{"id":54513,"date":"2012-03-30T20:25:35","date_gmt":"2012-03-31T01:25:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=54513"},"modified":"2012-03-30T16:00:08","modified_gmt":"2012-03-30T21:00:08","slug":"problem-kryzysu-cywilizacji-zachodniej-nie-jest-nowy-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=54513","title":{"rendered":"Problem kryzysu cywilizacji zachodniej nie jest nowy – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

W\u0142a\u015bciwie konstatacja tego stanu kryzysowego by\u0142a czyniona ju\u017c przez wiele poprzednich pokole\u0144. Raczej mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o okre\u015blonym stadium tego kryzysu, kt\u00f3re mo\u017cna nazwa\u0107 stanem agonalnym. Chocia\u017c i to by\u0142o konstatowane wcze\u015bniej. Tak na przyk\u0142ad Emil M. Cioran p\u00f3\u0142 wieku temu pisa\u0142, \u017ce \u201eEuropa to uperfumowany trup, zgnilizna, kt\u00f3ra \u0142adnie pachnie\u201d. \u0179e w\u0142a\u015bciwie ju\u017c nie \u017cyje.<\/p>\r\n

Zauwa\u017cany kryzys bierze si\u0119 – generalnie rzecz ujmuj\u0105c – przede wszystkim z odej\u015bcia od tego, co na poj\u0119cie Europy, wzi\u0119te kulturowo, si\u0119 sk\u0142ada. Je\u017celi poj\u0119cie Europy ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 w dobie pierwszej restauracji czy renowacji Cesarstwa Rzymskiego, w dobie Karoling\u00f3w, to to\u017csamo\u015b\u0107 europejsk\u0105 wyznacza\u0142o po\u0142\u0105czenie trzech rzeczy: po pierwsze, nawi\u0105zanie do tradycji cywilizacji rzymskiej, a co za tym idzie, tak\u017ce greckiej, kt\u00f3rej znamieniem jest odkrycie, \u017ce cz\u0142owiek spe\u0142nia si\u0119 jako cz\u0142owiek, gdy odkrywa prawd\u0119 dla niej samej. Od Grek\u00f3w Europa zaczerpn\u0119\u0142a przekonanie o warto\u015bci \u017cycia teoretycznego, bios theoretikos<\/em>, kt\u00f3re nie jest poddane dyktatowi szukania przyjemno\u015bci, czy dora\u017anej korzy\u015bci, ale odkrywaniu w \u015bwiecie wiecznego porz\u0105dku i zasad. Po drugie, jest to rzymsko\u015b\u0107, czyli pewien spos\u00f3b urz\u0105dzania \u017cycia spo\u0142ecznego, szacunek dla prawa; z tym, \u017ce jest to rzymsko\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest schrystianizowana, prze\u015bwietlona \u015bwiat\u0142em Ewangelii, oparta o dwa filary – Imperium i Ko\u015bci\u00f3\u0142. Trzeci wreszcie pierwiastek to pewne, wtedy nowe, \u017cywotne si\u0142y, kt\u00f3re w\u00f3wczas by\u0142y barbarzy\u0144skie, ale podlega\u0142y dobroczynnemu ucywilizowaniu przez poprzednie dwa czynniki: tradycj\u0119 grecko-rzymska i chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. T\u0105 trzeci\u0105 si\u0142\u0105 by\u0142y zatem ludy germa\u0144skie, gockie i inne ludy P\u00f3\u0142nocy, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y budowa\u0107 cywilizacj\u0119 zachodniego chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\r\n

