{"id":5187,"date":"2009-01-06T23:42:23","date_gmt":"2009-01-07T04:42:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=5187"},"modified":"2009-01-06T23:42:23","modified_gmt":"2009-01-07T04:42:23","slug":"hollywood-geszeft","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=5187","title":{"rendered":"Hollywood geszeft"},"content":{"rendered":"
„Ten sam talent do showbiznesu, dotycz\u0105cy tak tw\u00f3rczo\u015bci jak i kwestii organizacyjnych, \u017bydzi ameryka\u0144scy wnosili do rozwijaj\u0105cych si\u0119 nowych technologii.<\/div>\r\n
W roku 1926 David Sarnoff (1891-1971) stworzy\u0142 pierwsz\u0105 sie\u0107 radiow\u0105, National Broadcasting System, jako oddzia\u0142 Radio Corporation of America, kt\u00f3rej zosta\u0142 prezesem w 1930 r. W tym samym czasie Wiliam Paley (ur. 1901) organizowa\u0142 konkurencyjny Colombia Broadcasting System. Z biegiem czasu obie te organizacje prowadzi\u0142y najpierw czarno-bia\u0142\u0105 a nast\u0119pnie kolorow\u0105 telewizj\u0119. Spo\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w wywodzi\u0142a si\u0119 znaczna cz\u0119\u015b\u0107 pierwszej generacji utalentowanych wykonawc\u00f3w tych nowatorskich medi\u00f3w \u201d\u201d Sid Caesar, Eddie Cantor, Milton Berle, Al Jolson, Jack Benny, Walter Winchell i David Susskind.<\/div>\r\n
Tak broadwayowski musical, jak radio i telewizja, wszystkie stanowi\u0142y przyk\u0142ady pewnej fundamentalnej prawid\u0142owo\u015bci w historii \u017cydowskiej diaspory. \u017bydzi byli pionierami w ca\u0142kowicie nowych domenach biznesu i kultury; tabula rasa dawa\u0142a im mo\u017cno\u015b\u0107 odci\u015bni\u0119cia swej w\u0142asnej piecz\u0119ci, zanim pochodz\u0105cy sk\u0105din\u0105d kapita\u0142 mia\u0142 szans\u0119 wzi\u0105\u0107 j\u0105 w posiadanie i, tworz\u0105c zwi\u0105zki zawodowe czy inne profesjonalne bariery, zabroni\u0107 im dost\u0119pu.<\/div>\r\n
<\/div>\r\n\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Szczeg\u00f3lnie jaskrawym przyk\u0142adem by\u0142 jednak przemys\u0142 filmowy, <\/span>niemal w ca\u0142o\u015bci zorganizowany przez \u017byd\u00f3w. Doprawdy mo\u017cna by si\u0119 spiera\u0107, czy nie by\u0142 to ich najwi\u0119kszy wk\u0142ad w ukszta\u0142towanie wsp\u00f3\u0142czesnej ery. Podczas gdy Einstein stworzy\u0142 kosmologi\u0119 dwudziestego wieku, a Freud jego szczeg\u00f3lne za\u0142o\u017cenia dotycz\u0105ce psychiki, to w\u0142a\u015bnie kino dostarczy\u0142o uniwersalnej popularnej kultury. Sprawa nie jest pozbawiona pewnej ironii. To nie \u017bydzi wynale\u017ali kino. Thomas Edison, kt\u00f3ry skonstruowa\u0142 pierwsz\u0105 skuteczn\u0105 kamer\u0119 w 1888 r. nie przeznacza\u0142 jej do rozrywki. Mia\u0142o to by\u0107 twierdzi\u0142, ji\u0105jlepsze narz\u0119dzie rozumu”, stworzone dla o\u015bwieconej demokracji, aby ukaza\u0107 \u015bwiat jakim jest i wykaza\u0107 moraln\u0105 si\u0142\u0119 realizmu, przeciwstawnego \u201eokultystycznej sztuce Wschodu”. Taka pr\u00f3ba racjonalizmu zupe\u0142nie dobrze mog\u0142a apelowa\u0107 do \u017cydowskich pionier\u00f3w. W rzeczywisto\u015bci przekszta\u0142cili j\u0105 w co\u015b zupe\u0142nie odmiennego. Edisonowska wizja kina nie odnios\u0142a sukcesu. Wykszta\u0142cone klasy \u015brednie zignorowa\u0142y j\u0105. Przez pierwsze dziesi\u0119ciolecie swego istnienia kino osi\u0105gn\u0119\u0142o niewielkie post\u0119py.<\/p>\r\n\r\n

