{"id":51178,"date":"2012-02-01T09:46:58","date_gmt":"2012-02-01T14:46:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=51178"},"modified":"2012-02-01T09:46:58","modified_gmt":"2012-02-01T14:46:58","slug":"konstytucja-wegier-co-naprawde-jest-w-srodku-jerzy-kenig","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=51178","title":{"rendered":"Konstytucja W\u0119gier. Co naprawd\u0119 jest w \u015brodku? – Jerzy Kenig<\/em>"},"content":{"rendered":"

18 kwietnia ubieg\u0142ego roku Parlament w\u0119gierski przyj\u0105\u0142, a 25 kwietnia Prezydent W\u0119gier Pal Schmitt podpisa\u0142 now\u0105 Konstytucj\u0119, kt\u00f3ra wesz\u0142a w \u017cycie 1. stycznia 2012 r. Przyjrzyjmy si\u0119, co w niej jest takiego, \u017ce w protestach odzywaj\u0105 si\u0119 najwy\u017csze w\u0142adze Unii Europejskiej i s\u0142ycha\u0107 by\u0142o nawet g\u0142os sprzeciwu zza oceanu podpisany przez sam\u0105 Hilary Clinton.<\/strong><\/p>\r\n

Nowa Ustawa zasadnicza W\u0119gier sk\u0142ada si\u0119 z czterech wyra\u017anie oddzielonych rozdzia\u0142\u00f3w:<\/p>\r\n

    \r\n
  1. Preambu\u0142y zbudowanej z – nie oddzielonych niczym – 28 zda\u0144 opisuj\u0105cych has\u0142owo, co dla W\u0119gr\u00f3w jest najwa\u017cniejsze;<\/li>\r\n
  2. Cz\u0119\u015bci zatytu\u0142owanej \u201ePodstawy\u201d lub \u201eFundamenty\u201d z\u0142o\u017conej z 18 artyku\u0142\u00f3w oznaczonych du\u017cymi literami alfabetu od A do S. Ten rozdzia\u0142 opisuje czym s\u0105 W\u0119gry i czym powinien kierowa\u0107 si\u0119 obywatel W\u0119gier;<\/li>\r\n
  3. Cz\u0119\u015bci \u201eWolno\u015b\u0107 i odpowiedzialno\u015b\u0107\u201d sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z 28 artyku\u0142\u00f3w; ponumerowanych liczbami rzymskimi od I do XXVIII. Znajdziemy tam rozwini\u0119cie Preambu\u0142y z opisanymi zrozumia\u0142ym j\u0119zykiem prawami i obowi\u0105zkami obywateli;<\/li>\r\n
  4. Z 53 artyku\u0142\u00f3w z numeracj\u0105 arabsk\u0105 od 1 do 53, stanowi\u0105cej dzia\u0142 \u201ePa\u0144stwo\u201d. Tutaj znajduje si\u0119 opis poszczeg\u00f3lnych instytucji Pa\u0144stwa wraz z kr\u00f3tkim opisem ich kompetencji.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

    Jak wida\u0107 – ca\u0142o\u015b\u0107 to Preambu\u0142a i 99 artyku\u0142\u00f3w, a ko\u0144czy wszystko kr\u00f3ciutki, pi\u0119ciozdaniowy rozdzia\u0142 z – pomini\u0119tymi w tej analizie – przepisami ko\u0144cowymi.<\/p>\r\n

