{"id":51711,"date":"2012-02-10T22:19:49","date_gmt":"2012-02-11T03:19:49","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=51711"},"modified":"2022-09-09T12:10:42","modified_gmt":"2022-09-09T16:10:42","slug":"legitymizacja-wladzy-w-monarchii-tradycyjnej-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=51711","title":{"rendered":"Legitymizacja w\u0142adzy w monarchii tradycyjnej – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"
\r\n

Przedmiotem rozwa\u017ca\u0144 w niniejszym artykule b\u0119dzie koncepcja uprawomocnienia do rz\u0105dzenia w filozofii i teologii politycznej legitymizmu monarchicznego, nawi\u0105zuj\u0105ca do tradycyjnej, si\u0119gaj\u0105cej \u015bredniowiecza, wizji i praktyki chrze\u015bcija\u0144skiej monarchii \u201eprawa Bo\u017cego\u201d (\u201ez \u0142aski Bo\u017cej\u201d), a jednocze\u015bnie polemiczna wzgl\u0119dem nowo\u017cytnych i wsp\u00f3\u0142czesnych koncepcji dotycz\u0105cych pochodzenia i usprawiedliwienia w\u0142adzy, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym znamieniem jest \u2013 odrzucaj\u0105cy odniesienia transcendentne \u2013 immanentyzm i laicyzm oraz kontraktualizm i doktryna suwerenno\u015bci ludu \/ narodu.<\/p>\r\n

Egzemplifikacji dla tej teorii dostarcz\u0105 nam przemy\u015blenia i argumenty reprezentant\u00f3w dwu najbardziej kompletnych wersji doktryny legitymistycznej w zachodniej Europie, tj. legitymizmu francuskiego1<\/a><\/sup> (powsta\u0142ego jako nurt my\u015bli i akcji politycznej w obronie praw dynastycznych starszej linii Burbon\u00f3w, obalonej ostatecznie po rewolucji lipcowej 1830 roku) oraz legitymizmu hiszpa\u0144skiego2<\/a><\/sup>, nazywanego potocznie r\u00f3wnie\u017c karlizmem<\/em> od imienia pozbawionego w 1833 roku arbitralnie prawa do dziedziczenia tronu infanta don Karlosa. Nale\u017cy przy tym podkre\u015bli\u0107, \u017ce obie te postaci legitymizmu posiadaj\u0105 w obu krajach \u015bcis\u0142y i nierozerwalny z filozofi\u0105 polityczn\u0105 tradycjonalizmu<\/em> (kt\u00f3rego w \u017cadnym wypadku nie nale\u017cy identyfikowa\u0107 z konserwatyzmem<\/em>, rozumianym w tym krajach jako d\u0105\u017cenie do zachowania politycznego status quo<\/em>, nie za\u015b restauracji monarchii tradycyjnej), do tego stopnia, \u017ce oba te poj\u0119cia (legitymizm i tradycjonalizm) mo\u017cna i nale\u017cy traktowa\u0107 synonimicznie.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

1. Legitymizm a legalizm<\/h4>\r\n

Rekonstruuj\u0105c rozumienie legitymizacji w\u0142adzy w tradycyjnej monarchii nale\u017cy przede wszystkim odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do cz\u0119sto zapoznawanego dzi\u015b rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy legitymizmem<\/em><\/strong> (prawowito\u015bci\u0105) a legalizmem<\/em><\/strong> (legalno\u015bci\u0105). Z wielk\u0105 precyzj\u0105 wyja\u015bnia t\u0119 r\u00f3\u017cnic\u0119 hiszpa\u0144ski znawca prawa rzymskiego, kanonicznego i pa\u0144stwowego, \u00c1lvaro d\u2019Ors (1915-2004), kt\u00f3ry zauwa\u017ca3<\/a><\/sup>, \u017ce istniej\u0105 trzy derywaty od s\u0142owa ley<\/em> (prawo): legitimidad<\/em> (prawowito\u015b\u0107), legalidad<\/em> (legalno\u015b\u0107) i lealtad<\/em> (prawo\u015b\u0107, lojalno\u015b\u0107, wierno\u015b\u0107). W normalnych warunkach te trzy koncepty prawa s\u0105 sobie wsp\u00f3\u0142istotne, wyra\u017caj\u0105c jedynie r\u00f3\u017cne aspekty porz\u0105dku publicznego; rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy nimi pojawia si\u0119 dopiero wskutek rewolucyjnego nieporz\u0105dku, kt\u00f3ry wprowadza sprzeczno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy ustanawian\u0105 przez siebie legalno\u015bci\u0105<\/em> a zakwestionowan\u0105 i obalon\u0105 prawowito\u015bci\u0105<\/em> oraz zmusza do wyrzeczenia si\u0119 lojalno\u015bci<\/em> wobec tego, co prawowite<\/em>. Ta sprzeczno\u015b\u0107 staje si\u0119 norm\u0105 w nowo\u017cytnym \u2013 powsta\u0142ym z rebelii przeciwko prawowitej<\/em> w\u0142adzy \u2013 pa\u0144stwie oraz we wsp\u00f3\u0142czesnej, przesi\u0105kni\u0119tej pozytywizmem teorii pa\u0144stwa, kt\u00f3re przyznaje walor \u201eprawdziwego\u201d prawa jedynie prawom pozytywnym, wykluczaj\u0105c te\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 sprzeciwiania si\u0119 im z powodu ich niesprawiedliwo\u015bci. W konsekwencji tego\u017c rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy legalidad<\/em> a legitimidad<\/em> zanika, bo pierwsza poch\u0142ania drug\u0105, nie chc\u0105c uzna\u0107 nad sob\u0105 innego, wy\u017cszego prawa.<\/p>\r\n

Konieczne w tym miejscu jest wprowadzenie kolejnej dystynkcji: pomi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 rozumian\u0105 jako si\u0142a przymusu (potestad<\/em>) a w\u0142adz\u0105 jako upowa\u017cnieniem do rz\u0105dzenia wynikaj\u0105cym z nabycia autorytetu (autoridad<\/em>). To upowa\u017cnienie zachodzi w\u00f3wczas, kiedy w\u0142adza (potestad<\/em>) s\u0142ucha autorytetu, kt\u00f3rego sama nie \u201eposiada\u201d, lecz jest on jej \u201edany z g\u00f3ry\u201d. Oczywi\u015bcie, w\u0142adza ma moc (poder<\/em>) pozwalaj\u0105c\u0105 jej wymusi\u0107 pos\u0142uch dla stanowionych przez siebie praw i podejmowanych decyzji, lecz je\u015bli jest to prawo niesprawiedliwe (injusto<\/em>), to \u201epos\u0142usze\u0144stwo w\u0142adzy ustanowionej \u2013 przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce jest ona te\u017c powszechnie rozpoznana jako si\u0142a rz\u0105dz\u0105ca (potestad<\/em>) \u2013 nie implikuje akceptowania wszystkich akt\u00f3w tej si\u0142y rz\u0105dz\u0105cej; [w tym znaczeniu \u2013 J.B.] uznaje si\u0119 lub nie osoby [rz\u0105dz\u0105ce] i akceptuje si\u0119 lub nie te akty\u201d4<\/a><\/sup>. Jak podkre\u015bla d\u2019Ors, usprawiedliwienie takiego stosunku do w\u0142adzy legalnej<\/em>, ale niesprawiedliwej<\/em>, daje Ko\u015bci\u00f3\u0142 ucz\u0105cy, \u017ce prawo (stanowione) nie mo\u017ce by\u0107 sprzeczne z prawem boskim, i w kt\u00f3rego j\u0119zyku \u2013 co znamienne \u2013 ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci, w ko\u015bcielnej \u0142acinie, jako jedyny w\u0142a\u015bciwy derywat od s\u0142owa lex<\/em>, przyj\u0119to s\u0142owo legitimus<\/em>, nie za\u015b legalis<\/em>. Ta tradycja j\u0119zykowa Ko\u015bcio\u0142a dobitnie wyra\u017ca prze\u015bwiadczenie, i\u017c \u201eprawo niesprawiedliwe nie jest prawem\u201d, a zatem tak\u017ce \u201enie ma domniemania (presunci\u00f3n<\/em>) pos\u0142usze\u0144stwa ka\u017cdemu prawu\u201d5<\/a><\/sup>. Prawowito\u015b\u0107<\/em> to zatem zawsze zgodno\u015b\u0107 z \u201ewy\u017cszym\u201d prawem; legalno\u015b\u0107<\/em> to jedynie zgodno\u015b\u0107 z prawem ustanowionym przez w\u0142adz\u0119 dysponuj\u0105c\u0105 realn\u0105 si\u0142\u0105, zdoln\u0105 do wymuszenia pos\u0142uchu. \u201ePrawowito\u015b\u0107 (legitimidad<\/em>) \u2013 stawia \u201ekropk\u0119 nad i\u201d ks. Vicente Manterola (1833-1891) \u2013 jest prawem wzniesionym ponad Tronem; to majestat nietykalny, najwy\u017cszy wyraz prawa, to swego rodzaju przestrze\u0144 kultu prawa\u201d6<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

W tym samym duchu relacj\u0119 prawowito\u015bci do legalno\u015bci rozwa\u017caj\u0105 legitymi\u015bci francuscy. \u201eDoktor Kontrrewolucji\u201d, Louis wicehr. de Bonald (1754-1840) pisa\u0142:<\/p>\r\n