Nast\u0119pnie, pod koniec lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych biedni imigranci \u017cydowscy po\u0142\u0105czyli kino z inn\u0105 instytucj\u0105 tworzon\u0105 przez siebie dla ludzi podobnych do nich samych \u201d\u201d pasa\u017cem rozrywkowym. W roku 1890 w Nowym Jorku nie by\u0142o ani jednego pasa\u017cu. W roku 1900 by\u0142o ich ponad tysi\u0105c, a pi\u0119\u0107dziesi\u0105t z nich zawiera\u0142o ju\u017c nickelodeony. Osiem lat p\u00f3\u017aniej w samym Nowym Jorku by\u0142o 400 nickelodeon\u00f3w i pojawia\u0142y si\u0119 one we wszystkich miastach P\u00f3\u0142nocy. Bilet kosztowa\u0142 pi\u0119\u0107 cent\u00f3w, nastawione by\u0142y bowiem na najbiedniejszych spo\u015br\u00f3d biedoty miejskiej. Setki kr\u00f3tkich film\u00f3w, jakie dla nich produkowano, nie posiada\u0142y d\u017awi\u0119ku. By\u0142o to akurat korzystne. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 klienteli nie zna\u0142a dobrze angielskiego. By\u0142a to sztuka tworzona przez imigrant\u00f3w i dla imigrant\u00f3w. Stanowi\u0142a wi\u0119c idealne t\u0142o dla przedsi\u0119biorczo\u015bci \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Pocz\u0105tkowo \u017bydzi nie mieli nic wsp\u00f3lnego z wynalazkami i tw\u00f3rczym aspektem kina. Byli w\u0142a\u015bcicielami nickelodeon\u00f3w, pasa\u017cy, du\u017cych kin. Wi\u0119kszo\u015bci produkcji dostarczali urodzeni w Ameryce protestanci. Wyj\u0105tkiem by\u0142 Sigmund Lublin, dzia\u0142aj\u0105cy w silnym o\u015brodku \u017cydowskim w Filadelfii. Lublin mia\u0142 nawet by\u0107 mo\u017ce sposobno\u015b\u0107 uczyni\u0107 z Filadelfii stolic\u0119 przemys\u0142u kinowego. Kiedy jednak w\u0142a\u015bciciele kin zacz\u0119li w\u0142\u0105cza\u0107 si\u0119 w produkcj\u0119, by tworzy\u0107 kr\u00f3tkie filmy, jakich pragn\u0119\u0142a ich imigrancka klientela, Lublin przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do innych w\u0142a\u015bcicieli patent\u00f3w, tworz\u0105c gigantyczn\u0105 Kompani\u0119 Patentow\u0105, pobieraj\u0105c\u0105 ogromne op\u0142aty od producent\u00f3w film\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie wtedy \u017bydzi wyprowadzili przemys\u0142 kinowy na \u201eexodus” z \u201eEgiptu” zdominowanego przez bia\u0142ych protestant\u00f3w p\u00f3\u0142nocnego wschodu do \u201eziemi obiecanej” Kalifornii. Los Angeles posiada\u0142o s\u0142o\u0144ce, liberalne prawa i \u0142atwo by\u0142o te\u017c uciec st\u0105d do Meksyku przed prawnikami Kompanii Patentowej.<\/div>\r\n
W Kalifornii rych\u0142o dosz\u0142a do g\u0142osu \u017cydowska zdolno\u015b\u0107 racjonalizacji. W roku 1912 by\u0142o ponad sto ma\u0142ych firm zajmuj\u0105cych si\u0119 produkcj\u0105. Szybko po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 one w osiem du\u017cych firm. Spo\u015br\u00f3d nich Universal, Twentieth Century Fox, Paramount, Warner Brothers, Metro-Goldwyn-Mayer i Columbia by\u0142y w istocie kreacj\u0105 \u017byd\u00f3w. <\/span>W pozosta\u0142ych dw\u00f3ch, United Artists i RKO Radio Pictures, odgrywali oni r\u00f3wnie\u017c zasadnicz\u0105 rol\u0119.<\/div>\r\n
<\/div>\r\n
Niemal wszyscy ci \u017cydowscy ludzie kina odpowiadali jednemu wzorcowi. Byli imigrantami lub dzie\u0107mi imigrant\u00f3w. Byli biedni, a niekt\u00f3rzy nawet przera\u017aliwie biedni. Wielu pochodzi\u0142o z wielodzietnych rodzin. Pierwszy z nich Carl Laemmle (1867-1939) by\u0142 imigrantem z Laupheim, dziesi\u0105tym z trzyna\u015bciorga dzieci. Pracowa\u0142 jako urz\u0119dnik \u201d\u201d ksi\u0119gowy i zarz\u0105dca sklepu odzie\u017cowego zanim otwar\u0142 nickelodeon przetworzy\u0142 go w sie\u0107 kin i stworzy\u0142 sie\u0107 dystrybucyjn\u0105 na skal\u0119 przemys\u0142ow\u0105, a nast\u0119pnie w roku 1912 utworzy\u0142 Universal, pierwsze wielkie studio.<\/div>\r\n
