Niech pana Leonida Dany\u0142owycza [Kuczm\u0119] nie m\u0119czy czkawka, dzi\u015b mowa b\u0119dzie nie o zawartym w nazwie ksi\u0105\u017cki nie\u015bmiertelnym wyra\u017ceniu [chodzi o ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eUkraina to nie Rosja\u201d – red.], a o jego wsp\u00f3\u0142czesnym wariancie: Ukraina – nie Polska. Cho\u0107, na pierwszy rzut oka, jeste\u015bmy do siebie podobni.<\/p>\r\n
Idziesz ulic\u0105 w Warszawie czy Lublinie: sami swoi – wizualnie Polacy nie r\u00f3\u017cn\u0105 si\u0119 zbytnio od nas. Rozumie si\u0119 sam zauwa\u017casz r\u00f3\u017cnic\u0119, ale by si\u0119 upewni\u0107, \u017ce wcale nie jeste\u015bmy sobie wcale tacy bliscy wystarczy zajrze\u0107 do najbli\u017cszej ksi\u0119garni. Jest ich tu sporo, ja jednak najbardziej lubi\u0119 megaloma\u0144skie Empiki.<\/p>\r\n
Zw\u0142aszcza to pi\u0119tro na kt\u00f3rym na setkach metr\u00f3w kwadratowych ciasno pouk\u0142adano monografie, albumy i encyklopedie historyczne. P\u00f3\u0142 \u017cartem m\u00f3wi\u0119 przyjacio\u0142om, \u017ce je\u015bli kiedy\u015b trzeba b\u0119dzie si\u0119 postara\u0107 o azyl polityczny – to warto to zrobi\u0107 w\u0142a\u015bnie tu, w ksi\u0119garni.<\/p>\r\n
W Polsce ukazuje si\u0119 nie du\u017co, a bardzo du\u017co ksi\u0105\u017cek. Szczeg\u00f3lnie z historii XX wieku. Przypuszczam, i\u017c jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych przyczyn w zr\u00f3\u017cnicowaniu historii oraz wsp\u00f3\u0142czesnego stanu obu narod\u00f3w jest stosunek do czytania.<\/p>\r\n
Ukraina to terytorium dwa razy wi\u0119ksze ni\u017c Polska, Ukrai\u0144c\u00f3w jest r\u00f3wnie\u017c wi\u0119cej, ale ju\u017c nie z tak bardzo – jedynie o 15 proc. Ale pod innymi wzgl\u0119dami: PKB, bogactwo narodowe, poziom szcz\u0119\u015bcia, ambicje geopolityczne, oraz poziom zdobyczy kulturalnych i intelektualnych u s\u0105siad\u00f3w jest znacznie wy\u017cszy.<\/p>\r\n
U nas bestseller to ksi\u0105\u017cka, jaka ukaza\u0142a si\u0119 w nak\u0142adzie tysi\u0105ca – dw\u00f3ch egzemplarzy sprzedanych przez wydawc\u0119 w przeci\u0105gu roku, i doczeka\u0142a si\u0119 kilku niezbyt udanych napr\u0119dce napisanych recenzji, kt\u00f3re zazwyczaj pojawia\u0142y si\u0119 w specjalistycznych czasopismach o niewielkim nak\u0142adzie.<\/p>\r\n
Dla Polak\u00f3w – to ksi\u0105\u017cka o nak\u0142adzie dziesi\u0105tek tysi\u0119cy sztuk, recenzje na \u0142amach Gazety Wyborczej, oraz om\u00f3wienia z kontynuacj\u0105, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o rozmowach w eterze.<\/p>\r\n
Oczywi\u015bcie tamtejsi intelektuali\u015bci, nauczyciele, wydawcy i\u2026 politycy te\u017c na ca\u0142y g\u0142os alarmuj\u0105 o katastrofie humanistycznej, zmniejszeniu si\u0119 nak\u0142ad\u00f3w i staracie zainteresowania spu\u015bcizn\u0105 Gutenberga. Ale. Poczujcie r\u00f3\u017cnic\u0119.<\/p>\r\n
Jeszcze bardziej uderza i – nie b\u0119d\u0119 ukrywa\u0142 – wstyd za ojczyzn\u0119, gdy stoisz przed kioskiem lub b\u0142\u0105kasz si\u0119 mi\u0119dzy p\u00f3\u0142kami w tym wspomnianym Empiku. W ostatnim wypadku nie jest to metafora.<\/p>\r\n
