjnym tematom historii Ukrainy XX wieku mo\u017cna znale\u017a\u0107 na mojej stronie internetowej na Academia.edu. I, oczywi\u015bcie, internet pomaga r\u00f3wnie\u017c w inny spos\u00f3b – dla mnie nie jest \u0142atwo by\u0107 na\u00a0bie\u017c\u0105co z ukrai\u0144skimi osi\u0105gni\u0119ciami naukowymi i artystycznymi. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 moich przyjaci\u00f3\u0142 na Facebooku jest z Ukrainy, a poprzez nich dowiaduj\u0119 si\u0119 o ciekawych osi\u0105gni\u0119ciach. R\u00f3wnie\u017c bardzo \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142em z niekt\u00f3rymi periodykami na wysokim poziomie na Ukrainie, zw\u0142aszcza z „Ukrain\u0105 Modern\u0105\u201e i \u201dKrytyk\u0105”.<\/p>\r\n

Bra\u0142em udzia\u0142 w kilku szko\u0142ach letnich na Ukrainie, prowadzonych przez Instytut Spo\u0142ecze\u0144stwa Otwartego. To by\u0142y bardzo cenne okazje do spotka\u0144 i wymiany pogl\u0105d\u00f3w z utalentowanymi naukowcami z Ukrainy i innych kraj\u00f3w post-sowieckich. Du\u017co si\u0119 nauczy\u0142em dzi\u0119ki tym spotkaniom. Trzej studenci z Ukrainy obronili dysertacje pod moim kierunkiem, a dwaj z nich zostali profesorami w Kanadzie. Teraz pod moim kierownictwem tak\u017ce pracuje doktorantka z Ukrainy. Jestem na Ukrainie raz lub dwa razy w roku od 1989 r., i dzi\u0119ki temu r\u00f3wnie\u017c mog\u0119 trzyma\u0107 r\u0119k\u0119 na pulsie ukrai\u0144skiego \u017cycia naukowego. Wi\u0119c czuj\u0119 si\u0119 jego cz\u0119\u015bci\u0105, nawet je\u015bli znajduj\u0119 si\u0119 na zewn\u0105trz, gdy\u017c mieszkam w Kanadzie i kulturowo czuj\u0119 si\u0119 bardziej P\u00f3\u0142nocnym Amerykaninem ni\u017c Ukrai\u0144cem.<\/p>\r\n

Moje stosunki z ukrai\u0144sk\u0105 diaspor\u0105 pogorszy\u0142y si\u0119 od czasu, kiedy zacz\u0105\u0142em studiowa\u0107 Holokaust i zbiorow\u0105 pami\u0119\u0107 o Holokau\u015bcie i Wielkim G\u0142odzie z lat 1932-1933. Teraz moim najbli\u017cszym otoczeniem jest \u015bwiatowa spo\u0142eczno\u015b\u0107 badaczy Holocaustu. Mam te\u017c dobre relacje z badaczami sztuki sakralnej z W\u0119gier, Polski i Rumunii. Jest kilku historyk\u00f3w sztuki na Ukrainie, z kt\u00f3rymi r\u00f3wnie\u017c \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracuj\u0119, chocia\u017c nasze pogl\u0105dy r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119.<\/p>\r\n

Jak postrzegasz rol\u0119 historyka we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie? Czy ta rola zale\u017cy od specyfiki konkretnego spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rym historyk \u017cyje i pracuje?<\/strong><\/p>\r\n