\r\n

\u201ePrawowito\u015b\u0107 (l\u00e9gitimit\u00e9<\/em>) jest doskona\u0142o\u015bci\u0105, dobrem absolutnym, niezb\u0119dnym; legalizm (l\u00e9galit\u00e9<\/em>) jest konwenansem, dobrem relatywnym, u\u017cytecznym\u201d7<\/a><\/sup>; \u201eWszystko, co jest prawowite, jest boskie, jako \u017ce prawowito\u015b\u0107 jest niczym innym, jak zgodno\u015bci\u0105 z prawami, kt\u00f3rych autorem jest B\u00f3g\u201d8<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Legitymizm jest \u201ewertykalny\u201d, poniewa\u017c autorytet kr\u00f3lewski pochodzi \u201ez g\u00f3ry\u201d (od Boga), a nie \u201ez do\u0142u\u201d (od ludu czy jego emanacji \u2013 parlamentu), co oznacza, \u017ce monarcha jest ponad legalno\u015bci\u0105 pozytywn\u0105; poj\u0119ty jako \u201eprawo o\u017cywione\u201d (lex animata<\/em>) lub \u201em\u00f3wi\u0105ce prawo\u201d (lex loquens<\/em>), dokonuje \u201eautoryzacji\u201d prawa pozytywnego, czyli jego oktrojowania. W uj\u0119ciu legitymistycznym monarcha nie jest jednak samow\u0142adc\u0105, lecz s\u0142ug\u0105 prawa Bo\u017cego; nie jest on nawet panem \u0142adu politycznego, lecz tylko jego regulatorem, podporz\u0105dkowanym prawdziwemu autorowi \u2013 Bogu. Wsp\u00f3\u0142czesny historyk Francji monarchicznej konkluduje:<\/p>\r\n

\r\n

\u201e[Monarchia tradycyjna] jest na wskro\u015b antywoluntarystyczna; ani intronizacja kr\u00f3la, ani jego dzia\u0142anie, nie zawieraj\u0105 nawet u\u0142amka subiektywnej woli. Monarchia to \u015bwiat prawa obiektywnego, kt\u00f3ry nie ma w swojej zasadzie niczego \u00abludzkiego\u00bb, kt\u00f3ry wyklucza samowol\u0119\u201d9<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

W\u0142a\u015bnie dlatego \u015bwiat monarchii tradycyjnej jest niezrozumia\u0142y dla mentalno\u015bci nowoczesnej; wsp\u00f3\u0142czesna, demokratyczna legalno\u015b\u0107<\/em> jest bowiem wytworem jednej, b\u0105d\u017a wielu woli subiektywnych. Stanowienie prawa w demokracji jest jurydyczn\u0105 transkrypcj\u0105 woli przypadkowo zgromadzonych indywidu\u00f3w, kt\u00f3re dekretuj\u0105 pod\u0142ug swoich upodoba\u0144, b\u0105d\u017a kaprys\u00f3w, co odt\u0105d b\u0119dzie legalne, a legitymizm przeciwnie \u2013 podporz\u0105dkowuje wol\u0119 ka\u017cdego \u0142\u0105cznie z kr\u00f3lem prawu transcendentnemu, powszechnemu i niezmiennemu.<\/p>\r\n

To, \u017ce prawowito\u015b\u0107<\/em> jest ponad \u201ezwyczajn\u0105\u201d, pozytywn\u0105 legalno\u015bci\u0105<\/em>, nie znaczy, by kr\u00f3l by\u0142 od legalno\u015bci dyspensowany. Natomiast w odr\u00f3\u017cnieniu od nowo\u017cytnego, laicko-liberalnego rozumienia zasady \u201erz\u0105d\u00f3w prawa\u201d, tradycyjna praworz\u0105dno\u015b\u0107 nie identyfikuje si\u0119 z jednolit\u0105 legislacj\u0105, wyra\u017caj\u0105c\u0105 wol\u0119 sztucznie wyabstrahowanej i z\u0142o\u017conej w parlamencie \u201ew\u0142adzy ustawodawczej\u201d. Monarchia tradycyjna nie zna zasady separacji (podzia\u0142u) w\u0142adz, kt\u00f3ra z legitymistycznego punktu widzenia jest czystym nonsensem: implikuje ona bowiem ich (\u201ew\u0142adz\u201d) pierwotn\u0105 bytow\u0105 wielo\u015b\u0107, jako ich natur\u0119. W rzeczywisto\u015bci s\u0105 to tylko \u201etrzy funkcje w\u0142adzy, odpowiadaj\u0105ce trzem fazom akcji politycznej: 1\u00ba namys\u0142\/decyzja; 2\u00ba zastosowanie; 3\u00ba korekta\/rewizja\u201d10<\/a><\/sup>. Dlatego w\u0142adza musi by\u0107 jedna i niepodzielna, moralnie i fizycznie.<\/p>\r\n

Porz\u0105dek legalno\u015bci w monarchii legitymistycznej jest bardziej z\u0142o\u017cony ni\u017c w scentralizowanym pa\u0144stwie liberalnym, obejmuj\u0105cym r\u00f3wne sobie, identyczne w prawach i obowi\u0105zkach jednostki, gdy\u017c mieszcz\u0105 si\u0119 w nim rozmaite rodzaje praw organizuj\u0105cych stosunki prywatne pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi stanami, kt\u00f3re kr\u00f3l zobowi\u0105zany jest respektowa\u0107. Przede wszystkim jest on zwi\u0105zany normami prawa naturalnego oraz dogmatami wiary katolickiej definiowanymi przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. Najbardziej zaszczytny z tytu\u0142\u00f3w kr\u00f3lewskich \u2013 wikariusz Boga (vicaire de Dieu<\/em>), porucznik Chrystusa (lieutenant de Christ<\/em>) \u2013 oznacza, \u017ce w\u0142adca jest w swoim kr\u00f3lestwie zobowi\u0105zany do wspomagania i ochrony Ko\u015bcio\u0142a. Tytu\u0142 ten ogranicza w\u0142adz\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 przez cel rz\u0105dzenia, kt\u00f3rym jest zachowanie \u0142adu chcianego przez Boga i wyrytego w prawie naturalnym. W swojej istocie legitymizm jest zatem teologi\u0105 polityczn\u0105 ufundowan\u0105 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce \u017caden cz\u0142owiek nie mo\u017ce kierowa\u0107 innym cz\u0142owiekiem bez upowa\u017cnienia boskiego. Legitymizm to wprawdzie poj\u0119cie nieod\u0142\u0105czne od monarchizmu, ale jego sens nie sprowadza si\u0119 do monarchicznej formy rz\u0105du; odwrotnie \u2013 to legitymizm jest racj\u0105 bytu (raison d\u2019\u00eatre<\/em>) monarchii arcychrze\u015bcija\u0144skiej (la monarchie tr\u00e8s-chr\u00e9tienne<\/em>), kt\u00f3rej w\u0142adca jest niejako \u201ebiskupem zewn\u0119trznym\u201d (\u00e9v\u00eaque du dehors<\/em>) Ko\u015bcio\u0142a. Bez zwi\u0105zku z transcendencj\u0105 monarchia jest ontologicznym \u201ezero\u201d.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

2. Podw\u00f3jny sens legitymizmu<\/h4>\r\n

Zasadniczo legitymizm ufundowany jest na prawie dynastycznym, zgodnie z kt\u00f3rym kr\u00f3lem jest si\u0119 nie tyle przez dziedziczenie (gdy\u017c tam, gdzie jest dziedziczenie, mo\u017ce te\u017c wyst\u0105pi\u0107 wydziedziczenie), lecz z mocy sukcesji naturalnej, w niezale\u017cnej od ludzkiej woli kolejno\u015bci narodzin. Najstarszy (w porz\u0105dku primogenitury w linii prostej, a w razie jej wyga\u015bni\u0119cia \u2013 w liniach bocznych) m\u0119ski sukcesor staje si\u0119 \u201ekr\u00f3lem z prawa\u201d z chwil\u0105 \u015bmierci swego poprzednika, niezale\u017cnie od tego, czy zdo\u0142a\u0142 posi\u0105\u015b\u0107 faktyczn\u0105 w\u0142adz\u0119. Nast\u0119pstwo tronu wywodzi si\u0119 z prawa zwyczajowego, kt\u00f3re dopiero w razie kontrowersji (zg\u0142oszenia pretensji przez osob\u0119 niepowo\u0142an\u0105) artyku\u0142owane jest w prawie pozytywnym. Panuj\u0105cym nie wolno zatem dysponowa\u0107 kr\u00f3lestwem za pomoc\u0105 testamentu, gdy\u017c syn zast\u0119puje ojca nie jako spadkobierca (jak w prawie cywilnym), lecz w charakterze nast\u0119pcy. Prawowity sukcesor nie mo\u017ce tak\u017ce abdykowa\u0107 albo uchyla\u0107 si\u0119 od przyj\u0119cia nale\u017cnego mu tronu. Skoro kr\u00f3lem jest si\u0119 z mocy sukcesji naturalnej, to piastun praw sukcesyjnych nie powinien by\u0107 okre\u015blany jako \u201epretendent\u201d, albowiem nie pretenduje on do niczego, co ju\u017c nie by\u0142oby jego w\u0142asno\u015bci\u010511<\/a><\/sup>. Akcentowa\u0142 to hiszpa\u0144ski kr\u00f3l de iure<\/em> Karol VII12<\/a><\/sup>, pisz\u0105c:<\/p>\r\n

