{"id":52870,"date":"2012-03-04T19:05:55","date_gmt":"2012-03-05T00:05:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=52870"},"modified":"2012-03-04T19:05:55","modified_gmt":"2012-03-05T00:05:55","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=52870","title":{"rendered":"W katowni na Strzeleckiej przes\u0142uchiwali noc\u0105"},"content":{"rendered":"

Z ppor. w stanie spoczynku<\/strong>\u00a0 Jerzym Skorupi\u0144skim ps. „Bem”, \u017co\u0142nierzem Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, rozmawia Mariusz Bober<\/strong><\/p>\n

\"\"Po wkroczeniu na ziemie polskie jednym z pierwszych cel\u00f3w Sowiet\u00f3w stali si\u0119 \u017co\u0142nierze podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, traktowani jako najwi\u0119ksza przeszkoda w zniewoleniu naszego kraju. Pan by\u0142 jednym z tych, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 ju\u017c na pierwszych listach do aresztowa\u0144 przez NKWD…<\/strong>
– Przygotowywali je cz\u0142onkowie Gwardii Ludowej oraz wywiad terenowy Polskiej Partii Robotniczej. Od wkroczenia Armii Czerwonej na ziemie polskie dzia\u0142a\u0142 trybuna\u0142 wojenny sowieckiego kontrwywiadu wojskowego – Smiersz. Jego funkcjonariusze od razu nawi\u0105zywali kontakty z kom\u00f3rkami organizacyjnymi komunist\u00f3w w Polsce i zbierali od nich informacje o polskich oddzia\u0142ach walcz\u0105cych z Niemcami. Zaraz potem przeprowadzano aresztowania, g\u0142\u00f3wnie \u017co\u0142nierzy podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego.<\/p>\n

Jak\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 podziemn\u0105 prowadzi\u0142 Pan w ostatnich miesi\u0105cach przed aresztowaniem w kwietniu 1945 roku?<\/strong><\/p>\n

\"Jerzy – Pomi\u0119dzy 7 marca 1944 r. a po\u0142ow\u0105 pa\u017adziernika 1944 r. by\u0142em \u017co\u0142nierzem NSZ, cz\u0119\u015bci autonomicznej, kt\u00f3ra by\u0142a zwi\u0105zana umow\u0105 scaleniow\u0105 z Armi\u0105 Krajow\u0105, okr\u0119g 1A Warszawa-Po\u0142udnie, Komenda Wojskowa Powiatu nr 5 Pruszk\u00f3w. W tej strukturze mie\u015bci\u0142 si\u0119 Samodzielny Batalion im. Brygadiera M\u0105czy\u0144skiego z siedzib\u0105 dow\u00f3dztwa w mirkowskiej fabryce papieru w Jeziornie Kr\u00f3lewskiej (obecnie Konstancin-Jeziorna). W pierwszym miesi\u0105cu Powstania Warszawskiego batalion M\u0105czy\u0144skiego utworzy\u0142 powsta\u0144cz\u0105 kompani\u0119 le\u015bn\u0105 im. „Szarego”, kt\u00f3ra dzia\u0142a\u0142a w Lasach Chojnowskich. Bra\u0142em udzia\u0142 w walce kompanii le\u015bnej obok gaj\u00f3wki na Zimnym Dole 25 sierpnia 1944 roku. Nasza kompania stawi\u0142a wtedy op\u00f3r oddzia\u0142om niemieckim, kt\u00f3re okr\u0105\u017cy\u0142y Lasy Chojnowskie. Zgin\u0105\u0142 w\u00f3wczas nasz dow\u00f3dca por. Marian Or\u0142owicz ps. „Antek”, dw\u00f3ch \u017co\u0142nierzy i dw\u00f3ch ochotnik\u00f3w – Rosjan. Wkr\u00f3tce potem kompania zosta\u0142a rozwi\u0105zana. Niewielka grupa posz\u0142a w kierunku G\u00f3r \u015awi\u0119tokrzyskich. Mnie i cz\u0119\u015bci pozosta\u0142ych koleg\u00f3w wydano rozkaz powrotu do konspiracji.<\/p>\n

