{"id":51580,"date":"2012-02-08T13:31:48","date_gmt":"2012-02-08T18:31:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=51580"},"modified":"2012-02-08T13:31:48","modified_gmt":"2012-02-08T18:31:48","slug":"jak-zachwyca-skoro-nie-zachwyca-lukasz-warzecha","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=51580","title":{"rendered":"Jak zachwyca, skoro nie zachwyca? – \u0141ukasz Warzecha<\/em>"},"content":{"rendered":"

Pogrzeb Wis\u0142awy Szymborskiej, zgodnie z \u017cyczeniem zmar\u0142ej, b\u0119dzie \u015bwiecki – przeczyta\u0142em dzisiaj. I jako\u015b tak skojarzy\u0142o mi si\u0119 to z sytuacj\u0105, gdy po \u015bmierci Jana Paw\u0142a II liderzy lewicowej opinii lansowali si\u0119 w koszulkach z napisem \u201eNie p\u0142aka\u0142em po papie\u017cu\u201d. Zacz\u0105\u0142em si\u0119 zastanawia\u0107, jak zareagowa\u0142yby salonowe kr\u0119gi, gdyby kto\u015b zacz\u0105\u0142 si\u0119 dzisiaj lansowa\u0107 w koszulce z napisem \u201eNie p\u0142aka\u0142em po Szymborskiej\u201d. Zapewne, zgodnie z zasad\u0105 Kalego, uzna\u0142yby, \u017ce to skandal, chamstwo, wyraz braku tolerancji, nacjonalizmu, je\u015bli nie faszyzmu i czego tam jeszcze. Bo papie\u017c papie\u017cem, ale Szymborska, noblistka\u2026 Co wolno o papie\u017cu, to nie o Szymborskiej.<\/p>\r\n

Ja takiej koszulki bym nie w\u0142o\u017cy\u0142, bo tego typu demonstracje wydaj\u0105 mi si\u0119 niesmaczne i niepotrzebne. Potrzebne natomiast wydaje mi si\u0119 naprostowanie obrazu zmar\u0142ej poetki, mam bowiem wra\u017cenie, \u017ce w ramach salonu nale\u017ca\u0142a ona do tej samej kategorii co Jerzy Owsiak, kt\u00f3r\u0105 to kategori\u0119 okre\u015bli\u0142em niegdy\u015b jako \u201eauthority of last resort\u201d.<\/p>\r\n

Niekt\u00f3rzy po \u015bmierci poetki zacz\u0119li przypomina\u0107 jej nies\u0142awne dzie\u0142a z okresu stalinowskiego (zreszt\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci ba\u0142wochwalczych tekst\u00f3w o niej kompletnie pomijanego) i fakt, \u017ce nigdy jednoznacznie si\u0119 od tamtego czasu nie odci\u0119\u0142a. To zreszt\u0105 sprawa sporna – inni twierdz\u0105, \u017ce owszem, swoimi p\u00f3\u017aniejszymi decyzjami \u017cyciowymi de facto to w\u0142a\u015bnie uczyni\u0142a. Sp\u00f3r zapewne nie do jednoznacznego rozstrzygni\u0119cia. Faktem jest, \u017ce nie by\u0142o w \u017cyciorysie Szymborskiej ani krzty osobistego heroizmu, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 udzia\u0142em Herberta czy r\u00f3wnie\u017c w jakim\u015b stopniu Mi\u0142osza. To by\u0142o – a mo\u017ce bywa\u0142o – raczej m\u0119cze\u0144stwo na pluszowym krzy\u017cu. Ale to r\u00f3wnie\u017c kwestia wolnego wyboru, pod warunkiem oczywi\u015bcie, \u017ce nikt nie b\u0119dzie nam wmawia\u0142, i\u017c by\u0142o inaczej, a Szymborska by\u0142a wielk\u0105 bojowniczk\u0105 o polsk\u0105 wolno\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Jej wyborem by\u0142a r\u00f3wnie\u017c ucieczka w przyjemne i bezpieczne regiony absurdu, gdzie mo\u017cna by\u0142o swoje poletko uprawia\u0107 bez specjalnych spor\u00f3w z cenzur\u0105 albo obaw przed sankcjami. W moim odczuciu Szymborska by\u0142a w swojej tw\u00f3rczo\u015bci banalistk\u0105 – owszem, momentami zabawn\u0105, zgrabnie sobie radz\u0105c\u0105, ale banalistk\u0105. Podkre\u015blam jednak, \u017ce to tylko moja osobista ocena, a ka\u017cdy ma prawo do w\u0142asnej. Zn\u00f3w – pod warunkiem, \u017ce\u00a0 nie fa\u0142szuje fakt\u00f3w i nie pr\u00f3buje udawa\u0107, \u017ce Szymborska swoj\u0105 poezj\u0105 stawia\u0142a jakie\u015b powa\u017cne pytania albo o cokolwiek walczy\u0142a. Nie – jej poezja by\u0142a wr\u0119cz ostentacyjn\u0105 ucieczk\u0105 od tego, co by\u0142o w poezji Herberta lub Mi\u0142osza spraw\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 (i to oboj\u0119tnie jaki mamy stosunek do pogl\u0105d\u00f3w obu pan\u00f3w).<\/p>\r\n