Ja wyznaj\u0119 dwa przeciwstawne pogl\u0105dy na temat roli, albo obowi\u0105zku, historyka. Z jednej strony, wyra\u017anie czuj\u0119, \u017ce historycy powinni zrobi\u0107 co\u015b wi\u0119cej, ni\u017c tylko doskonali\u0107 swoje umiej\u0119tno\u015bci dla innych cz\u0142onk\u00f3w swojego cechu – oni powinni r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017cy\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu. \u0179yjemy w bardzo niebezpiecznym \u015bwiecie. Kiedy pisz\u0119 te s\u0142owa, w Afryce i Azji szalej\u0105 wojny domowe i powstania. Ogromny post\u0119p technologiczny ostatnich dziesi\u0119cioleci mo\u017ce by\u0107 zastosowany z du\u017co wi\u0119kszymi\u00a0nast\u0119pstwami, zar\u00f3wno w dobrych, jak i w z\u0142ych celach, a najprawdopodobniej – w obu jednocze\u015bnie. Razem z globalizacj\u0105 ulegaj\u0105 poszerzeniu strefy i bogactwa, i ub\u00f3stwa. Szkody, jakie wyrz\u0105dzamy\u00a0\u015brodowisku, s\u0105 powa\u017cne i istotne. Jest to \u015bwiat, w kt\u00f3rym coraz wi\u0119kszego znaczenia nabiera wiedza i umiej\u0119tno\u015b\u0107 krytycznego my\u015blenia, w kt\u00f3rym pojawiaj\u0105 si\u0119 coraz bardziej powa\u017cne problemy.<\/p>\r\n

Natura wiedzy ulega zmianie. Dzi\u0119ki Google i Wikipedii nie ma ju\u017c potrzeby zapycha\u0107 sobie g\u0142owy faktami. Nadszed\u0142 taki czas, kiedy historia, jak r\u00f3wnie\u017c inne dziedziny wiedzy humanistycznej, powinny albo doda\u0107 swoje s\u0142owo do dyskusji nad wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiatem, albo wycofa\u0107 si\u0119 w cie\u0144. Rzeczywi\u015bcie, wielu konserwatyst\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce ka\u017cda dyscyplina, kt\u00f3ra nie mo\u017ce samodzielnie utrzyma\u0107 si\u0119 finansowo, nie jest warta tego, aby j\u0105 nadal wyk\u0142ada\u0107 na uniwersytetach. My\u015bl\u0119,\u00a0\u017ce nie jest dobrze przek\u0142ada\u0107 wszystko na wymiar ekonomiczny, ale bez w\u0105tpienia wiedza humanistyczna powinna zosta\u0107 zachowana i rozwija\u0107 te po\u017cyteczne cechy, kt\u00f3re posiada. Obecnie w Wielkiej Brytanii nauki humanistyczne prze\u017cywaj\u0105 trudne chwile, poniewa\u017c tamtejszy rz\u0105d opiera\u00a0si\u0119 na teorii konserwatywnej w polityce zarz\u0105dzania o\u015bwiat\u0105.<\/p>\r\n

Cz\u0119\u015b\u0107 rozczarowania wiedz\u0105 humanistyczn\u0105 pochodzi ze \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce publiczne pieni\u0105dze przeznaczane s\u0105 na nauk\u0119, kt\u00f3ra nie ma praktycznej warto\u015bci; wydaje si\u0119, \u017ce fundusze te wspieraj\u0105 akademickie sekty, maj\u0105ce niewiele wsp\u00f3lnego z niepokoj\u0105cymi problemami \u015bwiata zewn\u0119trznego. Historia jest w lepszej sytuacji; nie musi by\u0107 na marginesie dyskursu. Ona mo\u017ce wypowiada\u0107 si\u0119 na wszystkie skomplikowane kwestie spo\u0142ecze\u0144stwa w uj\u0119ciu historycznym. Jest to dyscyplina, kt\u00f3ra nie boi si\u0119 interpretacji skomplikowanych warunk\u00f3w spo\u0142ecznych, zapl\u0105tanych historycznych rodowod\u00f3w, kultury, to\u017csamo\u015bci, konflikt\u00f3w zbrojnych i pami\u0119ci.<\/p>\r\n