\r\n

\u201eNie mog\u0119 [\u2026] przedstawia\u0107 si\u0119 Hiszpanii jako pretendent do korony, lecz musz\u0119 wierzy\u0107 i wierz\u0119, \u017ce korona hiszpa\u0144ska ju\u017c spoczywa na mej g\u0142owie w\u0142o\u017cona moc\u0105 \u015bwi\u0119tego prawa. Urodzi\u0142em si\u0119 z tym prawem, kt\u00f3re jest dla mnie zarazem \u015bwi\u0119tym zobowi\u0105zaniem, pragn\u0119 jednak, by prawo to zosta\u0142o mi potwierdzone mi\u0142o\u015bci\u0105 mego narodu\u201d13<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Kwesti\u0105 kardynaln\u0105 dla naszych rozwa\u017ca\u0144 jest jednak wewn\u0119trzna z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 legitymizmu, kt\u00f3ry nie sprowadza si\u0119 do aspektu formalnego<\/em> (czyli wspomnianej wy\u017cej prawowito\u015bci dynastycznej), lecz jest r\u00f3wnie\u017c \u2013 zasygnalizowanym ju\u017c wy\u017cej \u2013 legitymizmem celu<\/em> w\u0142adzy, jakim jest dobro wsp\u00f3lne rz\u0105dzonej spo\u0142eczno\u015bci, w obu za\u015b aspektach tak\u017ce, a nawet przede wszystkim legitymizmem wiary<\/em> (w\u0142adca prawowity w monarchii chrze\u015bcija\u0144skiej musi sprawowa\u0107 swoje rz\u0105dy w taki spos\u00f3b, aby przynajmniej nie utrudnia\u0107 poddanym zbawienia).<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

2.1. Prawowito\u015b\u0107 pochodzenia i prawowito\u015b\u0107 wykonywania<\/h4>\r\n

Legitymizm hiszpa\u0144ski (karlizm) nazywa powy\u017csze rozr\u00f3\u017cnienie: prawowito\u015bci\u0105 pochodzenia (legitimidad de origen<\/em>) i prawowito\u015bci\u0105 wykonywania, resp<\/em>. sprawowania (legitimidad de ejercicio<\/em>). Najwybitniejszy bodaj karlistowski filozof prawa i polityki, Francisco El\u00edas de Tejada (1917-1978) k\u0142adzie nacisk14<\/a><\/sup> na to, \u017ce prawowito\u015b\u0107 pochodzenia<\/em> jest s\u0142u\u017cebna w stosunku do prawowito\u015bci wykonywania<\/em>, obie za\u015b prawowito\u015bci wzi\u0119te \u0142\u0105cznie s\u0105 instrumentem w s\u0142u\u017cbie Tradycji katolickiej i narodowej, a nie na odwr\u00f3t. Podkre\u015bli\u0142 to ju\u017c pierwszy z karlistowskich \u201ekr\u00f3l\u00f3w z prawa\u201d, Karol V15<\/a><\/sup>, kt\u00f3ry po wyszczeg\u00f3lnieniu wszystkich swoich tytu\u0142\u00f3w prawnych (t\u00edtulos legales<\/em>) do tronu przypiecz\u0119towa\u0142 je tytu\u0142ami politycznymi (t\u00edtulos pol\u00edticos<\/em>), tj. \u201einkarnacj\u0105\u201d Hiszpanii tradycjonalistycznej: linia prawowita dynastii \u201ejest antyliberalna i antyrewolucyjna\u201d, linia uzurpatorska \u201ejest liberalna i rewolucyjna\u201d16<\/a><\/sup>. Z tej hierarchii rodzaj\u00f3w prawowito\u015bci wynika, \u017ce istniej\u0105 okoliczno\u015bci \u2013 na przyk\u0142ad rozpasana i uporczywa tyrania, w kt\u00f3rych posiadacz praw do tronu z tytu\u0142u pochodzenia mo\u017ce je utraci\u0107, gdy\u017c sta\u0142 si\u0119 uzurpatorem prawowito\u015bci wykonywania (el usurpador la legitimidad de ejercicio<\/em>). Tego w\u0142a\u015bnie okre\u015blenia u\u017cywa patriarcha karlizmu, Juan V\u00e1zquez de Mella (1861-1928), precyzuj\u0105c nast\u0119puj\u0105co okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych w\u0142adza prawowita formalnie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 nieprawowita (ileg\u00edtima<\/em>): \u201eJe\u015bli w\u0142adza jest nabyta zgodnie z prawem pisanym albo ustanowiona za zgod\u0105 narodu, b\u0119dzie posiada\u0142a prawowito\u015b\u0107 pochodzenia; lecz nie b\u0119dzie ona posiada\u0142a prawowito\u015bci wykonywania, je\u015bli nie b\u0119dzie zgodna z prawem naturalnym, z boskim prawem pozytywnym oraz z prawami i tradycjami fundamentalnymi narodu, nad kt\u00f3rym panuje\u201d17<\/a><\/sup>. Nie jest to zreszt\u0105 tylko hipoteza, albowiem w\u0142a\u015bnie na tej podstawie liberalny ksi\u0105\u017c\u0119 Jan III18<\/a><\/sup> zosta\u0142 pozbawiony przez karlist\u00f3w sukcesji na rzecz swojego syna, Karola VII.<\/p>\r\n

Dystynkcja pomi\u0119dzy prawowito\u015bci\u0105 pochodzenia<\/em> a prawowito\u015bci\u0105 wykonywania<\/em> poci\u0105ga zatem za sob\u0105 wa\u017ckie konsekwencje dla nich obu. Je\u015bli chodzi o t\u0119 pierwsz\u0105, to oczywistym wymogiem w stosunku do rz\u0105dz\u0105cego jest \u2013 jak powiada d\u2019Ors19<\/a><\/sup> \u2013 \u201eboska adopcja\u201d jako \u201edziecka Bo\u017cego\u201d, kt\u00f3rej nie mo\u017cna dost\u0105pi\u0107 inaczej jak przez sakrament chrztu. Prawowity w\u0142adca nie mo\u017ce przeto by\u0107 poza Ko\u015bcio\u0142em, musi partycypowa\u0107, jako adoptowane dzieci\u0119 Bo\u017ce, w kap\u0142a\u0144skiej godno\u015bci Jezusa Chrystusa (resp<\/em>. w kap\u0142a\u0144stwie powszechnym wszystkich chrze\u015bcijan, rzecz jasna, a nie w ministerialnym, kt\u00f3re wymaga ordynacji sakramentalnej). Tym samym, traci zatem r\u00f3wnie\u017c prawowito\u015b\u0107<\/em>, je\u015bli z powodu swoich ci\u0119\u017ckich grzech\u00f3w zosta\u0142 wy\u0142\u0105czony ekskomunik\u0105 ze wsp\u00f3lnoty Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n

Z drugiej strony, dystynkcja ta pozwala r\u00f3wnie\u017c doprecyzowa\u0107 poj\u0119cie \u201euzurpacji\u201d. W prostym znaczeniu manifestuje si\u0119 ona jako nielegalne<\/em> doj\u015bcie do w\u0142adzy. Lecz w \u015bwietle owego rozr\u00f3\u017cnienia r\u00f3\u017cne mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce rodzaje uzurpacji. Inaczej uzurpatorem jest na przyk\u0142ad m\u0142odszy brat czy inny krewny w obr\u0119bie dynastii, kt\u00f3ry \u2013 jak szekspirowski Klaudiusz \u2013 m\u00f3wi\u0105c s\u0142owami Hamleta, \u201ewtryni\u0142 si\u0119 na tron\u201d, naruszaj\u0105c regu\u0142y sukcesji, inaczej (oboj\u0119tnie jaki nosz\u0105cy tytu\u0142: lorda-protektora, prezydenta, cesarza, sekretarza generalnego) rewolucjonista, kt\u00f3ry obali\u0142 w og\u00f3le istniej\u0105cy i u\u015bwi\u0119cony tradycj\u0105 porz\u0105dek, a jeszcze inaczej w\u0142adca prawowicie dziedzicz\u0105cy tron, lecz sro\u017c\u0105cy si\u0119 jako tyran, depcz\u0105cy prawo boskie i prawa narodu.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

2.2. Prawowito\u015b\u0107 teologiczna i prawowito\u015b\u0107 naturalna<\/h4>\r\n

W nieco innej terminologii, lecz z podobnymi konkluzjami, ow\u0105 dystynkcj\u0119 dwu legitymizm\u00f3w rozwa\u017caj\u0105 legitymi\u015bci francuscy (najnowszy zbiorczy wyk\u0142ad ich koncepcji zawiera Manifest Legitymistyczny<\/em>20<\/a><\/sup>, w kt\u00f3rego opracowanie najwi\u0119kszy wk\u0142ad wni\u00f3s\u0142 G\u00e9rard Saclier de la B\u00e2tie [1922-2006]). Powiadaj\u0105 oni, i\u017c w chrze\u015bcija\u0144skiej wsp\u00f3lnocie politycznej nale\u017cy odkry\u0107 podw\u00f3jny aspekt prawowito\u015bci: \u201eprawowito\u015b\u0107 teologiczn\u0105\u201d (une l\u00e9gitimit\u00e9 th\u00e9ologique<\/em>) i \u201eprawowito\u015b\u0107 naturaln\u0105\u201d (une<\/em> l\u00e9gitimit\u00e9 naturelle<\/em>). Pierwsza<\/p>\r\n

\r\n

\u201e\u2026implikuje rozpoznanie Jezusa jako Kr\u00f3la, i Ojca Niebieskiego jako zasady wszelkiej w\u0142adzy. Ten aspekt prawowito\u015bci jest objawiony i wyra\u017cony wprost w Biblii przez samego Boga\u201d21<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Drugi oznacza, i\u017c<\/p>\r\n

