{"id":51396,"date":"2012-02-05T22:10:20","date_gmt":"2012-02-06T03:10:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=51396"},"modified":"2012-02-05T22:10:20","modified_gmt":"2012-02-06T03:10:20","slug":"kaszubi-zawsze-czuli-sie-polakami-dr-rafal-maliszewski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=51396","title":{"rendered":"Kaszubi zawsze czuli si\u0119 Polakami – dr Rafa\u0142 Maliszewski<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u00a0Podczas ostatniego spotkania cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia Os\u00f3b Narodowo\u015bci Kaszubskiej Kasz\u00c3\u00abbsk\u00c3\u00b4 Jednota, pojawi\u0142 si\u0119 postulat uznania Kaszub\u00f3w za mniejszo\u015b\u0107 etniczn\u0105. W zasadzie nie powinien dziwi\u0107 ten fakt, bowiem stowarzyszenie od momentu powstania forsuje statutowe zapisy o rozbudzaniu i ugruntowywaniu kaszubskiej \u015bwiadomo\u015bci narodowej. Uznanie Kaszub\u00f3w za oddzielny nar\u00f3d jest dla cz\u0142onk\u00f3w i sympatyk\u00f3w organizacji czym\u015b naturalnym. Nale\u017cy jednak w tej materii podj\u0105\u0107 szereg dzia\u0142a\u0144, aby odr\u0119bno\u015b\u0107 narodowa mieszka\u0144c\u00f3w Pomorza zosta\u0142a powszechnie uznana przez Polak\u00f3w. Kim jednak mogliby sta\u0107 si\u0119 Kaszubi bez Polski, a kim Polacy bez Kaszub? Czy s\u0142owa kaszubskiego poety Hieronima Derdowskiego \u201enie ma Kasz\u00c3\u00abb bez Polonii, a bez Kasz\u00c3\u00abb Pol\u015bczi\u201d uleg\u0142y zdezaktualizowaniu? <\/strong><\/p>\r\n

\"\"Problem to\u017csamo\u015bci narodowej by\u0142 bardzo mocno dyskutowany po przedstawieniu wynik\u00f3w ze spisu powszechnego z 2002r., gdzie a\u017c 5062 osoby zadeklarowa\u0142y narodowo\u015b\u0107 kaszubsk\u0105. Z\u0142a konstrukcja pyta\u0144 zawartych w spisie, odebra\u0142a ankietowanym mo\u017cliwo\u015bci zaznaczenia podw\u00f3jnej to\u017csamo\u015bci i uczyni\u0142a z Polski kraj dwuj\u0119zyczny. Region dwuj\u0119zyczny, z ponad 20% prezencj\u0105 j\u0119zyka kaszubskiego jako ojczystego, obejmowa\u0142 a\u017c dziewi\u0119\u0107 gmin pomorskich.<\/p>\r\n