Do takiej oceny ka\u017cdy ma prawo i w tym kontek\u015bcie kuriozalny jest list \u201em\u0142odych literat\u00f3w\u201d, kt\u00f3rych oburzy\u0142o, \u017ce jedna z pos\u0142anek PiS publicznie oznajmi\u0142a, i\u017c poezja Szymborskiej nie towarzyszy\u0142a Polakom w wa\u017cnych momentach. Co przecie\u017c jest bezsprzecznym faktem. Ocena tego faktu to inna sprawa – ka\u017cdy ma prawo do w\u0142asnej. Sygnatariusze wspomnianego listu przypominaj\u0105 jednak jako \u017cywo profesora Pimk\u0119, kt\u00f3ry ka\u017ce zachwyca\u0107 si\u0119 S\u0142owackim. I poleca\u0142bym im gor\u0105co ponown\u0105 lektur\u0119 odpowiedniego fragmentu \u201eFerdydurke\u201d; mo\u017ce przysz\u0142oby na nich otrze\u017awienie.<\/p>\r\n

I wreszcie czas po 1989 r. Szymborska zaj\u0119\u0142a w salonie III RP miejsce, kt\u00f3re dzieli\u0142a tylko z kilkoma osobami (w tym ze wspomnianym Owsiakiem). Jako \u201eapolityczna\u201d poetka nie by\u0142a wci\u0105gana w bie\u017c\u0105ce, partyjne spory, ale objawia\u0142a si\u0119 w pewnych kluczowych momentach, \u017ceby podpisa\u0107 ten czy inny list otwarty. I te podpisy pokazuj\u0105, \u017ce cho\u0107 nie by\u0142a pod\u0142\u0105czona pod \u017cadn\u0105 parti\u0119, nie by\u0142a te\u017c ani troch\u0119 \u201eapolityczna\u201d. By\u0142a bardzo polityczna i wspiera\u0142a bardzo okre\u015blon\u0105 wizj\u0119 u\u0142o\u017cenia naszych polskich spraw. Wspomnijmy cho\u0107by list z 2002 r., w kt\u00f3rym wraz z innymi ikonami liberalnej lewicy pot\u0119pia\u0142a rzekome porozumienie Leszka Millera z Ko\u015bcio\u0142em, kt\u00f3re mia\u0142o uniemo\u017cliwia\u0107 debat\u0119 o sytuacji kobiet w Polsce. W 2010 r. protestowa\u0142a (wraz z Owsiakiem) kolejnym listem przeciwko wystawie antyaborcyjnej. Po upadku rz\u0105du PiS w wywiadzie dla w\u0142oskiej \u201eLa Repubblica\u201d powiedzia\u0142a o lustracji: \u201eNa szcz\u0119\u015bcie rz\u0105d si\u0119 zmieni\u0142, a ten nowy pozostawi\u0142, ja przynajmniej mam na to nadziej\u0119, t\u0119 kwesti\u0119 zawodowym historykom, nie za\u015b samoukom poszukuj\u0105cym sensacyjnych rewelacji\u201d.<\/p>\r\n

