{"id":53456,"date":"2012-03-13T20:59:12","date_gmt":"2012-03-14T01:59:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=53456"},"modified":"2012-03-13T08:59:47","modified_gmt":"2012-03-13T13:59:47","slug":"stefan-kisielewski-jako-publicysta-i-%e2%80%9ezwierze-polityczne%e2%80%9d-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=53456","title":{"rendered":"Stefan Kisielewski jako publicysta i \u201ezwierz\u0119 polityczne” – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

[\u2026] Nasz\u0105 pr\u00f3b\u0119 nakre\u015blenia sylwetki politycznej Stefana Kisielewskiego zako\u0144czymy postawieniem pytania z wielu powod\u00f3w kluczowego w tym wzgl\u0119dzie, a mianowicie czy by\u0142 on konserwatyst\u0105?<\/span><\/p>\r\n

Tak jak w wypadku niekt\u00f3rych innych poprzednio podnoszonych kwestii, jest ona z\u0142o\u017cona i niejednoznaczna – chocia\u017c autor ch\u0119tnie okre\u015bla\u0142 si\u0119 tym mianem, co jednak dla historyka idei nie mo\u017ce by\u0107 przes\u0105dzaj\u0105ce, posiadaj\u0105c jedynie walor autointerpretacji i wskaz\u00f3wki orientacyjnej. Wyjd\u017amy tu od faktu zupe\u0142nego braku odwo\u0142a\u0144 w pismach i wypowiedziach Kisielewskiego do tej tradycji, kt\u00f3r\u0105 w obr\u0119bie konserwatyzmu okre\u015bli\u0107 nale\u017cy jako \u201eprzypadek g\u0142\u00f3wny\u201d (\u00cf\u20ac\u00cf\u0081\u00cf\u0152\u00cf\u201a \u00ce\u00ad\u00ce\u00bd) tej filozofii politycznej, czyli kontrrewolucyjn\u0105 doktryn\u0119 oponent\u00f3w o\u015bwiecenia oraz rewolucji francuskiej, jak E. Burke, J. de Maistre czy L. de Bonald. Najprawdopodobniej nie by\u0142 r\u00f3wnie\u017c obeznany z nowszymi, XX-wiecznymi wersjami konserwatyzmu, jak \u201enacjonalizm integralny\u201d (czyli rojalistyczny) Action Fran\u00c3\u00a7aise<\/em> czy decyzjonizm Carla Schmitta. Nawet polskich konserwatyst\u00f3w, na czele ze Sta\u0144czykami, Kisielewski zna\u0142 raczej jako historyk\u00f3w i komentator\u00f3w politycznych, ani\u017celi z ich dokona\u0144 na polu teorii filozoficzno-politycznych.<\/p>\r\n

Dalekie od integralnego<\/em> konserwatyzmu – fundamentalnie przecie\u017c krytycznego wobec demokracji i z regu\u0142y monarchistycznego – by\u0142y r\u00f3wnie\u017c pogl\u0105dy (zwykle wypowiadane zaledwie mimochodem, wi\u0119c nie mo\u017cna ich nawet okre\u015bli\u0107 mianem koncepcji) Kisielewskiego na kwestie ustrojowe. Je\u017celi pomin\u0105\u0107 okres przedwojenny, kiedy jako osoba zwi\u0105zana z Buntem M\u0142odych\/Polityk\u0105<\/em> musia\u0142 przynajmniej nie sprzeciwia\u0107 si\u0119 akceptacji przez to \u015brodowisko ustroju autorytarnego (z propozycjami niewielkich tylko korekt praktycznych) wedle zasad konstytucji kwietniowej, to wszystkie wzmianki powojenne na ten temat s\u0105 jednoznacznie przychylne wsp\u00f3\u0142czesnej zachodniej demokracji parlamentarnej, traktowanej w\u0142a\u015bciwie jako oczywista i optymalna forma ustrojowa.<\/p>\r\n

Wa\u017cn\u0105, cho\u0107 szczeg\u00f3\u0142ow\u0105, przes\u0142ank\u0105 negatywn\u0105 do nazywania Kisielewskiego mianem konserwatysty jest tak\u017ce jego prze\u015bmiewczy dystans do takiego\u017c samookre\u015blania si\u0119 przez wspomnianych tu ju\u017c Paw\u0142a Hertza i Henryka Krzeczkowskiego:<\/p>\r\n