\r\n

\u201eInstytucj\u0105 polityczn\u0105 najbardziej prawowit\u0105 (la plus l\u00e9gitime<\/em>) jest ta, kt\u00f3ra najlepiej realizuje dobro wsp\u00f3lne. (\u015aw. Tomasz identyfikuje dobro wsp\u00f3lne z harmonijn\u0105 jedno\u015bci\u0105, zgod\u0105 pomi\u0119dzy obywatelami.) Poszukiwanie prawowito\u015bci naturalnej jest rezultatem obserwacji i studium natury ludzkiej. Stanowi ona wynik r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bci, jak historia narodu, jego temperament czy jego obyczaje\u201d22<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

A zatem:<\/p>\r\n

\r\n

\u2022 Rozpoznanie Boga jako \u017ar\u00f3d\u0142a w\u0142adzy ustanawia prawowito\u015b\u0107 teologiczn\u0105,<\/p>\r\n

\u2022 wyznaczenie w\u0142adzy s\u0142u\u017c\u0105cej optymalnie dobru wsp\u00f3lnemu ustanawia prawowito\u015b\u0107 naturaln\u010523<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Oba te warunki legitymi\u015bci rozpoznaj\u0105 jako doskonale spe\u0142nione w \u201ekonstytucji\u201d dawnej Francji (w prawach fundamentalnych Kr\u00f3lestwa). Z jednej strony bowiem, kr\u00f3l, poprzez sakr\u0119 koronacji i namaszczenia, rozpoznaje w spos\u00f3b instytucjonalny suwerenno\u015b\u0107 Chrystusa jako prawdziwego Kr\u00f3la Francji oraz prawa Jego Ko\u015bcio\u0142a. Z drugiej strony, konstytucja ta ubezpiecza dobro wsp\u00f3lne, jedno\u015b\u0107, dzi\u0119ki jasnym zasadom desygnacji monarchy z urodzenia. W efekcie, wy\u0142\u0105czaj\u0105c z wyboru ludzkiego ustanowienie autorytetu publicznego, oszcz\u0119dza ona narodowi walk frakcyjnych partii chc\u0105cych dokona\u0107 podboju pa\u0144stwa. Przyk\u0142adem analogicznym jest sam Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Tu papie\u017c te\u017c rozpoznaje instytucjonalnie suwerenno\u015b\u0107 Boga oraz s\u0105dzi i strze\u017ce depozytu wiary (prawowito\u015b\u0107 teologiczna); zarazem jest desygnowany przez konklawe (prawowito\u015b\u0107 naturalna).<\/p>\r\n

Taki jest normalny spos\u00f3b funkcjonowania ka\u017cdej spo\u0142eczno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej: w respektowaniu obu aspekt\u00f3w legitymizmu. Niestety \u2013 ubolewaj\u0105 legitymi\u015bci \u2013 z powodu przewrotno\u015bci ludzkiej (la malice des hommes<\/em>), popychaj\u0105cej do buntu przeciwko obu lub cho\u0107by jednemu aspektowi legitymizmu, w \u015bwiecie nowo\u017cytnym i wsp\u00f3\u0142czesnym dosz\u0142o do destrukcji wszystkich (tak politycznych, jak eklezjalnych) instytucji spo\u0142ecze\u0144stwa chrze\u015bcija\u0144skiego, destrukcji autorytetu i sponiewierania dobra wsp\u00f3lnego. Legitymi\u015bci wskazuj\u0105, \u017ce \u00f3w nie\u0142ad bierze si\u0119 zawsze z ulegni\u0119cia jednej z dw\u00f3ch \u2013 przeciwstawnych sobie, lecz r\u00f3wnie destrukcyjnych \u2013 pokus. Pierwsza, nazywana przez nich naturalizmem<\/em><\/strong>, poszukuje rozwi\u0105zania czysto ludzkiego; uderza zatem w prawowito\u015b\u0107 teologiczn\u0105<\/em>. Druga, nazywana prowidencjalizmem<\/em><\/strong>, zasadza si\u0119 na wyczekiwaniu bezpo\u015bredniej interwencji czysto boskiej; uderza zatem w prawowito\u015b\u0107 naturaln\u0105<\/em>. Z punktu widzenia wszystkich tradycjonalist\u00f3w b\u0142\u0105d naturalistyczny jest tak ewidentny, \u017ce nie ma tu potrzeby si\u0119 nad nim rozwodzi\u0107; wystarczy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce \u015bwi\u0119ci on triumfy w ka\u017cdej laicystycznej koncepcji porz\u0105dku politycznego, od liberalizmu (chronologicznie) pocz\u0105wszy.<\/p>\r\n

Istotniejsza jest kwestia neguj\u0105cego prawowito\u015b\u0107 naturaln\u0105<\/em> prowidencjalizmu. Postawa przeze\u0144 prezentowana \u2013 oczekiwania na bezpo\u015bredni\u0105 interwencj\u0119 bosk\u0105 w celu zniszczenia z\u0142a spo\u0142ecznego i ustanowienia \u201ez\u0142otego wieku\u201d \u2013 wynika z jego skrajnego pesymizmu antropologicznego, przekonania o zupe\u0142nej bezu\u017cyteczno\u015bci ludzkiego dzia\u0142ania. Zdaniem legitymist\u00f3w, prowidencjalizm ignoruje fakt, i\u017c B\u00f3g wyposa\u017cy\u0142 jednak \u2013 nawet tego zepsutego przez grzech \u2013 cz\u0142owieka w natur\u0119 spo\u0142eczn\u0105, czyli w pewien rodzaj uzdolnienia do organizacji, pozwalaj\u0105cej mu budowa\u0107 spo\u0142eczno\u015b\u0107 (cit\u00e9<\/em>) podporz\u0105dkowan\u0105 realizacji dobra wsp\u00f3lnego. Prowidencjali\u015bci kwestionuj\u0105 jednak ow\u0105 naturaln\u0105 nauk\u0119 polityczn\u0105 (la science politique<\/em>), opart\u0105 o rozumowe studium natury ludzkiej. W konsekwencji gardz\u0105 wszelkimi instytucjami, hierarchiami i autorytetami nosz\u0105cymi jakikolwiek \u015blad dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka. Ten bunt, mimo ich deklarowanej absolutnej wierno\u015bci wobec autorytetu boskiego \u2013 tylko na poz\u00f3r paradoksalnie \u2013 sk\u0142ania ich w ostateczno\u015bci nawet do zakwestionowania nie tylko pa\u0144stwa i hierarchii politycznej, ale r\u00f3wnie\u017c Ko\u015bcio\u0142a instytucjonalnego i Jego hierarchii, kt\u00f3ra przecie\u017c \u2013 jak zaznaczono wy\u017cej \u2013 posiada tak\u017ce aspekt prawowito\u015bci naturalnej<\/em>. Przyk\u0142ady prowidencjalizmu s\u0105 dobrze znane z historii: to \u015bredniowieczni \u201espirytua\u0142owie\u201d i joachimici (uczniowie Joachima de Fiore), oczekuj\u0105cy Trzeciego Kr\u00f3lestwa, w kt\u00f3rym nie b\u0119dzie ju\u017c \u017cadnej w\u0142adzy, tak\u017ce ko\u015bcielnej; begardzi i beginki, lollardzi, husyci; od renesansu ca\u0142y protestantyzm (ale r\u00f3wnie\u017c katolicki kr\u00f3lob\u00f3jca Ravaillac, samow\u0142adnie uznaj\u0105cy, i\u017c konwersja Henryka IV by\u0142a nieszczera, przeto nie ma wa\u017cno\u015bci).<\/p>\r\n

Jak za\u015b przejawia si\u0119 \u00f3w prowidencjalizm w \u015bcis\u0142ym ju\u017c odniesieniu do kwestii legitymizmu dynastycznego? Aby to sobie uzmys\u0142owi\u0107, musimy najpierw ustali\u0107 jaki aspekt prawowito\u015bci wyra\u017caj\u0105 regu\u0142y sukcesji24<\/a><\/sup>, stanowi\u0105ce prawa fundamentalne Kr\u00f3lestwa Francji: teologicznej<\/em> czy naturalnej<\/em>? Oczywi\u015bcie naturalnej; praw tych nie nada\u0142 kr\u00f3lestwu B\u00f3g, ani nie ustanowi\u0142 on swoj\u0105 bezpo\u015bredni\u0105 wol\u0105 \u017cadnego z kr\u00f3l\u00f3w. S\u0105 to prawa zwyczajowe<\/em><\/strong>, kszta\u0142tuj\u0105ce si\u0119 stopniowo, jako wyraz m\u0105dro\u015bci zbiorowej przodk\u00f3w, odkrywanych przez \u00f3w rozum narodowy w sytuacjach krytycznych (na przyk\u0142ad wyga\u015bni\u0119cia g\u0142\u00f3wnej linii dynastii i zg\u0142oszenia pretensji przez rzekomych spadkobierc\u00f3w) i dopiero w\u00f3wczas definiowanych w prawie pisanym (Dlatego te\u017c Joseph de Maistre wy\u015bmiewa\u0142 tych, kt\u00f3rzy pytaj\u0105, \u201ew jakiej ksi\u0105\u017cce zapisane jest prawo Salickie?\u201d \u2013 i odpowiada\u0142, \u017ce zosta\u0142o ono zapisane w sercach Francuz\u00f3w25<\/a><\/sup>.) S\u0105 one w\u0142a\u015bnie prawami kr\u00f3lestwa, a nie kr\u00f3la<\/strong>, s\u0105 jego naturaln\u0105 konstytucj\u0105<\/em>; wyra\u017caj\u0105 one podnoszone przez \u015bw. Tomasza z Akwinu (a jeszcze bodaj dobitniej przez hiszpa\u0144skich scholastyk\u00f3w z Escuela de Salamanca<\/em>, jak Francisco de Vitoria OP czy Francisco Su\u00e1rez SJ) uprawnienie wsp\u00f3lnoty do ustanawiania formy rz\u0105du. Dlatego w\u0142a\u015bnie autor pierwszej spisanej we Francji (oko\u0142o 1420 roku) Statutowej teorii nast\u0119pstwa tronu<\/em>, Jean de Terra Rubea26<\/a><\/sup>, po przypomnieniu, \u017ce \u201egodno\u015bci kr\u00f3lewskie nale\u017c\u0105 do ca\u0142ego mistycznego cia\u0142a pa\u0144stwowego kr\u00f3lestwa, podobnie jak godno\u015bci ko\u015bcielne nale\u017c\u0105 do Ko\u015bcio\u0142a\u201d, stwierdza (odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do autorytetu Filozofa, czyli Arystotelesa):<\/p>\r\n