Nie by\u0142y to jedyne takie wyst\u0105pienia. G\u0142osu nie zabiera\u0142a Szymborska zbyt cz\u0119sto, ale gdy to si\u0119 ju\u017c zdarza\u0142o, opowiada\u0142a si\u0119 bardzo wyra\u017anie za okre\u015blon\u0105 wizj\u0105 Polski. Wizj\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce wielu osobom nie odpowiada\u0107 i kt\u00f3re w zwi\u0105zku z tym mog\u0142yby owe hipotetyczne koszulki za\u0142o\u017cy\u0107.<\/p>\r\n

No i wreszcie kwestia \u015bwieckiego pogrzebu. Szymborska mia\u0142a, rzecz jasna, pe\u0142ne prawo takiej w\u0142a\u015bnie ceremonii sobie za\u017cyczy\u0107. Ja natomiast mam pe\u0142ne prawo uzna\u0107, \u017ce jest to rodzaj bardzo jednoznacznej demonstracji \u015bwiatopogl\u0105dowej zza grobu – zw\u0142aszcza w kraju, gdzie katolicki pogrzeb mog\u0142y mie\u0107 nawet takie postaci lewicy jak \u015b.p. Jerzy Szmajdzi\u0144ski.<\/p>\r\n

Podkre\u015blam raz jeszcze: nie pisz\u0119 tego, \u017ceby Szymborsk\u0105 pot\u0119pia\u0107. To by\u0142y jej wybory i mia\u0142a do nich pe\u0142ne prawo. Pisz\u0119 to dlatego, \u017ceby pokaza\u0107, \u017ce by\u0142y to wybory definiuj\u0105ce j\u0105 bardzo jednoznacznie w sensie politycznym i \u015bwiatopogl\u0105dowym, a to z kolei sprawia, \u017ce wszelkie pr\u00f3by ustanowienia jej jako jednego z oberautorytet\u00f3w s\u0105 fa\u0142szywe. Mo\u017cna by\u0142o si\u0119 z Szymborsk\u0105 nie zgadza\u0107, a jej poezji wolno nie ceni\u0107. Nie dla wszystkich musia\u0142a by\u0107 narodowym skarbem. Mia\u0142a prawo do swoich opinii, a my mamy prawo do swojej opinii o niej, mimo popiskiwa\u0144 r\u00f3\u017cnych Pimk\u00f3w.<\/p>\r\n

\u0141ukasz Warzecha<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Pogrzeb Wis\u0142awy Szymborskiej, zgodnie z \u017cyczeniem zmar\u0142ej, b\u0119dzie \u015bwiecki – przeczyta\u0142em dzisiaj. I jako\u015b tak skojarzy\u0142o mi si\u0119 to z sytuacj\u0105, gdy po \u015bmierci Jana Paw\u0142a II liderzy lewicowej opinii lansowali si\u0119 w koszulkach z napisem \u201eNie p\u0142aka\u0142em po papie\u017cu\u201d. Zacz\u0105\u0142em si\u0119 zastanawia\u0107, jak zareagowa\u0142yby salonowe kr\u0119gi, gdyby kto\u015b zacz\u0105\u0142 si\u0119 dzisiaj lansowa\u0107 w koszulce […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,92,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51580"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51580"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51580\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51580"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51580"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51580"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}