{"id":51351,"date":"2012-02-04T16:28:53","date_gmt":"2012-02-04T21:28:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=51351"},"modified":"2012-02-04T16:28:53","modified_gmt":"2012-02-04T21:28:53","slug":"zostawia-wam-darmoche-andrzej-zybertowicz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=51351","title":{"rendered":"Zostawi\u0105 Wam darmoch\u0119! – Andrzej Zybertowicz<\/em>"},"content":{"rendered":"

Chcia\u0142oby si\u0119 napisa\u0107 co\u015b o wieczno\u015bci. Wyst\u0119puj\u0105c jednak w roli badacza-socjologa na temat Boga nie mam nic do powiedzenia. Co najwy\u017cej o spo\u0142ecznej roli ludzkich wyobra\u017ce\u0144 o Bogu. Badacz bowiem musi ogranicza\u0107 si\u0119 do tego, co empirycznie uchwytne. A skoro tak, to zacznijmy od nast\u0119puj\u0105cego stwierdzenia:<\/strong><\/p>\r\n

pierwszym i najwa\u017cniejszym \u015bwiatem cz\u0142owieka jest jego m\u00f3zg.<\/strong><\/p>\r\n

Ka\u017cdego cz\u0142owieka. M\u0105drego i g\u0142upiego. Biednego i bogatego. Leniwego i pracowitego.<\/p>\r\n

Budowa i funkcje naszego m\u00f3zgu si\u0119 nie zmieni\u0142y od tysi\u0105cleci. Ten m\u00f3zg dla swojego funkcjonowania potrzebuje zasilania. Zasilania energi\u0105 oraz informacjami. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, potrzebuje chleba oraz igrzysk. Chleb przynosi energi\u0119, a igrzyska – bod\u017ace, kt\u00f3re ogniskuj\u0105 uwag\u0119 m\u00f3zgu i ukierunkowuj\u0105 potencja\u0142 jego posiadacza w spos\u00f3b bezpieczny dla systemu spo\u0142ecznego.<\/p>\r\n

Kod w\u0142adzy: chleb i igrzyska<\/strong><\/p>\r\n

Dobrze rozumieli to staro\u017cytni Rzymianie, kt\u00f3rzy wiedzieli, \u017ce w\u0142adcy potrafi\u0105cy da\u0107 ludowi i chleb, i igrzyska, mog\u0105 spokojnie cieszy\u0107 si\u0119 rado\u015bciami, jakie przynosi rz\u0105dzenie.<\/p>\r\n

Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce owe rzymskie, oryginalne igrzyska, polegaj\u0105ce np. na obserwacji krwawej walki gladiator\u00f3w, o wiele bardziej przypomina\u0142y dzisiejsze surfowanie w internecie ni\u017c ogl\u0105danie widowiska sportowego w telewizorze. R\u00f3\u017cnica le\u017cy w interaktywno\u015bci. Jednostki stanowi\u0105ce t\u0142um zgromadzony w amfiteatrach nie tylko swoim zachowaniem wywiera\u0142y wp\u0142yw na og\u00f3ln\u0105 atmosfer\u0119 zdarzenia – tak jest i dzisiaj na meczach. T\u0142um mia\u0142 tak\u017ce prawo podpowiedzenia w\u0142adcy, czy ranny w walce gladiator ma zosta\u0107 dobity czy ocalony. Udzia\u0142 w rzymskich igrzyskach to nie tylko ekscytacja wyp\u0142ywaj\u0105ca z biernej obserwacji zmaga\u0144. To tak\u017ce poczucie sprawstwa, poczucie wywierania wp\u0142ywu na wol\u0119 samego Cezara, do kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142a ostateczna decyzja: \u017cycie czy \u015bmier\u0107 dla pokonanego. M\u0105drzy w\u0142adcy wiedzieli, \u017ce od czasu do czasu nale\u017cy mot\u0142ochowi – \u017c\u0105dnemu krwi albo maj\u0105cemu akurat napad wspania\u0142omy\u015blno\u015bci – ulec.<\/p>\r\n

Internet – z\u0142udzenie podmiotowo\u015bci<\/strong><\/p>\r\n

W dzisiejszym systemie w\u0142adzy dla wielu ludzi, zw\u0142aszcza posiadaczy m\u0142odych m\u00f3zg\u00f3w \u0142asych na strumienie coraz bardziej ekscytuj\u0105cych (czytaj: uzale\u017cniaj\u0105cych) bod\u017ac\u00f3w, internet pe\u0142ni t\u0119 sam\u0105 funkcj\u0119 co igrzyska dla ludu rzymskiego.<\/p>\r\n

