{"id":51915,"date":"2012-02-14T23:12:32","date_gmt":"2012-02-15T04:12:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=51915"},"modified":"2012-02-14T23:12:32","modified_gmt":"2012-02-15T04:12:32","slug":"krotka-historia-agenta-z-polska-w-tle-leszek-pietrzak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=51915","title":{"rendered":"Kr\u00f3tka historia Agenta z Polsk\u0105 w tle – Leszek Pietrzak<\/em>"},"content":{"rendered":"

Od wielu lat jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w debaty publicznej w Polsce s\u0105 agenci. S\u0142owo to pomimo, \u017ce ma wiele znacze\u0144, w wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zyku Polak\u00f3w nabra\u0142o negatywnego \u0142adunku. W \u015bwiadomo\u015bci znacznej cz\u0119\u015bci polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa agent nie jest okre\u015bleniem osoby wci\u0105gni\u0119tej\u00a0 w spos\u00f3b tajny do wsp\u00f3\u0142pracy z wywiadem. To mog\u0142oby by\u0107 jeszcze widziane pozytywnie, o ile ten wywiad pracowa\u0142by na rzecz\u00a0 polskiego pa\u0144stwa.<\/strong><\/p>\r\n

Rzadko te\u017c\u00a0 agent kojarzony jest ze wsp\u00f3\u0142prac\u0105\u00a0 z wywiadem obcego pa\u0144stwa. W tym przypadku znacznie bardziej popularnym i od dawna zadomowionym s\u0142owem jest szpieg. Szpieg w odczuciu spo\u0142ecznym\u00a0 jest zazwyczaj kim\u015b obcym, kto raczej\u00a0 nie chce mie\u0107 za wiele wsp\u00f3lnego z pa\u0144stwem kt\u00f3re szpieguje. W zasadzie szpieg to dla Polak\u00f3w zdrajca i w przekonaniu wi\u0119kszo\u015bci takim powinien pozosta\u0107. Jego negatywny stereotyp\u00a0 zosta\u0142 spo\u0142ecznie utrwalony w okresie PRL, kiedy re\u017cimowe media co jaki\u015b czas karmi\u0142y nas informacjami o uj\u0119ciu gro\u017anego szpiega, zdradzaj\u0105cego\u00a0 socjalistyczn\u0105 ojczyzn\u0119. I tak mieli\u015bmy szpiega Paw\u0142owskiego, Kukli\u0144skiego i wielu innych. Ich zdrada\u00a0 w oczach w\u0142adzy by\u0142a tak wielka, \u017ce ogrom jej szkody przynajmniej na jaki\u015b czas m\u00f3g\u0142 skutecznie odci\u0105ga\u0107 Polak\u00f3w od bardziej przyziemnych problem\u00f3w jakie ich na co dzie\u0144 dotyka\u0142y w socjalistycznym pa\u0144stwie. A by\u0142o ich przecie\u017c niema\u0142o: niedobory towar\u00f3w, wzrost cen podstawowych artyku\u0142\u00f3w konsumpcyjnych, czy niezaspokojone\u00a0 potrzeby mieszkaniowe klasy robotniczej.<\/p>\r\n

W\u0142a\u015bciwie jednak\u00a0 agent wszed\u0142 do powszechnego j\u0119zyka Polak\u00f3w dopiero po roku 1989<\/strong>, kiedy szumnie dokonali\u015bmy zmiany ustroju z socjalistycznego na kapitalistyczny. S\u0142owo to najszybciej zadomowi\u0142o si\u0119 w j\u0119zyku elit politycznych. Im cz\u0119\u015bciej by\u0142o u\u017cywane przez polityk\u00f3w, tym cz\u0119\u015bciej pos\u0142ugiwa\u0142y si\u0119 nim media serwuj\u0105c je w swoim przekazie\u00a0 polskiemu spo\u0142ecze\u0144stwu. Agent sta\u0142 si\u0119 w powszechnym przekonaniu kim\u015b, kto zdradzi\u0142 w czasach PRL, by\u0142 kim\u015b kto pracowa\u0142 dla komunistycznego pa\u0144stwa, kto donosi\u0142 komunistycznej bezpiece na wsp\u00f3\u0142obywateli. A wi\u0119c dzia\u0142a\u0142 przeciwko og\u00f3\u0142owi i m\u00f3g\u0142 potencjalnie skrzywdzi\u0107 ka\u017cdego z nas. Coraz cz\u0119\u015bciej agent\u00f3w zacz\u0119to dostrzega\u0107 w r\u00f3\u017cnych sektorach \u017cycia naszego kraju. Nic zreszta dziwnego. Agenci byli bowiem obecni w polityce i gospodarce. Tutaj cz\u0119sto postrzegano ich jako niewidzialna r\u0119k\u0119 rynku. W przekonaniu znacznej cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w ich jeszcze wi\u0119kszym grzechem by\u0142o to, \u017ce\u00a0 nie chcieli ujawni\u0107 swojej agenturalnej przesz\u0142o\u015bci w okresie PRL. Agent i agentura sta\u0142y si\u0119 synonimami u\u017cywanymi zamiennie. Agenci wyparli nawet ze s\u0142ownika polskiego tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w – kt\u00f3re to okre\u015blenie\u00a0 nigdy nie by\u0142o tak wyraziste jak agenci. Tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej Polak\u00f3w zacz\u0119li dopiero osadza\u0107 historycy IPN.<\/p>\r\n