Co wi\u0119cej, wszystkie tematy bada\u0144 historycznych maj\u0105 swe \u017ar\u00f3d\u0142o w tera\u017aniejszo\u015bci. My\u015bl\u0119, \u017ce my, historycy, powinni\u015bmy znacznie bardziej powa\u017cniej traktowa\u0107 swoj\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 przed tera\u017aniejszo\u015bci\u0105 i przed spo\u0142ecze\u0144stwem. Osobi\u015bcie mia\u0142em du\u017co szcz\u0119\u015bcia, \u017ce zosta\u0142em mianowany profesorem na uniwersytecie badawczym. Zarabia\u0142em dobrze przez te wszystkie lata, i doskonale rozumiem, \u017ce przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci ludzi, a nawet wi\u0119kszo\u015bci historyk\u00f3w, tak si\u0119 nie poszcz\u0119\u015bci\u0142o. Mia\u0142em tak\u017ce wielki przywilej pracowa\u0107 z ideami, z m\u0142odzie\u017c\u0105, z inteligentnymi lud\u017ami, ksi\u0105\u017ckami, obrazami, i oczywi\u015bcie, mog\u0142em podr\u00f3\u017cowa\u0107. Dlatego czuj\u0119, \u017ce musz\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b odwdzi\u0119czy\u0107 si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwu.<\/p>\r\n

\u015awiadomie stara\u0142em si\u0119 nie pracowa\u0107 w wie\u017cy z ko\u015bci s\u0142oniowej, ale w \u017cywym, prawdziwym \u015bwiecie. Podam trzy przyk\u0142ady \u015bcis\u0142ego zwi\u0105zku z kwestiami spo\u0142ecznymi. Po pierwsze, opracowa\u0142em kurs zatytu\u0142owany „Historia \u015bwiata w ci\u0105gu ostatnich dziesi\u0119ciu lat.” Wyk\u0142adam ten temat swoim studentom. Liczba s\u0142uchaczy jest ograniczona: tylko 120 os\u00f3b mo\u017ce wybra\u0107 ten kierunek; wszystkie miejsca s\u0105 zawsze zaj\u0119te, a w tym roku trzydziestu student\u00f3w wpisa\u0142o si\u0119 na list\u0119 dodatkow\u0105, \u017ceby zosta\u0107 s\u0142uchaczami kursu, gdy tylko kt\u00f3ry\u015b z g\u0142\u00f3wnej listy nie b\u0119dzie w stanie na niego ucz\u0119szcza\u0107. Na tym kursie staram si\u0119 przedstawi\u0107 niedawne historyczne t\u0142o wsp\u00f3\u0142czesnych problem\u00f3w \u015bwiata. Kurs jest podzielony na sekcje: Bliski Wsch\u00f3d, Azja \u015arodkowa, \u015bwiat islamu; kryzys gospodarczy; Brazylia, Rosja, Indie i Chiny (kraje BRIC); ruchy protestacyjne, kt\u00f3re zdoby\u0142y znaczny rozg\u0142os w ci\u0105gu ostatnich dziesi\u0119ciu lat (mi\u0119dzy innymi, Pomara\u0144czowa Rewolucja), ekologiczne problemy \u015brodowiska; Afryka na po\u0142udnie od Sahary. M\u00f3j cel – wyposa\u017cy\u0107 student\u00f3w, tych m\u0142odych ludzi, stra\u017cnik\u00f3w przysz\u0142o\u015bci, w u\u017cyteczn\u0105 wiedz\u0119, kt\u00f3ra pomo\u017ce im orientowa\u0107 si\u0119 w skomplikowanym, a\u00a0nawet niebezpiecznym \u015bwiecie. Robi\u0119 wszystko, co tylko mog\u0119, aby opisa\u0107 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 sytuacji i nie by\u0107 stronniczym.<\/p>\r\n

Po drugie, zacz\u0105\u0142em pisa\u0107 kr\u00f3tkie notatki w Internecie. Przez wiele lat nie dawa\u0142a mi spokoju my\u015bl, \u017ce my, historycy, wykorzystujemy przestarza\u0142e rodzaje narz\u0119dzi. Monografie naukowe zwykle nie s\u0105\u00a0czytane przez og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa, czytaj\u0105 je tylko nasi koledzy. Z naukowym artyku\u0142em, sytuacja, moim zdaniem, jest jeszcze gorsza: dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 stron z odniesieniami pochowanymi w czasopi\u015bmie naukowym. Nikt, opr\u00f3cz koleg\u00f3w, tego nie czyta. Nikt poza uniwersytetem tego nie pisze. Dzisiaj autorska kolumna i blog – to sposoby wypowiedzi, kt\u00f3re preferuje czytelnik. Dlatego przyj\u0105\u0142em dla siebie zasad\u0119, aby dzieli\u0107 si\u0119 swoj\u0105 wiedz\u0105 na temat historii z szerok\u0105 publiczno\u015bci\u0105. I tak robi\u0119 zbyt ma\u0142o w tym celu, zw\u0142aszcza je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce nie napisa\u0142em nic na podstawie swoich\u00a0w\u0142asnych bada\u0144 historii \u015bwiata w ci\u0105gu ostatnich dziesi\u0119ciu lat.<\/p>\r\n