Z kryzysem Europy mamy do czynienia zawsze w\u00f3wczas, gdy te fundamenty – grecki idea\u0142 \u017cycia teoretycznego, rzymski porz\u0105dek prawny przepojony Ewangeli\u0105 i \u017cywotno\u015b\u0107, dynamizm niezgnu\u015bnia\u0142ych spo\u0142ecze\u0144stw s\u0105 kwestionowane i os\u0142abiane. Bardzo r\u00f3\u017cni przecie\u017c my\u015bliciele, jak cho\u0107by Eric Voegelin, Richard M. Weaver czy Nicol\u00e1s G\u00f3mez D\u00e1vila \u00f3w zal\u0105\u017cek kryzysu sytuuj\u0105 w sensie czasowym na koniec \u015bredniowiecza. Od strony teoretycznej jest to zwi\u0105zane przede wszystkim z pojawieniem si\u0119 silnych pr\u0105d\u00f3w my\u015blowych, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y podmywa\u0107 fundamenty metafizyki, realistycznego spojrzenia na rzeczywisto\u015b\u0107. Z nich najsilniejszym, najbardziej znacz\u0105cym by\u0142 nominalizm, kt\u00f3rego konsekwencj\u0105 by\u0142o zanegowanie teologicznego wymiaru polityki. W tym dziele wiod\u0105ca rola przypada awerroistom, na czele z Marsyliuszem z Padwy – pierwszym my\u015blicielem zachodnim, kt\u00f3ry dokonuje (jak pisze Primo Siena) \u201eze\u015blizgu\u201d od teologicznego do czysto antropologicznego pojmowania polityki. Odt\u0105d zaczyna si\u0119 tworzenie alternatywy, czysto \u015bwieckiego porz\u0105dku, kt\u00f3ry oczywi\u015bcie musi znale\u017a\u0107 jak\u0105\u015b swoj\u0105 postaw\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie zast\u0119powa\u0142a powszechnie przyjmowan\u0105 koncepcj\u0119 pochodzenia spo\u0142ecze\u0144stwa, pa\u0144stwa, prawa – od Boga. Do tego czasu spory interpretacyjne dotyczy\u0142y kwestii wt\u00f3rnych, na przyk\u0142ad tego, w jaki spos\u00f3b to u\u017ar\u00f3d\u0142owienie si\u0119 przejawia. Czy koncepcja urz\u0105dzenia spo\u0142ecze\u0144stwa, koncepcja prawa, jest objawiona przez Boga bezpo\u015brednio w\u0142adcy, czy te\u017c odczytujemy j\u0105 po\u015brednio, cho\u0107by ze spo\u0142ecznej natury cz\u0142owieka? Ale sama zasada by\u0142a traktowana jako oczywista i niekwestionowalna. W zwi\u0105zku z tym ten nowy sekularyzacyjny pr\u0105d musia\u0142 stara\u0107 si\u0119 znale\u017a\u0107 i przedstawi\u0107 alternatywn\u0105 koncepcj\u0119. I oto znajduje j\u0105 w tezie kontraktualistycznej. Jej zal\u0105\u017cki wida\u0107 ju\u017c u wspomnianego Marsyliusza z Padwy, kt\u00f3ry w\u0142adz\u0119 wywodzi z kontraktu, z umowy, z paktu pomi\u0119dzy ludem a w\u0142adc\u0105. Potem ta teza zostanie bardziej jeszcze zradykalizowana przez kontraktualist\u00f3w nowo\u017cytnych, dla kt\u00f3rych b\u0119dzie to nie tyle pakt mi\u0119dzy ludem a w\u0142adc\u0105, co pomi\u0119dzy suwerennymi jednostkami \u017cyj\u0105cymi w stanie przedspo\u0142ecznym. To lud zajmuje miejsce Boga, to lud, nie B\u00f3g, jest \u017ar\u00f3d\u0142em w\u0142adzy i porz\u0105dku. To w\u0142a\u015bnie rezygnacja z transcendentnego odniesienia polityki, kt\u00f3ra to rezygnacja mia\u0142a etapy krwawe, jak rewolucja antyfrancuska, czy te\u017c oba dwudziestowieczne – komunistyczne i narodowo-socjalistyczne – szale\u0144stwa doprowadzi\u0142y do tego, co mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako agoni\u0119 cywilizacji Zachodu.<\/p>\r\n

Kiedy\u015b Miguel de Unamuno napisa\u0142 prac\u0119 pod tytu\u0142em Agonia chrze\u015bcija\u0144stwa<\/em>. To by\u0142o sto lat temu, ale wtedy on u\u017cywa\u0142 s\u0142owa \u201eagonia\u201d w etymologicznym sensie. Oto agon to nie tyle umieranie, co pojedynek, \u015bmiertelne zmaganie, kt\u00f3rego wynik nie jest przes\u0105dzony. To s\u0105 zapasy (jak by powiedzia\u0142 Donoso Cort\u00c3\u00a9s) dw\u00f3ch Herkules\u00f3w – ludzkiego i boskiego – a ich wynik wci\u0105\u017c jeszcze nie jest przes\u0105dzony, wci\u0105\u017c istnieje szansa zwyci\u0119stwa, odbicia si\u0119 od dna. Czy dzi\u015b jeste\u015bmy w stanie takiego \u201eagonu\u201d? Trzeba to pytanie stawia\u0107, bo widzimy, \u017ce w Polsce, kt\u00f3ra uchodzi\u0142a za jedn\u0105 z ostatnich fortyfikacji chrze\u015bcija\u0144skich, w tej w\u0142a\u015bnie Polsce do parlamentu wchodzi si\u0142a tak jawnie antychrze\u015bcija\u0144ska, fundamentalistycznie antychrze\u015bcija\u0144ska, i uzyskuje poparcie jednej czwartej po\u015br\u00f3d najm\u0142odszego elektoratu, a z drugiej strony nie jest w stanie przekroczy\u0107 minimalnego progu jakiekolwiek ugrupowanie, kt\u00f3re z obrony cywilizacji chrze\u015bcija\u0144skiej czyni sw\u00f3j najwa\u017cniejszy cel – to mo\u017cna i trzeba si\u0119 zastanowi\u0107 czy to w og\u00f3le jest jeszcze walka, agon<\/em>. Czy s\u0105 jeszcze si\u0142y na tyle \u017cywotne, \u017ce zdolne si\u0119 temu przeciwstawi\u0107, czy rzeczywi\u015bcie nie wchodzimy i my w to stadium – cywilizacji prochrze\u015bcija\u0144skiej?<\/p>\r\n

