{"id":53491,"date":"2012-03-13T20:29:00","date_gmt":"2012-03-14T01:29:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=53491"},"modified":"2012-03-13T13:51:42","modified_gmt":"2012-03-13T18:51:42","slug":"moja-noc-generalow-antoni-zambrowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=53491","title":{"rendered":"Moja noc genera\u0142\u00f3w – Antoni Zambrowski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Na jesieni 1981 roku cz\u0142onkowie „Solidarno\u015bci” zachowywali si\u0119 tak, jak gdyby nic zwi\u0105zkowi nie grozi\u0142o. Jedynie Ania Walentynowiczowa (kt\u00f3rej wtedy jeszcze osobi\u015bcie nie zna\u0142em), g\u0142o\u015bno wyra\u017ca\u0142a niepok\u00f3j, \u017ce ca\u0142e \u017cycie spo\u0142eczno-polityczne w PRL przej\u0119li genera\u0142owie. Przewodnicz\u0105cy zwi\u0105zku Lech Wa\u0142\u0119sa wyra\u017ca\u0142 wr\u0119cz przeciwnie – zadowolenie z kariery gen. Jaruzelskiego. Jacek Kuro\u0144 tu\u017c przed wprowadzeniem stanu wojennego zaj\u0119ty by\u0142 uk\u0142adaniem sk\u0142adu rz\u0105du koalicyjnego i by\u0142 na szczytach euforii.

Przed „wojn\u0105”<\/strong>

Mnie si\u0119 natomiast poszcz\u0119\u015bci\u0142o i prywatnymi kana\u0142ami dowiedzia\u0142em si\u0119, co nam w\u0142adza szykuje. Niestety, nie wyci\u0105gn\u0105\u0142em z tego \u017cadnych wniosk\u00f3w, ale w chwili nocnego zatrzymania ju\u017c wiedzia\u0142em, co si\u0119 \u015bwi\u0119ci, co os\u0142abi\u0142o szok. <\/p>\r\n

Pracowa\u0142em wtedy jako projektant w biurze projektowym OMEL-PROJEKT i by\u0142em cz\u0142onkiem komisji zak\u0142adowej „S”. Pomaga\u0142em te\u017c za\u0142o\u017cy\u0107 komisj\u0119 zak\u0142adow\u0105 „S” w dyrekcji zjednoczenia przemys\u0142u optycznego i medycznego „OMEL”, kt\u00f3ra mie\u015bci\u0142a si\u0119 pi\u0119tro ni\u017cej od nas w biurowcu Polskich Zak\u0142ad\u00f3w Optycznych na Mi\u0144skiej. By\u0142em te\u017c zaprzyja\u017aniony z kierownictwem „S” w PZO i traktowany jako ich doradca ze wzgl\u0119du na m\u0105 dawn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Komitetem Obrony Robotnik\u00f3w oraz z Towarzystwem Kurs\u00f3w Naukowych. W sumie traktowa\u0142em siebie jako ma\u0142\u0105 \u015brubk\u0119 w wielomilionowym zwi\u0105zku. Nie podejrzewa\u0142em, \u017ce w\u0142adza ma mnie na oku i zamierza zrobi\u0107 mi krzywd\u0119. Owszem, kiedy w ko\u0144cu 1980 roku liczyli\u015bmy si\u0119 z sowieck\u0105 inwazj\u0105 zbrojn\u0105 na Polsk\u0119, t\u0142umaczy\u0142em Antoniemu Macierewiczowi, \u017ce musi uwa\u017ca\u0107 na siebie jako by\u0142y za\u0142o\u017cyciel KOR. \u0179artowa\u0142em „Bo\u017ce Narodzenie zbli\u017ca, szykuj, Antku, bombki”. Sam si\u0119 czu\u0142em w miar\u0119 bezpieczny. <\/p>\r\n

