Epoka posierpniowa, trwaj\u0105ca ju\u017c nawet troch\u0119 d\u0142u\u017cej ni\u017c dwadzie\u015bcia lat, jest na tyle d\u0142uga, \u017ce mo\u017cna j\u0105 por\u00f3wna\u0107 z innym, do\u015b\u0107 odleg\u0142ym dwudziestoleciem tzw. mi\u0119dzywojnia. Oczywi\u015bcie nale\u017cy zada\u0107 pytanie, czy takie por\u00f3wnania maj\u0105 jaki\u015b sens, skoro tamt\u0105 epok\u0119 zamkn\u0119\u0142a na zawsze katastrofa przegranej kampanii, b\u0119d\u0105cej w istocie ca\u0142\u0105 wojn\u0105, a obecny czas jeszcze potrwa. A ju\u017c na pewno, wbrew publicznym urojeniom jednego z ministr\u00f3w (zalecany d\u0142ugi wypoczynek), nie grozi nam najazd militarny ani ze Wschodu, ani tym bardziej z Zachodu. Nasze szcz\u0119\u015bcie, \u017ce nikt z wielkich tego \u015bwiata nie wybra\u0142 swego czasu dla nas roli Jugos\u0142awii, kt\u00f3ra przecie\u017c jako pa\u0144stwo trwa\u0142a d\u0142u\u017cej w swoich granicach ni\u017c nasz kraj w obecnych. S\u0105dz\u0119, \u017ce jednak mo\u017cna i trzeba zestawi\u0107 dokonania ekonomicznie obu epok, bo mo\u017ce to by\u0107 zwyczajnie pouczaj\u0105ce. Na pewno to lepsze ni\u017c pastwienie si\u0119 nad bieganiem jakiej\u015b damy wok\u00f3\u0142 czego\u015b, co ju\u017c na zawsze pozostanie pomnikiem beztroski wydatkowania grosza publicznego. W zwariowanym \u015bwiecie ci\u0105g\u0142ej walki, kt\u00f3ra obiektywnie niszczy nasz\u0105 klas\u0119 polityczn\u0105 (innej nie mamy), trzeba cho\u0107 na chwil\u0119 zatrzyma\u0107 si\u0119 po to, aby oceni\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107. NASZ\u0104 przesz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra jeszcze niedawno by\u0142a dla wielu niezno\u015bn\u0105 codzienno\u015bci\u0105.<\/p>\r\n
II RP zda\u0142a egzamin<\/strong><\/p>\r\n <\/strong>Wbrew pr\u00f3bom idealizacji pierwsze dwudziestolecie by\u0142o znaczone wszechobecn\u0105 bied\u0105. Bied\u0105, niekiedy nawet n\u0119dz\u0105 wi\u0119kszo\u015bci: wsi niemog\u0105cej wykarmi\u0107 „g\u0142odnych g\u0119b” z kilkumorgowych gospodarstw, polskoj\u0119zycznych i niem\u00f3wi\u0105cych po polsku przedmie\u015b\u0107 du\u017cych miast i miasteczek, bied\u0105 ich mieszka\u0144c\u00f3w okupuj\u0105cych ca\u0142ymi dniami brudne ulice w oczekiwaniu na PRAC\u0118. Bo nasze pa\u0144stwo powsta\u0142o z rozpadu wielkich, znacznie bogatszych organizm\u00f3w pa\u0144stwowych i by\u0142o w sensie ekonomicznym czym\u015b zupe\u0142nie „sztucznym”. \u0141\u0105czy\u0142o je powoli w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 wspomnienie odleg\u0142ej, wr\u0119cz bajkowej przesz\u0142o\u015bci i powstaj\u0105ca dopiero w\u00f3wczas nowa jedno\u015b\u0107 o charakterze j\u0119zykowo-etnicznym. Nie tworzyli tego pa\u0144stwa ludzie bogaci; gdyby co\u015b wtedy od nich zale\u017ca\u0142o, chyba nie g\u0142osowaliby za podzia\u0142em, a tym bardziej upadkiem by\u0142ych imperi\u00f3w trzech cesarzy. Niezale\u017cnie od naszego wysi\u0142ku niepodleg\u0142o\u015bciowego odrodzeniu pa\u0144stwa polskiego sprzyja\u0142a z jednej strony niemiecka koncepcja „uniezale\u017cnienia” pa\u0144stw wchodz\u0105cych w sk\u0142ad wrogiego imperium (spos\u00f3b rozsadzenia od wewn\u0105trz g\u0142\u00f3wnego przeciwnika ze wschodu), a z drugiej, anglosaski pomys\u0142 tworzenia mo\u017cliwie wielu ma\u0142ych organizm\u00f3w, kt\u00f3rymi \u0142atwiej b\u0119dzie rz\u0105dzi\u0107 z dalekich stolic „mocarstw zachodnich”. Istniej\u0105cy w obszarze nowego pa\u0144stwa przemys\u0142, cho\u0107 cz\u0119\u015bciowo