Gazet i czasopism w Polsce wydaje si\u0119 tak wiele, \u017ce w ksi\u0119garniach maj\u0105 wyznaczone osobne miejsce – setki metr\u00f3w p\u00f3\u0142ek. To prawdziwa uczta dla duszy: we\u017acie pod uwag\u0119 kt\u00f3r\u0105kolwiek z nisz zainteresowa\u0144 czytelnik\u00f3w: kulinarn\u0105, muzyczn\u0105, historyczn\u0105, kulturologiczn\u0105, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o politycznej czy biznesowej; wszystko to przedstawiono w dziesi\u0105tkach pozycji.<\/p>\r\n
Mnie na przyk\u0142ad interesuje historia, nie b\u0119d\u0119 wspomina\u0142 o specjalistycznych wydawnictwach dla naukowc\u00f3w czy o w\u0105sko tematycznych jak np. archeologiczne. Trzy minuty i ju\u017c mam w r\u0119kach miesi\u0119czniki \u201eFocus historia\u201d, Newsweek Historia\u201d, \u201eHistory revue\u201d, \u201e\u015awiat Wiedzy\u201d, \u201eM\u00f3wi\u0105 Wieki\u201d, wydanie specjalne tygodnika \u201ePolityka\u201d o historii Arab\u00f3w\u2026 Mowa o tym co zobaczy\u0142em i kupi\u0142em, nie wykluczam \u017ce naukowo- popularnych czasopism dotycz\u0105cych historii jest znacznie wi\u0119cej. Podsumujmy, sze\u015b\u0107 polskich czasopism, a ile podobnych mamy na Ukrainie? Zero.<\/p>\r\n
Od specjalistycznych wyda\u0144 do czasopism og\u00f3lnych. Te ostatnie nazywaj\u0105 w Polsce \u201etygodnikami opinii\u201d. Jest ich oko\u0142o dziesi\u0119ciu, ale format podobny do nich maj\u0105 tak\u017ce ilustrowane tygodniki katolickie na kszta\u0142t \u201eGo\u015bcia Niedzielnego\u201d czy \u201eNiedzieli\u201d, kt\u00f3rym dzi\u015b nie po\u015bwi\u0119cimy – to fenomen zas\u0142uguj\u0105cy na osobn\u0105 rozmow\u0119.<\/p>\r\n
Liderem \u201etygodnik\u00f3w opinii\u201d ju\u017c wiele lat pozostaje gazeta \u201ePolityka\u201d, kt\u00f3ra ukazuje si\u0119 od 1959 roku i jest jednym z niewielu relikt\u00f3w PRL-u jaki znalaz\u0142 miejsce w nowej wolnej Polsce. To lewicowo-liberalny tygodnik, o najwi\u0119kszym dzi\u015b nak\u0142adzie 135 tysi\u0119cy egzemplarzy. Do kryzysu 2006 roku jego \u015bredni nak\u0142ad stanowi\u0142 niemal 171 tys.<\/p>\r\n
Drugie miejsce zajmuje – tegoroczny debiutant \u201eUwa\u017cam Rze\u201d. Za\u0142o\u017cona w lutym 2011 roku przez dziennikarzy znanej prawicowej gazety \u201eRzeczpospolita\u201d. Prowadzi ona czytelnika w kierunku liberalno- konserwatywnym. Przedstawia si\u0119 jako \u201etygodnik niepokornych autor\u00f3w\u201d. Jego sukces jest fantastyczny! W ci\u0105gu p\u00f3\u0142 roku nak\u0142ad [chodzi o ilo\u015b\u0107 sprzedanych egzemplarzy – red.] osi\u0105gn\u0105\u0142 poziom 132 tys. egzemplarzy, co na razie daje drugie po \u201ePolityce\u201d miejsce [obecnie „Uwa\u017cam Rze” sprzedaje wi\u0119cej egzemplarzy ni\u017c \u201ePolityka\u201d – red.].<\/p>\r\n
By\u0142y wieloletni lider pod wzgl\u0119dem nak\u0142adu i wska\u017anik\u00f3w finansowych \u201eWprost\u201d zajmuje dzi\u015b trzecie miejsce – 117 tys. tygodniowo (pi\u0119\u0107 lat temu by\u0142o to 148 tys.). Nast\u0119pny w kolejce jest \u201eNewsweek Polska\u201d (112 tys.). Sz\u00f3stk\u0119 lider\u00f3w zamykaj\u0105 kolejno tygodniki \u201ePrzekr\u00f3j\u201d i \u201ePrzegl\u0105d\u201d, kt\u00f3re maj\u0105 odpowiednio po 41 i 20 tys. czytelnik\u00f3w.<\/p>\r\n
