{"id":51799,"date":"2012-02-13T11:00:08","date_gmt":"2012-02-13T16:00:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=51799"},"modified":"2012-02-13T11:00:08","modified_gmt":"2012-02-13T16:00:08","slug":"spiewne-arcydzielo-wojciech-wencel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=51799","title":{"rendered":"\u015apiewne arcydzie\u0142o – Wojciech Wencel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Kto nie przeczyta\u0142 jeszcze \u201eNadberezy\u0144c\u00f3w\u201d Floriana Czarnyszewicza, musi zrobi\u0107 to natychmiast.<\/strong><\/p>\r\n

Nie ma, \u017ce \u201egruba ksi\u0105\u017cka\u201d, \u201eposiadam umys\u0142 \u015bcis\u0142y\u201d czy \u201ezrazy mi si\u0119 przypal\u0105\u201d. Ta lektura, podobnie jak \u201ePan Tadeusz\u201d, jest obowi\u0105zkowa dla ka\u017cdego Polaka, kt\u00f3ry chce by\u0107 \u015bwiadomym cz\u0142onkiem narodowej wsp\u00f3lnoty. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 pi\u0119kn\u0105, kresow\u0105 polszczyzn\u0105, Czarnyszewicz opisuje losy polskiej szlachty zagrodowej na ziemiach po\u0142o\u017conych mi\u0119dzy Berezyn\u0105 a Dnieprem w latach 1911-1920. Jego bohaterowie \u017cyj\u0105 w za\u015bciankach i le\u015bnych chutorach, staraj\u0105c si\u0119 zachowa\u0107 polsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Po ponad stu latach zabor\u00f3w s\u0105 przetrzebieni, ale nadal \u201ezdrowi w pniu\u201d i \u201emocni w korzeniu\u201d. Ciesz\u0105 si\u0119, kiedy udaje im si\u0119 wyprowadzi\u0107 w pole carskiego urz\u0119dnika albo nauczy\u0107 dzieci pisania po polsku. Raz w roku pielgrzymuj\u0105 do Bobrujska, by z dum\u0105 wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w wielotysi\u0119cznej procesji Bo\u017cego Cia\u0142a, b\u0119d\u0105cej jednocze\u015bnie manifestacj\u0105 polsko\u015bci. Cho\u0107 nie potrafi\u0105 odwr\u00f3ci\u0107 wyrok\u00f3w Opatrzno\u015bci, utrzymuj\u0105 polskiego ducha, cierpliwie czekaj\u0105c na moment, w kt\u00f3rym B\u00f3g pozwoli im rozwin\u0105\u0107 skrzyd\u0142a. I gdy w okolicy roznosi si\u0119 nieoczekiwana wie\u015b\u0107 o sformowaniu polskich legion\u00f3w, s\u0105 gotowi p\u00f3j\u015b\u0107 za nimi cho\u0107by na koniec \u015bwiata.

Czy czego\u015b to nam nie przypomina? Mimo wszystko trudno zestawia\u0107 carsk\u0105 administracj\u0119 z III RP. Wci\u0105\u017c mamy swoich politycznych reprezentant\u00f3w, potencja\u0142 wp\u0142ywania na kszta\u0142t pa\u0144stwa i wiar\u0119, \u017ce obecna \u201edyktatura ciemniak\u00f3w\u201d to zjawisko przej\u015bciowe. Ale ju\u017c wsp\u00f3\u0142czesna kultura, jako \u017ar\u00f3d\u0142o zbiorowego egoizmu, p\u0119ta nasz nar\u00f3d w spos\u00f3b nie mniej trwa\u0142y i bolesny ni\u017c czyni\u0142y to kajdany zaborc\u00f3w. Naszymi za\u015bciankami s\u0105 tradycyjne rodziny, a chutorami prowincjonalne miasteczka, naszym Bobrujskiem co miesi\u0105c staje si\u0119 Krakowskie Przedmie\u015bcie. Czego mo\u017cemy si\u0119 nauczy\u0107 od uczestnik\u00f3w \u201edrugiego obiegu\u201d sprzed stulecia? Na pewno odpowiedzialno\u015bci za najm\u0142odsze pokolenie. \u015arednia wieku na spotkaniach \u015brodowisk niepodleg\u0142o\u015bciowych ods\u0142ania skal\u0119 problemu. Nie ma co mydli\u0107 sobie oczu aktywno\u015bci\u0105 kibic\u00f3w czy obro\u0144c\u00f3w internetowej anonimowo\u015bci. Patriotyzm nie bierze si\u0119 znik\u0105d. Korze\u0144 os\u0142abnie, a pie\u0144 uschnie, je\u015bli nie wychowamy naszych dzieci i wnuk\u00f3w tak, by my\u015bla\u0142y, odczuwa\u0142y i dzia\u0142a\u0142y po polsku.

