{"id":52501,"date":"2012-02-24T23:49:08","date_gmt":"2012-02-25T04:49:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=52501"},"modified":"2012-02-24T23:49:08","modified_gmt":"2012-02-25T04:49:08","slug":"z-komunizmu-w-kolonialny-kapitalizm-rozmowa-z-prof-witoldem-kiezunem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=52501","title":{"rendered":"Z komunizmu w kolonialny kapitalizm – rozmowa z prof. Witoldem Kie\u017cunem<\/em>"},"content":{"rendered":"

Z prof. Witoldem Kie\u017cunem, teoretykiem zarz\u0105dzania, wyk\u0142adowc\u0105 Akademii im. Leona Ko\u017ami\u0144skiego oraz uczelni zagranicznych, by\u0142ym ekspertem ONZ ds. modernizacji zarz\u0105dzania w krajach afryka\u0144skich, rozmawia Mariusz Bober<\/strong>

\"M.<\/a>W swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce pt. „Patologia transformacji” poddaje Pan druzgoc\u0105cej krytyce ostatnie 20 lat przemian ustrojowych w Polsce. \u015arodowiska komunist\u00f3w i zachodnich kapitalist\u00f3w zawar\u0142y nieformalny uk\u0142ad, rekolonializuj\u0105c Polsk\u0119?<\/strong><\/p>\r\n

– Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od przyjazdu do Polski ameryka\u0144skiego wielkiego spekulanta gie\u0142dowego, jednego z najbogatszych ludzi na \u015bwiecie George\u00b4a Sorosa, maj\u0105cego jednocze\u015bnie wielkie ambicje rozwijania idei „otwartego \u015bwiata”. T\u0119 spo\u0142eczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 realizowa\u0142 poprzez tworzenie licznych fundacji i finansowanie uniwersytet\u00f3w – w sumie miliardami dolar\u00f3w. W maju 1988 r. przyjecha\u0142 do Polski, spotka\u0142 si\u0119 z gen. Wojciechem Jaruzelskim i premierem Mieczys\u0142awem Rakowskim, przedstawiaj\u0105c sw\u00f3j plan radykalnej transformacji systemu gospodarki planowej na wolnorynkow\u0105, i otworzy\u0142 w Warszawie Fundacj\u0119 im. Stefana Batorego. 7 miesi\u0119cy po jego wizycie ustaw\u0105 z dnia 23 grudnia 1988 roku komunistyczny rz\u0105d i Biuro Polityczne Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, partii, kt\u00f3rej statutowym celem by\u0142o zbudowanie socjalizmu na gruzach kapitalizmu, podejmuj\u0105 decyzj\u0119 o wprowadzeniu w Polsce ustroju kapitalistycznego w jego klasycznej, ortodoksyjnej formie na podstawie kodeksu handlowego z 1934 roku. Z punktu widzenia teorii patologii zarz\u0105dzania jest to klasyczny przyk\u0142ad realizacji prawa sformu\u0142owanego przez niemieckiego filozofa Hansa Vaihingera „przerastania \u015brodk\u00f3w nad celem”. \u015arodkiem dla realizacji celu, jakim by\u0142o dla PZPR zbudowanie socjalizmu, sta\u0142o si\u0119 samo posiadanie w\u0142adzy. Jednak ten \u015brodek sta\u0142 si\u0119 celem samym w sobie, i dla jego osi\u0105gni\u0119cia wprowadzono dotychczas zwalczany ustr\u00f3j ekonomiczny. Nie by\u0142o \u017cadnych protest\u00f3w czy nawet wewn\u0119trznej r\u00f3\u017cnicy zda\u0144. Okaza\u0142o si\u0119 wi\u0119c, \u017ce „szczytny cel budowy ustroju”, w kt\u00f3rym b\u0119dzie rz\u0105dzi\u0107 zasada „od ka\u017cdego wed\u0142ug jego mo\u017cliwo\u015bci, ka\u017cdemu wed\u0142ug jego potrzeb”, by\u0142 negatywn\u0105 fikcj\u0105 organizacyjn\u0105.

Ale do realizacji swoich plan\u00f3w wykorzystali maj\u0105tek, na kt\u00f3ry pracowa\u0142 ca\u0142y Nar\u00f3d…<\/strong><\/p>\r\n

– Tak. Narodowy Bank Polski natychmiast wykreowa\u0142 wtedy 9 nowych komercyjnych bank\u00f3w refinansowanych przez siebie. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas proces tzw. nomenklaturowej prywatyzacji, dotycz\u0105cy ma\u0142ych i \u015brednich przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych. Wed\u0142ug prof. Juliusza Gardawskiego, istnia\u0142y dwa typowe jej modele. Dyrektor zak\u0142ada\u0142 przedsi\u0119biorstwo prywatne o takim samym profilu specjalizacji jak to pa\u0144stwowe, kt\u00f3rym kierowa\u0142. W firmie prywatnej dawa\u0142 pracownikom wy\u017csze wynagrodzenie, poniewa\u017c nie obowi\u0105zywa\u0142 w niej bardzo wysoki podatek od wynagrodze\u0144, tzw. popiwek powa\u017cnie ograniczaj\u0105cy wysoko\u015b\u0107 uposa\u017ce\u0144 w przedsi\u0119biorstwach pa\u0144stwowych. W ten spos\u00f3b doprowadza\u0142 do „przejmowania” pracownik\u00f3w z pa\u0144stwowego do jego prywatnego przedsi\u0119biorstwa. Po pewnym czasie dochodzi\u0142o do bankructwa lub przej\u0119cia przedsi\u0119biorstwa pa\u0144stwowego. Drugi spos\u00f3b to tworzenie sp\u00f3\u0142ek prywatnych przez dyrektor\u00f3w pa\u0144stwowych firm z legitymacj\u0105 PZPR. Cz\u0119sto robili to we wsp\u00f3\u0142pracy z sekretarzami partyjnymi. Nast\u0119pnie takie firmy uzyskiwa\u0142y kredyty z tych nowo utworzonych bank\u00f3w na wykup udzia\u0142\u00f3w firmy pa\u0144stwowej. Z bada\u0144 prof. A. Gardawskiego wynika, \u017ce 80 proc. personelu tych nowych prywatnych firm wcze\u015bniej pracowa\u0142o w pa\u0144stwowych przedsi\u0119biorstwach, a 62,5 proc. w\u0142a\u015bcicieli nowych prywatnych przedsi\u0119biorstw ma\u0142ej i \u015bredniej wielko\u015bci pe\u0142ni\u0142o funkcje kierownicze i dyrektorskie w PRL.