    \u201ePanie b\u0142ogos\u0142aw W\u0119gr\u00f3w\u201d – przyznam, \u017ce to do\u015b\u0107 nietypowy pocz\u0105tek ustawy zasadniczej we wsp\u00f3\u0142czesnym europejskim kraju – te s\u0142owa s\u0105 jednocze\u015bnie pocz\u0105tkiem Hymnu Narodowego W\u0119gier. Zaraz po nich nast\u0119puje odwo\u0142anie do \u015awi\u0119tego Stefana, kt\u00f3ry przed tysi\u0105cleciem utworzy\u0142 pa\u0144stwo w\u0119gierskie w ramach chrze\u015bcija\u0144skiej Europy. Dalej czytamy kilkana\u015bcie zda\u0144 traktuj\u0105cych o \u017ar\u00f3d\u0142ach dumy Narodu w\u0119gierskiego. Widzimy, \u017ce wa\u017cne dla nich jest to, co zrobili ich przodkowie walcz\u0105c o przetrwanie i wolno\u015b\u0107 kraju a tak\u017ce ich wielki wp\u0142yw wzbogacaj\u0105cy Europ\u0119 intelektualnie. W Preambule znajdujemy zobowi\u0105zania do piel\u0119gnowania dziedzictwa kultury i ochrony zasob\u00f3w naturalnych. S\u0105 odwo\u0142ania do rodziny \u017cyj\u0105cej w mi\u0142o\u015bci i wierze jako fundamentu spo\u0142ecze\u0144stwa. O tym, \u017ce warto\u015b\u0107 cz\u0142owieka opiera si\u0119 na pracy b\u0119d\u0105cej efektem ludzkiego ducha i umys\u0142u a wsp\u00f3lny cel obywateli i pa\u0144stwa to osi\u0105gni\u0119cie maksymalnego poziomu dobrobytu, bezpiecze\u0144stwa, porz\u0105dku, sprawiedliwo\u015bci i wolno\u015bci.<\/p>\r\n

    Na pierwszych<\/strong> stronach Konstytucji W\u0119gier znajdujemy jednak tak\u017ce negacje. W\u0119grzy szanuj\u0105c historyczn\u0105 Konstytucj\u0119 i \u015awi\u0119t\u0105 Koron\u0119 uciele\u015bniaj\u0105c\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 Pa\u0144stwa w\u0119gierskiego, nie uznaj\u0105 jej zawieszenia w skutek najazdu ich kraju. O\u015bwiadczaj\u0105 jednocze\u015bnie, i\u017c \u201enie ma przedawnienia w stosunku do nieludzkich zbrodni przeciwko pa\u0144stwu w\u0119gierskiemu i jego mieszka\u0144com, jakich do\u015bwiadczyli w ramach krajowych dyktatur socjalistycznych i komunistycznych. Nie uznajemy prawnej ci\u0105g\u0142o\u015bci komunistycznej \u201ekonstytucji\u201d z 1949 roku, kt\u00f3ra okre\u015bli\u0142a podstawy tyranii i uznajemy j\u0105 za niewa\u017cn\u0105.\u201d
    Zaraz za tym widzimy jednoznaczn\u0105 deklaracj\u0119: \u201eUwa\u017camy, \u017ce samostanowienie naszego pa\u0144stwa, utracone w dniu 19 marca 1944 roku, zosta\u0142o przywr\u00f3cone w dniu 2 maja 1990.\u201d Ta, blisko trzydziestozdaniowa, stanowi\u0105ca zbi\u00f3r na poz\u00f3r chaotyczny – bo nie ponumerowany, Preambu\u0142a, ko\u0144czy si\u0119 deklaracj\u0105, \u017ce Konstytucja jest przymierzem mi\u0119dzy W\u0119grami z przesz\u0142o\u015bci, tera\u017aniejszo\u015bci i przysz\u0142o\u015bci, jest tak\u017ce wyrazem idei, dzi\u0119ki kt\u00f3rej wszyscy b\u0119d\u0105 zgodnie \u017cy\u0107.<\/p>\r\n