\r\n

\u201eKr\u00f3lestwo i wyb\u00f3r w\u0142adc\u00f3w nale\u017c\u0105 zreszt\u0105 [\u2026] do ludu [\u2026]. Nie wolno zatem kr\u00f3lowi zmienia\u0107 tego, co postanowiono jako publiczny statut kr\u00f3lestwa\u201d27<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Negacja owej prawowito\u015bci naturalnej<\/em> przez prowidencjalist\u00f3w, przejawia si\u0119 tedy, jak zauwa\u017caj\u0105 legitymi\u015bci francuscy, w dwojaki spos\u00f3b. Po pierwsze, maj\u0105 oni za nic owe prawa fundamentalne w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce nie s\u0105 one per se<\/em> teologiczne, lecz naturalne. Poniewa\u017c jednocze\u015bnie uznaj\u0105 oni biblijn\u0105 zasad\u0119 nihil est potestas nisi a Deo<\/em> \u2013 lecz pojmuj\u0105 j\u0105 w spos\u00f3b, by rzec \u201efundamentalistyczny\u201d \u2013 w takim znaczeniu jak \u201eewangelikalni\u201d protestanci traktuj\u0105 opis stworzenia \u015bwiata w Ksi\u0119dze Rodzaju<\/em> \u2013 co prowadzi ich do uznania, \u017ce \u201eod Boga\u201d dok\u0142adnie w tym samym sensie \u201epochodzi\u201d ka\u017cda w\u0142adza, niezale\u017cnie od tego, jaki by\u0142by jej tytu\u0142 (formalny czy moralny) do rz\u0105dzenia, to nie ma dla nich \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 Ludwika \u015awi\u0119tego, Robespierre\u2019a, Bonapartego, Ludwika Filipa, Gambetty, P\u00e9taina, de Gaulle\u2019a, Mitteranda czy Sarkozy\u2019ego \u2013 ka\u017cda pochodzi od Boga<\/em> i ka\u017cda faktycznie jest\u2026 z\u0142a, bo ludzka. Po drugie, w imi\u0119 swojego rygoryzmu teologiczno-moralnego neguj\u0105 oni dynasti\u0119 prawowit\u0105 z powodu grzech\u00f3w albo cho\u0107by zaniedba\u0144 w gorliwo\u015bci religijnej poszczeg\u00f3lnych w\u0142adc\u00f3w: to jest na przyk\u0142ad przypadek typowego prowidencjalisty<\/em>, ks. H.-F.-R. de La Mennais (1782-1854), kt\u00f3ry za\u0142amany tym, \u017ce Ludwik XVIII i Karol X niedostatecznie, jego zdaniem, przyk\u0142adaj\u0105 si\u0119 do rekatolicyzacji Francji, porzuci\u0142 spraw\u0119 monarchii i spraw\u0119 religii z\u0142\u0105czy\u0142 ze spraw\u0105\u2026 demokracji.<\/p>\r\n

Jaka jest na to odpowied\u017a legitymist\u00f3w? Ot\u00f3\u017c, stoj\u0105 oni na stanowisku, i\u017c warunkiem ocalenia Francji nie jest to, aby na tronie zasiada\u0142 zawsze kr\u00f3l tak \u015bwi\u0119ty, jak Ludwik IX. Do tego trzeba natomiast, aby istnia\u0142a prawowita<\/em> instytucja<\/em> monarchiczna, kt\u00f3ra b\u0119dzie gwarantowa\u0107, i\u017c Francja pozostanie katolicka, \u017ce prawo Bo\u017ce b\u0119dzie norm\u0105 nadrz\u0119dn\u0105 w duchu praw tego kr\u00f3lestwa i w dzia\u0142aniu jego instytucji. \u201eAtakowa\u0107 lub ignorowa\u0107 t\u0119 instytucj\u0119 jest tedy ci\u0119\u017ckim grzechem przeciwko naturze zwierz\u0119cia spo\u0142ecznego, kt\u00f3r\u0105 Dobry B\u00f3g nam nada\u0142\u201d28<\/a><\/sup> \u2013 konkluduj\u0105 legitymi\u015bci.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

3. Legalno\u015b\u0107, prawowito\u015b\u0107 i prawo do oporu<\/h4>\r\n

Je\u017celi zbierzemy teraz w jedno wszystkie powy\u017csze dystynkcje (pomi\u0119dzy legalizmem a legitymizmem oraz r\u00f3\u017cnymi aspektami legitymizmu), to oka\u017ce si\u0119, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 ustrojowo-polityczna jest ze stanowiska teorii legitymizmu nies\u0142ychanie z\u0142o\u017cona. Pr\u00f3cz optymalnej z legitymistycznego punktu widzenia sytuacji, to znaczy jednoczesnej legalno\u015bci pozytywnej oraz legitymizmu we wszystkich aspektach (pochodzenia, celu i wiary, resp<\/em>. teologicznego i naturalnego), zachodz\u0105cej w tradycyjnej monarchii katolickiej, jak r\u00f3wnie\u017c poza jej dok\u0142adn\u0105 odwrotno\u015bci\u0105, czyli ca\u0142kowicie zepsutej tyranii w ka\u017cdym znaczeniu, a zatem w\u0142adzy i nielegalnej, i nielegitymowalnej w jakimkolwiek sensie (jak ateistyczny i ludob\u00f3jczy totalitaryzm), istnieje jeszcze ca\u0142kiem spore spectrum<\/em> mo\u017cliwo\u015bci. Mo\u017ce istnie\u0107 w\u0142adza legalna pozytywnie i legitymistyczna formalnie, ale nielegitymistyczna tre\u015bciowo, jak monarchia, w kt\u00f3rej w\u0142adca sprzeniewierza si\u0119 prawu Bo\u017cemu i gwa\u0142ci sumienia, a w konsekwencji te\u017c tyranizuje poddanych (jak Henryk VIII Angielski po dokonaniu schizmy). Mo\u017ce istnie\u0107 w\u0142adza legalna pozytywnie, ale nielegitymistyczna i formalnie, i tre\u015bciowo, walcz\u0105ca mniej lub bardziej drastycznymi \u015brodkami z religi\u0105 i Ko\u015bcio\u0142em (jak III Republika Francuska czy Republika Meksyka\u0144ska przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej historii). Mo\u017ce istnie\u0107 w\u0142adza legalna pozytywnie, lecz nielegitymistyczna formalnie, ale zachowuj\u0105ca przynajmniej ogl\u0119dno\u015b\u0107 wobec prawa Bo\u017cego (jak \u201ekonserwatywne\u201d republiki), czy nawet uznaj\u0105ca prawo Bo\u017ce w jakiej\u015b ponadkonfesyjnej wersji \u201euog\u00f3lnionego chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d (jak Stany Zjednoczone). Wreszcie, szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce s\u0105 dwa przypadki: w\u0142adzy posiadaj\u0105cej legalno\u015b\u0107 pozytywn\u0105, lecz formalnie nielegitymistycznej (bo republika\u0144skiej), ale wykazuj\u0105cej si\u0119 legitymizmem wiary, celu i wykonywania (jak katolicka Republika Ekwadoru za prezydentury Gabriela Garc\u00edi Moreno, \u201eNowe Pa\u0144stwo\u201d w Portugalii Ant\u00f3nia de Oliveiry Salazara czy Republika Irlandzka w jej pierwotnym konstytucyjnym kszta\u0142cie); oraz \u2013 pod pewnym wzgl\u0119dem odwrotny \u2013 przypadek w\u0142adzy \u017ar\u00f3d\u0142owo nielegalnej (bo powsta\u0142ej z przewrotu) oraz nie posiadaj\u0105cej legitymizmu formalnego (bo dyktatury bior\u0105cej si\u0119 \u201eznik\u0105d\u201d), lecz powsta\u0142ej dla przywr\u00f3cenia \u201ewy\u017cszego porz\u0105dku\u201d i usprawiedliwiaj\u0105cej si\u0119 pe\u0142nieniem legitymizmu wiary i celu. S\u0105 to przypadki kontrrewolucyjnych przewrot\u00f3w i dyktatur, jak frankistowska Hiszpania, ale tak\u017ce wielu nieudanych, lecz podobnie usprawiedliwionych rozmiarem tyranii pr\u00f3b obalenia istniej\u0105cej w\u0142adzy. Na te przypadki \u2013 jako na sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej mimo nielegalno\u015bci sposobu doj\u015bcia do w\u0142adzy i samego sprzysi\u0119\u017cenia lub powstania, rebeliant<\/em> nie jest uzurpatorem<\/em>, wskazuj\u0105 tak\u017ce aprobatywnie tacy autorzy, jak cytowany ju\u017c d\u2019Ors czy chilijski tomista Juan Antonio Widow (ur. 1935), kt\u00f3ry powiada:<\/p>\r\n