M\u00f3j te\u015b\u0107 Zygmunt Malarecki pracowa\u0142 jako urz\u0119dnik w dyrekcji zjednoczenia OMEL i przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z doje\u017cd\u017caj\u0105cym r\u00f3wnie\u017c z B\u0142onia kierownikiem jednego z dzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3ry by\u0142 zarazem przewodnicz\u0105cym bran\u017cowego zwi\u0105zku metalowc\u00f3w w dyrekcji. \u00c5\u00b9r\u00f3d\u0142em przyja\u017ani by\u0142o to, \u017ce obydwaj w czasie okupacji byli \u017co\u0142nierzami AK (Te\u015b\u0107 by\u0142 w oddziale „Ponurego” w G\u00f3rach \u015awi\u0119tokrzyskich. Gdzie by\u0142 jego kolega, za\u015b m\u00f3j znajomy – nie pami\u0119tam). \u00d3w przewodnicz\u0105cy bran\u017cowc\u00f3w przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z kolei z naszym opiekunem z SB, tow. \u015awierczewskim, kt\u00f3ry lubi\u0142 sobie pochla\u0107, za\u015b na klina wpada\u0142 rano do kolegi. Cho\u0107 uprowadzi\u0142em swemu znajomemu wi\u0119cej ni\u017c po\u0142ow\u0119 zwi\u0105zkowc\u00f3w do „Solidarno\u015bci”, nie mia\u0142 do mnie o to \u017calu. Podzieli\u0142 si\u0119 wi\u0119c ze mn\u0105 tajemnic\u0105 przekazan\u0105 w zaufaniu przez opiekuna z SB, \u017ce szykuje si\u0119 stan wojenny na „Solidarno\u015b\u0107”.<\/p>\r\n

W ostatnim okresie przed og\u0142oszeniem stanu wojennego w\u0142adze musia\u0142y powiadomi\u0107 o tym organizacje partyjne. Gdy uprzedzi\u0142em szefa swej pracowni Janusza Siemi\u0144skiego – by\u0142ego \u017co\u0142nierza batalionu „Zo\u015bka”, a nast\u0119pnie wieloletniego wi\u0119\u017ania \u0142agru na Ko\u0142ymie, \u017ce zamierzam odej\u015b\u0107 na znacznie wy\u017csze pobory do fundacji zak\u0142adanej przez mego przyjaciela z KSS KOR Wies\u0142awa K\u0119cika, Janusz ostrzega\u0142 mnie bym – bro\u0144 Bo\u017ce ! – tego nie robi\u0142. Nie chcia\u0142 zdradza\u0107 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, ale dawa\u0142 do zrozumienia, \u017ce solidarno\u015bciowe plany s\u0105 pisane wid\u0142ami na wodzie.<\/p>\r\n

Ostatnim sygna\u0142em, kt\u00f3rego nie chcia\u0142em zauwa\u017cy\u0107, by\u0142o dopytywanie si\u0119 naszej kadrowej Eli, gdzie mieszkam. Czy mieszkam razem z matk\u0105 w mym mieszkaniu na Sadybie-Fosy, czy te\u017c na Nowowiejskiej w dawnym mieszkaniu moich rodzic\u00f3w razem z \u017con\u0105 i dzie\u0107mi? Zastanawia\u0142em si\u0119, co j\u0105 to obchodzi. Ona najwyra\u017aniej otrzyma\u0142a zapytanie z SB, by ustali\u0107, gdzie mnie maj\u0105 zatrzyma\u0107 w „noc genera\u0142\u00f3w”.