Paradoksalnie wielu Polak\u00f3w kl\u0119sk\u0119 transformacji ustrojowej przypisuje ludziom kojarzonym z „Solidarno\u015bci\u0105”…<\/strong><\/p>\r\n

– Tak, ale po 1989 r. tak naprawd\u0119 to nie klasyczna „Solidarno\u015b\u0107” przej\u0119\u0142a w\u0142adz\u0119. Ruch ten mia\u0142 koncepcj\u0119 budowania nie gospodarki kapitalistycznej, ale pa\u0144stwa o w\u0142asno\u015bci spo\u0142ecznej z elementami daleko posuni\u0119tej samorz\u0105dno\u015bci. Pomys\u0142 zbudowania w Polsce ca\u0142kowicie kapitalistycznego systemu pochodzi\u0142 od komunist\u00f3w. Powtarzam: tzw. ustaw\u0119 Wilczka [o wolnorynkowej dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej – przyp. red.] z 1988 r. przyj\u0105\u0142 komunistyczny jeszcze rz\u0105d premiera Rakowskiego i zatwierdzi\u0142 ostatni Sejm PRL. A by\u0142a to ustawa wprowadzaj\u0105ca zasady niemal „czystego kapitalizmu”.

Niemniej to wcze\u015bniejsi doradcy prezydenta Lecha Wa\u0142\u0119sy, ludzie kojarzeni z „Solidarno\u015bci\u0105”, realizowali ten plan umo\u017cliwiaj\u0105cy nomenklaturow\u0105 prywatyzacj\u0119 i kolonizacj\u0119 Polski przez zachodni kapita\u0142…<\/strong><\/p>\r\n