Lepszym, ni\u017c ja, przyk\u0142adem takich dzia\u0142a\u0144 mo\u017ce by\u0107 m\u00f3j kolega, historyk z Uniwersytetu Alberta, David Marples, kt\u00f3ry cz\u0119sto wyra\u017ca swoje opinie w gazetach i ma blogach, w kt\u00f3rych pisze o wsp\u00f3\u0142czesnej Ukrainie.<\/p>\r\n

Po trzecie, kosztem znacz\u0105cych strat osobistych, wyrazi\u0142em protest przeciwko idealizowaniu OUN w diasporze i na Ukrainie. Opr\u00f3cz tego skrytykowa\u0142em praktyk\u0119 zawy\u017cania liczby ofiar Wielkiego G\u0142odu z lat 1932-1933. To s\u0105 przypadki, kiedy moja \u201eniewygodna\u201d wiedza zmusi\u0142a mnie do zabrania g\u0142osu w dyskursie publicznym.<\/p>\r\n

Z drugiej strony, nie ma podstaw, aby s\u0105dzi\u0107, \u017ce historycy, kt\u00f3rzy chc\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu, zawsze i obowi\u0105zkowo czyni\u0105 dobro. Znam kilka przypadk\u00f3w z czas\u00f3w III Rzeszy, kiedy historycy oddali swoj\u0105 wiedz\u0119 i umiej\u0119tno\u015bci w s\u0142u\u017cb\u0119 narodowego socjalizmu, i sko\u0144czy\u0142o si\u0119 to opracowaniem Generalplan Ost (Theodor Schieder) lub wsparciem faszystowskich w\u0142adz w rozprawie z \u017bydami lub Polakami we Lwowie (Hans Joachim Beyer). Jeszcze d\u0142ugo po wojnie secesyjnej w Ameryce, wi\u0119kszo\u015b\u0107 ameryka\u0144skich historyk\u00f3w uzasadnia\u0142a instytucj\u0119 niewolnictwa. Mychaj\u0142o Hruszew\u015bkij by\u0142 wybitnym historykiem i w\u0142asn\u0105 prac\u0105 s\u0142u\u017cy\u0142 narodowi ukrai\u0144skiemu, lecz jednocze\u015bnie rozumia\u0142 histori\u0119 Ukrainy jako permanentny konflikt mi\u0119dzy Polakami i Ukrai\u0144cami, a to doprowadzi\u0142o do pewnych bardzo powa\u017cnych konsekwencji. By\u0142 czas, kiedy by\u0142em bardzo rozczarowany zawodem\u00a0historyka.<\/p>\r\n

Jakie trendy wsp\u00f3\u0142czesnej wiedzy humanistycznej wydaj\u0105 si\u0119 Ci obiecuj\u0105ce i interesuj\u0105ce? Kt\u00f3re z angielsko-, francusko- lub niemieckoj\u0119zycznych ksi\u0105\u017cek warto w pierwszej kolejno\u015bci przet\u0142umaczy\u0107 na j\u0119zyk ukrai\u0144ski?<\/strong><\/p>\r\n