„Wojna”<\/strong>

W sobot\u0119 12 grudnia po po\u0142udniu mia\u0142em randk\u0119 z moj\u0105 starsz\u0105 c\u00f3rk\u0105 Milen\u0105, urodzon\u0105 w \u015blubnym zwi\u0105zku rozbitym przez uwi\u0119zienie w marcu 1968 roku. Wr\u00f3ci\u0142em na Nowowiejsk\u0105 p\u00f3\u017anym wieczorem i po\u0142o\u017cy\u0142em si\u0119 spa\u0107. Dzieci spa\u0142y w s\u0105siednim pokoju. Tu\u017c po p\u00f3\u0142nocy zbudzi\u0142a mnie \u017cona, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce po mnie przyszli. Wsta\u0142em z \u0142\u00f3\u017cka i w pi\u017camie otworzy\u0142em drzwi. Weszli cywilni ubole wraz z milicjantem i pokazali mi nakaz internowania. G\u0142o\u015bno szczeka\u0142a nasza gro\u017anie wygl\u0105daj\u0105ca wilczyca Dina, kt\u00f3r\u0105 \u017cona na wyra\u017ane \u017c\u0105danie uboli zamkn\u0119\u0142a w kuchni. Nast\u0119pnie pocz\u0119stowa\u0142a ich jak\u0105\u015b oran\u017cad\u0105, co natychmiast poprawi\u0142o nastr\u00f3j. Sympatyczny milicjant poradzi\u0142, bym si\u0119 ciep\u0142o ubra\u0142, gdy\u017c na dworze jest silny mr\u00f3z (Mia\u0142em wiele szcz\u0119\u015bcia, bo jednego z internowanych wyci\u0105gni\u0119to na taki mr\u00f3z wprost z ciep\u0142ej wanny ubranego jedynie w p\u0142aszcz k\u0105pielowy. Koledzy oddawali mu co kto mia\u0142 w miar\u0119 zb\u0119dnego do ubrania). S\u0142ysza\u0142em jeszcze w lecie 1981 roku od pewnego ZMS-owca, \u017ce w\u0142adze studiuj\u0105 do\u015bwiadczenia zamachu stanu gen. Pinocheta w Chile, wi\u0119c powa\u017cnie rozwa\u017ca\u0142em perspektyw\u0119 sp\u0119dzenia mro\u017anej nocy na stadionie 10-lecia PRL. Jacek Kuro\u0144 pewnie trafi do celi na Mokotowie – my\u015bla\u0142em sobie – za\u015b taki szaraczek jak ja ani chybi na stadion. Ostatecznie wygramoli\u0142em si\u0119 z domu, wsiad\u0142em do milicyjnego samochodu, kt\u00f3rym objechali\u015bmy plac Zbawiciela i zajechali\u015bmy do komisariatu MO na Wilcz\u0105. \u0179ona natomiast stwierdzi\u0142a, \u017ce nasz telefon nie dzia\u0142a, wi\u0119c zesz\u0142a do zaprzyja\u017anionego z nami dozorcy, kt\u00f3ry te\u017c nale\u017ca\u0142 do „S”, ale ich telefon r\u00f3wnie\u017c milcza\u0142 jak gr\u00f3b (ile ludzi zmar\u0142o tej nocy, gdy\u017c nie mo\u017cna by\u0142o telefonicznie wezwa\u0107 Pogotowia Ratunkowego, B\u00f3g jedynie wie).

W komisariacie<\/strong>

Na Wilczej przeszukano mnie, zabrano nawet okulary. Po up\u0142ywie jakiego\u015b czasu wr\u0119czono mi moje papiery wraz z okularami i wyprowadzono na korytarz. Na korytarzu spotka\u0142em pani\u0105 Halin\u0119 Miko\u0142ajsk\u0105 w towarzystwie jej m\u0119\u017ca Mariana Brandysa. Znakomita aktorka by\u0142a za Gierka rzeczniczk\u0105 KSS „KOR”, wi\u0119c trafi\u0142a na list\u0119 internowanych. Wszyscy zatrzymani chcieli si\u0119 przywita\u0107 ze znakomita par\u0105, wi\u0119c nastr\u00f3j przypomina\u0142 nie tyle uwi\u0119zienie, co jakie\u015b dyplomatyczne przyj\u0119cie. <\/p>\r\n