Traktowanie \u017co\u0142nierzy podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego by\u0142o jasnym \u015bwiadectwem tego, jak Sowieci rozumieli „wyzwolenie” Polski – jako narzucanie komunistycznego zniewolenia…<\/strong>
– Tak. Sowieci mieli tak\u0105 metod\u0119, \u017ce zapraszali dow\u00f3dztwa polskich oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich rzekomo na rozmowy, potem je rozbrajali i aresztowali ich i ca\u0142e oddzia\u0142y partyzanckie. Dow\u00f3dc\u00f3w rozstrzeliwali na miejscu albo wywozili na Wsch\u00f3d, szeregowych \u017co\u0142nierzy za\u015b zwykle do gu\u0142ag\u00f3w. Na teren mojego \u00f3wczesnego miejsca zamieszkania, czyli Piaseczna pod Warszaw\u0105, sowiecka czo\u0142\u00f3wka frontowa wkroczy\u0142a 16 stycznia 1945 r. ok. godz. 23.00. Dow\u00f3dztwo naszego batalionu skoncentrowane by\u0142o wtedy w Piasecznie oraz na terenie Zalesia Dolnego i G\u00f3rnego. Po wkroczeniu Sowiet\u00f3w od razu zacz\u0119to ewakuacj\u0119. Prowadzi\u0142em w\u00f3wczas jednoosobow\u0105 kom\u00f3rk\u0119 legalizacyjn\u0105 w siatce informacyjnej batalionu (wywiad). Zajmowa\u0142em si\u0119 wydawaniem niemieckich kenkart, m.in. naszym \u017co\u0142nierzom, na oryginalnych blankietach. Zdobywali\u015bmy je, bo NSZ mia\u0142y swoich ludzi w Polskiej Wytw\u00f3rni Papier\u00f3w Warto\u015bciowych w Warszawie, gdzie Niemcy je drukowali. Na prze\u0142omie stycznia i lutego mia\u0142em odpraw\u0119 wraz z koleg\u0105 u swojego dow\u00f3dcy przed planowanym wymarszem na Zach\u00f3d, zgodnie z instrukcj\u0105 z pa\u017adziernika 1943 r. Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego, dotycz\u0105c\u0105 po\u0142\u0105czenia si\u0119 z si\u0142ami aliant\u00f3w. Nasz dow\u00f3dca zapyta\u0142 nas, czy chcemy si\u0119 ewakuowa\u0107. Postanowili\u015bmy zosta\u0107, wi\u0119c przydzielono nam prowadzenie punkt\u00f3w kontaktowych. Mieli si\u0119 do nas zg\u0142asza\u0107 \u0142\u0105cznicy i przekazywa\u0107 np. informacje lub jakie\u015b materia\u0142y. Ale do chwili mojego aresztowania tylko raz zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do mnie \u0142\u0105cznik z poleceniem przekazania sprz\u0119tu kom\u00f3rki legalizacyjnej koledze z batalionu M\u0105czy\u0144skiego. Wkr\u00f3tce potem, 6 kwietnia 1945 r., zapuka\u0142 do mnie oficer ze Smierszu w towarzystwie dw\u00f3ch \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n