Po roku 1989 Polska coraz\u00a0 bardziej dzieli\u0142a si\u0119 na tych, kt\u00f3rzy uwa\u017cali agent\u00f3w za przyczyn\u0119 wszelkiego z\u0142a i tych kt\u00f3rzy uwa\u017cali agent\u00f3w za wymys\u0142 swoich politycznych przeciwnik\u00f3w<\/strong>, d\u0105\u017c\u0105cych do zniszczenia wszystkich kt\u00f3rych uznawali za swoich wrog\u00f3w. Tym samym agent sta\u0142 si\u0119 w latach 90 tych \u00a0zasadniczym instrumentem opisu polskiej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\r\n

Jednak agent w wolnej Polsce to nie tylko instrument opisu\u00a0 rzeczywisto\u015bci. To nie tylko linia podzia\u0142\u00f3w politycznych zwi\u0105zanych z ujawnieniem agent\u00f3w czyli lustracj\u0105. <\/strong>III RP pomimo wielu wysi\u0142k\u00f3w, nie zredukowa\u0142a te\u017c agenta do poziomu historycznego\u00a0 upiora \u00a0schowanego \u201ew szafie PRL-u\u201d.\u00a0 Wprost przeciwnie. Agent w wolnej Polsce sta\u0142 si\u0119 form\u0105 postawy w \u017cyciu publicznym. W postawie tej niezwykle wa\u017cna by\u0142a okre\u015blona \u015bwiadomo\u015b\u0107 i stosunek do rzeczywisto\u015bci zar\u00f3wno tej przesz\u0142ej jak i tej przysz\u0142ej. Wa\u017cne by\u0142o te\u017c jego osadzenie w polskiej zbiorowo\u015bci. Agent nie by\u0142 pojedynczym osobnikiem, ale jednym z wielu osobnik\u00f3w tej samej zbiorowo\u015bci czyli agentury.<\/strong><\/p>\r\n

Agent mia\u0142 swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107, g\u0142\u0119boko zakorzeniona w PRL-u. Agent, gdy zosta\u0142\u00a0 agentem\u00a0 komunistycznej bezpieki zosta\u0142 moralnie\u00a0 z\u0142amany.<\/strong> By\u0142 zmuszony\u00a0 zgodzi\u0107\u00a0 si\u0119 lub godzi\u0142 si\u0119 dobrowolnie \u00a0na warunki \u00a0i zasady, kt\u00f3re zosta\u0142y mu narzucone lub kt\u00f3re godzi\u0142 si\u0119 przyj\u0105\u0107. St\u0105d w III RP agent sta\u0142 si\u0119 konformist\u0105, zgadzaj\u0105cym si\u0119 na wszystko, toleruj\u0105cym, rozumiej\u0105cym innych, chc\u0105cym walczy\u0107\u00a0 o prawa wielu\u00a0 lub prawie wszystkich. Agent w III RP nie lubi jednoznacznych postaw, jednoznacznych pogl\u0105d\u00f3w i zachowa\u0144, woli by\u0107 elastyczny. Czuje blisko\u015b\u0107 z innymi agentami, rozpoznaje ich, identyfikuje si\u0119 z nimi nie znaj\u0105c ich przesz\u0142o\u015bci, ale rozumiej\u0105c ich postawy.<\/strong> W zbiorowo\u015bci agent\u00f3w jest co\u015b, co stanowi o ich wzajemnej rozpoznawalno\u015bci, co\u015b co jest w gruncie rzeczy trudne do zdefiniowania, ale odczuwalne tylko przez samych agent\u00f3w. Jaki\u015b wewn\u0119trzny kod identyfikacji, czytany tylko przez nich samych. Istot\u0119 tego problemu mo\u017ce przybli\u017cy\u0107 historia pewnego osobnika znanego w swoim \u015brodowisku jako agent \u201eKocica\u201d, kt\u00f3ry\u00a0 po wydaniu\u00a0 polskiego przek\u0142adu \u201eUlissesa\u201d J.Joyca mia\u0142 powiedzie\u0107\u00a0 \u201epoznajemy si\u0119 po ulissessach\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Jednak agent w III RP to tak\u017ce kto\u015b, kto dzi\u0119ki swoim\u00a0 niejasnym uk\u0142adom wzbi\u0142 si\u0119 ponad przeci\u0119tno\u015b\u0107, kto osadzi\u0142 si\u0119 mocno w polityce, biznesie i innych sektorach pa\u0144stwa. Bardzo cz\u0119sto sw\u00f3j sukces w demokratycznej i niepodleg\u0142ej ju\u017c ojczy\u017anie osi\u0105gn\u0105\u0142 nie dzi\u0119ki wolnorynkowej konkurencji i wrodzonej przedsi\u0119biorczo\u015bci, ale dzi\u0119ki uk\u0142adom w kt\u00f3rych znalaz\u0142 si\u0119 w przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Geneza agenta<\/strong><\/p>\r\n