zdewastowany przez wojn\u0119, by\u0142 szyty na inn\u0105, znacznie wi\u0119ksz\u0105 miar\u0119. Zar\u00f3wno pot\u0119ga przemys\u0142u bawe\u0142nianego i we\u0142nianego Kongres\u00f3wki, jak i huty oraz kopalnie Zag\u0142\u0119bia i G\u00f3rnego \u015al\u0105ska produkowa\u0142y na wielkie, ch\u0142onne rynki nieistniej\u0105cych lub zdegradowanych ju\u017c pa\u0144stw, a nasz biedny i na tym tle ma\u0142y kraj nie gwarantowa\u0142 por\u00f3wnywalnego popytu. Warto przypomnie\u0107, \u017ce bolszewizm i wojna domowa zniszczy\u0142y ekonomiczn\u0105 obecno\u015b\u0107 Rosji jako \u015bwiatowego producenta i rynku zbytu, a gospodarki Niemiec weimarskich czy pa\u0144stw powsta\u0142ych po rozpadzie Austro-W\u0119gier by\u0142y tylko cieniem swojej bogatej przesz\u0142o\u015bci. Dodatkowym czynnikiem destrukcyjnym by\u0142a zar\u00f3wno powojenna polityka hiperinflacji, jak i p\u00f3\u017aniejsze ortodoksyjne reformy walutowe, dusz\u0105ce skutecznie i tak bardzo skromny popyt wewn\u0119trzny.<\/p>\r\n Zarazem powsta\u0142e w\u00f3wczas pa\u0144stwo polskie, utrzymuj\u0105ce na co dzie\u0144 gigantyczn\u0105 jak na owe czasy armi\u0119, w pe\u0142ni zda\u0142o egzamin, przed jakim stan\u0119\u0142a w\u0142adza publiczna, tworz\u0105c na zupe\u0142nie dzi\u015b nieosi\u0105galnym poziomie nowoczesne ustawodawstwo, lepiej czy gorzej, ale rozwi\u0105zuj\u0105c problem eksplozji demograficznej bez masowej (jak dzi\u015b) emigracji m\u0142odego pokolenia, a tak\u017ce buduj\u0105c od podstaw w miar\u0119 sprawny system o\u015bwiaty publicznej. Przede wszystkim jednak w\u0142adza podj\u0119\u0142a i skutecznie zrealizowa\u0142a bezprecedensowe przedsi\u0119wzi\u0119cia inwestycyjne w postaci nowego portu i zbudowanej od podstaw Gdyni (dzi\u0119ki mi\u0119dzy innymi podatkowym ulgom inwestycyjnym, a nie ich likwidacji – B\u00f3g nas w\u00f3wczas strzeg\u0142 od libera\u0142\u00f3w) oraz pa\u0144stwowej industrializacji w postaci budowy ca\u0142ej ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u g\u0142\u00f3wnie o profilu zbrojeniowym (Centralny Okr\u0119g Przemys\u0142owy). Oczywi\u015bcie najdalszy jestem od bezkrytycznego stosunku do polityki i polityk\u00f3w tego okresu, kt\u00f3rych zas\u0142ugi s\u0105 zr\u00f3wnowa\u017cone wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015bci\u0105 dzia\u0142a\u0144 nonsensownych czy wr\u0119cz szkodliwych, za kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej przysz\u0142o nam drogo zap\u0142aci\u0107 – nawet do dzi\u015b (zw\u0142aszcza polityka narodowo\u015bciowa czy brak pomys\u0142u na g\u0142\u00f3d ziemi w ch\u0142opskich gospodarstwach). Ale z wielu ekonomicznych owoc\u00f3w polityki pierwszego dwudziestolecia korzystamy r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, chyba \u017ce uda\u0142o si\u0119 nam je ju\u017c skutecznie zaprzepa\u015bci\u0107 w czasie tzw. socjalizmu czy obecnego dwudziestolecia.<\/p>\r\n Zaorany przemys\u0142<\/strong><\/p>\r\n Start w przysz\u0142o\u015b\u0107 drugiego dwudziestolecia by\u0142 czym\u015b wr\u0119cz komfortowym: w sumie niewielka – w por\u00f3wnaniu z pocz\u0105tkiem lat dwudziestych – inflacja, g\u0142\u0119boki i niezaspokojony popyt wewn\u0119trzny, nie\u017ale – jak nigdy w historii – wykszta\u0142cony wy\u017c demograficzny i du\u017cy, cho\u0107 nie zawsze nowoczesny przemys\u0142, ch\u0142onny rynek wiejski i si\u0142a m\u0142odego spo\u0142ecze\u0144stwa. Wad\u0105 by\u0142a s\u0142aba, w istocie pochodz\u0105ca z „\u0142apanki” w\u0142adza