– Rzeczywi\u015bcie, gdy wys\u0142any i finansowany przez George\u00b4a Sorosa, dla realizacji jego planu, ameryka\u0144ski ekonomista Jeffrey Sachs przyjecha\u0142 do Polski, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 od razu – jak napisa\u0142 w swoich wspomnieniach – do trzech, jak ich nazywa, „strateg\u00f3w”, a wi\u0119c kierownik\u00f3w NSZZ „Solidarno\u015b\u0107”: Bronis\u0142awa Geremka, Jacka Kuronia i Adama Michnika. Tymczasem wszyscy oni uczciwie przyznawali, \u017ce nie znaj\u0105 si\u0119 zupe\u0142nie na ekonomii, i pytali tylko: „Czy to wyjdzie?”. A Sachs z energi\u0105 typowego kapitalistycznego agenta marketingowego gor\u0105co zapewnia\u0142, \u017ce oczywi\u015bcie – tak. Pierwszy bezpartyjny premier III RP, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c podejmowa\u0142 decyzje w sprawie przekszta\u0142ce\u0144 w Polsce – Tadeusz Mazowiecki, nie mia\u0142 wy\u017cszego wykszta\u0142cenia, by\u0142 dziennikarzem, redaktorem pisma, cz\u0142onkiem dzia\u0142aj\u0105cego w PRL stowarzyszenia PAX, ale r\u00f3wnie\u017c nie mia\u0142 wiedzy ekonomicznej ani \u017cadnej praktyki pracy w administracji. Stanowisko premiera by\u0142o jego pierwsz\u0105 prac\u0105 w administracji. Tak\u017ce Lech Wa\u0142\u0119sa uczciwie przyznawa\u0142 si\u0119, \u017ce nie ma poj\u0119cia o ekonomii, ale r\u00f3wnie\u017c akceptowa\u0142 program Jeffreya Sachsa. W dodatku na wicepremiera i ministra finans\u00f3w, a wi\u0119c ekonomicznego kierownika ca\u0142ej transformacji, wyznaczono dr. Leszka Balcerowicza, by\u0142ego cz\u0142onka PZPR, w latach 1978-1980 pracownika Instytutu Podstawowych Problem\u00f3w Marksizmu-Leninizmu przy Komitecie Centralnym PZPR, kt\u00f3ry te\u017c nie mia\u0142 \u017cadnego praktycznego do\u015bwiadczenia w kierowaniu zespo\u0142ami ludzi w administracyjnych strukturach ani licz\u0105cego si\u0119 dorobku naukowego (14 lat po uzyskaniu doktoratu nie mia\u0142 jeszcze stopnia doktora habilitowanego, uzyska\u0142 ten stopie\u0144 dopiero w pierwszym roku pracy jako wicepremier). Za\u015b pierwszym polskim premierem w III RP, demokratycznie zaakceptowanym przez wybrany w wyborach 4 czerwca 1989 roku parlament, by\u0142 genera\u0142 Czes\u0142aw Kiszczak, „zas\u0142u\u017cony” kierownik walki z podziemnymi strukturami „Solidarno\u015bci” w latach 1981-1989. Jedynie dzi\u0119ki odej\u015bciu z sojuszu z PZPR Stronnictwa Demokratycznego i Polskiego Stronnictwa Ludowego uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 rz\u0105d pod kierownictwem bezpartyjnego Tadeusza Mazowieckiego, co przyspieszy\u0142o odsuni\u0119cie od w\u0142adzy komunist\u00f3w. Ale sytuacja w kraju zmieni\u0142a si\u0119 tylko pozornie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kadry kierowniczej to byli nadal ci sami ludzie z okresu rz\u0105d\u00f3w PRL. St\u0105d s\u0142usznie pisali Jacek Kuro\u0144 i Jacek \u0179akowski: „Je\u015bli stworzenie sektora prywatnego by\u0142o jednym z naszych g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w, to bez ludzi z nomenklatury nigdy by si\u0119 nam nie uda\u0142o”. By\u0142o to jednak ca\u0142kowite odej\u015bcie od pocz\u0105tkowej idei „Solidarno\u015bci”, kt\u00f3ra zak\u0142ada\u0142a trosk\u0119 o drugiego cz\u0142owieka, a nie bogacenie si\u0119 za wszelk\u0105 cen\u0119. NSZZ „Solidarno\u015b\u0107” ze zdecydowanie lewicowym laickim kierownictwem (poza Wa\u0142\u0119s\u0105) nie korzysta\u0142a w\u00f3wczas niestety z wybitnych doradc\u00f3w – ekonomist\u00f3w, bazuj\u0105cych na spo\u0142ecznej nauce Ko\u015bcio\u0142a katolickiego (a przecie\u017c „Solidarno\u015b\u0107” ma katolicki rodow\u00f3d, o kt\u00f3rym \u015bwiadczy\u0142y m.in. Msze \u015awi\u0119te, spowiedzi, i jej znakiem mia\u0142 by\u0107 znaczek z obrazem Matki Bo\u017cej w klapie marynarki Wa\u0142\u0119sy). Nie korzysta\u0142a te\u017c ze skandynawskiej formu\u0142y zarz\u0105dzania ani zachodnioniemieckiego spo\u0142ecznego podej\u015bcia, ani nawet z do\u015bwiadcze\u0144 tzw. Tygrys\u00f3w Wschodu czy element\u00f3w strategii Chin Ludowych. By\u0142o szereg modeli poza neoliberalizmem i niezwykle korzystnej dla \u015bwiatowego kapita\u0142u „terapii” George\u00b4a Sorosa. Przyj\u0119to jego model, praktycznie sformu\u0142owany przez Jeffreya Sachsa, nie sprawdzaj\u0105c efekt\u00f3w jego dzia\u0142alno\u015bci w Boliwii. Opisa\u0142a je dok\u0142adnie Naomi Klein, wskazuj\u0105c, \u017ce doprowadzi\u0142 tam do kl\u0119ski spo\u0142ecznej, rozruch\u00f3w zbrojnie t\u0142umionych przez wojsko, do olbrzymiego bezrobocia, a jednocze\u015bnie do wzbogacenia si\u0119 grupy spekulant\u00f3w. Efektem tych zmian by\u0142o powa\u017cne obni\u017cenie wysoko\u015bci wynagrodze\u0144 i daleko id\u0105ca stratyfikacja spo\u0142eczna. Likwidacja inflacji nast\u0105pi\u0142a tam dopiero po dw\u00f3ch latach, mimo zapewnienia Sachsa, \u017ce zlikwiduje j\u0105 „w jeden dzie\u0144”. Nikt nie zainteresowa\u0142 si\u0119 tymi wynikami. Wprost przeciwnie, powszechnie chwalono rzekomo pozytywne efekty jego pracy w Boliwii. Z perspektywy 20 lat wprost trudno zrozumie\u0107 to swoiste zauroczenie r\u00f3wnie niepowa\u017cnym reklamiarstwem Sachsa w Polsce i brak zdecydowanej spo\u0142ecznej reakcji, tak jak w Boliwii i w innych krajach po\u0142udniowoameryka\u0144skich.

Wprowadzanie w Polsce formu\u0142y dzikiego kapitalizmu by\u0142o wi\u0119c swoist\u0105 transakcj\u0105 mi\u0119dzy Zachodem i postkomunistami u\u0142atwiaj\u0105c\u0105 przejmowanie narodowego maj\u0105tku jednym i drugim?<\/strong><\/p>\r\n