Narodziny agenta nast\u0105pi\u0142y jesieni\u0105 1944r. gdy instaluj\u0105ca si\u0119 na terenach Lubelszczyzny ludowa w\u0142adza, a raczej jej sowieccy pomocnicy zacz\u0119li tworzy\u0107\u00a0 zr\u0119by organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa, czyli UB.<\/strong> Tworzone w oparciu o sowieck\u0105 technologi\u0119 Urz\u0119dy Bezpiecze\u0144stwa by\u0142y od pocz\u0105tku ramieniem zbrojnym w\u0142adzy. To w\u0142a\u015bnie UB mia\u0142o pokona\u0107 wroga, czyli zbrojne podziemie i zapewni\u0107\u00a0 utrwalenie si\u0119 ludowej w\u0142adzy. \u00a0Aby jednak tego dokona\u0107 UB musia\u0142o dysponowa\u0107 odpowiedni\u0105 wiedz\u0105 o przeciwniku, a zw\u0142aszcza o jego zapleczu spo\u0142ecznym. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c UB przyst\u0105pi\u0142o do pozyskiwania tej wiedzy za pomoc\u0105\u00a0 swoich agent\u00f3w. \u201eNasadzanie agentury\u201d przez UB by\u0142o procesem , kt\u00f3ry po roku 1944 coraz g\u0142\u0119biej dotyka\u0142 polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Dzi\u0119ki agenturze uda\u0142o si\u0119\u00a0 na pocz\u0105tku\u00a0 lat 50 – tych dobi\u0107 zbrojne podziemie, zlikwidowa\u0107 ku\u0142aka, zniszczy\u0107 prywatny handel, kontrolowa\u0107 niepodzielnie \u017cycie publiczne i spo\u0142eczne. Do 1956r. nie uda\u0142o si\u0119 bezpiece jedynie \u201enasadzi\u0107\u201d agentury w ko\u015bciele katolickim, maj\u0105cym w ocenie komunistycznej w\u0142adzy szkodliwy wp\u0142yw na masy. To bowiem wymaga\u0142o od bezpieki znacznie lepszego wyszkolenia i metodycznego podej\u015bcia do tego zagadnienia.<\/p>\r\n

Dla polskiej bezpieki realnego socjalizmu agent sta\u0142 si\u0119 podstawowym instrumentem kontroli spo\u0142ecze\u0144stwa. Jedna z instrukcji operacyjnych UB z roku 1953\u00a0 m\u00f3wi\u0142a, m.in. \u017ce \u201eagent\u00a0 to tajny wsp\u00f3\u0142pracownik, kt\u00f3ry dzi\u0119ki swoim mo\u017cliwo\u015bciom i zdolno\u015bciom wykrywa i aktywnie rozpracowuje wszelk\u0105 \u00a0wrog\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107\u201d. <\/em>Oczywi\u015bcie wrog\u0105 tylko dla w\u0142adzy. <\/em>Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c komunistyczna w\u0142adza chc\u0105c utrzyma\u0107 si\u0119 u steru, musia\u0142a\u00a0 mie\u0107 olbrzymie rzesze agent\u00f3w chc\u0105cych dostarcza\u0107\u00a0 jej wszelkich informacji niezb\u0119dnych do okie\u0142znania niepokornego polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Agent informowa\u0142 o tym kto krytykuje w\u0142adze, kto uprawia ideologiczny sabota\u017c,\u00a0 kto psuje wizerunek przewodniej si\u0142y narodu, kto jest pod wp\u0142ywem \u201ekierowniczych o\u015brodk\u00f3w klerykalnych<\/em>\u201d, kto w og\u00f3le jest wrogiem socjalistycznej ojczyzny i jej sojuszy z bratnimi krajami, cho\u0107by nawet by\u0142 obywatelem Piszczykiem skrycie demonstruj\u0105cym sw\u00f3j op\u00f3r\u00a0 wobec socjalizmu w\u00a0 publicznym szalecie.<\/p>\r\n

