Trzeci marca. Dochodzi dziewi\u0105ta wiecz\u00f3r. Ogromny huk. Wpadaj\u0105ce na siebie elektrowozy i wagony jad\u0105cych z ogromn\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 poci\u0105g\u00f3w: Intercity z Przemy\u015bla do Warszawy i InterRegio z Warszawy do Krakowa. 16 os\u00f3b zabitych, w tym trzej maszyni\u015bci, 58 rannych. Bilans katastrofy kolejowej w Szczekocinach. Najwi\u0119kszej od trzydziestu dw\u00f3ch lat. Gdyby nie maszynista poci\u0105gu InterRegio, kt\u00f3ry wyhamowa\u0142 poci\u0105g do oko\u0142o 40-50 km\/h ofiar – jak oceniaj\u0105 specjali\u015bci – mog\u0142o by\u0107 znacznie wi\u0119cej. Nawet sto.<\/p>\r\n
Na obecnym etapie wyja\u015bniania sprawy wiadomo, \u017ce zawini\u0142 cz\u0142owiek – dy\u017curny ruchu. Ale jest on jedynie ostatnim elementem \u0142a\u0144cucha niekompetencji decyzyjnych i lekcewa\u017cenia bezpiecze\u0144stwa podr\u00f3\u017cnych przez decydent\u00f3w polskich kolei.<\/p>\r\n
Fakty m\u00f3wi\u0105 same za siebie. Na trasie, gdzie 3 marca zderzy\u0142y si\u0119 poci\u0105gi, w ci\u0105gu ostatnich trzech miesi\u0119cy dosz\u0142o \u0142\u0105cznie do 65 r\u00f3\u017cnego rodzaju usterek. Najcz\u0119\u015bciej by\u0142y to uszkodzenia urz\u0105dze\u0144 sterowania ruchem kolejowym. Trzy razy cz\u0119\u015bciej do awarii dochodzi\u0142o na posterunku Starzyny, z kt\u00f3rego dy\u017curny ruchu ma us\u0142ysze\u0107 zarzuty doprowadzenia do katastrofy kolejowej, ni\u017c na drugim s\u0105siaduj\u0105cym bezpo\u015brednio z miejscem tragedii posterunku Sprowa.<\/p>\r\n
Czterdzie\u015bci cztery usterki wykryte zosta\u0142y na trasie Koz\u0142\u00f3w-Starzyny, pi\u0119tna\u015bcie na posterunku Starzyny i pi\u0119\u0107 na posterunku Sprowa. Najbardziej \u201eawaryjnym\u201d miesi\u0105cem by\u0142 stycze\u0144 br. – mia\u0142y wtedy miejsce dwadzie\u015bcia trzy uszkodzenia, w por\u00f3wnaniu z dziewi\u0119tnastoma w grudniu, dwudziestoma jeden w lutym i dwoma w marcu. Pi\u0119tna\u015bcie z nich wydarzy\u0142o si\u0119 na trasie, pozosta\u0142e na posterunkach. Pi\u0119\u0107 na posterunku w Starzynach, dwa w Sprowie. Najcz\u0119stszymi usterkami by\u0142y te zwi\u0105zane z r\u00f3\u017cnymi uszkodzeniami urz\u0105dze\u0144 sterowania ruchem kolejowym SRK, w tym semafor\u00f3w.<\/p>\r\n
Na posterunku w Starzynie dosz\u0142o do sze\u015bciu awarii urz\u0105dze\u0144 sterowania ruchem, w tym semafor\u00f3w. Cztery razy mia\u0142 miejsce b\u0142\u0105d okre\u015blany jako \u201ebrak kontroli po\u0142o\u017cenia rozjazdu\u201d, co oznacza, \u017ce dy\u017curny nie mo\u017ce prze\u0142o\u017cy\u0107 zwrotnicy i skierowa\u0107 poci\u0105gu na konkretny tor. Ponadto trzykrotnie odcinki wykazywa\u0142y tzw. zaj\u0119to\u015b\u0107, w rezultacie kt\u00f3rej z powodu niepoprawnego dzia\u0142ania sprz\u0119tu dy\u017curny nie wiedzia\u0142, czy poci\u0105g faktycznie znajduje si\u0119 na danym torze. Dwukrotnie dosz\u0142o do usterki urz\u0105dze\u0144 p\u00f3\u0142samoczynnej blokady liniowej, kt\u00f3ra nie pozwala, by na zaj\u0119ty ju\u017c tor, wjecha\u0142 drugi poci\u0105g.<\/p>\r\n