publiczna, boj\u0105ca si\u0119 jak ognia „spo\u0142ecze\u0144stwa”, kt\u00f3re opanowa\u0142o, a cz\u0119sto sparali\u017cowa\u0142o zak\u0142ady pracy, ulice i… \u015bwiadomo\u015b\u0107 rz\u0105dz\u0105cych. Jedynym realnym programem dzia\u0142ania w\u0142adzy – obok walki wewn\u0119trznej – by\u0142o os\u0142abienie lub nawet wyeliminowanie tych, kt\u00f3rzy mieli w ich \u015bwiadomo\u015bci realn\u0105 w\u0142adz\u0119, czyli „za\u0142\u00f3g” wielkich zak\u0142ad\u00f3w pracy, nazywanych \u00f3wcze\u015bnie „molochami komunizmu”. St\u0105d geneza wszystkich „popiwk\u00f3w”, „dywidend”, absurdalnej polityki kredytowej, kt\u00f3ra mia\u0142a doprowadzi\u0107 do upadku tych twierdz*<\/sup><\/span>, co nazywano „restrukturyzacj\u0105” zak\u0142ad\u00f3w. I ta operacja uda\u0142a si\u0119: nie ma ju\u017c nie tylko fabryk samochod\u00f3w w Warszawie, Starachowicach, Nysie, Lublinie, nie ma r\u00f3wnie\u017c przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego w \u0141odzi, \u0179yrardowie, Warszawie, Bia\u0142ymstoku, nie ma przemys\u0142u stoczniowego. D\u0142ugo by wymienia\u0107. Oczywi\u015bcie dorobiono do tego ba\u0142amutn\u0105 ideologi\u0119 powtarzan\u0105 przez dworskich ekspert\u00f3w o „nieop\u0142acalno\u015bci” przemys\u0142u b\u0119d\u0105cego tworem mitycznego „komunizmu”, co by\u0142o o tyle prawd\u0105, \u017ce p\u0142ac\u0105c kilkusetprocentowe podatki od wynagrodze\u0144, nie maj\u0105c dost\u0119pu do kredytu oraz walcz\u0105c z tani\u0105 – w wyniku polityki kursowej, zreszt\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci nieopodatkowan\u0105 konkurencj\u0105 z importu, nie mo\u017cna obiektywnie prowadzi\u0107 op\u0142acalnej dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Ale to w\u0142adza publiczna by\u0142a g\u0142\u00f3wnym sprawc\u0105 owej „nieop\u0142acalno\u015bci”, niezale\u017cnie od absurd\u00f3w samorz\u0105dowego zarz\u0105dzania przemys\u0142em przy pomocy taczki jako sposobu zmiany dyrekcji. Przed ponad dwudziestu laty na jednym ze spotka\u0144 z kadr\u0105 kierownicz\u0105 przemys\u0142u \u00f3wczesny wicepremier w chwili szczero\u015bci zdziwi\u0142 si\u0119, zadaj\u0105c pytanie: „To wy jeszcze istniejecie?”. Nic doda\u0107, nic uj\u0105\u0107.<\/p>\r\n Celem polityki by\u0142a przede wszystkim zmiana istniej\u0105cego uk\u0142adu si\u0142 politycznych i stworzenie wielkiej wyprzeda\u017cy masy upad\u0142o\u015bciowej, si\u0142\u0105 rzeczy za bezcen. Wszystkiego: ziemi, budynk\u00f3w, a przede wszystkim… ludzi, kt\u00f3rzy stracili prac\u0119. Z za\u017cenowaniem dzi\u015b czyta si\u0119 wypowiedzi \u00f3wczesnych celebryt\u00f3w medialnych, \u017ce w opustosza\u0142ych po polityce „radykalnej transformacji” halach produkcyjnych „w spos\u00f3b naturalny” pojawi\u0105 si\u0119 nowi przedsi\u0119biorcy, a popegeerowskie pola zaorz\u0105 i zasiej\u0105 jacy\u015b „kapitalistyczni rolnicy”. Dzi\u015b tzw. poprzemys\u0142owe budynki dawno wyburzono lub jeszcze strasz\u0105 drzewami rosn\u0105cymi na zarywaj\u0105cych si\u0119 dachach. Drzewa rosn\u0105 te\u017c na znacznej cz\u0119\u015bci le\u017c\u0105cych od\u0142ogiem p\u00f3l.<\/p>\r\n W czasach, kt\u00f3re zyska\u0142y okre\u015blenie jako okres „dezindustrializacji”, nie buduje si\u0119 nowych port\u00f3w ani nowych okr\u0119g\u00f3w przemys\u0142owych. Zreszt\u0105 skutki owej radykalnej transformacji uderzy\u0142y r\u00f3wnie\u017c w przedwojenne zak\u0142ady przemys\u0142owe, co powinno wszystkim wyznawcom antykomunistycznej poprawno\u015bci da\u0107 co\u015b do my\u015blenia.