\r\n

Ci moi dwaj przyjaciele (Pawe\u0142 i Henio) niestety ostatnio zwariowali zupe\u0142nie. Stworzyli sobie jaki\u015b fantazyjny \u015bwiatopogl\u0105d, oparty na marzeniach i erudycji – dziwne zestawienie – wyobra\u017caj\u0105 sobie, \u017ce s\u0105 dawnymi, krakowskimi konserwatystami, \u017ce s\u0105 jak\u0105\u015b tradycyjn\u0105 prawic\u0105 i przestrzegaj\u0105 przed mieszaniem si\u0119 w \u201ewewn\u0119trzne porachunki\u201d by\u0142ych marksist\u00f3w, do kt\u00f3rych zaliczaj\u0105 te\u017c Adasia [Michnika], cho\u0107 ten, urodzony w 1946, zaiste ca\u0142kiem nowym jest cz\u0142owiekiem. Sw\u0105 niech\u0119\u0107 do \u201ekontestatorstwa\u201d rozci\u0105gaj\u0105 te\u017c – nie wiedzie\u0107 dlaczego – na inny komitet, nie \u201esocjalistyczny\u201d, bo stworzony przez nacjonalistycznie raczej usposobionego Moczulskiego<\/a>1<\/sup> (\u2026). Dziwna to poza i \u201estrusio\u015b\u0107\u201d u Paw\u0142a i Henia – wynika ze specjalnej ich sytuacji psychofizycznej (\u017bydzi, peda\u0142y, literaci, wojna w Rosji) – resztki dawnej inteligencji w tym kraju duchowo zbezczeszczonym i rz\u0105dzonym k\u0142amliwie, a potajemnie przybieraj\u0105 sobie najdziwniejsze duchowe \u201ekokony\u201d i ochronne barwy, aby jako\u015b, cho\u0107by dziwacznie, przetrwa\u0107 i co\u015b tam niby robi\u0107<\/a>2<\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Opinia ta jest pod wieloma wzgl\u0119dami zadziwiaj\u0105ca, pocz\u0105wszy od \u201epsychoanalitycznego\u201d t\u0142umaczenia opcji konserwatywnej \u201ePaw\u0142a i Henia\u201d ich poczw\u00f3rn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 – \u017cydostwem, homoseksualizmem, uprawianiem literatury oraz traumatycznymi do\u015bwiadczeniami wojennymi w Rosji – tak jakby te same czynniki nie mog\u0142y sk\u0142ania\u0107 (i znacznie cz\u0119\u015bciej nie sk\u0142ania\u0142y) raczej do opcji zupe\u0142nie przeciwstawnej. Przede wszystkim jednak, obaj rzekomo zwariowani \u201emarzyciele – erudyci\u201d, wykazali si\u0119 o wiele wi\u0119kszym realizmem i przenikliw\u0105 dalekowzroczno\u015bci\u0105 od samego Kisielewskiego, dostrzegaj\u0105c drugorz\u0119dne i przypad\u0142o\u015bciowe<\/em> jedynie powody sporu dawnych dysydent\u00f3w partyjnych i rewizjonist\u00f3w marksizmu z aktualn\u0105 ekip\u0105 – sporu uroczy\u015bcie zako\u0144czonego przecie\u017c porozumieniem przy Okr\u0105g\u0142ym Stole i symbolicznie przypiecz\u0119towanego s\u0142ynnym wsp\u00f3lnym artyku\u0142em Adama Michnika i W\u0142odzimierza Cimoszewicza O prawd\u0119 i pojednanie<\/em>.<\/p>\r\n

