{"id":54613,"date":"2012-04-01T19:16:50","date_gmt":"2012-04-01T23:16:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=54613"},"modified":"2012-04-01T19:16:50","modified_gmt":"2012-04-02T00:16:50","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=54613","title":{"rendered":"Pejza\u017c z karuzel\u0105 – Wojciech Wencel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Pora nareszcie wymieni\u0107 klucz do polskich dziej\u00f3w.<\/strong>

Nazajutrz po wiktorii wiede\u0144skiej Jan III Sobieski pisa\u0142 w li\u015bcie do \u017cony: \u201eB\u00f3g i Pan nasz na wieki b\u0142ogos\u0142awiony da\u0142 zwyci\u0119stwo i s\u0142aw\u0119 narodowi naszemu, o jakiej wieki przesz\u0142e nigdy nie s\u0142ysza\u0142y\u201d. Niespe\u0142na 90 lat p\u00f3\u017aniej Rzeczpospolita zosta\u0142a po raz pierwszy rozgrabiona przez o\u015bcienne mocarstwa. Nar\u00f3d, kt\u00f3ry obroni\u0142 chrze\u015bcija\u0144ski \u015bwiat przed osma\u0144sk\u0105 inwazj\u0105, straci\u0142 w\u0142asne pa\u0144stwo. W XIX w. wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce tego do\u015bwiadczenia chwa\u0142y i wygnania nie da si\u0119 wymaza\u0107 z kart europejskiej historii. Potencja\u0142 kulturotw\u00f3rczy polskiego losu by\u0142 tak ogromny, \u017ce wykracza\u0142 poza narodowe interesy. Dla romantyk\u00f3w \u201esprawa polska\u201d mia\u0142a wymiar uniwersalny: nie\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiego ducha wolno\u015bci wszystkim ciemi\u0119\u017conym narodom. Ta dziejowa misja by\u0142a nieustannie o\u017cywiana przez zrywy niepodleg\u0142o\u015bciowe, \u015bwiadectwa m\u0119czennik\u00f3w i prorok\u00f3w, kt\u00f3rzy w poezji cz\u0119sto wyprzedzali w\u0142asn\u0105 epok\u0119. Czytaj\u0105c dzi\u015b \u201eAnhellego\u201d S\u0142owackiego czy \u201eKsi\u0119gi narodu i pielgrzymstwa polskiego\u201d Mickiewicza, ma si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce dzie\u0142a te powsta\u0142y w po\u0142owie XX w., a nie wkr\u00f3tce po powstaniu listopadowym. Zw\u0142aszcza malowany przez romantyk\u00f3w krajobraz Syberii zdaje si\u0119 uwzgl\u0119dnia\u0107 do\u015bwiadczenia kolejnych pokole\u0144 zes\u0142a\u0144c\u00f3w, wywo\u017conych na nieludzk\u0105 ziemi\u0119 przez carskich i sowieckich funkcjonariuszy.

Co z tego uniwersalnego mitu, b\u0119d\u0105cego dla Europy znakiem niez\u0142omno\u015bci, m\u0119cze\u0144stwa i zmartwychwstania, przetrwa\u0142o do dzisiaj? Prawie nic. W powszechnej \u015bwiadomo\u015bci nasza historia zaczyna si\u0119 w Jedwabnem, gdzie Polacy \u201emordowali swoich \u017cydowskich s\u0105siad\u00f3w\u201d. Nast\u0119pnym kluczowym punktem jest karuzela z placu Krasi\u0144skich w Warszawie, na kt\u00f3rej w niedziel\u0119 wielkanocn\u0105 1943 r. \u201epary wzlatywa\u0142y wysoko w pogodne niebo\u201d, lekcewa\u017c\u0105c dym dochodz\u0105cy z p\u0142on\u0105cego getta. Ze s\u0142ynnego, prze\u0142o\u017conego na dziesi\u0105tki j\u0119zyk\u00f3w wiersza Czes\u0142awa Mi\u0142osza dowiadujemy si\u0119 ponadto, \u017ce w \u00f3w dzie\u0144 eksterminacji \u017byd\u00f3w \u201e\u015bmia\u0142y si\u0119 t\u0142umy weso\u0142e\u201d \u201eprzy d\u017awi\u0119kach skocznej muzyki\u201d. Na powielanym w oficjalnej kulturze portrecie zbiorowym Polak\u00f3w z czas\u00f3w okupacji widzimy wielki poch\u00f3d szmalcownik\u00f3w, donosicieli i rabusi\u00f3w grob\u00f3w. Niekiedy kt\u00f3remu\u015b z nich mi\u0119knie serce, ale nie zmienia to og\u00f3lnej tendencji. Nic dziwnego, \u017ce niekt\u00f3rzy zagraniczni publicy\u015bci z rozp\u0119du wspominaj\u0105 o \u201epolskich obozach koncentracyjnych\u201d.