Je\u015bli m\u00f3wimy o wiedzy humanistycznej w najszerszym tego s\u0142owa znaczeniu, to antropologia, socjologia i filozofia najbardziej inspiruj\u0105 mnie w pracy, bardziej, ni\u017c nauki polityczne. (Ale na moim uniwersytecie wyk\u0142ada kilku wybitnych politolog\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym wiele zrozumia\u0142em na temat problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata.) Ostatni\u0105 na li\u015bcie przydatnych dyscyplin wymieni\u0142bym psychologi\u0119, zw\u0142aszcza freudowsk\u0105. (Uwa\u017cam jednak, \u017ce ka\u017cdy, kto chce zosta\u0107 intelektualist\u0105,
powinien przeczyta\u0107 Freuda, poczu\u0107 jego gwa\u0142town\u0105 fantazj\u0119 i \u017cywy styl pisania). Uwielbiam czyta\u0107 powie\u015bci, ale jestem zmuszony przesun\u0105\u0107 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnej krytyki literackiej do kategorii\u00a0przedmiot\u00f3w niezbyt u\u017cytecznych. Jednak literaturoznawstwo historyczne, kt\u00f3re rozwija, powiedzmy, Miros\u0142aw Szkandrij, wydaje mi si\u0119 bardzo interesuj\u0105ce. W\u015br\u00f3d przedstawicieli tego kierunku w przesz\u0142o\u015bci szczeg\u00f3lnie ceni\u0119 Dmytra Czy\u017cewskiego. Niezbyt interesuj\u0119 si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zykoznawstwem, ale lubi\u0119 przedstawicieli historycznej j\u0119zykoznawczej slawistyki, kt\u00f3rzy pisali jeszcze przed pojawieniem si\u0119 prac Chomsky’ego. Chcia\u0142em zosta\u0107 historycznym filologiem, kt\u00f3ry studiuje j\u0119zyki s\u0142owia\u0144skie i teksty, ale, niestety, urodzi\u0142em si\u0119 za p\u00f3\u017ano. Czy teologia nale\u017cy do nauk humanistycznych? Niewiele czytam z tej dziedziny, cho\u0107 interesuj\u0119 si\u0119 religi\u0105. Aby ugasi\u0107 pragnienie takiej wiedzy, wola\u0142bym wzi\u0105\u0107 Pismo \u015awi\u0119te i teksty Bazylego Wielkiego lub Jana Damasce\u0144skiego.<\/p>\r\n

Je\u015bli chodzi o pytanie, kt\u00f3re prace historyczne nale\u017ca\u0142oby przet\u0142umaczy\u0107 w pierwszej kolejno\u015bci, to przede wszystkim zaleca\u0142bym ukrai\u0144skim historykom nauczy\u0107 si\u0119 czyta\u0107 \u015bwiatow\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 naukow\u0105 w j\u0119zykach oryginalnych. Dzisiaj, aby by\u0107 dobrze obeznanym z histori\u0105 Ukrainy, nie wystarczy zna\u0107 ukrai\u0144ski, rosyjski i polski – konieczno\u015bci\u0105 jest zna\u0107 angielski i niemiecki. Jednak\u017ce jest kilka kluczowych prac, kt\u00f3re powinny by\u0107 przet\u0142umaczone, aby studenci, kt\u00f3rzy w\u0142a\u015bnie rozpocz\u0119li nauk\u0119 w swojej specjalno\u015bci, mogli od razu je przeczyta\u0107. Moje dwa przyk\u0142ady – to Arthur C. Dante „Opowie\u015b\u0107 i\u00a0wiedza” i praca Haralda Veltsera, Sabine Moeller i Caroline Chuhnall „M\u00f3j dziadek nie by\u0142 nazist\u0105”.<\/p>\r\n

Kiedy\u015b Alexander Motyl zarekomendowa\u0142 mi ksi\u0105\u017ck\u0119 profesora Danto, i wtedy j\u0105 przeczyta\u0142em, przeczyta\u0142em jeszcze raz i polecam jej przeczytanie studentom. Pod wp\u0142ywem ksi\u0105\u017cki profesora Danto o filozofii historii przeczyta\u0142em r\u00f3wnie\u017c wiele jego prac z dziedziny historii sztuki. Danto jest filozofem analitycznym, pracuje na Uniwersytecie Columbia, a podstawowa idea jego ksi\u0105\u017cki jest nast\u0119puj\u0105ca: wiedza, kt\u00f3ra tworzy histori\u0119 – to wiedza narracyjna. „M\u00f3j dziadek nie by\u0142 nazist\u0105” – to ksi\u0105\u017cka o pami\u0119ci, ustnej historii, i o tym, jak trudno \u017cy\u0107 ze zbrodnicz\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 (na niemieckim przyk\u0142adzie). Poniewa\u017c Ukraina prowadzi polityk\u0119 pami\u0119ci, kt\u00f3ra dzieli ludzi, poniewa\u017c ludno\u015b\u0107 Ukrainy do\u015bwiadczy\u0142a i by\u0142a sprawc\u0105 tylu akt\u00f3w przemocy w latach 1930-ych i 1940-ych, my\u015bl\u0119, \u017ce ta ksi\u0105\u017cka powinna by\u0107 lektur\u0105 obowi\u0105zkow\u0105 dla m\u0142odych ukrai\u0144skich intelektualist\u00f3w, zw\u0142aszcza historyk\u00f3w.<\/p>\r\n