– W planach \u015bwiatowego kapita\u0142u ca\u0142a Europa \u015arodkowo-Wschodnia by\u0142a bardzo atrakcyjnym terenem ekspansji. Jednak prawdopodobnie kapita\u0142 ten traktowa\u0142 wszystkie kraje tego regionu jako etap przej\u015bciowy do ekspansji na Rosj\u0119. Jest to bowiem niezwykle bogaty kraj w surowce i jego cho\u0107by cz\u0119\u015bciowe skolonizowanie by\u0142oby olbrzymim sukcesem \u015bwiatowej kapitalistycznej oligarchii. Z drugiej strony, kraje Europy \u015arodkowej bardzo \u0142atwo dawa\u0142y si\u0119 podbija\u0107 przede wszystkim ze wzgl\u0119du na demoralizacj\u0119 kadr kierowniczych. Badania Banku \u015awiatowego wykaza\u0142y, i\u017c ankietowani zagraniczni inwestorzy przyznali, \u017ce z regu\u0142y p\u0142acili w Polsce „prowizje”. Stwierdzenie np., \u017ce cen\u0105 za korzystn\u0105 ustaw\u0119 sejmow\u0105 by\u0142o 3 mln z\u0142, zmusi\u0142o \u00f3wczesnego marsza\u0142ka Sejmu Macieja P\u0142a\u017cy\u0144skiego do zawiadomienia o tych wynikach prokuratora rejonowego w Warszawie. Na pro\u015bb\u0119 o bli\u017csze dane Bank \u015awiatowy odpowiedzia\u0142, \u017ce by\u0142a to ankieta anonimowa, w zwi\u0105zku z tym mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107 w polskiej prasie kr\u00f3tk\u0105 informacj\u0119 o umorzeniu post\u0119powania prokuratorskiego w tej sprawie. Ca\u0142kiem inn\u0105 polityk\u0119 przyj\u0119\u0142y kompetentne w\u0142adze Kanady, kt\u00f3re swego czasu r\u00f3wnie\u017c by\u0142y nara\u017cone na ekspansj\u0119 kapita\u0142u ameryka\u0144skiego. Powo\u0142a\u0142y one wtedy specjalny urz\u0105d, kt\u00f3ry opracowa\u0142 przepisy reguluj\u0105ce inwestycje zagraniczne w tym kraju. Przewidywa\u0142y one m.in., \u017ce prywatyzowane przedsi\u0119biorstwa nie mog\u0105 by\u0107 nast\u0119pnie likwidowane, musi by\u0107 w nich wytwarzany w ca\u0142o\u015bci przynajmniej jeden gotowy produkt sprzedawany jako „wyprodukowany w Kanadzie”. W Polsce nikt nie my\u015bla\u0142 o takich zabezpieczeniach. Mi\u0119dzy innymi dlatego zagraniczny kapita\u0142 w du\u017cej mierze zlikwidowa\u0142 w naszym kraju zak\u0142ady, kt\u00f3re mog\u0142y stanowi\u0107 dla niego konkurencj\u0119.

A to znaczy, \u017ce nieprawdziwe by\u0142y zarzuty pod adresem wielu tych przedsi\u0119biorstw, jako ca\u0142kowicie niekonkurencyjnych…<\/strong><\/p>\r\n

– Wiele z nich rzeczywi\u015bcie w tym czasie nie mog\u0142o konkurowa\u0107 z zachodnimi firmami. Ale w Polsce mo\u017cna by\u0142o wykorzystywa\u0107 atut cen wielokrotnie ni\u017cszych w por\u00f3wnaniu do produkt\u00f3w zachodnich. Tak w\u0142a\u015bnie zrobili Chi\u0144czycy, wyrastaj\u0105c dzi\u015b na pot\u0119g\u0119 handlow\u0105. Ale funkcjonowa\u0142y te\u017c polskie przedsi\u0119biorstwa, kt\u00f3re jeszcze na pocz\u0105tku lat 90. produkowa\u0142y na wysokim poziomie np. garnitury, ceramik\u0119, wyroby ze szk\u0142a, kryszta\u0142y czy nawet produkty wy\u017cszej techniki na zagranicznych licencjach. Mieli\u015bmy te\u017c dobrze zorganizowany rynek realizowania zagranicznych inwestycji budowy dr\u00f3g, most\u00f3w, r\u00f3\u017cnych budowli, nawet elektrowni. Mieli\u015bmy szanse na zdobycie wielu rynk\u00f3w na takiej samej zasadzie jak Chi\u0144czycy. Pami\u0119tam, jak w USA masowo kupowano np. chi\u0144skie rowery po 95 USD, gdy ameryka\u0144skie kosztowa\u0142y 250 USD. Ja sam i moi ameryka\u0144scy koledzy je\u017adzili\u015bmy oczywi\u015bcie na rowerach chi\u0144skich.

Co trzeba by\u0142o wtedy, na pocz\u0105tku lat 90., zrobi\u0107?<\/strong><\/p>\r\n

– Przede wszystkim – tak jak S\u0142owenia – podzi\u0119kowa\u0107 Sachsowi za pomoc i stworzy\u0107 z krajowych i zagranicznych polskich fachowc\u00f3w ma\u0142\u0105 komisj\u0119 do szybkiego zaplanowania procesu transformacji. Mieli\u015bmy takich fachowc\u00f3w, ich raport opracowany w 1996 r. z udzia\u0142em prof. Zdzis\u0142awa Sadowskiego, szeroko om\u00f3wiony w mojej ksi\u0105\u017cce, \u015bwiadczy, \u017ce rozumieli, jak nale\u017cy ocali\u0107 polski przemys\u0142 od jego likwidacji i zagranicznego zaw\u0142aszczenia. Mieli\u015bmy te\u017c du\u017cy zesp\u00f3\u0142 \u015bwietnych, ju\u017c z praktyk\u0105 zagraniczn\u0105, specjalist\u00f3w od zarz\u0105dzania.
Nale\u017ca\u0142o te\u017c nie otwiera\u0107 granic na ca\u0142y zagraniczny import, a tylko na ww\u00f3z tych towar\u00f3w, kt\u00f3rych deficyt kreowa\u0142 inflacj\u0119, a wi\u0119c podstawowych produkt\u00f3w konsumpcyjnych i tych, kt\u00f3rych sami nie mogliby\u015bmy wytworzy\u0107, przede wszystkim nowoczesnych technologii. Inflacj\u0119 mo\u017cna by\u0142o pokona\u0107 metod\u0105 mocnego pobudzenia w\u0142asnej produkcji poprzez system \u0142atwego kredytu z puli pa\u0144stwowego zad\u0142u\u017cenia np. w bankach zagranicznych. Mo\u017cliwe by\u0142o te\u017c ewentualne powt\u00f3rzenie metody Grabskiego z roku 1924, kiedy by\u0142a inflacja nie setkotysi\u0119czna, ale bilionowa. Wprowadzi\u0142 on zamiast marek polsk\u0105 z\u0142ot\u00f3wk\u0119 opart\u0105 na z\u0142ocie. Mo\u017cna by\u0142o to samo zrobi\u0107, wprowadzaj\u0105c od razu now\u0105 walut\u0119, zabezpieczon\u0105 posiadan\u0105 ju\u017c miliardow\u0105 dolarow\u0105 gwarancj\u0105 Banku \u015awiatowego, a wi\u0119c opart\u0105 na dolarach ameryka\u0144skich, kt\u00f3rych – nawiasem m\u00f3wi\u0105c – by\u0142o wed\u0142ug danych i wylicze\u0144 NBP ok. 7 mld na prywatnych rachunkach bankowych, a prawdopodobnie drugie tyle schowane w domu „w skarpetkach”. By\u0142 to efekt licznych zagranicznych wyjazd\u00f3w w dekadzie Gierka. Trzeba by\u0142o te\u017c jak najszybciej zwi\u0119kszy\u0107 produkcj\u0119 \u017cywno\u015bci, a nie likwidowa\u0107 PGR-y. Trzeba by\u0142o przeprowadzi\u0107 prywatyzacj\u0119 zagrabionych przez Skarb Pa\u0144stwa przedsi\u0119biorstw. Jeste\u015bmy jedynym posocjalistycznym krajem, kt\u00f3ry nie przeprowadzi\u0142 prywatyzacji w formie zbiorowej, a ograniczy\u0142 si\u0119 do indywidualnych proces\u00f3w s\u0105dowych trwaj\u0105cych po kilkana\u015bcie lat. Mo\u017cna by\u0142o te\u017c w wi\u0119kszym stopniu pozwoli\u0107 na funkcjonowanie sp\u00f3\u0142ek pracowniczych, zamiast wyprzedawa\u0107 pa\u0144stwowe przedsi\u0119biorstwa za bezcen. Ta bezmy\u015blna prywatyzacja by\u0142a ca\u0142kowitym zaprzeczeniem idei „Solidarno\u015bci”, a najbardziej stracili na niej zwykli Polacy, cz\u0119sto w\u0142a\u015bnie ci, kt\u00f3rzy doprowadzili do upadku komunizmu.