Pomimo wszystkich tych zastrze\u017ce\u0144 oraz pomimo eklektyzmu sytuuj\u0105cego Stefana Kisielewskiego zazwyczaj w niedookre\u015blonej sferze og\u00f3lnie poj\u0119tej prawicowo\u015bci<\/em>, poststa\u0144czykowskiego i postendeckiego zarazem realizmu<\/em> i neopozytywizmu<\/em>, wreszcie konserwatywnego liberalizmu<\/em>, mo\u017cna wskaza\u0107 wszelako jeden, fundamentalny i trwale obecny w jego my\u015bleniu i nastawieniu \u017cyciowym, w\u0105tek konserwatywny par excellence<\/em>: jest nim realizm – a m\u00f3wi\u0105c nawet mocniej: pesymizm antropologiczny i historiozoficzny<\/em>. Kisielewski nie wierzy\u0142 ani w naturaln\u0105<\/em> dobro\u0107 cz\u0142owieka, ani w mo\u017cliwo\u015b\u0107 urzeczywistnienia przez ludzi doskona\u0142ego porz\u0105dku tu na ziemi, przez co by\u0142 od zawsze impregnowany na wszelkie koncepcje utopijne, z komunizmem marksowskim na czele. Stanowisko to zawdzi\u0119cza\u0142 – mimo wszelkich w\u0142asnych problem\u00f3w duchowych i (nieuzasadnionych) samooskar\u017ce\u0144 o herezj\u0119 manicheizmu – doktrynie katolickiej, kt\u00f3ra naucza, i\u017c \u201eWszystko, co ludzkie, jest ska\u017cone (wie o tym Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, nie chc\u0105 wiedzie\u0107 czy\u015bci purytani[e] protestanccy), [tote\u017c] nie spos\u00f3b rz\u0105dzi\u0107 ludzko\u015bci\u0105 czystymi r\u0119kami\u201d<\/a>3<\/sup>. Dystynkcja pomi\u0119dzy przekonaniem o \u201eproblematyczno\u015bci\u201d natury ludzkiej a wiar\u0105 w cz\u0142owieka \u201ez natury dobrego\u201d stanowi przecie\u017c – jak zauwa\u017ca Carl Schmitt – podstawowy wyznacznik polityczno\u015bci<\/em> i antypolityczno\u015bci<\/em>, co zreszt\u0105 pozwala nazwa\u0107 konserwatystami nie tylko katolik\u00f3w (jak Bossuet, de Maistre, Bonald czy Donoso Cort\u00c3\u00a9s) czy luteran\u00f3w (jak Stahl), przyjmuj\u0105cych teologiczny dogmat grzechu pierworodnego, ale i my\u015blicieli laickich, jak Machiavelli, Hobbes, Taine, a nawet (cho\u0107 niekonsekwentnie) Fichte i Hegel, jako \u017ce postrzegaj\u0105 oni cz\u0142owieka jako istot\u0119 \u201eniebezpieczn\u0105\u201d, podczas gdy cech\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 libera\u0142\u00f3w (kt\u00f3rych koncepcja w\u0142adzy i polityki jest de facto<\/em> anarchistyczna, cho\u0107 rzadko kt\u00f3ry si\u0119 do tego przyzna) jest optymistyczna (meliorystyczna) wizja cz\u0142owieka, w konsekwencji za\u015b – d\u0105\u017cenie do unicestwienia polityki i pa\u0144stwa przez handel i (pozytywne) prawo. Mimo nieznajomo\u015bci Schmitta, bardzo podobna by\u0142a intuicja Kisielewskiego, odwo\u0142uj\u0105cego si\u0119 cz\u0119sto do jednego ze swoich ma\u00c3\u00aetres de penseur<\/em> – \u201eklerka doskona\u0142ego\u201d, Karola Irzykowskiego: \u201eKto powiedzia\u0142, \u017ce cz\u0142owiek ma by\u0107 szcz\u0119\u015bliwy? – pyta\u0142 Irzykowski. Rzeczywi\u015bcie – nikt tego nie powiedzia\u0142! Ani Chrystus, ani Nietzsche! Nikt!\u201d<\/a>4<\/sup>.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 w: Dysonanse. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Stefana Kisielewskiego (1911-1991)<\/em>, red. A. Hejmej, K. Hawryszk\u00f3w, K. Cudzich-Budziak, Wydawnictwo UJ, Krak\u00f3w 2011, ss. 37-72.<\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

<\/a>1<\/sup>\u00a0Ta kwalifikacja to jeszcze jeden przyk\u0142ad tego, jak nawet tak \u201esuwerennej jednostce\u201d, jak Kisielewski, trudno by\u0107 ca\u0142kowicie niezale\u017cnym od opinii i plotek kr\u0105\u017c\u0105cych \u201ew \u015brodowisku\u201d, do tych za\u015b nale\u017ca\u0142o \u00f3wcze\u015bnie okre\u015blanie klasycznego neopi\u0142sudczyka<\/em> Moczulskiego, nie maj\u0105cego zatem nic wsp\u00f3lnego z nacjonalizmem i endecj\u0105 w szczeg\u00f3lno\u015bci, jako nacjonalist\u0119.<\/p>\r\n

<\/a>2<\/sup>\u00a0S. Kisielewski, Dzienniki<\/em>, Warszawa 1996, s. 911 [zapis z 7 sierpnia 1977].<\/p>\r\n

<\/a>3<\/sup>\u00a0Ibidem<\/em>, s. 789 [zapis z 4 sierpnia 1973].<\/p>\r\n

<\/a>4<\/sup>\u00a0Ibidem<\/em>, s. 794 [zapis z 1 wrze\u015bnia 1973].<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"[\u2026] Nasz\u0105 pr\u00f3b\u0119 nakre\u015blenia sylwetki politycznej Stefana Kisielewskiego zako\u0144czymy postawieniem pytania z wielu powod\u00f3w kluczowego w tym wzgl\u0119dzie, a mianowicie czy by\u0142 on konserwatyst\u0105? Tak jak w wypadku niekt\u00f3rych innych poprzednio podnoszonych kwestii, jest ona z\u0142o\u017cona i niejednoznaczna – chocia\u017c autor ch\u0119tnie okre\u015bla\u0142 si\u0119 tym mianem, co jednak dla historyka idei nie mo\u017ce by\u0107 przes\u0105dzaj\u0105ce, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53456"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=53456"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53456\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=53456"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=53456"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=53456"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}