Zaleca\u0142bym tak\u017ce regularnie t\u0142umaczy\u0107 na j\u0119zyk ukrai\u0144ski wa\u017cne angielskoj\u0119zyczne i niemieckoj\u0119zyczne publikacje na temat Holokaustu oraz bada\u0144 radzieckiej historii. Niekt\u00f3re z nich s\u0105 bezpo\u015brednio zwi\u0105zane z Ukrain\u0105, na przyk\u0142ad niemieckoj\u0119zyczna praca Dietera Pohla, „Eksterminacja \u017byd\u00f3w przez narodowych socjalist\u00f3w we Wschodniej Galicji, 1941-1944” ,”oraz ksi\u0105\u017cka R. W. Davisa i Stephen Wheatcrofta „Lata g\u0142odu”. Ale nawet prace z tych dziedzin, kt\u00f3rych przedmiotem badania nie s\u0105 bezpo\u015brednio kwestie ukrai\u0144skie, powinny by\u0107 przet\u0142umaczone w celu wypracowania bardziej \u015bwiadomego i bardziej wra\u017cliwego dyskursu spo\u0142ecznego. Opracowania o Holokau\u015bcie pomagaj\u0105 rozwija\u0107 wsp\u00f3\u0142czucie dla innych, a tego, moim zdaniem, ukrai\u0144skie spo\u0142ecze\u0144stwo powinno si\u0119 jeszcze nauczy\u0107. Prace o Zwi\u0105zku Radzieckim z perspektywy nauki \u015bwiatowej mog\u0105 pom\u00f3c upora\u0107 si\u0119 z trudnym dziedzictwem, kt\u00f3re w\u0142adza radziecka pozostawi\u0142a na Ukrainie. By\u0107 mo\u017ce perspektywa spojrzenia z zewn\u0105trz mog\u0142aby pom\u00f3c w os\u0142abieniu konflikt\u00f3w ideologii i to\u017csamo\u015bci, konflikt\u00f3w, kt\u00f3re n\u0119kaj\u0105 ukrai\u0144ski dyskurs i polityk\u0119.<\/p>\r\n

Jaka metodologia bada\u0144 historycznych jest najbli\u017csza Twoim zainteresowaniom badawczym? Czy czujesz si\u0119 zwi\u0105zany z jak\u0105\u015b naukow\u0105 szko\u0142\u0105 czy kierunkiem? <\/strong><\/p>\r\n

Prze\u017cy\u0142em wiele metodologicznych m\u00f3d. Kiedy zako\u0144czy\u0142em nauk\u0119 na pocz\u0105tku lat 1970-ych, historia ilo\u015bciowa i psycho-historia zosta\u0142y proklamowane jako przysz\u0142o\u015b\u0107 nauk historycznych. Ale, oczywi\u015bcie, czas udowodni\u0142, \u017ce tak nie jest. W\u0142o\u017cy\u0142em wiele wysi\u0142ku w celu studiowania marksizmu w latach 1970-ych i 1980-ych, i postmodernizmu w latach 1990-ych. Te intensywne zaj\u0119cia intelektualne wywar\u0142y zasadniczy wp\u0142yw na moje dojrzewanie jako naukowca. Dobrze zna\u0142em \u201eklasyk\u00f3w\u201d marksizmu-leninizmu. Mniejszy wp\u0142yw wywar\u0142 na mnie zachodni marksizm albo \u201enowa lewica\u201d, ni\u017c przedstawiciele tradycji klasycznej, tacy jak Luk\u00e1cs Dyord, lub, szczeg\u00f3lnie, Roman Rozdolskij. Uwa\u017cnie przeczyta\u0142em\u00a0wszystko, co napisa\u0142 Rozdolskij i nadzwyczaj ceni\u0142em go jako historyka i jako interpretatora my\u015bli marksistowskiej. Wci\u0105\u017c zachwycam si\u0119 czytaniem i cenie Theodora Adorno, cho\u0107 uwa\u017cam, \u017ce jest zbyt kapry\u015bny, aby zgadza\u0107 si\u0119 z nim we wszystkim przez ca\u0142y czas.<\/p>\r\n