Gdy pracowa\u0142 Pan w krajach afryka\u0144skich w misjach ONZ, zapewne nie przypuszcza\u0142 Pan, \u017ce mechanizm eksploatacji tych pa\u0144stw zostanie na tak\u0105 skal\u0119 zastosowany w Polsce?<\/strong><\/p>\r\n

– Rzeczywi\u015bcie. Po raz pierwszy do Afryki przyjecha\u0142em w grudniu 1979 roku. Pracowa\u0142em tam – z przerwami – do ko\u0144ca 1992 roku. W krajach afryka\u0144skich inwazja wielkiego kapita\u0142u rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 na pocz\u0105tku lat 80. minionego wieku. Szuka\u0142 on z jednej strony taniej si\u0142y roboczej, a z drugiej – r\u00f3\u017cnych surowc\u00f3w naturalnych. Afryka jest najbogatszym pod tym wzgl\u0119dem kontynentem \u015bwiata. Wyst\u0119puj\u0105 tam z\u0142o\u017ca z\u0142ota, uranu, ropy naftowej itd. Powszechnym zjawiskiem jest jednak nie najlepszy poziom kwalifikacji kadr zarz\u0105dzaj\u0105cych, kt\u00f3re cechuje jednocze\u015bnie ch\u0119\u0107 szybkiego wzbogacenia si\u0119, dodatkowo stymulowana filmami pokazuj\u0105cymi bogactwo kraj\u00f3w zachodnich. Gdy do takiego biednego kraju przyje\u017cd\u017ca\u0142 wi\u0119c bogaty zachodni biznesmen rozdaj\u0105cy \u0142ap\u00f3wki, bardzo \u0142atwo „przekonywa\u0142” miejscowe w\u0142adze do sprzeda\u017cy za p\u00f3\u0142 ceny np. kopalni cynku czy miedzi. W ten spos\u00f3b rozpoczyna\u0142 si\u0119 proces rekolonizacji kraj\u00f3w afryka\u0144skich. Podobny proces rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w Polsce. Niedawno ujawniono, \u017ce sam niemiecki koncern Siemens da\u0142 w ci\u0105gu ostatnich kilkunastu lat miliardy euro (w r\u00f3\u017cnej walucie) \u0142ap\u00f3wek w r\u00f3\u017cnych krajach. Jak wiele z nich zap\u0142acono w Polsce?

Mimo to obecne w\u0142adze i zwolennicy „terapii szokowej” przekonuj\u0105, \u017ce nasz kraj osi\u0105gn\u0105\u0142… wielki sukces przez ostatnie 20 – z g\u00f3r\u0105 – lat…<\/strong><\/p>\r\n

– Rzeczywi\u015bcie w Polsce wiele zmieni\u0142o si\u0119 na plus. Dzi\u015b polskie miasta, a tak\u017ce wioski, s\u0105 o wiele bardziej zadbane ni\u017c w okresie PRL. Ekonomiczna kolonizacja bowiem nie polega na tym, by zniszczy\u0107 jaki\u015b kraj, ale by go eksploatowa\u0107, a to wymaga jednak pewnego wzrostu poziomu \u017cycia. Jej efektem jest jednak sta\u0142e utrzymywanie si\u0119 dystansu w rozwoju w por\u00f3wnaniu do kraj\u00f3w eksploatuj\u0105cych. Wida\u0107 to m.in. w zarobkach pracownik\u00f3w. W Polsce pracownicy zarabiaj\u0105 nadal kilka razy mniej ni\u017c ludzie zatrudnieni w tych samych firmach, na tym samym stanowisku w krajach zachodnich, przy czym ceny wielu produkt\u00f3w s\u0105 u nas nawet wy\u017csze ni\u017c w krajach zachodnich, zw\u0142aszcza towary luksusowe. Na przyk\u0142ad te same francuskie garnitury m\u0119skie kosztuj\u0105 wi\u0119cej w Warszawie ni\u017c w Pary\u017cu. Za\u015b w Stanach Zjednoczonych ceny wielu urz\u0105dze\u0144 elektronicznych s\u0105 ni\u017csze ni\u017c u nas.<\/p>\r\n