Psychologowie od dawna m\u00f3wi\u0105, \u017ce dla jednostki jednym z podstawowych warunk\u00f3w zadowolenia z \u017cycia jest poczucie podmiotowo\u015bci – sprawstwa i kontroli nad zdarzeniami.<\/p>\r\n

Ale w \u015bwiecie, gdzie zawsze istniej\u0105 bogaci i pot\u0119\u017cni, ci uprzywilejowani nie mog\u0105 pozwoli\u0107 sobie na to, by byle kto, ludzie znik\u0105d, nad kt\u00f3rymi MY, elita, nie mamy kontroli, posiadali kontrol\u0119 nad zdarzeniami, kt\u00f3re s\u0105 istotne dla NAS.<\/p>\r\n

Nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119, \u017ce – raczej pr\u0119dzej ni\u017c p\u00f3\u017aniej – inicjatorzy projekt\u00f3w typu ACTA opami\u0119taj\u0105 si\u0119. Zrozumiej\u0105, \u017ce nie mo\u017cna bezkarnie zabiera\u0107 ludowi zabawek, do kt\u00f3rych lud ju\u017c zdo\u0142a\u0142 si\u0119 przyzwyczai\u0107. Nie mo\u017cna ludzkim m\u00f3zgom zabiera\u0107 rado\u015bci z kontroli nad internetow\u0105 przystawk\u0105 do \u201eduszy\u201d ludzkiej; nad niesko\u0144czonym oceanem wirtualnej wolno\u015bci i kreatywno\u015bci.<\/p>\r\n

Ju\u017c proste klikanie od stronki do stronki daje poczucie swobody. Wygrywanie w gry, uczestnictwo na forach, kreowanie grup dyskusyjnych, grup spo\u0142eczno\u015bciowych daje poczucie sprawstwa. Ci, kt\u00f3rym tak powszednie u\u017cytkowanie internetu nie wystarcza, si\u0119gaj\u0105 po hakerstwo. Dzi\u0119ki niemu zyskuj\u0105 subiektywne poczucie sprawstwa wy\u017cszego rz\u0119du: z\u0142udzenie kontroli nad regu\u0142ami gry, kt\u00f3re maj\u0105 obowi\u0105zywa\u0107 pozosta\u0142ych internetowych podr\u00f3\u017cnik\u00f3w.<\/p>\r\n

Nie mo\u017cna fan\u00f3w wirtualu lekkomy\u015blnie p\u0142oszy\u0107, narusza\u0107 poczucia ich bezpiecze\u0144stwa, gdy s\u0105 online, bo zaczn\u0105 rozrabia\u0107 w realu.<\/p>\r\n

Spe\u0142niony sen kapitalisty<\/strong><\/p>\r\n

Oto jak wygl\u0105da spe\u0142niony sen kapitalisty: mam pe\u0142ny monopol na niezb\u0119dne ludziom dobra, kt\u00f3re tylko ja oferuj\u0119 i mog\u0119 narzuca\u0107 ceny, jakie chc\u0119. No tak, ale kto\u015b te dobra musi wypracowa\u0107. Najlepiej – niewolnicy, czyli istoty odpodmiotowione. Jednak ka\u017cdy kapitalista wie, \u017ce \u201ez niewolnika nie ma dobrego pracownika\u201d. Zatem pracownika nie tylko trzeba op\u0142aca\u0107, ale i da\u0107 mu pewn\u0105 swobod\u0119 przy wykonywaniu zada\u0144, ow\u0105 przestrze\u0144 podmiotowo\u015bci.<\/p>\r\n

I tu internet, dzi\u0119ki takim rozwi\u0105zaniom jak Google oraz portale spo\u0142eczno\u015bciowe, wydaje si\u0119 spe\u0142nia\u0107 sen nie tylko kapitalisty, ale tak\u017ce totalitarysty. Na \u201edarmowych\u201d portalach spo\u0142eczno\u015bciowych niewolnicy (pardon: internauci) pracuj\u0105 za darmo i z rado\u015bci\u0105. To dzi\u0119ki godzinom ich \u017cycia sp\u0119dzanych z pasj\u0105 przed komputerami powsta\u0142y ju\u017c powa\u017cne fortuny. Czym wi\u0119cej ruchu na tych portalach, czym wi\u0119cej ich u\u017cytkownik\u00f3w, tym wi\u0119ksza warto\u015b\u0107 rynkowa internetowych firm.<\/p>\r\n