Po roku 1956 ilo\u015b\u0107 agent\u00f3w zacz\u0119to zamienia\u0107 na jako\u015b\u0107. Ju\u017c nie wszyscy, ale przede wszystkim warto\u015bciowi. St\u0105d zacz\u0119to przywi\u0105zywa\u0107 wag\u0119 do wykszta\u0142cenia agenta, jego zawodowego usytuowania, mo\u017cliwo\u015bci dostarczenia cennych informacji\u00a0 dla nowej mutacji\u00a0 bezpieki czyli SB. Liczba agent\u00f3w znacznie zmala\u0142a, ju\u017c nie mogli agentami by\u0107 wszyscy, kt\u00f3rzy si\u0119 nawin\u0119li. SB mia\u0142o ju\u017c wystarczaj\u0105co agent\u00f3w na wsi i ma\u0142ych miasteczkach. Teraz chodzi\u0142o o kr\u0119gi spo\u0142eczne i zawodowe znacznie wa\u017cniejsze\u00a0 z perspektywy funkcjonowania komunistycznej w\u0142adzy. Coraz cz\u0119\u015bciej agentami zostawali zatem inteligenci, ksi\u0119\u017ca, tw\u00f3rcy kultury, czyli ludzie mog\u0105cy mie\u0107 wp\u0142yw na \u015bwiadomo\u015b\u0107 innych. Dla SB wa\u017cna by\u0142a r\u00f3wnie\u017c m\u0142odzie\u017c studencka – tutaj mo\u017cna\u00a0 by\u0142o pozyska\u0107 \u201eperspektywicznego\u201d agenta, czyli takiego, kt\u00f3ry dzi\u0119ki\u00a0 odpowiedniemu wsparciu mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci zyska\u0107 du\u017ce mo\u017cliwo\u015bci informacyjne.<\/p>\r\n

W oczach SB za ekskluzywn\u0105\u00a0 by\u0142a praca z agentami w Ko\u015bciele.<\/strong> To by\u0142 zupe\u0142nie\u00a0 inny poziom\u00a0 ni\u017c\u00a0 poziom agentury robotniczo – ch\u0142opskiej. A poza tym znacznie wi\u0119cej punkt\u00f3w w karierze \u00a0bezpieczniackiej i w zwi\u0105zku z tym szybsze awanse w SB-eckiej strukturze. W ten w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b\u00a0 narodzi\u0142y si\u0119 m.in. postacie \u201eTeologa\u201d, \u201eFilozofa\u201d, \u201eGreya\u201d i wielu innych wybitnych agent\u00f3w. \u00a0Gdy w latach 70 – tych zacz\u0119\u0142a si\u0119 w Polsce rodzi\u0107 demokratyczna opozycja, coraz\u00a0 bardziej liczyli si\u0119 agenci mog\u0105cy mie\u0107 dost\u0119p do opozycyjnych grup i jej poszczeg\u00f3lnych lider\u00f3w. Z tej perspektywy\u00a0 niezwykle wa\u017cni\u00a0 byli agenci w \u015brodowiskach studenckich. To w\u0142a\u015bnie wtedy\u00a0 narodzi\u0142y si\u0119 kariery niezwykle wa\u017cnych agent\u00f3w jak \u201eKetaman\u201d\u00a0 i\u00a0 \u201eMonika\u201d\u00a0 dzia\u0142aj\u0105cych\u00a0 w \u015brodowisku krakowskiego SKS -u.\u00a0 Gdy w ko\u0144cu lat 70 – tych\u00a0\u00a0 na Wybrze\u017cu zacz\u0119to tworzy\u0107 Wolne Zwi\u0105zki Zawodowe (WZZ), SB uzna\u0142a to za niezwykle gro\u017ane wydarzenie w perspektywie\u00a0 konieczno\u015bci obrony panuj\u0105cego ustroju. W tym kontek\u015bcie agent – robotnik znowu wr\u00f3ci\u0142 do\u00a0 bezpieczniackich \u0142ask. A je\u015bli by\u0142 to agent – zwi\u0105zkowiec to m\u00f3g\u0142 by\u0107 dla SB na wag\u0119 z\u0142ota. Mo\u017cna by\u0142o bowiem budowa\u0107 wp\u0142ywy zwi\u0105zkowe, podejmowa\u0107 operacyjn\u0105\u00a0 gr\u0119, destabilizowa\u0107 zwi\u0105zkowe struktury. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cne dla SB by\u0142o to, gdy w sierpniu 1980r. zacz\u0119\u0142a si\u0119 tworzy\u0107 NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d i jej struktury w zak\u0142adach pracy ca\u0142ej Polski. SB szuka\u0142a w\u00f3wczas przys\u0142owiowych \u201eBolk\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy zgodzili by si\u0119\u00a0 podj\u0105\u0107 z powrotem trudnej misji w walce z socjalistycznym wrogiem. Dzi\u0119ki agentom\u00a0 w strukturach zwi\u0105zkowych mo\u017cna by\u0142o zyska\u0107\u00a0 bardzo wiele,\u00a0 czego przyk\u0142adem by\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 agenta \u201eGra\u017cyna\u201d czyli Eligiusza Naszkowskiego\u00a0 – przewodnicz\u0105cego ZR Pi\u0142a NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\r\n