<\/div>\r\n
Marcus Loew (1870-1927) urodzi\u0142 si\u0119 na Lower East Side i by\u0142 synem imigranta pracuj\u0105cego jako kelner. W wieku sze\u015bciu lat sprzedawa\u0142 gazety, maj\u0105c dwana\u015bcie porzuci\u0142 szko\u0142\u0119, by pracowa\u0107 w drukarstwie, a nast\u0119pnie futrzarstwie. By\u0142 niezale\u017cnym handlarzem futer w wieku osiemnastu lat, przed trzydziestk\u0105 zd\u0105\u017cy\u0142 dwa razy zbankrutowa\u0107, za\u0142o\u017cy\u0142 sie\u0107 kin i doprowadzi\u0142 do powstania Metro-Goldwyn-Mayer.<\/div>\r\n
<\/div>\r\n
William Fox (1879-1952) urodzi\u0142 si\u0119 na W\u0119grzech \u201d\u201d rodzina mia\u0142a dwana\u015bcioro dzieci \u201d\u201d przyby\u0142 do Ameryki jako dziecko poprzez nowojorsk\u0105 Castle Garden Immigrant Station. Porzuci\u0142 szko\u0142\u0119 w wieku jedenastu lat na rzecz przemys\u0142u odzie\u017cowego, za\u0142o\u017cy\u0142 w\u0142asny, kulej\u0105cy biznes, nast\u0119pnie jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 rozwin\u0119\u0142a si\u0119 od groszowego pasa\u017cu w Brooklynie do ca\u0142ej sieci kin.<\/div>\r\n
<\/div>\r\n
Louis B. Mayer (1885-1957) urodzi\u0142 si\u0119 w Rosji, by\u0142 synem uczonego hebraisty i jako dziecko tak\u017ce znalaz\u0142 si\u0119 w Castle Garden; zaj\u0105\u0142 si\u0119 groszowym handlem w wieku o\u015bmiu lat, maj\u0105c lat dziewi\u0119tna\u015bcie mia\u0142 ju\u017c w\u0142asny sklep, maj\u0105c dwadzie\u015bcia dwa \u201d\u201d sie\u0107 kin, a w roku 1915 nakr\u0119ci\u0142 pierwszy d\u0142ugometra\u017cowy film \u201d\u201d \u201eNarodziny narodu”.<\/div>\r\n
<\/div>\r\n
Bracia Warner byli dzie\u0107mi biednego szewca z Polski. Pracowali sprzedaj\u0105c mi\u0119so i lody, naprawiaj\u0105c rowery, a r\u00f3wnie\u017c jako obwo\u0142ywacze cyrkowi i w\u0119drowni arty\u015bci. W roku 1904 kupili w\u0142asny projektor i rozpocz\u0119li prowadzenie seans\u00f3w; ich siostra Ros\u0119 gra\u0142a na fortepianie, a dwunastoletni Jack \u015bpiewa\u0142 falsetem. Byli autorami prze\u0142omu w Hollywood, zwi\u0105zanego z ud\u017awi\u0119kowieniem filmu.<\/div>\r\n
<\/div>\r\n
Joseph Schenck, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel United Artists, prowadzi\u0142 uprzednio weso\u0142e miasteczko. Sam Goldwyn pracowa\u0142 jako pomocnik kowala i sprzedawca r\u0119kawiczek. Harry Cohn, jeszcze jeden spo\u015br\u00f3d pionier\u00f3w kina pochodz\u0105cy z Lower East Side, by\u0142 konduktorem tramwajowym, potem za\u015b artyst\u0105 wodewilowym. Jesse Lasky gra\u0142 na rogu. Sam Katz by\u0142 go\u0144cem, jednak ju\u017c jako nastolatek by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem trzech nickelodeon\u00f3w. Dore Schary pracowa\u0142 jako kelner na \u017cydowskim kempingu. Adolph Zukor, pochodz\u0105cy z rodziny rabin\u00f3w, pracowa\u0142 jako sprzedawca futer.<\/div>\r\n
Podobnie Darryl Zanuck, kt\u00f3ry pierwsze wi\u0119ksze pieni\u0105dze zarobi\u0142 na wymy\u015bleniu nowego zapi\u0119cia futer. Nie wszyscy pionierzy utrzymali fortuny i za\u0142o\u017cone przez siebie studia. Niekt\u00f3rzy zbankrutowali. Fox i Schenck sko\u0144czyli nawet w wi\u0119zieniu. Zukor podsumowa\u0142 los w\u0142a\u015bciwie ich wszystkich: \u201ePrzyby\u0142em z W\u0119gier jako osierocony szesnastoletni ch\u0142opiec z kilkoma dolarami w kieszeni. Podnieca\u0142o mnie oddychanie od\u017cywczym, mocnym powietrzem wolno\u015bci, a Ameryka by\u0142a dla mnie dobra”.<\/div>\r\n