Niestety, w takiej sytuacji nie ma mo\u017cliwo\u015bci ostatecznego zr\u00f3wnania poziomu \u017cycia mi\u0119dzy krajem skolonizowanym a kolonizuj\u0105cym. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce tempo wzrostu gospodarczego np. w Niemczech [3,6 proc. w 2010 r. – przyp. red.] jest niewiele mniejsze ni\u017c w Polsce [3,9 proc. w 2010 r.], przy czym wzrost o 1 punkt procentowy w Niemczech przek\u0142ada si\u0119 na znacznie wi\u0119ksz\u0105 warto\u015b\u0107 ni\u017c w Polsce [warto\u015b\u0107 PKB RFN w 2010 r. wynios\u0142a 3,2 bln USD, a w Polsce – 469 mld]. Ponadto wed\u0142ug ostatnich danych w Niemczech bezrobocie wynosi 6,3 proc., a w Polsce – 13,3 procent. Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 PKB Polski to nie jest tak naprawd\u0119 nasz doch\u00f3d. Je\u015bli bowiem trafne s\u0105 wyliczenia z naszego bilansu p\u0142atniczego, \u017ce \u015brednio ok. 100 mld z\u0142 rocznie jest wyprowadzanych z Polski przez zagraniczne firmy dzia\u0142aj\u0105ce w naszym kraju, to znaczy, \u017ce przez 21 lat nie zainwestowano tych pieni\u0119dzy w Polsce. W Kanadzie istnieje zasada, \u017ce okre\u015blona cz\u0119\u015b\u0107 zysku zagranicznego przedsi\u0119biorstwa musi by\u0107 inwestowana przez dane przedsi\u0119biorstwo w\u0142a\u015bnie w Kanadzie.

Obala Pan te\u017c mit, \u017ce kapita\u0142 nie ma narodowo\u015bci, i nie ma znaczenia, kto jest w Polsce w\u0142a\u015bcicielem firm. Jak struktura ich w\u0142asno\u015bci odbija si\u0119 na rozwoju kraju i dochodach pa\u0144stwa?<\/strong><\/p>\r\n

– Je\u015bli przeanalizujemy dane na temat kapita\u0142u bankowego, to jasne oka\u017ce si\u0119, \u017ce kraje dziel\u0105 si\u0119 na pa\u0144stwa uzale\u017cnione od innych i kraje, od kt\u00f3rych inne s\u0105 zale\u017cne. Wiele m\u00f3wi pod tym wzgl\u0119dem liczba zagranicznych bank\u00f3w w poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stwach. W Niemczech ten udzia\u0142 wynosi 5 procent, we Francji i Holandii – 10 proc., we W\u0142oszech – 9 proc., w Danii – 19, a w Austrii – 21. Tymczasem ca\u0142kowicie odwrotny jest ten stosunek w krajach postkomunistycznych.<\/p>\r\n

W Albanii wynosi on 93 proc., w Czechach – 96 proc., na W\u0119grzech – 94 proc., a w Polsce – 88 procent. Nawet w Ameryce Po\u0142udniowej ten udzia\u0142 jest o wiele mniejszy, w Argentynie wynosi 25 proc., w Boliwii – 38 proc., a w Chile – 32 procent. Warto te\u017c poda\u0107 przyk\u0142ad innych pa\u0144stw rozwijaj\u0105cych si\u0119. W Indiach np. zagraniczne banki maj\u0105 5-procentowy udzia\u0142 w rynku finansowym, w Turcji – 4, a w Chinach… 0 procent. Trzeba bowiem wiedzie\u0107, \u017ce s\u0105 dwie najbardziej dochodowe dziedziny prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej: bankowo\u015b\u0107 i wielki handel, okre\u015blane jako „z\u0142ote jab\u0142ka”. Obie te dziedziny zosta\u0142y w Polsce prawie ca\u0142kowicie opanowane przez kapita\u0142 zagraniczny. Podobnie na 100 najwi\u0119kszych przedsi\u0119biorstw jest tylko 17 polskich. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 doj\u015bcia w krajach eksploatowanych do poziomu \u017cycia w krajach eksploatuj\u0105cych, a takim s\u0105 w stosunku do Polski przede wszystkim Niemcy, jest nierealna.

Na ile pozostawienie najwa\u017cniejszych dla polskiej gospodarki firm w naszych r\u0119kach pomog\u0142oby dzi\u015b przyspieszy\u0107 rozw\u00f3j naszego kraju?<\/strong><\/p>\r\n