Wprowadzenie stanu wojennego zmieni\u0142o pozycje agent\u00f3w. <\/strong>Ich mo\u017cliwo\u015bci operacyjne znacznie zmala\u0142y. Dzia\u0142acze\u00a0 podziemnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d si\u0142\u0105 rzeczy zmuszeni zostali do wi\u0119kszej konspiracji i ostro\u017cno\u015bci przed agentami w swoim gronie. Jednak \u00a0nie uchroni\u0142o ich to ca\u0142kowicie przed skutkami pracy SB-ckiej agentury. Aresztowania – ukrywaj\u0105cych si\u0119 opozycjonist\u00f3w, wpadki podziemnych drukarni, zatrzymania kurier\u00f3w przewo\u017c\u0105cych bibu\u0142\u0119, coraz g\u0142\u0119bsza kontrola wszelkich przejaw\u00f3w \u017cycia opozycyjnego – to by\u0142y realne skutki pracy agent\u00f3w.\u00a0 Wysp agent\u00f3w epoki stanu wojennego by\u0142 zatrwa\u017caj\u0105co du\u017cy. Dyrektywy Ministra Kiszczaka sprawia\u0142y, ze wielu SB – ek\u00f3w obs\u0142ugiwa\u0142o nawet po kilkunastu agent\u00f3w [agent\u00f3w i informator\u00f3w]. Zwolnienie z internowania, szanta\u017c, naciski psychiczne, strach o rodzin\u0119 i bliskich, paszport do wolnego \u015bwiata czy pieni\u0105dze, kt\u00f3re przy marnych zarobkach w PRL-u zawsze mog\u0142y si\u0119 przyda\u0107, rodzi\u0142y kolejnych agent\u00f3w komunistycznego pa\u0144stwa. Agentami stawali si\u0119 ludzie kt\u00f3rym coraz bardziej odbierano ich \u00a0godno\u015b\u0107 i to nie zawsze za wyg\u00f3rowan\u0105 cen\u0119. Jeden z historyk\u00f3w IPN lapidarnie problem ten uj\u0105\u0142 stwierdzaj\u0105c kiedy\u015b, ze \u201ezwykle godno\u015b\u0107 ludzk\u0105 mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107\u00a0 ju\u017c za po\u0142ow\u0119 \u015bredniej krajowej, czasem dorzucaj\u0105c paszport. I to jest przera\u017caj\u0105ca prawda\u201d. <\/em><\/p>\r\n

W\u0142adza maj\u0105c swoich agent\u00f3w nie tylko chcia\u0142a zwalcza\u0107 op\u00f3r spo\u0142eczny, ale przede wszystkim chcia\u0142a wiedzie\u0107 prawie wszystko o obywatelu. \u00a0Bez pardonu przyst\u0105pi\u0142a do ataku na ko\u015bci\u00f3\u0142 uwa\u017caj\u0105c go za zbyt niezale\u017cny, czytaj nie zinfiltrowany. Gigantycznie rozbudowany pion ko\u015bcielny SB w latach osiemdziesi\u0105tych kilkakrotnie zwi\u0119kszy\u0142 agentur\u0119 w ko\u015bciele. Ju\u017c nie tylko ksi\u0119\u017ca, zakonnicy\u00a0 ale i biskupi. Nie bez przyczyny \u017cona jednego z szef\u00f3w Departmentu IV (ko\u015bcielnego) m\u00f3wi\u0142a \u201emamy przecie\u017c swoich biskup\u00f3w\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Agent w PRL nie tylko donosi\u0142 o swoim otoczeniu. M\u00f3g\u0142 by\u0107 sprawca b\u0105d\u017a wsp\u00f3\u0142sprawc\u0105 z\u0142a najwi\u0119kszego – m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 Kainem swego brata. Agent m\u00f3g\u0142 doprowadzi\u0107 do \u015bmierci innych tak jak mia\u0142o to miejsce w \u00a0przypadku Staszka Pyjasa czy ks. Jerzego Popie\u0142uszki. \u00a0Agent w PRL pracuj\u0105c\u00a0 na rzecz SB – na pewno\u00a0 czyni\u0142 z\u0142o \u00a0i je\u015bli nawet nie\u00a0 robi\u0142 tego \u015bwiadomie to negatywne skutki jego dzia\u0142alno\u015bci zawsze dotyczy\u0142y innych ludzi. By\u0142 zatem kim\u015b kto niczym Pawko Morozow zdradza\u0142 swoich bliskich i to zazwyczaj z niskich pobudek. Zatem agent sta\u0142 si\u0119 negatywnym\u00a0 bohaterem PRL-u, kim\u015b za kim ci\u0105gn\u0119\u0142o si\u0119 pi\u0119tno judaszowych\u00a0 czyn\u00f3w.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Czas prze\u0142omu i wolnej\u00a0 Polski<\/strong><\/p>\r\n