Dyskusja na temat narodowo\u015bci Kaszub\u00f3w mo\u017ce dokona\u0107 si\u0119 jedynie w kontek\u015bcie autoidentyfikacji narodowo-etnicznej (polskiej) oraz regionalno-etnicznej (kaszubskiej). Zdaniem prof. B. Synaka ten pierwszy rodzaj autoidentyfikacji wp\u0142ywa na to, \u017ce Kaszubi m\u00f3wi\u0105 o sobie w wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w: jeste\u015bmy Polakami. Jest to r\u00f3wnie\u017c element wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy Kaszub\u00f3w z grupy innych zbiorowo\u015bci, np. Mazur\u00f3w czy \u015al\u0105zak\u00f3w, poniewa\u017c w przypadku Kaszub\u00f3w opcj\u0105 j\u0119zykow\u0105 nie sta\u0142 si\u0119\u00a0 j\u0119zyk niemiecki, tylko j\u0119zyk polski. Dyskusja o narodowo\u015bci Kaszub\u00f3w ma zatem zasadniczy sens w kontek\u015bcie polsko\u015bci: – Mimo \u017ce Kaszubi wykszta\u0142cili w sobie \u015bwiadomo\u015b\u0107 swojsko\u015bci, odr\u0119bno\u015bci etnicznej, to nie jest to odr\u0119bno\u015b\u0107 jako wsp\u00f3lnoty narodowej czy pa\u0144stwowej. To\u017csamo\u015b\u0107 kaszubska od wielu dziesi\u0119cioleci kszta\u0142tuje si\u0119 w ramach polskiej to\u017csamo\u015bci i tradycji narodowej (\u2026)<\/em> – dodaje Synak. W\u015br\u00f3d badaczy, naukowc\u00f3w, publicyst\u00f3w, dyskutant\u00f3w, nie brakowa\u0142o jednak i takich, kt\u00f3rzy cho\u0107 ostro\u017cnie, ale z determinacj\u0105 przyznawali Kaszubom jako grupie etnicznej pewne znamiona narodowo\u015bci: – A wi\u0119c nie tylko dlatego, \u017ce ma\u0142e jest pi\u0119kne. Tak\u017ce dlatego, \u017ce ma\u0142e jest wielkie. \u0179e w nim tkwi\u0105 zarodki wielko\u015bci tego, co si\u0119 nazywa narodem<\/em> – pisa\u0142 w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych Z. Zielonka. W tym miejscu wspomnie\u0107 nale\u017cy nieliczn\u0105 grup\u0119 g\u0142\u00f3wnie m\u0142odej inteligencji kaszubskiej, zwi\u0105zanej z pismem – \u00c3\u2019droda. Pismiono w\u00f2lnich Kasz\u00c3\u00abb\u00f3w \u00c3\u00ab P\u00f2m\u00f2rzan\u00f3w<\/em>. Ci m\u0142odzi dzia\u0142acze\u00a0 rozpocz\u0119li sw\u00f3j manifest od sprzeciwu wobec podw\u00f3jnej to\u017csamo\u015bci Kaszub\u00f3w (etnicznej – kaszubskiej i narodowej – polskiej).<\/p>\r\n

Nast\u0119pstwem zakwestionowania tego faktu sta\u0142y si\u0119 kolejne ideologiczne deklaracje. Stwierdzono, \u017ce<\/p>\r\n

a) polsko\u015b\u0107 zosta\u0142a Kaszubom narzucona w procesie polonizacji;<\/p>\r\n

b) podw\u00f3jna to\u017csamo\u015b\u0107 ulegnie dezaktualizacji wobec wyzwa\u0144 przysz\u0142o\u015bci, koncentruj\u0105cych si\u0119 na jednej to\u017csamo\u015bci;<\/p>\r\n

c) odwo\u0142ywanie si\u0119 do podw\u00f3jnej to\u017csamo\u015bci jest jedynie form\u0105 strachu przed konsekwentnym wyborem narodowym;<\/p>\r\n

d) m\u00f3wienie o podwojonej to\u017csamo\u015bci mo\u017ce zdecydowanie os\u0142abi\u0107 poczucie \u015bwiadomo\u015bci kaszubskiej, a w konsekwencji os\u0142abi\u0107 grup\u0119;<\/p>\r\n

e) m\u00f3wienie o Kaszubach jako grupie etnicznej mo\u017ce spowodowa\u0107 pojawienie si\u0119 stereotypu \u201eKaszuba ch\u0142opa\u201d (mieszka\u0144ca wsi). Tego typu deklaracje nie tylko odbiera\u0142y Kaszubom prawa okre\u015blania siebie Polakami w sensie etnicznym (Kaszub-Polak zaistnie\u0107 m\u00f3g\u0142 tylko w sferze obywatela pa\u0144stwa polskiego), ale nade wszystko burzy\u0142y dotychczasowe naukowe badania empiryczne, odzwierciedlaj\u0105ce rzeczywisty stan kaszubskiej to\u017csamo\u015bci, a nie puste ideologie oderwane od autentycznej \u015bwiadomo\u015bci etnicznej i narodowej Kaszub\u00f3w.<\/p>\r\n