    Druga cz\u0119\u015b\u0107<\/strong> Konstytucji W\u0119gier, nosz\u0105ca tytu\u0142 \u201eFundamenty\u201d, zawiera szereg deklaracji, na kt\u00f3rych zbudowany jest ustr\u00f3j pa\u0144stwa. Jest to zbi\u00f3r artyku\u0142\u00f3w oznaczonych kolejnymi, du\u017cymi literami alfabetu. Ja przywo\u0142am te najbardziej interesuj\u0105ce i, jak to cz\u0119sto s\u0142yszymy, \u201ekontrowersyjne\u201d. Artyku\u0142 K m\u00f3wi o obronie ma\u0142\u017ce\u0144stwa b\u0119d\u0105cego dobrowolnym zwi\u0105zkiem m\u0119\u017cczyzny i kobiety oraz o instytucji rodziny jako podstawie przetrwania Narodu. Pod liter\u0105 L znajdziemy odwo\u0142anie do pracy tworz\u0105cej warto\u015b\u0107, a kt\u00f3ra jest podstaw\u0105 gospodarki w\u0119gierskiej oraz o wolno\u015bci przedsi\u0119biorstw i uczciwej konkurencji, nad kt\u00f3r\u0105 ma czuwa\u0107 pa\u0144stwo. Artyku\u0142 M m\u00f3wi o wprowadzeniu przez W\u0119gry zasady zr\u00f3wnowa\u017conego bud\u017cetu i przejrzystego nim zarz\u0105dzania, a rz\u0105d i parlament czyni za to odpowiedzialnymi, natomiast Trybuna\u0142 Konstytucyjny, s\u0105dy, samorz\u0105dy i inne organy pa\u0144stwa maj\u0105 pilnowa\u0107 przestrzegania tej zasady. Artyku\u0142 N przypomina, \u017ce ka\u017cdy ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 za siebie, ale zgodnie ze swoimi umiej\u0119tno\u015bciami i mo\u017cliwo\u015bciami ma przyczynia\u0107 si\u0119 do realizacji zada\u0144 wa\u017cnych ze wzgl\u0119d\u00f3w spo\u0142ecznych jak i pa\u0144stwowych. Zapisany jest tu tak\u017ce wym\u00f3g 2\/3 g\u0142os\u00f3w wszystkich pos\u0142\u00f3w by wprowadzi\u0107 zmiany w tych cz\u0119\u015bciach Konstytucji.<\/p>\r\n

    Trzecia cz\u0119\u015b\u0107<\/strong> nosi tytu\u0142 \u201eWolno\u015b\u0107 i odpowiedzialno\u015b\u0107\u201d i sk\u0142ada si\u0119 z artyku\u0142\u00f3w ponumerowanych liczbami rzymskimi. Artyku\u0142 II stanowi, \u017ce ka\u017cdy ma prawo do \u017cycia i godno\u015bci a \u017cycie p\u0142odu w \u0142onie matki ma prawo do ochrony. Nast\u0119pny zakazuje handlu lud\u017ami, praktyki klonowania i eugeniki oraz korzystania z cia\u0142a ludzkiego lub jego cz\u0119\u015bci dla cel\u00f3w finansowych oraz zabrania eksperyment\u00f3w na ludziach bez ich \u015bwiadomej i dobrowolnej zgody. W artykule XI znalaz\u0142 si\u0119 zapis o swobodzie wyboru pracy, ale znalaz\u0142 si\u0119 te\u017c powt\u00f3rzony zapis o obowi\u0105zku ka\u017cdego do przyczyniania si\u0119 przez prac\u0119 do wzbogacania spo\u0142eczno\u015bci. Pod numerem XII znajdujemy zapis m\u00f3wi\u0105cy o prawie do w\u0142asno\u015bci i dziedziczenia oraz, \u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 poci\u0105ga za sob\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 wi\u0119c wyw\u0142aszczenia przymusowe s\u0105 dopuszczalne w wyj\u0105tkowych przypadkach, ale z pe\u0142nym, bezwarunkowym i natychmiastowym odszkodowaniem. Dalej znajdujemy zapis o zakazie wydalenia obywatela W\u0119gier oraz o mo\u017cliwo\u015bci powrotu w dowolnym czasie zza granicy. Artyku\u0142 XV stanowi, \u017ce rodzice maj\u0105 pierwsze\u0144stwo w wyborze rodzaju nauczania ich dzieci i maj\u0105 si\u0119 dzie\u0107mi opiekowa\u0107 p\u00f3ki s\u0105 nieletnie, ale te\u017c doros\u0142e dzieci maj\u0105 opiekowa\u0107 si\u0119 rodzicami, je\u015bli tego potrzebuj\u0105. Wszystkich artyku\u0142\u00f3w w tej cz\u0119\u015bci jest XXIX.<\/p>\r\n