Okr\u0105g\u0142y st\u00f3\u0142\u00a0 by\u0142\u00a0 czasem granicznym dla agent\u00f3w. Rozpocz\u0119ty w wyniku okr\u0105g\u0142ego sto\u0142u proces budowy demokracji nieuchronnie przybli\u017ca\u0142 \u00a0koniec ich agenturalnej dzia\u0142alno\u015bci. Zanim agenci przestali\u00a0 by\u0107 czynnymi agentami zd\u0105\u017cyli odegra\u0107 jeszcze istotn\u0105 rol\u0119 w dw\u00f3ch niezwykle istotnych wydarzeniach. Pierwsze z nich to wyb\u00f3r prezydenta przez tzw. Sejm Kontraktowy. Gen. Czes\u0142aw Kiszczak rzetelnie oszacowa\u0142 mo\u017cliwo\u015bci agentury w Sejmie i dzi\u0119ki temu mo\u017cliwe by\u0142o \u00a0przeg\u0142osowanie strony opozycyjnej i wyb\u00f3r na prezydenta gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Drugim wa\u017cnym wydarzenie czas\u00f3w prze\u0142omu w kt\u00f3rym uczestniczyli agenci by\u0142 proces weryfikacji SB – ek\u00f3w. Agenci w wielu konkretnych przypadkach pisemnie interweniowali u przedstawicieli lokalnych Komisji Weryfikacyjnych w sprawie weryfikacji. W przechowywanych w IPN aktach SB-k\u00f3w\u00a0 mo\u017cna znale\u017a\u0107 pisma by\u0142ych agent\u00f3w, wstawiaj\u0105cych b\u0105d\u017a daj\u0105cych \u015bwiadectwo moralno\u015bci swoim\u00a0 SB – eckim opiekunom zmuszonym przej\u015b\u0107 przez ucho igielne weryfikacji. Formalnie jednak agenci wraz ze \u015bmierci\u0105 SB w\u00a0 dniu 10 maja 1990r. (powstanie UOP) przeszli\u00a0 na agenturaln\u0105 emerytur\u0119. Nie oznacza\u0142o to jednak ca\u0142kowitego kresu ich zawodowej kariery. Wprost przeciwnie. To, \u017ce dzia\u0142aj\u0105c pocz\u0105tkowo w rozproszeniu i po r\u00f3\u017cnych stronach politycznych podzia\u0142\u00f3w byli akuszerami narodzin\u00a0 polskiej demokracji i wolnego rynku pozwoli\u0142o im zdoby\u0107 wa\u017cne miejsce w polityce, \u017cyciu gospodarczym i spo\u0142ecznym. Wst\u0119powali do partii politycznych albo je wsp\u00f3\u0142tworzyli, zostawali pos\u0142ami, ministrami, wa\u017cnymi urz\u0119dnikami, samorz\u0105dowcami, decydowali\u00a0 o prywatyzacji zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych, zak\u0142adali sp\u00f3\u0142ki handlowe, budowali wp\u0142ywy w sektorze medialnym. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c otwarcie patrzyli w przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Gdy 4 czerwca 1992r.\u00a0 minister MSW Antoni Macierewicz z odwag\u0105 sowieckiego sapera realizuj\u0105c uchwa\u0142\u0119 Sejmu ujawni\u0142 \u00a0list\u0119 agent\u00f3w pe\u0142ni\u0105cych funkcje publiczne w Polsce\u00a0 naprawd\u0119 zawrza\u0142o! Dramatycznie dzia\u0142aj\u0105cy Lech Wa\u0142\u0119sa uzna\u0142, ze spraw\u0119 trzeba wzi\u0105\u0107 w swoje r\u0119ce, zw\u0142aszcza, ze sam si\u0119\u00a0 znalaz\u0142 na tej li\u015bcie jako \u201eBolek\u201d . W efekcie doprowadzono w Sejmie do odwo\u0142ania\u00a0 rz\u0105du Jana Olszewskiego. Jednak to wydarzenie natychmiast spowodowa\u0142o bardzo ostry podzia\u0142 polskiej sceny politycznej na zwolennik\u00f3w ujawniania agent\u00f3w, czyli lustracji i zwolennik\u00f3w nie ujawniania agent\u00f3w. By\u0142 to jeden z powa\u017cniejszych spor\u00f3w jakie pojawi\u0142y si\u0119 \u00a0u pod\u0142o\u017ca budowy III RP. Po jednej stronie tego sporu znajdowa\u0142y si\u0119 drobne i sk\u0142\u00f3cone partie prawicy opowiadaj\u0105ce si\u0119 za ujawnieniem agent\u00f3w w \u017cyciu publicznym i po drugiej stronie si\u0142y polskiej lewicy, demokrat\u00f3w i libera\u0142\u00f3w dystansuj\u0105ce si\u0119 wobec ujawniania\u00a0 agent\u00f3w, oczywi\u015bcie z r\u00f3\u017cnym nat\u0119\u017ceniem i w oparciu o r\u00f3\u017cne argumenty.<\/p>\r\n