Tym samym kluczem otwierany jest okres PRL. Wsp\u00f3\u0142czesna polska kultura zaczyna si\u0119 od rozliczenia z Holokaustem, a nie od romantycznych marze\u0144 poet\u00f3w o wolnej ojczy\u017anie, kt\u00f3ra – jak pisa\u0142 Tadeusz Gajcy – kiedy\u015b \u201erozkwitnie znowu g\u0142\u0119boka w o\u0142tarzach \u017ca\u0142obnych r\u0105k\u201d. P\u00f3\u017aniej mamy okres stalinizmu, o kt\u00f3rym lepiej nie wspomina\u0107, bo \u201ewszyscy byli\u015bmy umoczeni\u201d. Wreszcie nast\u0119puje rzekomo najwa\u017cniejszy moment najnowszej polskiej historii: Marzec \u201968, gdy komuni\u015bci rozp\u0119tali antysemick\u0105 nagonk\u0119, zmuszaj\u0105c wielu \u017byd\u00f3w do emigracji. Konsekwencj\u0105 tamtych dni by\u0142o r\u00f3wnie\u017c zbudowanie podwalin dla inteligenckiej \u201eopozycji demokratycznej\u201d, kt\u00f3rej zas\u0142ugi dla obalenia komunizmu cenione s\u0105 dzi\u015b wy\u017cej ni\u017c ofiary robotnik\u00f3w czy ksi\u0119\u017cy.

Nawet \u015blepiec dostrze\u017ce, \u017ce Smole\u0144sk nie pasuje do tej narracji. Podobnie jak odstaj\u0105 od niej Katy\u0144, rze\u017a wo\u0142y\u0144ska, struktury pa\u0144stwa podziemnego, powstanie warszawskie, wysi\u0142ek \u0179o\u0142nierzy Wykl\u0119tych, aktywno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciowej emigracji, Grudzie\u0144\u201970 czy stan wojenny, a wi\u0119c wszystko to, co stanowi wype\u0142nienie romantycznego mitu polsko\u015bci. St\u0105d bierze si\u0119 histeryczna reakcja \u201eautorytet\u00f3w\u201d III RP na wszelkie pr\u00f3by nadania tragedii z 10 kwietnia 2010 r. dziejowej rangi. Fakt\u00f3w jednak si\u0119 nie zmieni. Wobec zag\u0142ady niemal ca\u0142ej polskiej elity wydarzenia marcowe to dziecinna igraszka, marginalny epizod historii.

Nie miejsce tu, by prostowa\u0107 przek\u0142amania na temat stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich. Pora odwa\u017cy\u0107 si\u0119 na co\u015b wi\u0119cej: nareszcie wymieni\u0107 klucz do polskich dziej\u00f3w. Powiedzie\u0107 \u201edo\u015b\u0107\u201d tym, kt\u00f3rzy swoj\u0105 mniejszo\u015bciow\u0105 narracj\u0105 zas\u0142aniaj\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, wspania\u0142o\u015b\u0107 i uniwersalno\u015b\u0107 narodowej historii. Nie chodzi o sporz\u0105dzanie rachunku krzywd i \u017cebranie o zado\u015b\u0107uczynienie. Chodzi o to, by wieczny blask naszej wolno\u015bci m\u00f3g\u0142 wreszcie sta\u0107 si\u0119 drogowskazem dla Europejczyk\u00f3w. Wierz\u0119, \u017ce istniej\u0105 Polacy \u017cydowskiego pochodzenia, kt\u00f3rzy to rozumiej\u0105. W ko\u0144cu na pok\u0142adzie Tu-154 by\u0142 ich autentyczny przyjaciel i pierwszy obro\u0144ca, prezydent Rzeczypospolitej.<\/p>\r\n

Wojciech Wencel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Felieton z cyklu „Listy z podziemia”, „Gazeta Polska” 28 marca 2012<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Pora nareszcie wymieni\u0107 klucz do polskich dziej\u00f3w. Nazajutrz po wiktorii wiede\u0144skiej Jan III Sobieski pisa\u0142 w li\u015bcie do \u017cony: \u201eB\u00f3g i Pan nasz na wieki b\u0142ogos\u0142awiony da\u0142 zwyci\u0119stwo i s\u0142aw\u0119 narodowi naszemu, o jakiej wieki przesz\u0142e nigdy nie s\u0142ysza\u0142y\u201d. Niespe\u0142na 90 lat p\u00f3\u017aniej Rzeczpospolita zosta\u0142a po raz pierwszy rozgrabiona przez o\u015bcienne mocarstwa. Nar\u00f3d, kt\u00f3ry obroni\u0142 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54613"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54613"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54613\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54613"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54613"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54613"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}