Z kolei na posterunku w Sprowie dosz\u0142o w ci\u0105gu trzech miesi\u0119cy tylko do pi\u0119ciu awarii – w tym do dwukrotnej awarii semafora, uk\u0142adu nastawczego w rozje\u017adzie i braku kontroli po\u0142o\u017cenia rozjazdu.<\/p>\r\n
Usterki te zg\u0142aszane by\u0142y przez pracownik\u00f3w. I co? I nic! Pies z kulaw\u0105 nog\u0105 si\u0119 nimi nie zainteresowa\u0142. Potrzebna by\u0142a dopiero \u015bmier\u0107 16 os\u00f3b, poprzedzona awari\u0105 zwrotnicy i semafora na kilka minut przed zderzeniem, by w\u0142adze przypomnia\u0142y sobie o bezpiecze\u0144stwie na torach i zleci\u0142y kontrol\u0119 na magistralach. Takie propagandowe gaszenie po\u017caru.<\/p>\r\n
Do katastrofy mia\u0142o doj\u015b\u0107 dlatego, \u017ce poci\u0105g relacji Warszawa-Krak\u00f3w wjecha\u0142 na tory na sygnale zast\u0119pczym. By\u0142o czerwone \u015bwiat\u0142o, ale miga\u0142o bia\u0142e, warunkowe. Maszynista pono\u0107 nie zdawa\u0142 sobie sprawy, \u017ce jedzie pod pr\u0105d. Ale czy sygna\u0142 ten musia\u0142 go zaniepokoi\u0107? Ot\u00f3\u017c nie. Jak t\u0142umaczy konsultant do spraw transportu Stanis\u0142aw Biega \u201edopiero trzeci dzie\u0144 dzia\u0142a\u0142 nowy posterunek odst\u0119powy w Sprowie. Co prawda funkcjonowa\u0142 od grudnia, ale dopiero trzy dni praktycznie w przewozach. Pierwszego marca zamkni\u0119to odcinek, niedaleko miejsca katastrofy, gdzie poci\u0105gi je\u017adzi\u0142y jednotorowo i w zwi\u0105zku z tym dy\u017curny ruchu przed t\u0105 katastrof\u0105 da\u0142 tzw. sygna\u0142 zast\u0119pczy, sygna\u0142 kt\u00f3rego w normalnym ruchu nie powinno si\u0119 w og\u00f3le u\u017cywa\u0107 i kt\u00f3ry oznacza, \u017ce w obr\u0119bie stacji mo\u017cna porusza\u0107 si\u0119 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 40 km\/h, a poza ni\u0105 z maksymaln\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 . (\u2026) Nikomu nie przysz\u0142o przez my\u015bl, \u017ce to \u017ce poci\u0105g jedzie lewym torem jest czym\u015b nieprawid\u0142owym, poniewa\u017c tego typu sytuacje s\u0105 czym\u015b normalnym na linii Warszawa-Krak\u00f3w i to na bardzo r\u00f3\u017cnych odcinkach. Dlatego maszynista m\u00f3g\u0142 uwa\u017ca\u0107, \u017ce wszystko jest normalnie. Gdyby na tej linii za\u0142o\u017cono Samoczynn\u0105 Blokad\u0119 Liniow\u0105, semafory by\u0142yby co dwa, trzy kilometry, to poci\u0105g dosta\u0142by sygna\u0142 czerwony i si\u0119 zatrzyma\u0142. Do zderzenia by nie dosz\u0142o. Tej sygnalizacji nie ma, gdy\u017c kto\u015b chcia\u0142 zaoszcz\u0119dzi\u0107 60 milion\u00f3w z\u0142otych, taki jest koszt instalacji SBL, mo\u017cna je by\u0142o pozyska\u0107 ze \u015brodk\u00f3w unijnych\u201d.<\/p>\r\n