Jednak chrze\u015bcijanin \u017cyje w perspektywie przede wszystkim eschatologicznej, nie tylko doczesnej. C\u00f3\u017c robi\u0107 wobec tej beznadziei? Modli\u0107 si\u0119, wierzy\u0107, jak wierzyli ojcowie i dziadowie, ufa\u0107 Panu Bogu i stara\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 tak, by codzienno\u015b\u0107 prowadzi\u0142a nas i naszych bliskich ku zbawieniu. Natomiast w \u017cyciu publicznym nale\u017cy pr\u00f3bowa\u0107 wykorzystywa\u0107 wszystkie mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania. St\u0105d Centrum Kultury i Tradycji Wiede\u0144 1683<\/em>, kt\u00f3re stawia sobie za cel apologi\u0119 zapomnianych zasad cywilizacji Zachodu w naszej codzienno\u015bci. Apologia ta powinna odbywa\u0107 si\u0119 na trzech polach: wiary (Ko\u015bcio\u0142a), cywilizacji, jako sposobu \u017cycia spo\u0142ecznego i polsko\u015bci. Przy czym osobi\u015bcie sk\u0142aniam si\u0119 do przekonania, \u017ce decyduj\u0105ca walka odbywa si\u0119 w \u0142onie samego Ko\u015bcio\u0142a, \u017ce rozstrzygni\u0119cie na polu wiary b\u0119dzie decydowa\u0107 o rozstrzygni\u0119ciach pozosta\u0142ych bitew, kt\u00f3re si\u0119 tocz\u0105. To jest najwa\u017cniejszy odcinek zmagania, a warunkiem zwyci\u0119stwa jest powr\u00f3t do Tradycji. Je\u015bli on nie nast\u0105pi w spos\u00f3b zdecydowany, to za chwil\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna katolik\u00f3w straci ju\u017c bez reszty oparcie, a tym samym straci jakikolwiek sens. W tym tkwi dramat wszystkich ugrupowa\u0144, kt\u00f3re w r\u00f3\u017cnych miejscach \u015bwiata pr\u00f3bowa\u0142y do ko\u0144ca broni\u0107 idei spo\u0142ecznego panowania Chrystusa – niestety, Ko\u015bci\u00f3\u0142 hierarchiczny przesta\u0142 je w tej walce wspiera\u0107. Z tego powodu straci\u0142y one (tak sta\u0142o si\u0119 z hiszpa\u0144skim karlizmem czy meksyka\u0144skim synarchizmem) grunt pod nogami, za to ugrupowania akceptowane przez o\u015brodki antychrystianizmu, inspirowane i wspierane przez masoneri\u0119 – wci\u0105gn\u0119\u0142y na maszt flag\u0119 zwyci\u0119stwa. Trzeba powiedzie\u0107 to bardzo jasno: rezygnacja przez hierarchi\u0119 z domagania si\u0119 respektowania katolickich zasad przez pa\u0144stwo, a w konsekwencji zgoda na detronizacj\u0119 Chrystusa Kr\u00f3la, i zast\u0105pienie tych dzia\u0142a\u0144 zabiegami o wolno\u015b\u0107 religijn\u0105 i to dla wszystkich – pozbawia racji bytu jak\u0105kolwiek dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 katolik\u00f3w \u015bwieckich. Chyba, \u017ce ci ostatni zgodz\u0105 si\u0119 na rezygnacje ze swej katolickiej to\u017csamo\u015bci, co zreszt\u0105 nader cz\u0119sto dzi\u015b widzimy. Powt\u00f3rzmy: nie ma gorszej rzeczy dla katolik\u00f3w, jak to kiedy biskupi m\u00f3wi\u0105: \u201eAle my wcale tego nie chcemy, co wy postulujecie. Nie chcemy respektowania hierarchicznego porz\u0105dku i boskiego \u0142adu w \u017cyciu spo\u0142ecznym; to, czego \u017c\u0105dacie jest pass\u00c3\u00a9<\/em>, to s\u0105 \u015bredniowieczne przestarza\u0142e koncepcje!\u201d. Odwojowanie obszaru spo\u0142ecznego, politycznego nie b\u0119dzie mo\u017cliwe dop\u00f3ki walcz\u0105cy, wojownicy, czyli katoliccy politycy, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 sprzeda\u0107 swej katolickiej to\u017csamo\u015bci za par\u0119 srebrnik\u00f3w z\u0142udnej \u015bwiadomo\u015bci uczestniczenia w polityce, nie b\u0119d\u0105 mieli za sob\u0105 b\u0142ogos\u0142awi\u0105cych ich kap\u0142an\u00f3w.<\/p>\r\n