Co by\u0142o formalnym powodem aresztowania?<\/strong>
– Zosta\u0142em oskar\u017cony o „dzia\u0142ania szpiegowskie na ty\u0142ach Armii Czerwonej”. Gdy oficer Smiersz zacz\u0105\u0142 mnie przepytywa\u0107, zrozumia\u0142em, \u017ce wiedz\u0105, i\u017c wystawia\u0142em fa\u0142szywe kenkarty. W ten spos\u00f3b potwierdzi\u0142y si\u0119 informacje, kt\u00f3re nieco wcze\u015bniej przekaza\u0142 mi aresztowany kolega z batalionu w Piasecznie Jerzy Bader. Powiedzia\u0142, \u017ce Smiersz aresztowa\u0142 wielu \u017co\u0142nierzy NSZ i ma ju\u017c informacje tak\u017ce o tych, kt\u00f3rzy s\u0105 jeszcze na wolno\u015bci. Funkcjonariusz NKWD domaga\u0142 si\u0119 wydania broni, powielacza i radiostacji. Ale nasz batalion nie mia\u0142 radiostacji. Powielacz natomiast dawno zosta\u0142 zabrany do Zalesia. Bro\u0144 za\u015b (kilka pistolet\u00f3w i rewolwer\u00f3w) mia\u0142em tak dobrze ukryt\u0105, \u017ce by jej nie znale\u017ali. Nie przyzna\u0142em si\u0119 wi\u0119c do posiadania \u017cadnej z tych rzeczy. Funkcjonariusz Smiersz nie wiedzia\u0142 natomiast, \u017ce mia\u0142em ukryt\u0105 ewidencj\u0119 osobow\u0105 ca\u0142ego batalionu, kt\u00f3ra nawet przetrwa\u0142a wojn\u0119. W latach 90. przekaza\u0142em j\u0105 do Archiwum Akt Nowych. Natomiast broni nie odzyska\u0142em. Cztery lata temu dom, w kt\u00f3rym by\u0142a ukryta, zosta\u0142 zburzony przez nowego w\u0142a\u015bciciela, a gruzy wywiezione. Podczas przes\u0142uchania zrozumia\u0142em, \u017ce Smiersz przej\u0105\u0142 kenkarty i sprz\u0119t do ich wyrabiania, kt\u00f3ry przekaza\u0142em podchor\u0105\u017cemu „Turewiczowi” (Jerzy F.). Znale\u017ali je podczas aresztowania go w Jeziornie wraz z moj\u0105 fotografi\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a mu potrzebna do wystawienia mi nowej kenkarty. Nie by\u0142o wi\u0119c sensu, abym zaprzecza\u0142, \u017ce prowadzi\u0142em kom\u00f3rk\u0119 legalizacyjn\u0105.<\/p>\n

Skazali Pana za podrabianie niemieckich kenkart?<\/strong>
– To wystarcza\u0142o, aby do moich akt osobowych po zako\u0144czeniu \u015bledztwa wpisa\u0107 zaocznie wyrok o\u015bmiu lat zsy\u0142ki na Wsch\u00f3d. Przyzna\u0142em si\u0119 do tego, co ju\u017c wiedzieli, czyli prowadzenia kom\u00f3rki legalizacyjnej, podkre\u015blaj\u0105c, i\u017c zajmowa\u0142em si\u0119 tylko tym. Podczas przes\u0142uchania zrozumia\u0142em te\u017c, \u017ce Sowieci bardzo si\u0119 spieszyli. Front przesuwa\u0142 si\u0119 ci\u0105gle do przodu, a Smiersz i NKWD musia\u0142y pod\u0105\u017ca\u0107 za nim. Co innego bezpieka. Ona mia\u0142a du\u017co czasu, wi\u0119c m\u0119czy\u0142a ludzi miesi\u0105cami, a nawet latami. W dodatku mnie przes\u0142uchiwali m\u0142odzi, niedo\u015bwiadczeni funkcjonariusze NKWD. Ci do\u015bwiadczeni przes\u0142uchiwali w Warszawie przy ul. Strzeleckiej 8, gdzie mie\u015bci\u0142a si\u0119 siedziba kierownictwa NKWD na centraln\u0105 Polsk\u0119, w kt\u00f3rej urz\u0119dowa\u0142 Iwan Sierow [zast\u0119pca szefa Smiersz, wsp\u00f3\u0142odpowiedzialny za mord katy\u0144ski, pojmanie i wywiezienie do Moskwy 16 przyw\u00f3dc\u00f3w Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, zorganizowanie ob\u0142awy augustowskiej w 1945 r. i wyw\u00f3zk\u0119 Polak\u00f3w z Kres\u00f3w II RP – red.].<\/p>\n