Kolejarze przeczuwali katastrof\u0119. O zagro\u017ceniu \u017cycia podr\u00f3\u017cnych alarmowa\u0142 8 lutego ministra transportu S\u0142awomira Nowaka Leszek Mi\u0119tek, prezes Konfederacji Kolejowych Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych. \u201eZwracam si\u0119 do pana ministra z pro\u015bb\u0105 o podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu niezw\u0142oczn\u0105 popraw\u0119 stanu bezpiecze\u0144stwa ruchu kolejowego w Polsce. Tragiczne zdarzenia, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 wynika\u0142y z obecnej sytuacji, gro\u017ane dla zdrowia i \u017cycia ludzi, s\u0105 niestety jedynie kwesti\u0105 czasu\u201d – pisa\u0142 Mi\u0119tek do Nowaka. I dalej: \u201ePoziom i jako\u015b\u0107 bezpiecze\u0144stwa sta\u0142y si\u0119 dla wielu firm kolejowych \u0142atwym \u017ar\u00f3d\u0142em ograniczania koszt\u00f3w. Nie mamy organu, kt\u00f3ry w ca\u0142o\u015bci zajmowa\u0142by si\u0119 koordynacj\u0105 kwestii bezpiecze\u0144stwa ruchu\u201d.<\/p>\r\n
List Mi\u0119tka okaza\u0142 si\u0119 proroczy. Zosta\u0142, rzecz jasna zignorowany, a premier Donald Tusk przy okazji stu dni rz\u0105du nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 nachwali\u0107 Nowaka. Mo\u017cna by\u0142o us\u0142ysze\u0107 m.in., \u017ce polska kolej jest ju\u017c tak samo punktualna jak niemiecka. Ile w tym prawdy, wie ka\u017cdy, kto podr\u00f3\u017cowa\u0142 w ostatnim czasie poci\u0105giem.<\/p>\r\n
A jak jest z bezpiecze\u0144stwem na kolei, kt\u00f3ra jest oczkiem w g\u0142owie ministra? O tym si\u0119 nie m\u00f3wi, gdy\u017c psu\u0142oby to obraz powszechnej szcz\u0119\u015bliwo\u015bci nad Wis\u0142\u0105. Dane s\u0105 pora\u017caj\u0105ce. Z ostatniego raportu Europejskiej Agencji Kolejowej wynika, \u017ce polska kolej nale\u017cy do najbardziej niebezpiecznych w ca\u0142ej Unii Europejskiej. W 2010 r. nad Wis\u0142\u0105 by\u0142o a\u017c 449 wypadk\u00f3w na torach, najwi\u0119cej w ca\u0142ej Unii. W tym samym czasie na 1265 \u015bmiertelnych wypadk\u00f3w kolejowych w ca\u0142ej Wsp\u00f3lnocie a\u017c 283 mia\u0142y miejsce w Polsce. Oznacza to, \u017ce co sz\u00f3sta ofiara \u015bmiertelna, kt\u00f3ra zgin\u0119\u0142a w wypadku kolejowym, pochodzi z naszego kraju. W dwa razy wi\u0119kszych Niemczech w tym samym roku zgin\u0119\u0142o 146 os\u00f3b, a w Rumunii 139.<\/p>\r\n
Wed\u0142ug raportu w naszym kraju odnotowano te\u017c najwi\u0119cej w ca\u0142ej UE potr\u0105ce\u0144 przez jad\u0105cy poci\u0105g, wypadk\u00f3w na przejazdach kolejowych, a tak\u017ce najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 powa\u017cnie rannych w wypadkach kolejowych.<\/p>\r\n