To tak, jak by Krzy\u017cowcy szli wyzwala\u0107 Jerozolim\u0119, a z ty\u0142u zamiast Urban\u00f3w V czy \u015bw. Bernard\u00f3w z Clairvaux, pojawili si\u0119 biskupi, kaznodzieje, teolodzy, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105: \u201eAle\u017c nie, nie! To nie ma wi\u0119kszego sensu. Zostawcie miecze, wejd\u017acie w dialog. Otw\u00f3rzmy si\u0119 na ten nieznany \u015bwiat, dialogujmy z nim!\u201d. By\u0142aby to zdrada Chrystusa, Ewangelii i Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n

W tym duchu konieczna jest te\u017c dzi\u015b apologia polsko\u015bci, kt\u00f3ra przez beznarodowc\u00f3w, wykorzenionych z jakiegokolwiek zreszt\u0105 dziedzictwa, jest dzi\u015b wyszydzana. Polsko\u015bci jednak nie nale\u017cy pojmowa\u0107 w duchu jakich\u015b nowoczesnych laickich koncepcji. Chcemy j\u0105 rozumie\u0107 tak, jak rozumia\u0142 j\u0105 najwi\u0119kszy polski m\u0105\u017c stanu XIX wieku, ksi\u0105\u017c\u0119 Adam Jerzy Czartoryski. Twierdzi\u0142 on, \u017ce patriotyzm musi by\u0107 z mi\u0142o\u015bci Boga, a nie odwrotnie. Bo cz\u0119sto widzimy, \u017ce symbolik\u0119 religijn\u0105, a nawet sam\u0105 religi\u0119, traktuje si\u0119 jako ornament \u201epatriotycznej sprawy\u201d. Tak by\u0107 nie mo\u017ce, to pogwa\u0142cenie porz\u0105dku. Trzeba natomiast dzi\u015b od\u015bwie\u017cy\u0107 t\u0119 ide\u0119 Polski jako przedmurza chrze\u015bcija\u0144stwa. Je\u015bli tego brakuje, to istnieje ryzyko pojawienia si\u0119 idolatrii narodu, kt\u00f3ra wcale nie jest znacz\u0105c\u0105 alternatyw\u0105 dla wsp\u00f3\u0142czesnego kosmopolityzmu, bo jest inn\u0105 postaci\u0105 tej choroby, kt\u00f3ra Europ\u0119 toczy od czas\u00f3w nowo\u017cytno\u015bci. Usprawiedliwieniem polsko\u015bci jak i ka\u017cdego innego narodu (a tak\u017ce pa\u0144stwa), jest to czy, i na ile, s\u0142u\u017cy ona rozprzestrzenianiu si\u0119 Christianitas.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Pierwodruk w: \u201eNova et Vetera. Magazyn Centrum Kultury i Tradycji – Wiede\u0144 1683\u201d, nr 8\/MMXII, s. 32-35.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W\u0142a\u015bciwie konstatacja tego stanu kryzysowego by\u0142a czyniona ju\u017c przez wiele poprzednich pokole\u0144. Raczej mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o okre\u015blonym stadium tego kryzysu, kt\u00f3re mo\u017cna nazwa\u0107 stanem agonalnym. Chocia\u017c i to by\u0142o konstatowane wcze\u015bniej. Tak na przyk\u0142ad Emil M. Cioran p\u00f3\u0142 wieku temu pisa\u0142, \u017ce \u201eEuropa to uperfumowany trup, zgnilizna, kt\u00f3ra \u0142adnie pachnie\u201d. \u0179e w\u0142a\u015bciwie ju\u017c nie \u017cyje. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54513"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54513"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54513\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}