– Polska w ostatnich latach PRL zajmowa\u0142a 12. pozycj\u0119 na \u015bwiecie pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci produkcji przemys\u0142owej (nie myli\u0107 z dochodem narodowym). Gdyby wi\u0119c przemiany w Polsce zosta\u0142y przeprowadzone w spos\u00f3b racjonalny, np. z wykorzystaniem koncepcji kanadyjskich, dzi\u015b nasz kraj m\u00f3g\u0142by by\u0107 w o wiele lepszej sytuacji. Przecie\u017c cz\u0119\u015b\u0107 firm mo\u017cna by\u0142o przeznaczy\u0107 do prywatyzacji publicznej, dzi\u0119ki czemu Polacy staliby si\u0119 w wi\u0119kszym stopniu ni\u017c dzi\u015b w\u0142a\u015bcicielami pa\u0144stwowych jeszcze wtedy firm, co mog\u0142oby uratowa\u0107 wiele z nich. Wed\u0142ug danych NBP, Polacy w 1989 r. mieli 7 mld USD oszcz\u0119dno\u015bci na bankowych rachunkach, prawdopodobnie drugie tyle przechowywali w domach. Oczywi\u015bcie, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 firm mo\u017cna by\u0142o sprzeda\u0107 kapita\u0142owi zagranicznemu, ale w taki spos\u00f3b, by uniemo\u017cliwi\u0107 wrogie przej\u0119cie, to znaczy jego likwidacj\u0119 lub zmarginalizowanie jego produkcji po zakupie dla likwidacji konkurencji. Poza tym powtarzam: zbyt restrykcyjna polityka w stosunku do pa\u0144stwowych przedsi\u0119biorstw doprowadza\u0142a do bankructwa lub do daleko id\u0105cego obni\u017cenia warto\u015bci przedsi\u0119biorstwa, dlatego p\u00f3\u017aniej niezwykle tanio sprzedawanego. By\u0142a to elementarnie b\u0142\u0119dna polityka, a raczej brak polityki zgodnie z akceptowan\u0105 zasad\u0105 neoliberalizmu, \u017ce rynek sam si\u0119 reguluje. Ta postawa ju\u017c po 6 latach sprawi\u0142a – jak to mo\u017cna wyczyta\u0107 w raporcie zespo\u0142u fachowc\u00f3w z udzia\u0142em wybitnego ekonomisty prezesa Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego prof. Zdzis\u0142awa Sadowskiego – \u017ce „najcenniejsze segmenty rynku, najbardziej op\u0142acalne i charakteryzuj\u0105ce si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 dynamik\u0105 popytu, a tym samym najbardziej dynamizuj\u0105ce ca\u0142\u0105 gospodark\u0119, zosta\u0142y ca\u0142kowicie opanowane przez firmy zagraniczne, a krajowe przemys\u0142y przesta\u0142y w tych dziedzinach istnie\u0107”.

Czy obecny kryzys finans\u00f3w pa\u0144stwa i zad\u0142u\u017cenie Polski to skutki w\u0142a\u015bnie z\u0142ych przekszta\u0142ce\u0144 w Polsce, czy – jak twierdz\u0105 politycy – jedynie kryzysu \u015bwiatowego?<\/strong><\/p>\r\n

– Podstawowym problemem Polski jest sta\u0142y, narastaj\u0105cy od ponad 20 lat deficyt finans\u00f3w publicznych, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do obecnego zad\u0142u\u017cenia. Wynika\u0142o to z wielu przyczyn: z ujemnego bilansu handlu zagranicznego, z akceptacji corocznego bud\u017cetu pa\u0144stwa z paroprocentowym deficytem, a tak\u017ce z nies\u0142ychanego wzrostu liczby pracownik\u00f3w administracji. Na przyk\u0142ad centralna administracja wzros\u0142a od 1990 r. z 46 tys. pracownik\u00f3w do 133 tys. w roku 2010. Ca\u0142kowicie niepotrzebnie wprowadzono np. powiaty ziemskie. W Polsce wci\u0105\u017c funkcjonuje te\u017c co\u015b niespotykanego na \u015bwiecie – dwa urz\u0119dy wojew\u00f3dzkie: jeden samorz\u0105dowy (marsza\u0142ek wojew\u00f3dztwa) i drugi centralny (wojewoda jako przedstawiciel rz\u0105du w terenie). W \u015bwiatowych demokracjach wysokie stanowiska pa\u0144stwowej w\u0142adzy terenowej s\u0105 wybieralne, np. w USA nawet gubernator stanowy, tak samo jak u nas starosta. Moim zdaniem, obecnie w Polsce nale\u017ca\u0142oby dokona\u0107 radykalnej reformy administracji, przez pozaurz\u0119dniczy, nie polityczny, ale fachowy zesp\u00f3\u0142, tak jak zrobi\u0142a np. Kanada w 1966 roku.

Dlaczego mimo tak gigantycznej administracji w Polsce przez ponad 20 lat nie zbudowano nawet jednej ca\u0142ej linii autostrady, koleje s\u0105 niemal w stanie rozk\u0142adu, nie wspominaj\u0105c o s\u0142u\u017cbie zdrowia?<\/strong><\/p>\r\n

– Poniewa\u017c jednocze\u015bnie do pracy rekrutuje si\u0119 bardzo cz\u0119sto osoby niekompetentne. Na Zachodzie kandydaci na stanowiska publiczne przechodz\u0105 trudne wielostopniowe kwalifikacje, kt\u00f3rych celem jest sprawdzenie ich kompetencji, a nie afiliacji partyjnych. Tymczasem obecnie mamy w wielu przypadkach, mo\u017cna nawet stwierdzi\u0107, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci na kierowniczych stanowiskach osoby niekompetentne, niemaj\u0105ce specjalistycznych kwalifikacji, np. na stanowiskach wymagaj\u0105cych wiedzy zarz\u0105dzania i ekonomii – historyk\u00f3w. Wszyscy tzw. stratedzy „Solidarno\u015bci”, obecny premier, prezydent RP s\u0105 historykami, a \u015bci\u015blej m\u00f3wi\u0105c, po prostu zawodowymi politykami, od wielu lat patrz\u0105cymi na rzeczywisto\u015b\u0107 z pozycji gier politycznych. <\/p>\r\n

Klasycznym przyk\u0142adem b\u0142\u0119dnej struktury zarz\u0105dzania publicznego jest w\u0142a\u015bnie transport. Nie jest to dziedzina aktywno\u015bci politycznej i nie powinna ona by\u0107 zarz\u0105dzana przez kolejno zmieniaj\u0105cych si\u0119 wraz z rz\u0105dz\u0105c\u0105 koalicj\u0105 ministr\u00f3w i ich partyjnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w z regu\u0142y niemaj\u0105cych, poza pozycj\u0105 polityczn\u0105, kwalifikacji fachowych. Powinna to by\u0107 czysto fachowa centralna jednostka organizacyjna kierowana przez wysokiej klasy fachowca w tej dziedzinie, maj\u0105cego bezterminow\u0105 umow\u0119 o prac\u0119. Podobna struktura powinna by\u0142a by\u0107 zastosowana w szeregu dalszych specjalno\u015bci.