Wydawa\u0142oby si\u0119 wi\u0119c logiczne, \u017ce bezpiecze\u0144stwo powinno by\u0107 w centrum uwagi zarz\u0105dzaj\u0105cych kolej\u0105. Nic z tych rzeczy. W Urz\u0119dzie Transportu Kolejowego, kt\u00f3rego zadaniem jest dbanie o bezpiecze\u0144stwo podr\u00f3\u017cnych, nieobsadzone pozostaje stanowisko szefa departamentu bezpiecze\u0144stwa. Jak podkre\u015bla Jerzy Polaczek, minister transportu w rz\u0105dzie Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego, \u201es\u0105 sami pe\u0142ni\u0105cy obowi\u0105zki, bez do\u015bwiadczenia, nie ma dyrektor\u00f3w oddzia\u0142\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n
Chory system to tak\u017ce chory rozk\u0142ad jazdy. Mniej wi\u0119cej do 2004 roku wszystko by\u0142o normalnie. Obowi\u0105zywa\u0142 roczny rozk\u0142ad jazdy poci\u0105g\u00f3w. P\u00f3\u017aniej w jego miejsce wprowadzono tzw. rozk\u0142ady zamkni\u0119ciowe, zmieniane w zale\u017cno\u015bci od prac wykonywanych na poszczeg\u00f3lnych odcinkach tor\u00f3w. \u015arednio raz na trzy miesi\u0105ce, ale s\u0105 wypadki gdy zmiany godzin nast\u0119puj\u0105 co kilka dni. Efekt? Kolejarze, dy\u017curni ruchu, czy dr\u00f3\u017cnicy pracuj\u0105 pod sta\u0142\u0105 presj\u0105, gdy\u017c nie wiedz\u0105 nawet, czy poci\u0105g pojedzie torem lewym czy prawym. A przecie\u017c w tej pracy liczy si\u0119 rutyna i stabilizacja sytuacji. Je\u015bli tych dw\u00f3ch czynnik\u00f3w brak – dochodzi do tragedii takiej jak ta 3 marca pod Szczekocinami.<\/p>\r\n
W Polsce infrastruktur\u0105 torow\u0105 zarz\u0105dza sp\u00f3\u0142ka PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., kt\u00f3rej prezesem od 2009 r. jest Zbigniew Szafra\u0144ski. Sp\u00f3\u0142ka podlega Ministerstwu Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, na czele kt\u00f3rego stoi S\u0142awomir Nowak. Ten biurokratyczny moloch zatrudnia dzi\u015b prawie 40 tysi\u0119cy os\u00f3b, op\u0142acanych z pieni\u0119dzy podatnika. Sama administracja to oko\u0142o 10 tysi\u0119cy pracownik\u00f3w, w tym w Centrum Realizacji Inwestycji – oko\u0142o tysi\u0105c etat\u00f3w.<\/p>\r\n
Ilo\u015b\u0107 nie przek\u0142ada si\u0119 jednak na jako\u015b\u0107 i PKP PLK jest firm\u0105 niewydoln\u0105. \u201eNie potrafi\u0105 wydosta\u0107 pieni\u0119dzy na inwestycje i te pieni\u0105dze si\u0119 marnuj\u0105, gdy\u017c PKP PLK nie jest w stanie przygotowa\u0107 np. odpowiednich dokument\u00f3w. Remonty zale\u017cne od PKP PLK \u015blimacz\u0105 si\u0119 przez kilkana\u015bcie lat. Odpowiada za to zarz\u0105d sp\u00f3\u0142ki.\u201d – ocenia ekspert ds. kolejnictwa Stanis\u0142aw Biega.<\/p>\r\n
A przecie\u017c to w\u0142a\u015bnie brak pieni\u0119dzy podaje si\u0119 oficjalnie jako pow\u00f3d braku inwestycji. Tnie si\u0119 etaty, nie unowocze\u015bnia taboru. Do maksimum skraca si\u0119 kursy dla przysz\u0142ych maszynist\u00f3w, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej trwaj\u0105 dwa-trzy miesi\u0105ce, cho\u0107 poznanie tego zawodu wymaga co najmniej rocznej nauki. Brakiem pieni\u0119dzy motywuje si\u0119 te\u017c likwidacj\u0119 centrum szkoleniowego z jedynym w Polsce symulatorem dla maszynist\u00f3w. Budynek ma zosta\u0107 sprzedany b\u0105d\u017a wydzier\u017cawiony.<\/p>\r\n