\r\n

\u201eLecz prawowito\u015b\u0107 powstania (sublevaci\u00f3n<\/em>) zak\u0142ada sytuacj\u0119 uprzedniej nieprawowito\u015bci (ilegitimidad<\/em>) w\u0142adzy, kt\u00f3ra nie jest zdolna do ustanowienia \u0142adu, ale wykazuje sk\u0142onno\u015b\u0107 do ustanowienia porz\u0105dku sprzecznego z dobrem wsp\u00f3lnym (bien com\u00fan<\/em>). Prawowite w ten spos\u00f3b b\u0119d\u0105 nie tylko powstania w Hiszpanii 1936 roku czy w Chile 1973 roku, ale r\u00f3wnie\u017c w Niemczech w lipcu 1944 roku czy na W\u0119grzech w pa\u017adzierniku 1956 roku\u201d29<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

W tej kwestii zarysowuje si\u0119 zreszt\u0105 istotna r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy legitymistami francuskimi a hiszpa\u0144skimi. Legitymizm francuski \u2013 zakorzeniony w augusty\u0144skiej tradycji bezwzgl\u0119dnego pos\u0142usze\u0144stwa wzgl\u0119dem ka\u017cdej w\u0142adzy oraz wyrastaj\u0105cy z rodzimego do\u015bwiadczenia monarchii absolutnej Ludwika XIV i jego nast\u0119pc\u00f3w30<\/a><\/sup> \u2013 wyklucza mo\u017cliwo\u015b\u0107 oporu przeciwko nawet ewidentnie zdeprawowanemu w\u0142adcy, przyjmuj\u0105c stanowisko apologety absolutyzmu monarchicznego, bpa Jacquesa-B\u00e9nigne\u2019a Bossueta (1627-1704), i\u017c \u201eMonarcha mo\u017ce si\u0119 sam poprawia\u0107, gdy pozna, \u017ce \u017ale post\u0105pi\u0142, ale przeciwko jego w\u0142adzy nie ma gdzie indziej odwo\u0142ania, tylko do jego w\u0142adzy\u201d31<\/a><\/sup>. W tym samym duchu, najwi\u0119kszy z francuskoj\u0119zycznych32<\/a><\/sup> my\u015blicieli kontrrewolucyjnych \u2013 Joseph hr. de Maistre (1753-1821) orzeka\u0142 tyle\u017c kategorycznie, co niezupe\u0142nie \u015bci\u015ble: \u201eDogmat katolicki, jak to ka\u017cdemu wiadomo, pot\u0119pia bez \u017cadnego wyj\u0105tku wszelki rodzaj rokoszu\u2026\u201d33<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Legitymizm hiszpa\u0144ski natomiast \u2013 mog\u0105cy odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do niemal nieprzerwanej (w przeciwie\u0144stwie do Francji, podlegaj\u0105cej skutkom filozoficznej \u201erewolucji\u201d kartezja\u0144skiej) w Hiszpanii tradycji scholastycznej oraz korzystaj\u0105cy z r\u00f3wnie\u017c trwalszej, obejmuj\u0105cej tak\u017ce okres panowania Habsburg\u00f3w (1516-1700), tradycji monarchii ograniczonej (limitada<\/em>) nie tylko \u201ez g\u00f3ry\u201d (prawem boskim), ale r\u00f3wnie\u017c \u201ez do\u0142u\u201d (prawami poddanych oraz prowincji, zwanymi fueros<\/em>) \u2013 zachowa\u0142 w swojej doktrynie \u015bredniowieczne nauki (Jana z Salisbury czy \u015bw. Tomasza z Akwinu) o prawie do czynnego oporu (resistencia<\/em>) wobec uporczywej tyranii34<\/a><\/sup> i praw niesprawiedliwych (leyes injustas<\/em>).<\/p>\r\n

Najbardziej dobitny wyraz temu przekonaniu daje El\u00edas de Tejada, kt\u00f3ry uznaj\u0105c doktryn\u0119 tyranob\u00f3jstwa (tiranicidio<\/em>) wr\u0119cz za kulminacj\u0119 katolickiego prawa naturalnego (derecho natural cat\u00f3lico<\/em>), sformu\u0142owa\u0142 wszelako szereg za\u0142o\u017ce\u0144 warunkuj\u0105cych to uprawnienie, do kt\u00f3rych zaliczy\u0142:<\/p>\r\n

\r\n

\u201ePo pierwsze, dualizm Stw\u00f3rca \u2013 stworzenie, w ramach kt\u00f3rego to Stw\u00f3rca jest prawodawc\u0105 i s\u0119dzi\u0105. Po drugie, nieograniczono\u015b\u0107 w\u0142adzy boskiej a radykalne ograniczenie w\u0142adzy cz\u0142owieka, w\u0142adnego wprawdzie dostosowa\u0107 si\u0119 lub nie do danego przez Boga \u0142adu naturalnego, lecz niezdolnego do samodzielnego stworzenia \u0142adu moralnego. Po trzecie, pomi\u0119dzy uprawnieniem do rz\u0105dzenia a wykonywaniem w\u0142adzy staje norma oceniaj\u0105ca wszelkie dzia\u0142anie: prawo naturalne. Po czwarte, wszelki autorytet pochodzi od Boga, lecz rz\u0105dz\u0105cy traci \u00f3w autorytet, je\u015bli nie wykonuje swoich obowi\u0105zk\u00f3w [\u2026]. Po pi\u0105te, w\u0142adca, kt\u00f3ry nie dostosowuje si\u0119 do prawa naturalnego, traci sw\u00f3j autorytet, tote\u017c poddany (el s\u00fabdito<\/em>), postawiony wobec wyboru pomi\u0119dzy pos\u0142usze\u0144stwem rz\u0105dz\u0105cemu cz\u0142owiekowi a pos\u0142usze\u0144stwem Bogu, musi pod\u0105\u017ca\u0107 za nakazami Boga. Po sz\u00f3ste, je\u017celi w\u0142adza polityczna jest tylko si\u0142\u0105 (fuerza<\/em>) i przemoc\u0105 (violencia<\/em>), a nie s\u0142u\u017cy sprawiedliwo\u015bci, to jest tyrani\u0105. Po si\u00f3dme, hiszpa\u0144ska tradycja prawnonaturalna (w przeciwie\u0144stwie do my\u015bli nowoczesnej), rozr\u00f3\u017cnia precyzyjnie si\u0142\u0119 i rozum, polityczn\u0105 norm\u0119 wsp\u00f3\u0142\u017cycia i przepisy prawa. Po \u00f3sme, stawianie oporu w\u0142adzy gwa\u0142c\u0105cej nakazy prawa naturalnego nie jest zwyk\u0142ym uprawnieniem cz\u0142owieka: jest obowi\u0105zkiem. A zatem, doktryna tyranob\u00f3jstwa jest najdobitniejszym (m\u00e1s acabada<\/em>) wyrazem prawa naturalnego, kosmologicznego teocentryzmu i katolickiej koncepcji \u015bwiata\u201d35<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

W \u015bwietle powy\u017cszego zasadne poniek\u0105d by\u0142oby pytanie czy legitymizm pochodzenia<\/em> (dynastyczny) nie jest dla og\u00f3lnej teorii legitymizacji w\u0142adzy jedynie niekoniecznym przydatkiem lub mo\u017ce nawet \u201efeudalnym zabytkiem\u201d; by\u0107 mo\u017ce wystarczaj\u0105cym usprawiedliwieniem w\u0142adzy \u2013 zgodnym z tradycyjn\u0105 katolick\u0105 teologi\u0105 polityczn\u0105 \u2013 jest sam legitymizm wiary<\/em> (teologiczny) i celu<\/em> (dobra wsp\u00f3lnego)? Jednak przeciwko takiemu twierdzeniu legitymi\u015bci wysuwaj\u0105 dwa argumenty.<\/p>\r\n

Po pierwsze, jak to ju\u017c wskazywano, negacja legitymizmu naturalnego<\/em> jest b\u0142\u0119dem prowidencjalizmu przecz\u0105cego zdolno\u015bci (i uprawnieniu st\u0105d wynikaj\u0105cemu) wsp\u00f3lnoty politycznej do konstytuowania si\u0119 bez interwencji nadprzyrodzonej w instytucje s\u0142u\u017c\u0105ce dobru wsp\u00f3lnemu i sprawdzone w tej mierze przez owego \u201eministra\u201d Boga w departamencie zwierzchno\u015bci doczesnej, czyli Czas36<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Po drugie, wszystkie owe uprawomocnione przez legitymizm wykonywania<\/em> \u201epobo\u017cne\u201d republiki czy dyktatury nie s\u0105 w stanie, ze swojej natury, sprosta\u0107 zasadzie nieprzerwalno\u015bci i natychmiastowo\u015bci (instantan\u00e9it\u00e9<\/em>) sukcesji, tak wa\u017cnej dla trwa\u0142o\u015bci dobra wsp\u00f3lnego; nawet o najbardziej \u201echaryzmatycznych\u201d prezydentach i dyktatorach nie da si\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce \u201enie umieraj\u0105 nigdy\u201d. Maj\u0105 oni zreszt\u0105 tego \u015bwiadomo\u015b\u0107 i nawet staraj\u0105 si\u0119 zapewni\u0107 jak\u0105\u015b form\u0119 sukcesji \u2013 lecz historia pokazuje, \u017ce zawsze na pr\u00f3\u017cno. \u0141ad przez nich ustanowiony jest tedy zawsze prowizoryczny i zawsze nietrwa\u0142y, \u201ewyparowuje\u201d natychmiast po ich odej\u015bciu. Legitymizm dynastyczny jest wprawdzie subordynowany wzgl\u0119dem Tradycji katolickiej i tradycji konkretnej wsp\u00f3lnoty dziejowego do\u015bwiadczenia, czyli tradycji narodowej, nie nale\u017cy jedna wyprowadza\u0107 z tego wniosku, i\u017c ta ustrojowa forma<\/em> chroni\u0105ca ow\u0105 duchow\u0105 i moraln\u0105 tre\u015b\u0107<\/em> jest drugorz\u0119dna czy nieistotna. Forma<\/em> w pa\u0144stwie, jak w ka\u017cdym bycie realnym, jest bowiem \u2013 powiada Arystoteles \u2013 prymarna wobec materii<\/em> (\u201emur\u00f3w miasta\u201d)37<\/a><\/sup>, poniewa\u017c nadaje pa\u0144stwu kszta\u0142t, bez czego by\u0142oby ono niezdoln\u0105 do \u017cycia, bezforemn\u0105 mas\u0105. W tym samy duchu, powo\u0142ywany tu ju\u017c karlistowski filozof prawa, \u00c1lvaro d\u2019Ors, stosunek legitymistycznej formy<\/em> do tradycjonalistycznej tre\u015bci<\/em> ujmuje w nast\u0119puj\u0105ce por\u00f3wnanie:<\/p>\r\n