Po pewnym czasie zapakowano mnie do wi\u0119ziennej „suki”, w kt\u00f3rej w oczy si\u0119 rzuca\u0142 ubrany wytwornie pan Andrzej Kijowski, kt\u00f3ry bacznie mi si\u0119 przygl\u0105da\u0142 (Nie m\u00f3g\u0142 ustali\u0107, sk\u0105d zna tego faceta w okularach. P\u00f3\u017aniej si\u0119 wyja\u015bni\u0142o, \u017ce zwykle stawa\u0142em ko\u0142o niego na mszy \u015bwi\u0119tej w ko\u015bciele p.w. Naj\u015bwi\u0119tszego Zbawiciela). Przez ca\u0142\u0105 drog\u0119 rozmawia\u0142 on z Romanem Zimandem, omawiaj\u0105c przebieg kongresu intelektualist\u00f3w w Pa\u0142acu Kultury i Nauki. W\u0142a\u015bnie wr\u00f3ci\u0142 do domu po tym kongresie, jak przyszli \u0142apsy i go zabrali w tym stroju, jaki mia\u0142 na sobie.

W wi\u0119zieniu<\/strong>

Po d\u0142u\u017cszej podr\u00f3\u017cy zajechali\u015bmy do wi\u0119zienia przy ul. Ciupagi na Bia\u0142o\u0142\u0119ce Dworskiej. Tam wy\u0142adowano nas z „suki” i zaprowadzono do du\u017cej sali w podziemiach aresztu \u015bledczego, gdzie po kolei ka\u017cdego spisano. Roman Zimand opowiada\u0142 p\u00f3\u017aniej, \u017ce w\u0142a\u015bnie w tym momencie zadeklarowa\u0142 swe przyst\u0105pienie do „S”. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas nale\u017ca\u0142a do zwi\u0105zku od pocz\u0105tku, wi\u0119c nie prze\u017cywa\u0142a takich emocji. Nast\u0119pnie zaprowadzono nas do cel w areszcie \u015bledczym, z kt\u00f3rych w trybie awaryjnym wyprowadzono sta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w. W mojej celi by\u0142o wybite szk\u0142o w oknie, wi\u0119c temperatura przypomina\u0142a t\u0119 na ulicy. By\u0142o ju\u017c rano i nagle odezwa\u0142 si\u0119 wi\u0119zienny radiow\u0119ze\u0142 nadaj\u0105c deklaracj\u0119 WRON-y odczytan\u0105 przez gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Og\u0142osi\u0142 on stan wojenny ze wzgl\u0119du na buntownicze zachowanie ekstremy „Solidarno\u015bci” (o \u017cadnym „ratowaniu Polak\u00f3w przed pot\u0119\u017cnym s\u0105siadem” w owym czasie nie by\u0142o mowy). Z s\u0105siedniej celi przyszed\u0142 rzecznik Zarz\u0105du Regionu Mazowsza Krzysztof \u015aliwi\u0144ski i poprosi\u0142 mnie, bym pogada\u0142 z jego wsp\u00f3\u0142lokatorami. Byli to dzia\u0142acze robotniczy z fabryk. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce po wys\u0142uchaniu gen. Jaruzelskiego uznali oni, \u017ce wszystkiemu s\u0105 winni doradcy, kt\u00f3rzy prowadzili konfrontacyjn\u0105 polityk\u0119 wobec w\u0142adz, nie licz\u0105c si\u0119 z realiami. Tak si\u0119 sk\u0142ada\u0142o, \u017ce reprezentowa\u0142em poniek\u0105d Polskie Zak\u0142ady Optyczne i obs\u0142uguj\u0105ce je biuro projekt\u00f3w, by\u0142em zatem przedstawicielem inteligencji fabrycznej, no i po niemal\u00a0 p\u00f3\u0142torarocznym pobycie w wi\u0119zieniu traktowa\u0142em nasze uwi\u0119zienie bez paniki. Pogadali\u015bmy sobie spokojnie, po czym wr\u00f3ci\u0142em do swojej celi. „Betoniara”, czyli g\u0142o\u015bnik z radiow\u0119z\u0142a, znowu nadawa\u0142a gen. Jaruzelskiego, wi\u0119c po nieprzespanej nocy uwali\u0142em si\u0119 spa\u0107 – ze wzgl\u0119du na zimno w celi – w kurtce i czapce uszatce na g\u0142owie na swoim koju, nie zwracaj\u0105c uwagi na g\u0142o\u015bne rozmowy koleg\u00f3w. Tak zosta\u0142em zapami\u0119tany na d\u0142ugo przez otoczenie.
Tego samego dnia przerzucono nas do pierwszego baraku przez ca\u0142y wielki spacernik wi\u0119zienia. Szli\u015bmy g\u0119siego wzd\u0142u\u017c szpaleru ZOMO-wc\u00f3w z psami. Swoje uczucia w tym momencie bardzo dobrze opisa\u0142 znany poeta Wiktor Woroszylski. Nie b\u0119d\u0119 si\u0119 z nim \u015bciga\u0142 w tym wzgl\u0119dzie. <\/p>\r\n