<\/p>\r\n Oczywistym skutkiem tak prowadzonej polityki by\u0142a masowa emigracja (skala bez precedensu w naszej historii) oraz za\u0142amanie demograficzne, bo od ponad stu lat to ch\u0142opska wie\u015b zaludnia\u0142a miasta, a wracaj\u0105ca dzi\u015b pod strzechy bieda skutkuje masowym wyludnieniem wsi. Powoli powsta\u0142a w wyniku dw\u00f3ch historycznych proces\u00f3w uw\u0142aszczeniowych wie\u015b ch\u0142opska staje si\u0119 przesz\u0142o\u015bci\u0105. Szkoda, cho\u0107 ci\u0105gle mam nadziej\u0119, \u017ce w tej istotnej cz\u0119\u015bci przetrwa, staj\u0105c si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em odrodzenia demograficznego oraz to\u017csamo\u015bci naszego kraju.<\/p>\r\n Mo\u017ce mi kto\u015b zarzuci\u0107 stronniczo\u015b\u0107, a zw\u0142aszcza brak dostrzegania tego, co nazywa si\u0119 bezspornymi osi\u0105gni\u0119ciami minionego dwudziestolecia, zw\u0142aszcza budowy kilku stadion\u00f3w, cz\u0119\u015bci metra w Warszawie czy kilkuset kilometr\u00f3w nowych dr\u00f3g. Najwa\u017cniejszym sukcesem tego okresu jest prozaiczny fakt, \u017ce min\u0119\u0142o ono bez wojen, rewolucji, a nawet tumult\u00f3w, daj\u0105c szans\u0119 odrodzi\u0107 si\u0119 zniszczonej w poprzedniej epoce klasie przedsi\u0119biorc\u00f3w, bo pok\u00f3j spo\u0142eczny po\u0142\u0105czony z ograniczon\u0105 w swoich ambicjach w\u0142adz\u0105 jest zawsze b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem, zw\u0142aszcza gdy udaje si\u0119 stworzy\u0107 w miar\u0119 skuteczny system fiskalny (a to si\u0119 nam par\u0119 razy uda\u0142o), kt\u00f3ry finansuje elementarne funkcje pa\u0144stwa. By\u0107 mo\u017ce s\u0105 to wszystkie sukcesy, kt\u00f3re byli\u015bmy w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 w tym czasie. Godzi si\u0119 jednak przypomnie\u0107, \u017ce ci\u0119\u017car publiczny utrzymania zredukowanej armii jest dzi\u015b niepor\u00f3wnywalnie ni\u017cszy, a efektywno\u015b\u0107 systemu fiskalnego, mimo wszystkich zasadnych s\u0142\u00f3w krytyki pod jego adresem, znacznie wi\u0119ksza. Mo\u017ce ju\u017c pora wi\u0119c podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 zbilansowana dokona\u0144 r\u00f3wnie\u017c obecnego dwudziestolecia, odrzucaj\u0105c polityczn\u0105 poprawno\u015b\u0107?<\/p>\r\n Prof. dr hab. Witold Modzelewski <\/strong><\/strong><\/em> * W oryginale: „twierdze\u0144” – przyp. Red. BIBU\u0141A<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Epoka posierpniowa, trwaj\u0105ca ju\u017c nawet troch\u0119 d\u0142u\u017cej ni\u017c dwadzie\u015bcia lat, jest na tyle d\u0142uga, \u017ce mo\u017cna j\u0105 por\u00f3wna\u0107 z innym, do\u015b\u0107 odleg\u0142ym dwudziestoleciem tzw. mi\u0119dzywojnia. Oczywi\u015bcie nale\u017cy zada\u0107 pytanie, czy takie por\u00f3wnania maj\u0105 jaki\u015b sens, skoro tamt\u0105 epok\u0119 zamkn\u0119\u0142a na zawsze katastrofa przegranej kampanii, b\u0119d\u0105cej w istocie ca\u0142\u0105 wojn\u0105, a obecny czas jeszcze potrwa. A […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[30,92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53432"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=53432"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53432\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=53432"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=53432"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=53432"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Uniwersytet Warszawski<\/p>\r\n