Gdy w 1992r. w\u0142adz\u0119\u00a0 przej\u0105\u0142 koalicyjny rz\u0105d Hanny Suchockiej zdystansowano si\u0119\u00a0 od PRL – wskiej przesz\u0142o\u015bci, staraj\u0105c si\u0119 patrze\u0107\u00a0 tylko w przysz\u0142o\u015b\u0107.\u00a0 Dekonspiracja\u00a0 agent\u00f3w zosta\u0142a zamkni\u0119ta w szafie. Los agent\u00f3w zosta\u0142\u00a0 \u201euratowany\u201d.\u00a0 Problem lustracji agent\u00f3w zosta\u0142 zamro\u017cony na kilka lat. Agenci mogli\u00a0 nabra\u0107 \u015bwie\u017cego oddechu, by z jeszcze wi\u0119kszym zaanga\u017cowaniem w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w\u00a0 budow\u0119 demokratycznej Polski. Swoistym guru takiej polityki by\u0142a dominuj\u0105ca na rynku medialnym Gazeta Wyborcza, na \u0142amach kt\u00f3rej \u201eKetman\u201d obwieszcza\u0142, \u017ce \u201edekomunizacja i lustracja to nowy apartheid<\/em>\u201d (\u201eGazeta Krakowska\u201d 30 XI 1992r.) a ujawnienie agent\u00f3w doprowadzi\u00a0 do \u201ewyrzucenia poza nawias prawa\u00a0 dziesi\u0105tek tysi\u0119cy ludzi<\/em>\u201d (Gazeta Wyborcza 14 II 1996). Has\u0142a wyborcze lewicy \u201ewybierzmy Przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d w istocie przekre\u015bla\u0142y ca\u0142kowicie dyskusje o przesz\u0142o\u015bci. Jednak wiedza o agentach\u00a0 nie by\u0142a\u00a0 ca\u0142kowicie odrzucana przez wszystkich przeciwnik\u00f3w\u00a0\u00a0 ich ujawniania.\u00a0 Ekskluzywno\u015b\u0107 posiadania takiej wiedzy stanowi\u0142a pokus\u0119, zw\u0142aszcza gdy dochodzi\u0142o do radykalizowania si\u0119 walki politycznej. Przekona\u0142 si\u0119 o tym w grudniu 1995r. \u00a0sam Lech Wa\u0142\u0119sa walcz\u0105c z obozem politycznym Aleksandra Kwa\u015bniewskiego w trakcie kampanii prezydenckiej. Ujawnienie rzekomego agenta \u201eOlina\u201d\u00a0 mia\u0142o by\u0107 poca\u0142unkiem \u015bmierci dla urz\u0119duj\u0105cego premiera z SLD J\u00f3zefa Oleksego.<\/p>\r\n

Po sprawie \u201eOlina\u201d zacz\u0119\u0142y jednak pojawia\u0107\u00a0 si\u0119 g\u0142osy o konieczno\u015bci rozwi\u0105zania prawnego problemu agenturalno\u015bci w \u017cyciu publicznym. Gdy jesieni\u0105\u00a0 1997r. Koalicja AWS wygra\u0142a wybory do Sejmu podj\u0119te zosta\u0142y prace nad ustaw\u0105, kt\u00f3ra regulowa\u0142aby problem ewentualnego ujawnienia agenturalno\u015bci. W ko\u0144cu w grudniu 1998r. przeforsowano ustaw\u0119 o ujawnieniu s\u0142u\u017cby, pracy b\u0105d\u017a wsp\u00f3\u0142pracy z organami bezpiecze\u0144stwa w latach 1944-1990 os\u00f3b pe\u0142ni\u0105cych funkcje publiczne<\/em> przyjmuj\u0105c za\u0142o\u017cenie, ze nowa ustawa zmuszaj\u0105c do z\u0142o\u017cenia o\u015bwiadczenia lustracyjnego zweryfikuje prawdom\u00f3wno\u015b\u0107 os\u00f3b publicznych. Do realizacji ustawy powo\u0142ano Urz\u0105d Rzecznika Interesu Publicznego maj\u0105cy sprawdza\u0107\u00a0 prawdziwo\u015b\u0107 o\u015bwiadcze\u0144 weryfikacyjnych os\u00f3b publicznych. Gdy pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 rzecznika s\u0119dzia Bogus\u0142aw Nizie\u0144ski kierowa\u0142 kolejne sprawy do S\u0105du Lustracyjnego w zwi\u0105zku ze z\u0142o\u017ceniem niezgodnego z prawd\u0105 o\u015bwiadczenia lustracyjnego opinie publiczn\u0105\u00a0 z powrotem pobudza\u0142y nowe dotychczas nieznane fakty o agentach czynnych w \u017cyciu publicznym.\u00a0 Dzia\u0142o si\u0119 tak zw\u0142aszcza w\u00f3wczas gdy po doniesieniu RIP dochodzi\u0142o do wywr\u00f3cenia prawdy na poziomie Sadu Lustracyjnego jak mia\u0142o to\u00a0 miejsce w przypadku \u201e\u015awi\u0119tego\u201d. \u00a0Bez w\u0105tpienia wymiar sprawiedliwo\u015bci nie radzi\u0142 sobie w wielu przypadkach z zebranym przez rzecznika materia\u0142em dowodowym cz\u0119stokro\u0107 karykaturalnie wypaczaj\u0105c prawd\u0119 o agentach.<\/p>\r\n