Z ostatnich bada\u0144 przeprowadzonych na terenie po\u0142udniowych Kaszub (zwanym Gochami) wynika, \u017ce prawie wszyscy respondenci m\u00f3wili o swojej narodowo-etnicznej (czyli polskiej) to\u017csamo\u015bci. Jest to tym bardziej ciekawa sytuacja, \u017ce bior\u0105c pod uwag\u0119 geograficzno-historyczne po\u0142o\u017cenie terenu, z kt\u00f3rego wywodzili si\u0119 respondenci, kategorie narodu, narodowo\u015bci by\u0142y szczeg\u00f3lnie trudne do zdefiniowania. Gochy by\u0142y terenem kontaktu r\u00f3\u017cnych grup etnicznych: germa\u0144skiej, ukrai\u0144skiej. Takie pogranicze kulturowe odnotowuje najcz\u0119\u015bciej istnienie mniejszo\u015bci narodowych, dualizmu j\u0119zykowego i fenomenu dziedziczenia kulturowego. Identyfikowanie si\u0119 z kaszubszczyzn\u0105 nie przeszkodzi\u0142o w formowaniu si\u0119 polskiej to\u017csamo\u015bci narodowej Goch\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c przyk\u0142ad Dolnego \u015al\u0105ska potwierdza, \u017ce to\u017csamo\u015b\u0107 etniczn\u0105 wyznacza przede wszystkim j\u0119zyk i pochodzenie, natomiast przynale\u017cno\u015b\u0107 narodowa wi\u0105\u017ce si\u0119 z pewnym systemem warto\u015bci, kt\u00f3rego akceptacja poprzedzona jest \u015bwiadomym aktem woli. Narodowo\u015b\u0107 oznacza zawsze co\u015b wi\u0119cej ni\u017c wi\u0119zy j\u0119zykowe. Jest to \u015bwiadoma i wolna akceptacja systemu warto\u015bci, wsp\u00f3lnej historii, spu\u015bcizny kulturowej oraz \u015bwiadomo\u015bci tworzenia czego\u015b szczeg\u00f3lnego wszystkich uto\u017csamiaj\u0105cych si\u0119 z narodem.\u00a0 Dlatego te\u017c w przypadku badanej spo\u0142eczno\u015bci Goch\u00f3w potwierdzi\u0142a si\u0119 zasadno\u015b\u0107 odwo\u0142ywania si\u0119 respondent\u00f3w g\u0142\u00f3wnie do j\u0119zyka i pochodzenia jako wyznacznik\u00f3w to\u017csamo\u015bci etnicznej, natomiast o to\u017csamo\u015bci narodowej (polskiej) decyduj\u0105 g\u0142\u00f3wnie: wsp\u00f3lna historia narodu polskiego, og\u00f3lnonarodowa sztuka (literatura, film, teatr itp.), religia katolicka w wymiarze og\u00f3lnonarodowym, postacie uosabiaj\u0105ce najlepsze cechy narodu (znani pisarze, naukowcy, duchowni, sportowcy itp.).<\/p>\r\n

Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci Kaszub mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce has\u0142a g\u0142oszone przez grupk\u0119 ludzi przekonanych o powodzeniu swojej ideologii, nie wsp\u00f3\u0142graj\u0105 z g\u0142osem ludu kaszubskiego, zdecydowanie inaczej pojmuj\u0105cego warto\u015b\u0107 narodu polskiego i dum\u0119 z przynale\u017cno\u015bci do niego. Nikt nie ma prawa burzy\u0107 kaszubskiej mentalno\u015bci nabudowanej na fundamentach polsko\u015bci. Od czasu do czasu pojawiaj\u0105 si\u0119 jednak separatystyczne ci\u0105goty, kt\u00f3rym jednoznacznie nale\u017cy si\u0119 przeciwstawia\u0107. Sprzeciw jest w ty przypadku wyrazem szacunku dla narodu, kt\u00f3ry historycznie i kulturowo sta\u0142 si\u0119 kolebk\u0105 kaszubsko\u015bci. Cieszy fakt, \u017ce obecny prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego \u0141ukasz Grz\u0119dzicki, jednoznacznie odcina si\u0119 od pogl\u0105du uznania Kaszub\u00f3w za mniejszo\u015b\u0107 etniczn\u0105. Jego zdaniem wysuwanie takich postulat\u00f3w\u00a0 mog\u0142oby doprowadzi\u0107 do konieczno\u015bci wyboru pomi\u0119dzy byciem Kaszub\u0105 a Polakiem: – Nie b\u0119dziemy kreowa\u0107 narodu kaszubskiego, bo Kaszubi s\u0105 w Polsce r\u00f3wnorz\u0119dnymi obywatelami. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Kaszub\u00f3w, w tym tak\u017ce ja, ma podw\u00f3jn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107: czuj\u0105 si\u0119 Kaszubami i Polakami<\/em> – dodaje prezes. Jako istotny pow\u00f3d wyodr\u0119bnienia narodu kaszubskiego, cz\u0142onek rady programowej A. Jab\u0142o\u0144ski (by\u0142y prezes ZK-P), wymienia m. in. u\u0142atwienia w zdobywaniu dotacji finansowych.\u00a0 Ewidentnie mo\u017cna odnie\u015b\u0107 tu wra\u017cenie konfliktu skrajnie r\u00f3\u017cnych warto\u015bci, kt\u00f3rych jednopoziomowa klasyfikacja stwarza sytuacj\u0119 nieuczciwo\u015bci.<\/p>\r\n

Bogactwo kultury kaszubskiej, odr\u0119bno\u015b\u0107 j\u0119zykowa, tworzy\u0142y si\u0119 w du\u017cej mierze w kontek\u015bcie polsko\u015bci. Kaszubi zawsze czuli si\u0119 Polakami i jak wynika z bada\u0144 przeprowadzonych na po\u0142udniowych kra\u0144c\u00f3w Pomorza, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie wyobra\u017ca sobie egzystowania w obr\u0119bie innej narodowo\u015bci – nawet kaszubskiej. Na przestrzeni wiek\u00f3w lud ten wykszta\u0142ci\u0142 w sobie siln\u0105 polsk\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105, kt\u00f3ra \u201ewypr\u00f3bowana\u201d czy to przez Niemc\u00f3w, czy samych Polak\u00f3w, umacnia\u0142a si\u0119 i nie ulega\u0142a presji pojawiaj\u0105cej si\u0119 separatystycznej utopii.\u00a0 Pozostaje \u017cywi\u0107 nadziej\u0119, \u017ce wype\u0142nianie przez Kaszub\u00f3w zach\u0119ty b\u0142. Jana Paw\u0142a II do strze\u017cenia warto\u015bci i dziedzictwa stanowi\u0105cego o kaszubskiej to\u017csamo\u015bci, dokonywa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie w relacji szacunku i przywi\u0105zania do narodu polskiego.<\/p>\r\n

dr Rafa\u0142 Maliszewski <\/em><\/strong><\/p>\r\n

Filozof, pedagog, j\u0119zykoznawca, kaszubolog; absolwent Wydzia\u0142u Filozofii KUL i Wy\u017cszej Szko\u0142y Filozoficznej w Monachium. Wicedyrektor Katolickiego Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego im. Romualda Traugutta w Chojnicach.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u00a0Podczas ostatniego spotkania cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia Os\u00f3b Narodowo\u015bci Kaszubskiej Kasz\u00c3\u00abbsk\u00c3\u00b4 Jednota, pojawi\u0142 si\u0119 postulat uznania Kaszub\u00f3w za mniejszo\u015b\u0107 etniczn\u0105. W zasadzie nie powinien dziwi\u0107 ten fakt, bowiem stowarzyszenie od momentu powstania forsuje statutowe zapisy o rozbudzaniu i ugruntowywaniu kaszubskiej \u015bwiadomo\u015bci narodowej. Uznanie Kaszub\u00f3w za oddzielny nar\u00f3d jest dla cz\u0142onk\u00f3w i sympatyk\u00f3w organizacji czym\u015b naturalnym. Nale\u017cy jednak […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51396"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51396"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51396\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51396"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51396"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51396"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}