Po lekturze powie\u015bci Czarnyszewicza zostaje w pami\u0119ci obraz ogromnej puszczy, kt\u00f3ra jest jak historia pisana przez Boga. Mieszka\u0144cy male\u0144kiej Smolarni uznaj\u0105 jej pot\u0119g\u0119, wiedz\u0105, \u017ce nad ni\u0105 nie zapanuj\u0105, ale nie unosz\u0105c wzroku zbyt wysoko, potrafi\u0105 rozpoznawa\u0107 gatunki drzew, tropy zwierz\u0105t, rodzaj gruntu, a w konsekwencji odnajdowa\u0107 tajemne \u015bcie\u017cki i skr\u00f3ty prowadz\u0105ce ku \u015bwiat\u0142u. Trzeba wi\u0119c budowa\u0107 relacj\u0119 z Najwy\u017cszym i uwa\u017cnie czyta\u0107 przeznaczone dla nas znaki. I najwa\u017cniejsze: nie skar\u017cy\u0107 si\u0119 na los, nie popada\u0107 we frustracj\u0119. \u201eNadberezy\u0144cy\u201d to powie\u015b\u0107 o wielkiej mi\u0142o\u015bci do wy\u015bnionej ojczyzny, ale i do barwnego \u017cycia tu i teraz: kobiet, swojsko\u015bci, \u015bpiewnego j\u0119zyka, ko\u015bcielnej liturgii, przyrody i przygody, humoru i ryzyka.

Ksi\u0105\u017cka Czarnyszewicza po raz pierwszy ukaza\u0142a si\u0119 w Buenos Aires w 1942 r. W tym samym mie\u015bcie przebywa\u0142 w\u00f3wczas Witold Gombrowicz, kt\u00f3remu pewnie chodzi\u0142a ju\u017c po g\u0142owie idea przek\u0142ucia patriotycznego balonu. Zrealizowa\u0142 j\u0105 nied\u0142ugo po wojnie w \u201eTrans-Atlantyku\u201d, gdzie mi\u0142o\u015b\u0107 zosta\u0142a wyparta przez cynizm, a ojczyzna przez \u201esynczyzn\u0119\u201d. Prowokacyjna dekonstrukcja narodowej to\u017csamo\u015bci bardzo spodoba\u0142a si\u0119 peerelowskim \u201eintelektualistom\u201d, a w III RP zamieni\u0142a si\u0119 w dogmat. Wyznawcom Gombrowicza zupe\u0142nie nie przeszkadza fakt, \u017ce ich idol to paso\u017cyt, kt\u00f3ry nie istnia\u0142by bez sarmatyzmu i romantyzmu. Sens jego tw\u00f3rczo\u015bci sprowadza si\u0119 do negacji pot\u0119\u017cnej polskiej tradycji. Jest jak giez bydl\u0119cy, uprzykrzaj\u0105cy \u017cycie mlecznej krowie. Skoro B\u00f3g stworzy\u0142 insekty, trzeba jako\u015b znosi\u0107 ich brz\u0119czenie, ale nie nale\u017cy zapomina\u0107, \u017ce to krowa daje mleko.

R\u00f3wnie\u017c pod wzgl\u0119dem klasy artystycznej Gombrowicz ma wymiary gza (12-15 mm). Jego kunszt j\u0119zykowy polega na bieg\u0142o\u015bci w przedrze\u017anianiu. W por\u00f3wnaniu z nim Czarnyszewicz to gigant polszczyzny. Koledzy z uniwersytet\u00f3w, najwy\u017cszy czas przewarto\u015bciowa\u0107 wreszcie kanon literatury polskiej XX w. Wiem, \u017ce macie tam ostatnio niez\u0142y gender, ale nie dajcie si\u0119 zwariowa\u0107.<\/p>\r\n

Wojciech Wencel<\/strong><\/em><\/p>\r\n

<\/strong><\/em>Felieton z cyklu „Listy z podziemia”, „Gazeta Polska” 8 lutego 2012<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kto nie przeczyta\u0142 jeszcze \u201eNadberezy\u0144c\u00f3w\u201d Floriana Czarnyszewicza, musi zrobi\u0107 to natychmiast. Nie ma, \u017ce \u201egruba ksi\u0105\u017cka\u201d, \u201eposiadam umys\u0142 \u015bcis\u0142y\u201d czy \u201ezrazy mi si\u0119 przypal\u0105\u201d. Ta lektura, podobnie jak \u201ePan Tadeusz\u201d, jest obowi\u0105zkowa dla ka\u017cdego Polaka, kt\u00f3ry chce by\u0107 \u015bwiadomym cz\u0142onkiem narodowej wsp\u00f3lnoty. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 pi\u0119kn\u0105, kresow\u0105 polszczyzn\u0105, Czarnyszewicz opisuje losy polskiej szlachty zagrodowej na ziemiach […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[188],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51799"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51799"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51799\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}