W\u015br\u00f3d postmodernist\u00f3w (w najszerszym tego s\u0142owa znaczeniu) ci, kt\u00f3rzy wywarli na mnie najwi\u0119ksze wra\u017cenie i kogo, tak do dzisiaj uwa\u017cam, nale\u017cy czyta\u0107 i ponownie przeczyta\u0107 – to naukowcy, dla kt\u00f3rych w centrum uwagi by\u0142a historia: Dominic LaKapra, Michel Foucault i Hayden White. (Edward Said r\u00f3wnie\u017c wytrzyma\u0142 pr\u00f3b\u0119 czasu.) Oczywi\u015bcie, przeczyta\u0142em wielu innych teoretyk\u00f3w i filozof\u00f3w historii, przedstawicieli r\u00f3\u017cnych szk\u00f3\u0142. Nadal warto czyta\u0107, moim zdaniem, Fernand Brodelya, Thomasa Kuhna, Friedricha Nietzsche’go i Leopolda von Ranke. Przeczyta\u0142em „Filozofi\u0119 dziej\u00f3w” Hegla kilka razy i mog\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce to wybitny intelektualny konstrukt, ale absolutnie nie u\u017cyteczny – ba, nawet szkodliwy – dla interpretowania historii. Jak najwyra\u017aniej wida\u0107 z powy\u017cej wymienionych prac, zawsze preferowa\u0142em klasyczne teksty.<\/p>\r\n

Teraz nie mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce nale\u017c\u0119 do jakiej\u015b konkretnej szko\u0142y lub korzystam z okre\u015blonej metody. Mam sk\u0142onno\u015b\u0107 do eklektyzmu. Jednak moja prace mimo wszystko wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 pewnymi metodologicznymi cechami. Ja po\u015bwi\u0119ca\u0142em wi\u0119cej uwagi, ni\u017c inni historycy, materia\u0142om wizualnym: obrazom, fotografiom, filmom.<\/p>\r\n

W badaniach historycznych inspiruj\u0105 mnie filozofia i biologia w tym samym stopniu, jak historiografia i historyczna metodologia. My\u015bl\u0119, \u017ce ka\u017cdy historyk mo\u017ce znale\u017a\u0107 dla siebie wiele przydatnych element\u00f3w w pracy biologa ewolucyjnego Stephena Jaya Goulda „Zdumiewaj\u0105ce \u017cycie: Burgess-Sheil i natura historii”. Istnienie pomi\u0119dzy biologi\u0105 i histori\u0105 wa\u017cnych metodologicznych paraleli, moim zdaniem, nies\u0142usznie jest przeoczane i nie doceniane.<\/p>\r\n

T\u0142umaczenie: Wies\u0142aw Tokarczuk<\/strong><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: historians.in.ua<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"„Kosztem znacz\u0105cych strat osobistych, wyrazi\u0142em protest przeciwko idealizowaniu OUN w diasporze i na Ukrainie. Opr\u00f3cz tego skrytykowa\u0142em praktyk\u0119 zawy\u017cania liczby ofiar Wielkiego G\u0142odu z lat 1932-1933. Moja \u201eniewygodna\u201d wiedza zmusi\u0142a mnie do zabrania g\u0142osu w dyskursie publicznym” – m\u00f3wi w wywiadzie historyk John Paul Himka.   Jeste\u015b bardzo wszechstronnym autorem, masz na swoim koncie publikacje […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[167,17],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54734"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54734"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54734\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54734"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54734"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54734"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}