Jakie Polska ma dzi\u015b szanse na wybicie si\u0119 na gospodarcz\u0105 i polityczn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\r\n

– Jedyn\u0105 obecnie nadziej\u0105 Polski jest eksploatacja na du\u017c\u0105 skal\u0119 gazu \u0142upkowego na warunkach korzystnych dla naszego kraju. Nie b\u0119dzie to \u0142atwe, zw\u0142aszcza \u017ce gigantyczny mi\u0119dzynarodowy aparat dawnego KGB z okresu Zwi\u0105zku Sowieckiego nadal dzia\u0142a w Europie. Maj\u0105 du\u017ce pieni\u0105dze i wp\u0142ywy w zachodniej Europie, a rozw\u00f3j produkcji gazu w Europie to kl\u0119ska dla Rosji. Mogliby\u015bmy te\u017c szerzej wykorzystywa\u0107 nasze ogromne zasoby w\u0119gla. Przy dzisiejszych bardzo wysokich cenach ropy – powy\u017cej 100 USD za bary\u0142k\u0119 – op\u0142acalna by\u0142aby nawet produkcja paliw z tego surowca. Jednak sytuacji Polski nie da si\u0119 zasadniczo poprawi\u0107 bez zmiany ustroju.

Jakie dok\u0142adnie zmiany ma Pan na my\u015bli?<\/strong><\/p>\r\n

– Jest bardzo du\u017co do zrobienia. Wska\u017c\u0119 jedynie na par\u0119 organizacyjnych posuni\u0119\u0107 proponowanych przeze mnie w mojej ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3ra jest jednak g\u0142\u00f3wnie po\u015bwi\u0119cona opisowi patologii, st\u0105d te\u017c propozycje usprawnienia dotycz\u0105 tylko generalnych punkt\u00f3w. Przede wszystkim trzeba zmieni\u0107 system doboru kadr kierowniczych poprzez powszechne wprowadzenie wi\u0119kszo\u015bciowej, identycznej z systemem anglosaskim ordynacji wyborczej: z wyborami w ma\u0142ych okr\u0119gach wyborczych, z zapewnieniem szerokiej powszechnej znajomo\u015bci kwalifikacji i ca\u0142ego CV ka\u017cdego kandydata. Jednocze\u015bnie nale\u017cy ograniczy\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 kandydowania do dw\u00f3ch kadencji. Nale\u017cy te\u017c wzorem 29 pa\u0144stw wprowadzi\u0107 obywatelski obowi\u0105zek g\u0142osowania do wszystkich wybieralnych instancji. By\u0107 mo\u017ce w ten spos\u00f3b zmienimy katastrofalne wyniki ankiet na temat presti\u017cu zawod\u00f3w, gdzie „polityk” z regu\u0142y mie\u015bci si\u0119 na ostatnich miejscach, a w ankietach na temat korupcji – na czo\u0142owych. Konieczna jest radykalna reforma zar\u00f3wno w\u0142adzy ustawodawczej, jak i wykonawczej. Nale\u017cy zlikwidowa\u0107 system dwuw\u0142adzy prezydenta i premiera na rzecz jednego – w stylu ameryka\u0144skim – prezydenta pe\u0142ni\u0105cego r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 premiera. Radykalnie powinno si\u0119 te\u017c zmniejszy\u0107 liczb\u0119 pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w. Nonsensownie mamy ich wi\u0119cej ni\u017c parlament ameryka\u0144ski. Nale\u017cy zredukowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c liczb\u0119 ministerstw i zbudowa\u0107 apolityczne centralne urz\u0119dy dla konkretnej fachowej dzia\u0142alno\u015bci. Generalna organizacyjna zmiana ustroju powinna doprowadzi\u0107 do fachowego kierownictwa pa\u0144stwem, likwiduj\u0105c elementy partiokracji niekompetentnych zawodowych polityk\u00f3w. Oczywi\u015bcie bogaty materia\u0142 dokumentacyjny w mojej ksi\u0105\u017cce, r\u00f3wnie\u017c analiza polityki ekonomicznej, uzasadnia ca\u0142y szereg dalszych posuni\u0119\u0107 reformatorskich, bez kt\u00f3rych nie mamy szans na cho\u0107by cz\u0119\u015bciowe zmniejszenie wysokiego wska\u017anika bezrobocia i by\u0107 mo\u017ce doprowadzenie do powrotu cho\u0107by cz\u0119\u015bci ju\u017c zadomowionej na obczy\u017anie naszej ponadmilionowej emigracji.

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z prof. Witoldem Kie\u017cunem, teoretykiem zarz\u0105dzania, wyk\u0142adowc\u0105 Akademii im. Leona Ko\u017ami\u0144skiego oraz uczelni zagranicznych, by\u0142ym ekspertem ONZ ds. modernizacji zarz\u0105dzania w krajach afryka\u0144skich, rozmawia Mariusz Bober W swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce pt. „Patologia transformacji” poddaje Pan druzgoc\u0105cej krytyce ostatnie 20 lat przemian ustrojowych w Polsce. \u015arodowiska komunist\u00f3w i zachodnich kapitalist\u00f3w zawar\u0142y nieformalny uk\u0142ad, rekolonializuj\u0105c Polsk\u0119? – […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92,52],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52501"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52501"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52501\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52501"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}