To wa\u017cny, ale niekoniecznie najwa\u017cniejszy spo\u0142eczny wymiar internetu. Czy wa\u017cniejsza funkcja surfowania nie polega na tym, \u017ce stanowi on wentyl bezpiecze\u0144stwa dla systemu w\u0142adzy? M\u00f3wi\u0105c najpro\u015bciej: spalisz tak wiele energii psychicznej w wirtualu, \u017ce na real niewiele ci jej pozostanie. Swe potrzeby sprawstwa tak intensywnie nasycisz w internecie, \u017ce wizja podmiotowo\u015bci obywatelskiej wyda ci si\u0119 ca\u0142kiem md\u0142a.<\/p>\r\n

Od anty-ACTA do anty-Platformy?<\/strong><\/p>\r\n

Protesty przeciwko podpisaniu przez Polsk\u0119 traktatu ACTA trwaj\u0105. Niekt\u00f3rzy widz\u0105 to jako oznak\u0119 nasilaj\u0105cego si\u0119 sprzeciwu wobec ekipy PO-PSL. Ba, widz\u0105c w tych protestach wyraz og\u00f3lniejszej frustracji spo\u0142ecze\u0144stwa, zastanawiaj\u0105 si\u0119, czy manifestacje przeciw ACTA mog\u0105 wyzwoli\u0107 energi\u0119 spo\u0142eczn\u0105 prowadz\u0105c\u0105 do g\u0142\u0119bszych zmian politycznych w naszym kraju. My\u015bl\u0105c o tym, zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na dane G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Statystycznego, kt\u00f3ry poda\u0142, \u017ce nasz PKB wzr\u00f3s\u0142 ponad 4 proc. A zatem osi\u0105gn\u0105\u0142 – w kontek\u015bcie europejskim – wysoki poziom.<\/p>\r\n

To kontekst kluczowy, gdy\u017c m\u00f3wi\u0105cy o warunkach \u017cycia codziennego milion\u00f3w Polak\u00f3w. Niezale\u017cnie od kolejnych wpadek obecnych w\u0142adz, je\u015bli poziom \u017cycia istotnych grup spo\u0142ecznych nie tylko b\u0119dzie utrzymywa\u0142 si\u0119, a niekt\u00f3rych \u015brodowisk nawet r\u00f3s\u0142, nie nale\u017cy wi\u0105za\u0107 z protestami w sprawie ACTA wi\u0119kszych nadziei na zmian\u0119 politycznego uk\u0142adu si\u0142 w Polsce.<\/p>\r\n

R\u0119ce precz od naszych zabawek!<\/strong><\/p>\r\n

Protesty przeciw ACTA gromadz\u0105 g\u0142\u00f3wnie m\u0142odych ludzi. Chyba dominuj\u0105 gimnazjali\u015bci i liceali\u015bci – przynajmniej tak to wygl\u0105da\u0142o na manifestacji w Toruniu w \u015brod\u0119 25 stycznia 2012 r. Mam wra\u017cenie, \u017ce u \u017ar\u00f3de\u0142 spo\u0142eczno-ulicznego o\u017cywienia m\u0142odzie\u017cy le\u017cy obawa, \u017ce zostan\u0105 im zabrane zabawki. Gdy jednak \u201edzieciaki\u201d zobacz\u0105, \u017ce zabawek nie tylko nikt im nie odbiera, ale nawet dostaj\u0105 do r\u0119ki kolejne darmowe produkty, np. oferty spo\u0142eczno\u015bciowe, to najprawdopodobniej si\u0119 uspokoj\u0105.<\/p>\r\n

Jednocze\u015bnie pami\u0119tajmy, \u017ce ruchy spo\u0142eczne niekiedy rozwijaj\u0105 si\u0119 kaskadowo, do jednego przy\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 inne, mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 te\u017c trudne dzi\u015b do przewidzenia wydarzenia i impulsy. W dodatku cz\u0119\u015b\u0107 m\u0142odych ludzi w czasie protest\u00f3w zaczyna odczuwa\u0107 nieznane im wcze\u015bniej poczucie wolno\u015bci, impulsy ku wsp\u00f3lnotowo\u015bci oraz si\u0142\u0119 zgromadzonego t\u0142umu. Mo\u017ce by\u0107 kusz\u0105ce pozostawanie w takim stanie d\u0142u\u017cej. Mo\u017ce powsta\u0107 mechanizm psychologiczny nakr\u0119caj\u0105cy dalsze protesty i przed\u0142u\u017caj\u0105cy ich trwanie.<\/p>\r\n