Wydawcy [ukrai\u0144skich tygodnik\u00f3w] \u201eKorrespondenta\u201d, \u201eUkrai\u0144skiego Tygodnia\u201d, \u201eFokusa\u201d mog\u0105 jedynie marzy\u0107 o takich nak\u0142adach.<\/p>\r\n
Nie powiedzia\u0142bym, \u017ce nasi redaktorzy, fotografowie czy dziennikarze s\u0105 mniej wprawni. Problem tkwi w spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3re nie czyta. Nie potrzebuje profesjonalnej analitycznej informacji, reporta\u017cy, bada\u0144, sonda\u017cy, zadowalaj\u0105c si\u0119 sieczk\u0105 wiadomo\u015bci telewizyjnych. \u00a0<\/p>\r\n
Jeszcze bardziej uderza r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy Ukrai\u0144cami i Polakami odno\u015bnie gazety codziennej. U nas dzienniki niemal wymar\u0142y b\u0105d\u017a wymr\u0105 w ci\u0105gu najbli\u017cszych lat.<\/p>\r\n
Nawet liderzy – gazety \u201eSiegodnia\u201d, \u201eKomsomolska Prawda\u201d, \u201eFakty i Kommentarii\u201d, \u201eUkraina Mo\u0142oda\u201d – prze\u017cywaj\u0105 nie najlepsze czasy. Coraz rzadziej mo\u017cna zobaczy\u0107 w metrze cz\u0142owieka trzymaj\u0105cego w r\u0119ku \u015bwie\u017c\u0105 gazet\u0119. Wewn\u0119trzne informacje m\u00f3wi\u0105 o tym, \u017ce zadeklarowane nak\u0142ady s\u0105 znacznie zawy\u017cane. Niestety, liczb tych nie mo\u017cna nijak sprawdzi\u0107 – system certyfikacji nie istnieje.<\/p>\r\n
W Polsce gazety codzienne te\u017c trac\u0105 czytelnik\u00f3w, a ich wydawcy pieni\u0105dze. Wsz\u0119dzie to samo. Prasa drukowana ust\u0119puje miejsca Internetowi i Telewizji. Niby tak samo jak i u nas. R\u00f3\u017cnica tkwi jednak w tym, i\u017c na polskim rynku jest pi\u0119\u0107 gazet o nak\u0142adzie od 100 tys. wzwy\u017c.<\/p>\r\n
S\u0105 to zar\u00f3wno powa\u017cne gazety jak: \u201eDziennik Gazeta Prawna\u201d, \u201eRzeczpospolita\u201d, legendarna \u201eGazeta Wyborcza\u201d (308 tys. – \u015bredni dzienny nak\u0142ad!), jak r\u00f3wnie\u017c tabloidy \u201eSuper Ekspress\u201d i \u201eFakt Gazeta Codzienna\u201d ( 400 tys!).<\/p>\r\n
Jak to mo\u017cliwe, \u017ce Polak\u00f3w jest mniej ni\u017c Ukrai\u0144c\u00f3w, a maj\u0105 kilkakrotnie wi\u0119ksze nak\u0142ady gazet i tygodnik\u00f3w? Problemem nie s\u0105 pieni\u0105dze. \u015aredni warszawianin nie jest bogatszy od kijowianina.\u00a0<\/p>\r\n
Problem tkwi w kulturze spo\u0142ecze\u0144stwa. Czytanie jest w Polsce potrzeb\u0105 kulturaln\u0105 – nie raz widzia\u0142em jak cz\u0142owiek o niskim statusie spo\u0142ecznym kupowa\u0142 rano kaw\u0119 i gazet\u0119 – taka tradycja, bo.<\/p>\r\n
\u201eBurdel w g\u0142owach, nie w kiblu\u201d – Bu\u0142hakowska tradycja jest wiecznie \u017cywa [cytat z powie\u015bci \u201ePsie serce\u201d Michai\u0142a Bu\u0142hakowa – red.].<\/p>\r\n
Wachtang Kipiani<\/strong><\/em><\/p>\r\n Autor jest ukrai\u0144skim dziennikarzem, redaktorem naczelnym portalu \u201eHistoryczna Prawda\u201d (istpravda.com.ua).<\/p>\r\n