Sytuacja ulega\u0142a\u00a0 zmianie na prze\u0142omie 2000\/2001roku\u00a0 z chwil\u0105 zorganizowania si\u0119\u00a0 Instytutu Pami\u0119ci Narodowej.\u00a0 Zgromadzenie\u00a0 teczek agent\u00f3w w IPN sta\u0142o si\u0119\u00a0 rzeczywistym zagro\u017ceniem dla agent\u00f3w. M\u0142odzi historycy z IPN\u00a0 nie mieli najmniejszych opor\u00f3w w dociekaniu prawdy, w tym\u00a0 prawdy ukrytej pod pseudonimami agent\u00f3w. Trudno\u00a0 bowiem bada\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107\u00a0 PRL omijaj\u0105c agent\u00f3w i ich historyczne role. Wszak agenci policji politycznej w komunistycznym kraju nie mogli zosta\u0107\u00a0 wyrzuceni z perspektywy historycznego widzenia przesz\u0142o\u015bci. Publikacje historyk\u00f3w IPN dostarcza\u0142y kolejnych informacji agenturalnej przesz\u0142o\u015bci wielu os\u00f3b z \u017cycia politycznego, gospodarczego, \u015bwiata nauki i kultury. Wywo\u0142ywa\u0142o to niejednokrotnie g\u0142osy nies\u0142ychanego oburzenia wielu \u015brodowisk politycznych\u00a0 i autorytet\u00f3w, gromi\u0105cych IPN za sw\u0105 w gruncie rzeczy ustawow\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Gdy w 2007r. zlikwidowano Urz\u0105d Rzecznika Interesu Publicznego IPN przej\u0105\u0142 tak\u017ce funkcje lustracyjne, jednak w zakresie ograniczonym orzeczeniem Trybuna\u0142u Konstytucyjnego.\u00a0 Lustracja agent\u00f3w zosta\u0142a \u00a0wyhamowana.<\/p>\r\n

Prawda o agentach i ich roli na przestrzeni PRL-u jest jednak nadal przedmiotem uporczywych bada\u0144\u00a0 historyk\u00f3w IPN.<\/strong> Dzi\u0119ki\u00a0 publikacjom IPN mamy szans\u0119 napisa\u0107 polsk\u0105 histori\u0119 od nowa. Historii tej nie da si\u0119\u00a0 napisa\u0107 pomijaj\u0105c agent\u00f3w \u00a0i ich postawy na przestrzeni poszczeg\u00f3lnych wydarze\u0144 w okresie PRL. G\u0142o\u015bna \u00a0w swoim czasie \u00a0publikacja S\u0142awomira Cenckiewicza i Piotra Gontarczyka \u201dLech Wa\u0142\u0119sa a SB. Przyczynek do\u00a0 biografii\u201d<\/em> i spory jakie wywo\u0142a\u0142a\u00a0 pokaza\u0142a jednak jak trudno jest napisa\u0107 od nowa nasz\u0105 najnowsz\u0105 histori\u0119 i pokaza\u0107 w niej\u00a0 r\u00f3\u017cne postawy Polak\u00f3w w tym tak\u017ce postawy agent\u00f3w. Jednak warto do tego d\u0105\u017cy\u0107, w imi\u0119 prawdy!<\/p>\r\n

Leszek Pietrzak<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Leszek Pietrzak – By\u0142y pracownik BBN, zajmowa\u0142 si\u0119 rosyjsk\u0105 propagand\u0105, jest\u00a0 m.in. wsp\u00f3\u0142autorem raportu BBN o rosyjskiej propagandzie historycznej opublikowanego przed wizyt\u0105 W. Putina w Polsce w dniu 1 wrze\u015bnia 2009r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Od wielu lat jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w debaty publicznej w Polsce s\u0105 agenci. S\u0142owo to pomimo, \u017ce ma wiele znacze\u0144, w wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zyku Polak\u00f3w nabra\u0142o negatywnego \u0142adunku. W \u015bwiadomo\u015bci znacznej cz\u0119\u015bci polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa agent nie jest okre\u015bleniem osoby wci\u0105gni\u0119tej\u00a0 w spos\u00f3b tajny do wsp\u00f3\u0142pracy z wywiadem. To mog\u0142oby by\u0107 jeszcze widziane pozytywnie, o ile ten […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92,81,36],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51915"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51915"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51915\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}