\r\n

\u201eLegitymizm tkwi jak korek (el precinto<\/em>) w butelce, kt\u00f3ry uniemo\u017cliwia ulotnienie si\u0119 jej politycznych tre\u015bci [tradycji], i kt\u00f3ry strze\u017ce (custodia<\/em>) autentyczno\u015bci jej zawarto\u015bci. Tylko kiedy butelka jest zakorkowana, wiemy, \u017ce pijemy wino markowe. W przeciwnym razie traktujemy je jako pospolite\u201d38<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

 <\/h4>\r\n

4. Podsumowanie<\/h4>\r\n

Filozofia polityczna legitymizmu bazuje zatem na tomistycznym rozr\u00f3\u017cnieniu pomi\u0119dzy \u2013 komplementarnymi, lecz odmiennymi \u2013 dwoma aspektami prawowito\u015bci (teologicznym i naturalnym), tym samym za\u015b dwoma porz\u0105dkami, w kt\u00f3rych zasada legitymistyczna si\u0119 aktualizuje, tj. natury i \u0142aski. Legitymi\u015bci uznaj\u0105, i\u017c tomizm by\u0142 zbawienn\u0105 \u201edeklerykalizacj\u0105\u201d polityki, kt\u00f3rej jednak nie wolno myli\u0107 z jej dechrystianizacj\u0105. Tomistyczne jest w legitymizmie samo uj\u0119cie podstawowej relacji spo\u0142ecznej pomi\u0119dzy osob\u0105 a pa\u0144stwem, odnajduj\u0105ce po\u015bredni\u0105 drog\u0119 (personalistyczn\u0105 i uniwersalistyczn\u0105 zarazem) pomi\u0119dzy odrzucanymi jako b\u0142\u0119dne uj\u0119ciami indywidualistycznego liberalizmu i totalitarnego kolektywizmu. Legitymizm odrzuca i takie podporz\u0105dkowanie jednostki pa\u0144stwu, kt\u00f3re czyni j\u0105 trybikiem w machinie, i egoistyczn\u0105 ideologi\u0119 praw cz\u0142owieka bez obowi\u0105zk\u00f3w wzgl\u0119dem ca\u0142o\u015bci, gdy\u017c wi\u0119zi\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 osoby w pa\u0144stwie winna by\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107. Legitymizm uznaje natomiast oba aspekty \u017cycia spo\u0142ecznego \u2013 ponadindywidualne dobro wsp\u00f3lne i niezbywalne prawa osoby.<\/p>\r\n

\r\n

\u201eA\u017ceby uznawa\u0107 te prawa \u2013 zaznacza Yves-Marie Adeline (ur. 1960) \u2013 wcale nie trzeba by\u0107 libera\u0142em; wystarczy i\u015b\u0107 na Msz\u0119, aby us\u0142ysze\u0107 o Bogu, kt\u00f3ry stworzy\u0142 cz\u0142owieka na Sw\u00f3j obraz i podobie\u0144stwo. Cz\u0142owiek jest i autonomiczn\u0105 osob\u0105, i cz\u0142onkiem spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re ma nad nim w\u0142adz\u0119, ale nie absolutn\u0105\u201d39<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

Legitymizm nie jest absolutystyczn\u0105 doktryn\u0105 \u00abboskiego prawa kr\u00f3l\u00f3w\u00bb; jest on doktryn\u0105 boskiego prawa, kt\u00f3remu podlegaj\u0105 wszyscy ludzie \u0142\u0105cznie z kr\u00f3lami, wszystkie wsp\u00f3lnoty, wszystkie \u00abpolityczne cia\u0142a mistyczne\u00bb, kt\u00f3rym kr\u00f3lowie ci, jako \u201eporucznicy Boga\u201d, maj\u0105cy strzec Jego prawa, przewodz\u0105 zgodnie z prawami zwyczajowymi danej spo\u0142eczno\u015bci, b\u0119d\u0105cymi wyrazem naturalnego rozumu spo\u0142ecznego, wszczepionego naturze ludzkiej przez Stw\u00f3rc\u0119.<\/p>\r\n

Prof. Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n

Od Redakcji<\/strong>: Poniewa\u017c \u2013 w zwi\u0105zku z likwidacj\u0105<\/a> serwisu megavideo.com \u2013 nagranie z wyk\u0142adu<\/a> wyg\u0142oszonego przez pana profesora Jacka Bartyzela we Wroc\u0142awiu 16 kwietnia 2010 r. nie jest obecnie dost\u0119pne w dziale Multimedia naszego Portalu, aby zrekompensowa\u0107 Czytelnikom t\u0119 niedogodno\u015b\u0107, zdecydowali\u015bmy si\u0119 opublikowa\u0107 wyst\u0105pienie w wersji pisemnej.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n<\/div>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n

1<\/a><\/sup> Do dzisiaj brak ca\u0142o\u015bciowego opracowania historii legitymizmu francuskiego, lecz poleci\u0107 mo\u017cna znakomicie udokumentowan\u0105 prac\u0119 o jego pocz\u0105tkach w okresie Monarchii Lipcowej: H. de Changy, Le Mouvement l\u00e9gitimiste sous <\/em>la Monarchie<\/em> de Juillet (1833-1848)<\/em>, Rennes 2004, ss. 420; zob. tak\u017ce: J. Bartyzel, \u00abObro\u0144cy Tronu i O\u0142tarza. Legitymizm burbo\u0144ski w XIX-wiecznej Francji\u00bb, [w:] Idem, \u201eUmiera\u0107, ale powoli!\u201d. O monarchistycznej i katolickiej kontrrewolucji w krajach roma\u0144skich 1815-2000<\/em>, Krak\u00f3w 2002, 2006\u00b2, ss. 27-221.<\/p>\r\n

2<\/a><\/sup> Wgl\u0105d w histori\u0119 legitymizmu hiszpa\u0144skiego uzyska\u0107 mo\u017cna m.in. za po\u015brednictwem nast\u0119puj\u0105cych opracowa\u0144: M. Ferrer, Breve historia del legitimismo espa\u00f1ol<\/em>, Madrid 1958, ss. 139 i G. Alf\u00e9rez, Historia del carlismo<\/em>, Madrid 1995, ss. 395; zob. tak\u017ce: J. Bartyzel, \u00abBandera carlista. Tradycjonalizm legitymistyczny w Hiszpanii\u00bb, [w:] Idem, \u201eUmiera\u0107, ale powoli!\u201d\u2026<\/em>, ss. 243-331.<\/p>\r\n

3<\/a><\/sup> Zob. \u00c1. d\u2019Ors, \u00abLa legitimidad del poder\u00bb i \u00abEl deber de obediencia al poder constituido\u00bb, [w:] Idem, La violencia y el orden<\/em>, Madrid 1987, ss. 47-67.<\/p>\r\n

4<\/a><\/sup> Ibidem<\/em>, s. 65.<\/p>\r\n

5<\/a><\/sup> Ibidem<\/em>, s. 49.<\/p>\r\n

6<\/a><\/sup> V. Manterola, Don Carlos e o Petr\u00f3leo<\/em>, [w:] V. Garmendia, Vicente Manterola. <\/em>Can\u00f3nigo, diputado y conspirador carlista<\/em>, Vitoria 1975, s. 165.<\/p>\r\n

7<\/a><\/sup> L. de Bonald, L\u00e9gislation primitive<\/em>, Paris 1840 [1802], s. 159.<\/p>\r\n

8<\/a><\/sup> Idem, Observations sur l\u2019ouvrage de Madame la baronne de Sta\u00ebl, ayant pour le titre: \u00abConsid\u00e9rations sur les principaux \u00e9v\u00e9nements de la r\u00e9volution fran\u00e7aise\u00bb<\/em>, Paris 1818, s. 72.<\/p>\r\n

9<\/a><\/sup> J. Barbey, L\u00e9gitimit\u00e9 et l\u00e9galit\u00e9<\/em>, \u201eFeuille d\u2019Information L\u00e9gitimiste\u201d 1993, nr 112\/113, s. 2.<\/p>\r\n

10<\/a><\/sup> Th. Corconne, Sur la s\u00e9paration des pouvoirs<\/em>, \u201eFeuille d\u2019Information L\u00e9gitimiste\u201d 1992, nr 98, s. 1.<\/p>\r\n