Tymczasem pieni\u0105dze s\u0105 tylko firma prezesa Szafra\u0144skiego nie potrafi ich wykorzysta\u0107. Unia Europejska przewidzia\u0142a w ramach Funduszu Sp\u00f3jno\u015bci dla Polski 4 miliardy euro na transport kolejowy. I co z tego, skoro do tej pory PKP Polskie Linie Kolejowe wyda\u0142y zaledwie 2,5 procenta z przewidzianych przez Uni\u0119 Europejsk\u0105 \u015brodk\u00f3w. W zesz\u0142ym roku przez pierwsze trzy miesi\u0105ce sp\u00f3\u0142ka nie og\u0142osi\u0142a praktycznie ani jednego przetargu na inwestycje torowe. W tym roku obj\u0119\u0142y one zaledwie nieco ponad 200 kilometr\u00f3w, w tym w lutym m.in. siedemdziesi\u0105t kilometr\u00f3w Rail Baltica, cz\u0119\u015bci transeuropejskiego korytarza transportowego, \u0142\u0105cz\u0105cego Warszaw\u0119, Kowno, Ryg\u0119, Tallinn i Helsinki. By dope\u0142ni\u0107 obrazu, polski odcinek Rail Baltica to 341 km trasy kolejowej, z czego 172 km linii dwutorowej i 169 km linii kolejowej jednotorowej. Teoretycznie poci\u0105gi maj\u0105 je\u017adzi\u0107 z szybko\u015bci\u0105 160 km\/h, co jednak znaj\u0105c nasze realia zakrawa to na science-fiction.<\/p>\r\n
Oczywi\u015bcie PKP PLK udaje, \u017ce co\u015b robi. Wydaje pieni\u0105dze na tzw. studia wykonalno\u015bci, p\u0142ac\u0105c za nie firmom zewn\u0119trznym, tyle \u017ce w ramach sp\u00f3\u0142ki procedury s\u0105 tak wolne i s\u0142abo si\u0119 je egzekwuje, \u017ce realizacja inwestycji trwa d\u0142ugimi latami.<\/p>\r\n
Wszystko jest postawione na g\u0142owie. Kary za op\u00f3\u017anienia s\u0105 tak niskie, \u017ce wykonawcy wr\u0119cz op\u0142aca si\u0119 nie uko\u0144czy\u0107 inwestycji w terminie. Nie ma te\u017c cz\u0119sto koordynacji ani harmonogramu rob\u00f3t. Okazuje si\u0119 rzecz\u0105 niemo\u017cliw\u0105, by w jednym czasie wykonywa\u0107 roboty na r\u00f3\u017cnych etapach inwestycyjnych. W rezultacie w jednym roku robi si\u0119 obiekty mostowe, w drugim infrastruktur\u0119 trakcyjn\u0105 , w trzecim – drogow\u0105. Zamiast efekt\u00f3w wida\u0107 nie ko\u0144cz\u0105cy si\u0119 plac budowy.<\/p>\r\n
Nie mo\u017cna si\u0119 wi\u0119c dziwi\u0107, \u017ce osiemdziesi\u0119ciokilometrowy odcinek Wroc\u0142aw-Opole zacz\u0119to modernizowa\u0107 w 2001. r. i do dzi\u015b go nie sko\u0144czono. Czas jazdy poci\u0105g\u00f3w jest d\u0142u\u017cszy ni\u017c przed rozpocz\u0119ciem prac. Niezako\u0144czona pozostaje inwestycja na trasie Warszawa-Gda\u0144sk. I nie wiadomo, kiedy si\u0119 sko\u0144czy, gdy\u017c podczas przetargu nie postawiono jednoznacznych warunk\u00f3w, co do terminu uko\u0144czenia. Na tym samym odcinku s\u0105 tzw. zamkni\u0119cia torowe. I nic si\u0119 nie dzieje, robotnika nie u\u015bwiadczysz, gdy\u017c PLK nie wymaga podczas przetargu przedstawienia prawomocnego pozwolenia na budow\u0119. W rezultacie tory s\u0105 zamkni\u0119te a wykonawca nic nie robi. Taka sytuacja jest te\u017c m.in. od p\u00f3\u0142 roku na trasie Krak\u00f3w-Katowice.<\/p>\r\n