Trafi\u0142em do celi z cz\u0142onkiem Prezydium Zarz\u0105du Mazowsza Eugeniuszem Garalem, p\u00f3\u017aniejszym przyw\u00f3dc\u0105 „Solidarno\u015bci Wiejskiej” Henrykiem B\u0105kiem, obytym w \u015bwiecie Krzysztofem Chrystowskim, a przede wszystkim – Andrzejem Kijowskim i wci\u0105\u017c dyskutuj\u0105cym z nim Romanem Zimandem. Andrzej Kijowski upar\u0142 si\u0119 i wybra\u0142 sobie prycz\u0119 nade mn\u0105, cho\u0107 mu – znanemu pisarzowi – oferowa\u0142em moj\u0105, parterow\u0105.<\/p>\r\n

W s\u0105siedniej (na lewo) celi siedzia\u0142 komendant Antoni Heda ps. Szary, z drugiej – Krzysztof \u015aliwi\u0144ski, kt\u00f3ry poprowadzi\u0142 modlitwy popo\u0142udniowe przez okratowane okno. Na pierwszym spacerze zameldowa\u0142em si\u0119 „Szaremu” jako zi\u0119\u0107 jego podkomendnego z AK. Pozna\u0142em te\u017c red. Zdzis\u0142awa Szpakowskiego, kt\u00f3ry wyg\u0142asza\u0142 nam p\u00f3\u017aniej wyk\u0142ady z dziej\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a w Polsce. Przy pierwszym spacerze rzuci\u0142 mi si\u0119 na szyj\u0119 Janusz Szpota\u0144ski z radosnym okrzykiem: „Antosiu, znowu razem!”. Siedzieli\u015bmy bowiem w jednym pawilonie w Zak\u0142adzie Karnym w Barczewie w lecie 1969 roku.
Wszystko s\u0105 to tematy na kolejne opowiadania.

Antoni Zambrowski<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Na jesieni 1981 roku cz\u0142onkowie „Solidarno\u015bci” zachowywali si\u0119 tak, jak gdyby nic zwi\u0105zkowi nie grozi\u0142o. Jedynie Ania Walentynowiczowa (kt\u00f3rej wtedy jeszcze osobi\u015bcie nie zna\u0142em), g\u0142o\u015bno wyra\u017ca\u0142a niepok\u00f3j, \u017ce ca\u0142e \u017cycie spo\u0142eczno-polityczne w PRL przej\u0119li genera\u0142owie. Przewodnicz\u0105cy zwi\u0105zku Lech Wa\u0142\u0119sa wyra\u017ca\u0142 wr\u0119cz przeciwnie – zadowolenie z kariery gen. Jaruzelskiego. Jacek Kuro\u0144 tu\u017c przed wprowadzeniem stanu wojennego […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,81,87],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53491"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=53491"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53491\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=53491"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=53491"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=53491"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}