Czy w Polsce internet jako narz\u0119dzie bardziej b\u0119dzie stref\u0105 komunikacji dla mobilizacji spo\u0142ecznej w realu czy raczej form\u0105 zast\u0119pczej podmiotowo\u015bci, kt\u00f3rej ludzie nie znajduj\u0105 w \u015bwiecie realnym? Prawdopodobnie wszystko przes\u0105dzi sytuacja gospodarcza. To od niej zale\u017cy skala podmiotowo\u015bci konsumenckiej, kt\u00f3ra dla wielu os\u00f3b jest wa\u017cniejsza od politycznej.<\/p>\r\n

Rachunek strat i korzy\u015bci<\/strong><\/p>\r\n

Rz\u0105dz\u0105cy w wielu krajach przemy\u015bl\u0105 te protesty. Zrozumiej\u0105, \u017ce z punktu widzenia w\u0142adzy internet to nie tylko wentyl bezpiecze\u0144stwa, ale ca\u0142a strefa funkcjonalna dla obecnego systemu w\u0142adzy. Ludzie w sieci mog\u0105 robi\u0107 rzeczy, kt\u00f3re daj\u0105 im poczucie (cz\u0119sto iluzoryczne) swobody, dzia\u0142ania i oddzia\u0142ywania. Elity polityki i biznesu wyci\u0105gn\u0105 zapewne wniosek, \u017ce zabawek, kt\u00f3re – jak dot\u0105d – tak skutecznie s\u0142u\u017c\u0105 odpolitycznieniu m\u0142odzie\u017cy (jak si\u0119 m\u00f3wi: postpolityczno\u015bci), nie warto ludziom zabiera\u0107. Elity zrozumiej\u0105, \u017ce chc\u0105c ograniczy\u0107 pewne formy aktywno\u015bci w internecie, trzeba jednocze\u015bnie zapewni\u0107 ludziom inne zabawki.<\/p>\r\n

A w czasach kryzysu, gro\u017c\u0105cych spadkiem materialnej konsumpcji w \u201erealu\u201d, \u201evirtual\u201d mo\u017ce by\u0107 wymarzonym buforem. Buforem bez granic, gdzie kierowa\u0107 i rozprasza\u0107 mo\u017cna potencja\u0142 buntu. By\u0107 mo\u017ce elity \u015bwiatowego korporacyjnego kapitalizmu uznaj\u0105, \u017ce bardziej op\u0142aca im si\u0119 jeszcze g\u0142\u0119biej \u201ezanurzy\u0107\u201d m\u0142ode pokolenie w internecie, ni\u017c surowo pilnowa\u0107 praw w\u0142asno\u015bci intelektualnej.<\/p>\r\n

Elitom wielkiego kapita\u0142u warto inwestowa\u0107 w produkty, kt\u00f3re spowoduj\u0105, \u017ce ludzie\u2026 spacyfikuj\u0105 si\u0119 sami, jednocze\u015bnie pracuj\u0105c na nowe fortuny internetowych magnat\u00f3w.<\/p>\r\n

Ci, kt\u00f3rzy dzi\u015b broni\u0105 praw zagro\u017conej przez wolny internet w\u0142asno\u015bci intelektualnej, niebawem pewnie wylicz\u0105, \u017ce inwestycja w igrzyska zawsze si\u0119 op\u0142aca.<\/p>\r\n

Andrzej Zybertowicz<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Autor jest socjologiem. Ostatnio wyda\u0142 \u201ePoci\u0105g do Polski. Polska do poci\u0105gu\u201d (wydawnictwo Prohibita), kt\u00f3rym doje\u017cd\u017ca do Archipelagu Polsko\u015bci.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Chcia\u0142oby si\u0119 napisa\u0107 co\u015b o wieczno\u015bci. Wyst\u0119puj\u0105c jednak w roli badacza-socjologa na temat Boga nie mam nic do powiedzenia. Co najwy\u017cej o spo\u0142ecznej roli ludzkich wyobra\u017ce\u0144 o Bogu. Badacz bowiem musi ogranicza\u0107 si\u0119 do tego, co empirycznie uchwytne. A skoro tak, to zacznijmy od nast\u0119puj\u0105cego stwierdzenia: pierwszym i najwa\u017cniejszym \u015bwiatem cz\u0142owieka jest jego m\u00f3zg. Ka\u017cdego […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[16,155,106,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51351"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51351"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51351\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}