Prezes PKP Polskie Linie Kolejowe Zbigniew Szafra\u0144ski jest jednak z siebie zadowolony. \u201eW rozk\u0142adzie jazdy 2011\/2012 po raz pierwszy od kilkudziesi\u0119ciu ostatnich lat, odnotowujemy dodatni bilans pr\u0119dko\u015bci oznaczaj\u0105cy skr\u00f3cenie czasu przejazdu w skali ca\u0142ej sieci kolejowej\u201d – m\u00f3wi\u0142 w 2011 r. \u201eRynkowi Infrastruktury\u201d. \u201eJeszcze niedawno bilans pr\u0119dko\u015bci by\u0142 ujemny i wynosi\u0142 minus 256 km. Jednak podj\u0119cie intensywnych prac rewitalizacyjnych zagwarantowa\u0142o bilans dodatni\u201d, a \u201eproces degradacji infrastruktury kolejowej w Polsce zosta\u0142 powstrzymany. Przestali\u015bmy porusza\u0107 si\u0119 po linii pochy\u0142ej i odbili\u015bmy si\u0119 od dna\u201d – podkre\u015bla\u0142 z dum\u0105 Szafra\u0144ski.<\/p>\r\n
Prezes sobie, rzeczywisto\u015b\u0107 sobie. W 2010 r. przewidywano, \u017ce po zako\u0144czonej modernizacji poci\u0105gi relacji Wroc\u0142aw-Pozna\u0144 przejad\u0105 tras\u0119 w 75 minut. W tej chwili pokonuj\u0105 j\u0105 w 180 minut.<\/p>\r\n
Jak informowa\u0142 ostatnio \u201eRynek kolejowy\u201d, od 1 marca w zwi\u0105zku z pracami modernizacyjnymi wyd\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 czas jazdy dla 68 poci\u0105g\u00f3w Intercity z osiemdziesi\u0119ciu, kt\u00f3rych obj\u0119\u0142y zmiany w rozk\u0142adach. Rekordzist\u0105 jest express \u201ePanorama\u201d z Warszawy do Wroc\u0142awia, w kt\u00f3rym podr\u00f3\u017cuj\u0105cy do stolicy Dolnego \u015al\u0105ska sp\u0119dz\u0105 w przedzia\u0142ach 28 minut wi\u0119cej. Ale to bagatela w por\u00f3wnaniu z podr\u00f3\u017c\u0105 powrotn\u0105. Tu wyd\u0142u\u017cenie czasu jazdy osi\u0105gnie prawie godzin\u0119, bo 53 minuty.<\/p>\r\n
Dobry humor ma prezes, optymizmem tryska minister, kt\u00f3ry unowocze\u015bnianie kolei przyj\u0105\u0142 za priorytet. Chwali go premier.<\/p>\r\n
Zgin\u0119li ludzie. Prezydent og\u0142osi\u0142 dwudniow\u0105 \u017ca\u0142ob\u0119 i wszyscy odpowiedzialni za sytuacj\u0119 na kolei – premier, obecni i byli ministrowie transportu bardzo wsp\u00f3\u0142czuli rodzinom ofiar. Minister zdrowia odwiedza\u0142 poszkodowanych w szpitalach. Zobaczymy co b\u0119dzie gdy sko\u0144czy si\u0119 zainteresowanie medi\u00f3w katastrof\u0105 pod Szczekocinami. Ile zostanie z szumnych zapowiedzi Donalda Tuska sk\u0142adanych w blasku fleszy, kiedy temat przestanie by\u0107 ju\u017c propagandowo no\u015bny.<\/p>\r\n