11<\/a><\/sup> Jak to uj\u0105\u0142 lapidarnie w wywiadzie udzielonym St\u00e9phane\u2019owi Bernowi francuski kr\u00f3l de iure<\/em> Ludwik XX (prince Louis-Alphonse de Bourbon, duc d\u2019Anjou et de Cadix), odpowiadaj\u0105c na pytanie czy jest pretendentem: Je ne pr\u00e9tends \u00e0 rien, je suis<\/em> [\u201eJa nie pretenduj\u0119 do niczego, ja jestem\u201d] \u2013 \u201eLe Figaro\u201d, 25 IV 1999, nr 24.<\/p>\r\n

12<\/a><\/sup> W\u0142a\u015bc. don Carlos Mar\u00eda de los Dolores Juan Isidro Jos\u00e9 Francisco Quirino Antonio Miguel Gabriel Rafael de Borb\u00f3n y de Austria-Este, ks. Madrytu (1848-1909), panuj\u0105cy de iure<\/em> w latach 1868-1909.<\/p>\r\n

13<\/a><\/sup> Carta manifiesto al Infante D. Alfonso<\/em> z 30 VI 1869, cyt. za: I. Skrochowski, Wycieczka do obozu Don Karlosa<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Polski\u201d 1875, nr 38, s. 401.<\/p>\r\n

14<\/a><\/sup> Zob. \u00bfQu\u00e9 es el carlismo?<\/em>, edici\u00f3n cuidada por F. El\u00edas de Tejada y Sp\u00ednola, R. Gambra Ciudad y F. Puy Mu\u00f1oz, Madrid 1971, s. 39.<\/p>\r\n

15<\/a><\/sup> W\u0142a\u015bc. don Carlos Mar\u00eda Isidro de Borb\u00f3n y de Borb\u00f3n, hr. de Molina (1788-1855), panuj\u0105cy de iure<\/em> w latach 1833-1845.<\/p>\r\n

16<\/a><\/sup> Cyt. za: M. Ferrer, Breve historia del legitimismo espa\u00f1ol<\/em>, Sevilla 1958, s. 13.<\/p>\r\n

17<\/a><\/sup> J. V\u00e1zquez de Mella y Fanjul, \u00abLa legitimidad de origen y de ejercicio\u00bb, discurso de 23-4-1894, [w:] Idem, Obras completas<\/em>, t. 11, Barcelona 1932, s. 97.<\/p>\r\n

18<\/a><\/sup> W\u0142a\u015bc. don Juan de Borb\u00f3n y de Bragan\u00e7a, hr. de Montiz\u00f3n (1822-1887), panuj\u0105cy de iure<\/em> w latach 1861-1868.<\/p>\r\n

19<\/a><\/sup> \u00c1. d\u2019Ors, op. cit.<\/em>, s. 60.<\/p>\r\n

20<\/a><\/sup> Zob. Manifeste L\u00e9gitimiste<\/em>, Union des Cercles de L\u00e9gitimistes de France, Limerzel 2006, Ch\u00e2teau de Bonnezeaux, Thouarce 2008\u00b2 [tu cytujemy za tym drugim wydaniem].<\/p>\r\n

21<\/a><\/sup> Manifeste L\u00e9gitimiste<\/em>, Union des Cercles de L\u00e9gitimistes de France, Ch\u00e2teau de Bonnezeaux, Thouarce 2008\u00b2, s. 141.<\/p>\r\n

22<\/a><\/sup> Ibidem<\/em>.<\/p>\r\n

23<\/a><\/sup> Ibidem<\/em>.<\/p>\r\n

24<\/a><\/sup> Jest ich, przypomnijmy, pi\u0119\u0107: 1) pierwor\u00f3dztwo (primog\u00e9niture<\/em>); 2) wy\u0142\u0105czenie od sukcesji kobiet; 3) przechodzenie sukcesji na linie boczne w razie wyga\u015bni\u0119cia linii prostej, a st\u0105d zasada nieprzerwalno\u015bci, natychmiastowo\u015bci (instantan\u00e9it\u00e9<\/em>) sukcesji, wyra\u017cana s\u0142ynn\u0105 formu\u0142\u0105: \u201ekr\u00f3l nie umiera nigdy\u201d (le roi ne meurt jamais<\/em>) \u2013 bo zawsze ma prawowitego nast\u0119pc\u0119; 4) niedysponowalno\u015b\u0107 (indisponibilit\u00e9<\/em>) Korony \u2013 czyli niemo\u017cno\u015b\u0107 jej przekazania wol\u0105 samego w\u0142adcy komukolwiek innemu ni\u017c prawowitemu sukcesorowi; wreszcie 5) zasada katolicko\u015bci (catholicit\u00e9<\/em>) kr\u00f3la.<\/p>\r\n

25<\/a><\/sup> J. de Maistre, Wyb\u00f3r pism<\/em>, [w:] J. Trybusiewicz, De Maistre<\/em>, Warszawa 1968, s. 171.<\/p>\r\n

26<\/a><\/sup> W\u0142a\u015bciwie: Jean de Terrevermeille (ok. 1370-1430) alias<\/em> Jean de Terre Rouge.<\/p>\r\n

27<\/a><\/sup> Cyt. za: Powszechna historia pa\u0144stwa i prawa<\/em>, Wyb\u00f3r tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, Wroc\u0142aw 1996, s. 53; zob. tak\u017ce: J.-M. Carbasse, G. Leyte, L\u2019\u00c9tat royal, XIIe-XVIIIe si\u00e8cle. Une anthologie<\/em>, Paris 2004, ss. 59-96.<\/p>\r\n

28<\/a><\/sup> Manifeste L\u00e9gitimiste\u2026<\/em>, s. 147.<\/p>\r\n

29<\/a><\/sup> J. A. Widow, A modo de respuesta<\/em>, \u201cPhilosophica\u201d (Valparaiso), vol. XII, 1989, s. 246-247.<\/p>\r\n

30<\/a><\/sup> Trzeba wszelako zaznaczy\u0107, \u017ce to stanowisko jest charakterystyczne wy\u0142\u0105cznie dla legitymist\u00f3w (i tradycjonalist\u00f3w) francuskich dawniejszych epok, zw\u0142aszcza w pokoleniu \u201eDoktor\u00f3w Kontrrewolucji\u201d (de Maistre, de Bonald i in.), lecz p\u00f3\u017aniej, wraz z odradzaniem si\u0119 neoscholastyki, ulega\u0142o ono ewolucji i obecnie \u2013 co wida\u0107 wyra\u017anie w tek\u015bcie powo\u0142ywanego tu Manifestu Legitymistycznego<\/em> \u2013 przewa\u017ca r\u00f3wnie\u017c typowo tomistyczny tok rozumowania, co sygnalizowan\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 z legitymizmem hiszpa\u0144skim, je\u015bli nie uniewa\u017cnia, to w ka\u017cdym razie wydatnie niweluje.<\/p>\r\n

31<\/a><\/sup> J.-B. Bossuet, La politique tir\u00e9e de l\u2019\u00c9criture sainte<\/em> [1679], cyt. za: J. de Maistre, O papie\u017cu<\/em>, prze\u0142. J. Mi\u0142kowski, Warszawa \u2013 Z\u0105bki 2008 [1819], s. 175.<\/p>\r\n

32<\/a><\/sup> Bo w sensie \u201epa\u0144stwowym\u201d poddany w\u0142oskiego kr\u00f3la Sardynii (Piemontu), acz z etnicznie i kulturowo francuskiej Sabaudii.<\/p>\r\n

33<\/a><\/sup> J. de Maistre, O papie\u017cu\u2026<\/em>, s. 209.<\/p>\r\n

34<\/a><\/sup> Przez Akwinat\u0119 nazywanej \u201eszalonym przerostem tyranii\u201d (excessus tyrannidis<\/em>) \u2013 zob. De regno<\/em>, 6.3.<\/p>\r\n

35<\/a><\/sup> F. El\u00edas de Tejada, El derecho a la rebeli\u00f3n: la resistencia al tirano<\/em>, \u201eTizona\u201d (Vi\u00f1a del Mar \/Chile\/), nr 44 (1973), s. 7.<\/p>\r\n

36<\/a><\/sup> Zob. J. de Maistre, Wyb\u00f3r\u2026<\/em>, s. 163.<\/p>\r\n

37<\/a><\/sup> Zob. Arystoteles, Polityka<\/em>, III 1, 11-14, 1276a \u2013 1276b.<\/p>\r\n

38<\/a><\/sup> Cyt. za: M. Ayuso, Qu\u00e9 es el Carlismo. Una introducci\u00f3n al tradicionalismo hisp\u00e1nico<\/em>, Buenos Aires 2005, s. 14.<\/p>\r\n

39<\/a><\/sup> Y.-M. Adeline, L`Homme et <\/em>la Cit\u00e9<\/em>, \u201eFeuille d\u2019Information L\u00e9gitimiste\u201d 1992, nr 100, s. 1.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Przedmiotem rozwa\u017ca\u0144 w niniejszym artykule b\u0119dzie koncepcja uprawomocnienia do rz\u0105dzenia w filozofii i teologii politycznej legitymizmu monarchicznego, nawi\u0105zuj\u0105ca do tradycyjnej, si\u0119gaj\u0105cej \u015bredniowiecza, wizji i praktyki chrze\u015bcija\u0144skiej monarchii \u201eprawa Bo\u017cego\u201d (\u201ez \u0142aski Bo\u017cej\u201d), a jednocze\u015bnie polemiczna wzgl\u0119dem nowo\u017cytnych i wsp\u00f3\u0142czesnych koncepcji dotycz\u0105cych pochodzenia i usprawiedliwienia w\u0142adzy, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym znamieniem jest \u2013 odrzucaj\u0105cy odniesienia transcendentne \u2013 immanentyzm […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,158],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51711"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51711"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51711\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":136132,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51711\/revisions\/136132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51711"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51711"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51711"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}