<\/div>\r\n
Nie byli to ludzie sukcesu i nie dla ludzi sukcesu tworzyli swoje filmy. Du\u017co czasu min\u0119\u0142o zanim banki nowojorskie chcia\u0142y z nimi rozmawia\u0107. Pierwszego znacz\u0105cego poparcia finansowego udzieli\u0142 im przyby\u0142y mniej wi\u0119cej w tym samym czasie do Kalifornii A. P Giannini, kt\u00f3rego Bank of Italy mia\u0142 z biegiem czasu wyrosn\u0105\u0107 na Bank of America, najwi\u0119kszy bank na \u015bwiecie.<\/div>\r\n
Wszyscy oni mieli za sob\u0105 wieki niedostatku i by\u0142o to widoczne. Byli raczej skromnej postury Jak uj\u0105\u0142 to historyk filmu \u201d\u201d Philip French: „Mo\u017cna by \u015bwisn\u0105\u0107 mieczem na zebraniu mogo\u0142\u00f3w kina na wysoko\u015bci pi\u0119ciu i p\u00f3\u0142 stopy nad ziemi\u0105 bez zbytecznego zagro\u017cenia dla wi\u0119kszo\u015bci z nich: niekt\u00f3rzy za\u015b z ledwo\u015bci\u0105 us\u0142yszeli by \u015bwist”.<\/div>\r\n
Odczuwali oni silne pragnienie, by poci\u0105gn\u0105\u0107 biednych za sob\u0105, sprawi\u0107, by awansowali tak materialnie, jak kulturalnie. Zukor przechwala\u0142 si\u0119 przetworzeniem proletariackich pasa\u017cy w odpowiednie dla klasy \u015bredniej pa\u0142ace kinowe: \u201eKt\u00f3\u017c wymi\u00f3t\u0142 wasze brudne nickelodeony? Kt\u00f3\u017c za\u0142o\u017cy\u0142 pluszowe fotele?” \u201d\u201d zwyk\u0142 wypytywa\u0107. Goldwyn okre\u015bla\u0142 swoje cele kulturalne jako kr\u0119cenie film\u00f3w \u201eopartych na silnym fundamencie sztuki i wyrafinowania”.<\/div>\r\n
<\/div>\r\n
Ich nowa sztuka filmowa nie by\u0142a pozbawiona charakterystycznych cech \u017cydowskich,<\/span> specjalnie za\u015b krytycznego humoru. Bracia Marx dostarczyli wizji \u015bwiata konwencji z pozycji cz\u0142owieka przegranego, tak jak \u017bydzi zawsze spogl\u0105dali na spo\u0142ecze\u0144stwo wi\u0119kszo\u015bciowe. Podpatruj\u0105c spo\u0142eczno\u015b\u0107 protestanck\u0105 w \u201eAnimal Crackers”, kultur\u0119 w \u201eNocy w Operze”, uniwersytet w \u201eHorse Feathers”, handel w \u201eThe Big Store”, czy polityk\u0119 w \u201eDuck Soup” zawsze przedstawiali niepokoj\u0105c\u0105 ingerencj\u0119 w \u015bwiat ustabilizowanych instytucji.”<\/div>\r\n
<\/div>\r\n
Za: P. Johnson, Historia \u017byd\u00f3w, Krak\u00f3w 1998, s. 458- 461.<\/div>\r\n

\r\n<\/div>\r\n
Za: Blogmedia24<\/a> |Unicorn<\/a><\/div>\r\n

\r\n<\/div>\r\n

\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"„Ten sam talent do showbiznesu, dotycz\u0105cy tak tw\u00f3rczo\u015bci jak i kwestii organizacyjnych, \u017bydzi ameryka\u0144scy wnosili do rozwijaj\u0105cych si\u0119 nowych technologii. W roku 1926 David Sarnoff (1891-1971) stworzy\u0142 pierwsz\u0105 sie\u0107 radiow\u0105, National Broadcasting System, jako oddzia\u0142 Radio Corporation of America, kt\u00f3rej zosta\u0142 prezesem w 1930 r. W tym samym czasie Wiliam Paley (ur. 1901) organizowa\u0142 konkurencyjny […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[53],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5187"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5187"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5187\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5187"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5187"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5187"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}