Pozna\u0142 Pan metody „\u015bledcze” NKWD? Na ujawnieniu jakich informacji najbardziej im zale\u017ca\u0142o?<\/strong>
– Gdy nie chcia\u0142em podpisa\u0107 zeznania napisanego tylko po rosyjsku, podszed\u0142 \u017co\u0142nierz i uderzy\u0142 mnie gumow\u0105 pa\u0142k\u0105 w g\u0142ow\u0119. Zatoczy\u0142em si\u0119, ale przypomnia\u0142em sobie, \u017ce zeznania wymuszone w \u015bwietle prawa s\u0105 niewa\u017cne. Wi\u0119c ostatecznie podpisa\u0142em protok\u00f3\u0142. To im wystarczy\u0142o. 15 kwietnia przewieziono mnie jeepem (Sowiet\u00f3w wyposa\u017cyli w te samochody Amerykanie) do wi\u0119zienia we W\u0142ochach pod Warszaw\u0105 przy ul. Cienistej 4, a zaraz potem do znanego wi\u0119zienia NKWD przy ul. Strzeleckiej 8. Nie by\u0142em tam jednak przes\u0142uchiwany. Mia\u0142em czeka\u0107 na przewiezienie do spec\u0142agru nr 10 w Rembertowie. Na Strzeleckiej by\u0142em jednak \u015bwiadkiem \u015bmierci polskiego \u017co\u0142nierza, prawdopodobnie oficera, kt\u00f3ry zmar\u0142 w wyniku katuszy zadanych mu przez NKWD.<\/p>\n

Kto to by\u0142?<\/strong>
– Przez wartownika wywo\u0142ywany by\u0142 jako Mi\u0144ski. Przywieziono go gdzie\u015b po 20 kwietnia 1945 roku. By\u0142 wysoki, mia\u0142 postaw\u0119 polskiego oficera. Wygl\u0105da\u0142 na blisko 35 lat. By\u0142 ubrany w bryczesy i pi\u0119kn\u0105 kurtk\u0119 na ko\u017cuchu obszyt\u0105 samodzia\u0142em. Zosta\u0142 wezwany na przes\u0142uchanie ju\u017c pierwszej nocy. W katowni na Strzeleckiej przes\u0142uchiwano wi\u0119\u017ani\u00f3w tylko noc\u0105. Nastawiali wtedy radio najg\u0142o\u015bniej, jak si\u0119 da\u0142o, by zag\u0142uszy\u0107 krzyki m\u0119czonych ludzi. Z samego mojego batalionu im. M\u0105czy\u0144skiego naliczy\u0142em sze\u015bciu \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy byli katowani w tym budynku. Gdzie\u015b po godz. 1.00 w nocy Mi\u0144skiego przyprowadzi\u0142 wartownik. Wszed\u0142 do naszej celi bardzo blady. Zacz\u0105\u0142 rozmawia\u0107 z najstarszym w naszej grupie wiekiem i rang\u0105 p\u0142k. Zygmuntem Marszewskim [by\u0142y p.o. komendant Obszaru Warszawskiego AK – red.]. Tajemniczy wi\u0119zie\u0144 opowiada\u0142, \u017ce by\u0142 mocno bity. Pytali go, po co przyjecha\u0142 do Warszawy i do kogo. Ale nic im nie powiedzia\u0142. Marszewskiemu przekaza\u0142 tylko, \u017ce przyby\u0142 z Katowic. Pod Warszaw\u0105 przesiad\u0142 si\u0119 do kolejki EKD. Wysiad\u0142 przy ul. Nowogrodzkiej. Tam, w podziemiach, przy kasach biletowych czeka\u0142o jednak NKWD, wy\u0142apuj\u0105c spo\u015br\u00f3d przyje\u017cd\u017caj\u0105cych wszystkich m\u0119\u017cczyzn maj\u0105cych postaw\u0119 \u017co\u0142nierzy. Tam go aresztowali. Podczas przes\u0142uchania nie przyzna\u0142 si\u0119, sk\u0105d ani w jakim celu przyjecha\u0142. Dosta\u0142 za to tamtej nocy co najmniej 200 bat\u00f3w. Nast\u0119pnej nocy przyszed\u0142 ju\u017c do celi przytrzymywany przez wartownika. Gdy ten zatrzasn\u0105\u0142 za nim drzwi, zwali\u0142 si\u0119 po prostu na pod\u0142o\u017ce stanowi\u0105ce mieszanin\u0119 mia\u0142u w\u0119glowego, trocin i rozdrobnionej s\u0142omy, na kt\u00f3rym spali\u015bmy. Zobaczy\u0142em jego zmasakrowane biciem plecy. To by\u0142a miazga koloru granatowo-krwistego. Powiedzia\u0142 tylko Marszewskiemu, \u017ce nikogo nie wyda\u0142. Po wprowadzeniu do celi trzeciej nocy Mi\u0144ski od razu si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0142. Nic nie m\u00f3wi\u0142. Nie mog\u0142em wtedy zasn\u0105\u0107. Gdzie\u015b po p\u00f3\u0142nocy nagle ockn\u0105\u0142 si\u0119 i przewr\u00f3ci\u0142 na wznak. Wkr\u00f3tce potem zmar\u0142 na moich oczach. Stra\u017cnicy dos\u0142ownie wywlekli jego cia\u0142o z celi.<\/p>\n