    Cz\u0119\u015b\u0107 trzecia sk\u0142ada si\u0119 z 53 artyku\u0142\u00f3w zapisanych liczbami rzymskimi i opisuje poszczeg\u00f3lne instytucje z jakich sk\u0142ada si\u0119 pa\u0144stwo w\u0119gierskie. Artyku\u0142 1 stanowi, \u017ce Parlament wybiera Prezydenta oraz cz\u0142onk\u00f3w S\u0105du Konstytucyjnego, prezesa S\u0105du Najwy\u017cszego, Prokuratora Generalnego, Komisarza Do Spraw Podstawowych i Przewodnicz\u0105cego Najwy\u017cszej Izby Kontroli. Z artyku\u0142u 8. dowiadujemy si\u0119, \u017ce do zwo\u0142ania referendum potrzeba 200 tysi\u0119cy podpis\u00f3w wyborc\u00f3w, a z artyku\u0142u 25. \u017ce s\u0105dy maj\u0105 wymierza\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 (sic!).<\/p>\r\n

    Bardzo aktualny i przez to interesuj\u0105cy jest dzia\u0142 \u201eBud\u017cet centralny i jego wykonanie\u201d, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 artyku\u0142y 36-38. Jest tam zapisane, \u017ce Parlament mo\u017ce przyj\u0105\u0107 bud\u017cet jedynie w formie nie powoduj\u0105cej wzrostu zad\u0142u\u017cenia pa\u0144stwa jednak dotyczy to stanu, gdy zad\u0142u\u017cenie nie przekracza 50% PKB – zapis dotyczy tak\u017ce rz\u0105du w trakcie realizacji bud\u017cetu. Jak wiemy teraz zad\u0142u\u017cenie pa\u0144stwa w\u0119gierskiego zbli\u017ca si\u0119 do poziomu 80%, a w takim przypadku Konstytucja przewiduje, \u017ce Parlament musi przyj\u0105\u0107 bud\u017cet przewiduj\u0105cy spadek zad\u0142u\u017cenia pa\u0144stwa. Dopuszczalne jest odst\u0119pstwo od powy\u017cszego jedynie w sytuacji wyj\u0105tkowej, gdy zaistnieje zagro\u017cenie znacznej i trwa\u0142ej recesji gospodarczej i tylko w zakresie niezb\u0119dnym do przywr\u00f3cenia r\u00f3wnowagi w gospodarce.<\/p>\r\n

    Przyznam, \u017ce czytaj\u0105c poprzednio dzia\u0142aj\u0105c\u0105 na W\u0119grzech Ustaw\u0119 Zasadnicz\u0105 mia\u0142em wra\u017cenie wielkiego znudzenia – typowe, tak\u017ce dla naszej Konstytucji – stwierdzenia uj\u0119te w trudno czytelny j\u0119zyk prawniczy, podczas, gdy lektura najnowszej Konstytucji w\u0119gierskiej mocno podnosi na duchu a zapisy s\u0105 sformu\u0142owane w spos\u00f3b zrozumia\u0142y i przez to \u0142atwe w interpretacji.<\/p>\r\n

    Po dwukrotnym przeczytaniu ca\u0142o\u015bci nie mia\u0142em wi\u0119kszego problemu z poruszaniem si\u0119 po tym dokumencie i praktycznie w ka\u017cdej chwili by\u0142em w stanie znale\u017a\u0107 interesuj\u0105cy mnie fragment. Przejrzysto\u015b\u0107 Konstytucji jest zaskakuj\u0105ca szczeg\u00f3lnie dla mnie, jako cz\u0142owieka urodzonego i wychowanego w PRL-u. Zawiera zdania zbudowane w spos\u00f3b zrozumia\u0142y i czytelny – nie tak jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 tego typu dokument\u00f3w napisanych przez prawnik\u00f3w dla prawnik\u00f3w. To wszystko \u015bwiadczy bezspornie o jasnych i czystych intencjach ludzi j\u0105 tworz\u0105cych.<\/p>\r\n

    Oczywi\u015bcie nie mog\u0142em si\u0119 oprze\u0107 by nie por\u00f3wna\u0107 Konstytucji W\u0119gier z podobnym dokumentem w Polsce. Nasza Konstytucja sk\u0142ada si\u0119 z Preambu\u0142y i 235 artyku\u0142\u00f3w (bez przepis\u00f3w przej\u015bciowych i ko\u0144cowych) podzielonych na 12 rozdzia\u0142\u00f3w. Uchwalona w czasie gdy Prezydentem by\u0142 Aleksander Kwa\u015bniewski, a Premierem jego kolega z organizacji W\u0142odzimierz Cimoszewicz (poda\u0142 rz\u0105d do dymisji w pierwszy dzie\u0144 obowi\u0105zywania nowej Konstytucji, tj. 17 pa\u017adziernika 1997 roku). Konstytucja w ci\u0105gu 14 lat obowi\u0105zywania by\u0142a nowelizowana dwukrotnie: raz w 2006 roku daj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 wydania obcemu pa\u0144stwu obywatela polskiego, a drugi w 2009 roku zabraniaj\u0105c kandydowania do Parlamentu osobom skazanym w post\u0119powaniu karnym za przest\u0119pstwo umy\u015blne.<\/p>\r\n