By\u0142 Pan wi\u0119ziony m.in. w spec\u0142agrze NKWD w Rembertowie. Przetrzymywani tam \u017co\u0142nierze mieli by\u0107 wywo\u017ceni na „nieludzk\u0105 ziemi\u0119”?<\/strong>
– Tak. Do tego obozu wieziono mnie ameryka\u0144sk\u0105 ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0105 dodge. Trafi\u0142em do sali na terenie by\u0142ej fabryki Pocisk w Rembertowie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142 tam ju\u017c przetrzymywany m\u00f3j ojciec, cho\u0107 aresztowano go dwa dni po mnie. Spotka\u0142em tam te\u017c niekt\u00f3rych moich koleg\u00f3w z NSZ. Niewiele brakowa\u0142o, a zosta\u0142bym uwolniony dzi\u0119ki odwa\u017cnej akcji poakowskiego oddzia\u0142u dowodzonego przez ppor. Edwarda Wasilewskiego ps. „Wichura”, z by\u0142ego okr\u0119gu AK „Mewa-Kamie\u0144”. Niestety, wrota do hali, w kt\u00f3rej by\u0142em przetrzymywany, zosta\u0142y rozbite dopiero pod koniec akcji i w efekcie nie zd\u0105\u017cy\u0142em uciec. W tym czasie „Wichura” ju\u017c wycofywa\u0142 si\u0119 z 500 uwolnionymi wi\u0119\u017aniami, bo z Warszawy nadci\u0105ga\u0142y oddzia\u0142y NKWD. Wkr\u00f3tce potem pozosta\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w wraz ze mn\u0105 przewieziono do spec\u0142agru NKWD nr 3 w Poznaniu, a stamt\u0105d trafi\u0142em 1 sierpnia do wi\u0119zienia w Rawiczu. Po trzech miesi\u0105cach przewieziono mnie do Warszawy, do karno-\u015bledczego wi\u0119zienia nr III, zwanego te\u017c „Toledo”. Gdy w listopadzie przyjecha\u0142 do Warszawy premier Stanis\u0142aw Miko\u0142ajczyk, og\u0142oszono amnesti\u0119. Dzi\u0119ki temu zwolniono mnie, ale tu\u017c przed opuszczeniem wi\u0119zienia zapowiedziano, \u017ce je\u015bli pisn\u0119 jedno s\u0142owo o tym, co widzia\u0142em w wi\u0119zieniu, to… i w tym momencie ubek znacz\u0105co si\u0119 u\u015bmiechn\u0105\u0142.<\/p>\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z ppor. w stanie spoczynku\u00a0 Jerzym Skorupi\u0144skim ps. „Bem”, \u017co\u0142nierzem Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, rozmawia Mariusz Bober Po wkroczeniu na ziemie polskie jednym z pierwszych cel\u00f3w Sowiet\u00f3w stali si\u0119 \u017co\u0142nierze podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego, traktowani jako najwi\u0119ksza przeszkoda w zniewoleniu naszego kraju. Pan by\u0142 jednym z tych, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 ju\u017c na pierwszych listach do aresztowa\u0144 przez NKWD…– […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,81],"class_list":["post-52870","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-communism","tag-prl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52870","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52870"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52870\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52870"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52870"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52870"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}