    O przejrzysto\u015bci Konstytucji RP pisa\u0107 jest raczej trudno – nie odbiega\u0142a ona od standardu obowi\u0105zuj\u0105cego przez poprzednie 50 lat. Poprzedza\u0142a j\u0105 tzw. Ma\u0142a Konstytucja z 1992 roku o podobnej konstrukcji. Wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce ich szkielety by\u0142y skopiowane z Konstytucji PRL, tego dokumentu z 1952 roku, na kt\u00f3rego projekcie poprawki nanosi\u0142 osobi\u015bcie J\u00f3zef Stalin.<\/p>\r\n

    Konstytucja PRL z 1952 roku i Konstytucja W\u0119gierskiej Republiki Ludowej z 1949 roku maj\u0105 podobn\u0105 histori\u0119 – obie powsta\u0142y pod protektoratem ZSRR i by\u0142y przez okres obowi\u0105zywania ponad dwudziestokrotnie zmieniane. Najpowa\u017cniejsze zmiany zosta\u0142y wprowadzone w 1972 roku na W\u0119grzech i w 1976 w Polsce. Wprowadzono wtedy do obu, jako obowi\u0105zuj\u0105cy, ustr\u00f3j socjalistyczny w miejsce dotychczasowego \u201epa\u0144stwa demokracji ludowej\u201d, a u nas dodatkowo kierownicz\u0105 rol\u0119 PZPR oraz przyja\u017a\u0144 i wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim.<\/p>\r\n

    Dla W\u0119gr\u00f3w Konstytucja powojenna by\u0142a obowi\u0105zuj\u0105cym dokumentem do 31 grudnia 2011 roku. Dopiero Fidesz wraz z Chrze\u015bcija\u0144sko-Demokratyczn\u0105 Parti\u0105 Ludow\u0105 rok temu podj\u0119\u0142y decyzj\u0119 o zmianie ustrojowej, kt\u00f3ra w ostry spos\u00f3b odcina\u0142a si\u0119 od powojennej historii kraju. My, dwukrotnie zmieniaj\u0105c Konstytucj\u0119 po 1989 roku zmienili\u015bmy nazw\u0119 Pa\u0144stwa z PRL na RP, przywr\u00f3cili\u015bmy koron\u0119 na godle i instytucj\u0119 Prezydenta. Niestety, narodziny III RP (niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce mieli\u015bmy nawet IV), nie spowodowa\u0142y zmian wi\u0119kszych ni\u017c \u201ekosmetyka\u201d Ustawy Zasadniczej z 1949 roku na W\u0119grzech dokonane niemal w tym samym czasie. Dopiero wprowadzenie nowej Konstytucji 2012 na W\u0119grzech u\u015bwiadamia, \u017ce wszystko jeszcze przed nami.
    <\/em><\/strong><\/p>\r\n

    Jerzy Kenig<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"18 kwietnia ubieg\u0142ego roku Parlament w\u0119gierski przyj\u0105\u0142, a 25 kwietnia Prezydent W\u0119gier Pal Schmitt podpisa\u0142 now\u0105 Konstytucj\u0119, kt\u00f3ra wesz\u0142a w \u017cycie 1. stycznia 2012 r. Przyjrzyjmy si\u0119, co w niej jest takiego, \u017ce w protestach odzywaj\u0105 si\u0119 najwy\u017csze w\u0142adze Unii Europejskiej i s\u0142ycha\u0107 by\u0142o nawet g\u0142os sprzeciwu zza oceanu podpisany przez sam\u0105 Hilary Clinton. Nowa […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,92,179,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51178"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51178"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51178\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51178"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51178"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51178"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}