{"id":51141,"date":"2012-01-31T22:19:50","date_gmt":"2012-02-01T03:19:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=51141"},"modified":"2012-01-31T22:19:50","modified_gmt":"2012-02-01T03:19:50","slug":"bledna-identyfikacja-to-wielki-feler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=51141","title":{"rendered":"B\u0142\u0119dna identyfikacja to wielki feler"},"content":{"rendered":"

Z Bogdanem Rozborskim, ekspertem z dziedziny fonoskopii, bieg\u0142ym przy S\u0105dzie Okr\u0119gowym w Warszawie, rozmawia Anna Ambroziak<\/strong><\/em>

Jaka jest metodologia bada\u0144 fonoskopijnych?<\/strong>
– Wszystko zale\u017cy od rodzaju materia\u0142u, jakim dysponujemy.

Na przyk\u0142ad ta\u015bmami z rejestrator\u00f3w pok\u0142adowych du\u017cego samolotu pasa\u017cerskiego.<\/strong>
– Istotna jest technika pozyskania tego materia\u0142u. S\u0105 okre\u015blone procedury, kt\u00f3re zak\u0142adaj\u0105, \u017ce takie kopiowanie b\u0119dzie si\u0119 odbywa\u0142o komisyjnie. To znaczy, nie jest to jedna osoba, jeden ekspert, kt\u00f3ry fizycznie tego kopiowania dokonuje. Przy wyjmowaniu ta\u015bmy z czarnej skrzynki powinien by\u0107 dysponent (dysponenci) tego sprz\u0119tu. Nast\u0119puje odtworzenie tego nagrania. Powinien to wykonywa\u0107 ekspert, kt\u00f3ry potem b\u0119dzie wykonywa\u0107 badania ods\u0142uchowe. Po to, by od samego pocz\u0105tku wiedzia\u0142, jakim materia\u0142em dysponuje, jaki b\u0119dzie stopie\u0144 trudno\u015bci tego ods\u0142uchu, kt\u00f3ry nast\u0119pnie b\u0119dzie wykonywa\u0142. Po drugie, ekspert powinien mie\u0107 te\u017c piecz\u0119 merytoryczn\u0105 i techniczn\u0105 nad przebiegiem takiej cyfryzacji (kopiowania z ta\u015bmy na dysk komputera). Dlatego jego obecno\u015b\u0107 jest wskazana.

Bada\u0144 nie mo\u017ce przeprowadza\u0107 technik?<\/strong>
– Wszystko zale\u017cy od struktury danego laboratorium, jaki personel jest tam zatrudniony, na jakich szczeblach, na jakich stopniach. Poniewa\u017c s\u0105 to rzeczy wa\u017cne i priorytetowe, powierzenie tego typu czynno\u015bci technikowi, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej nie b\u0119dzie ju\u017c tego ods\u0142uchu robi\u0142, nie jest wskazane. Ekspert z zakresu fonoskopii, kt\u00f3ry b\u0119dzie dalej wykonywa\u0142 badanie identyfikacyjne os\u00f3b, musi mie\u0107 pe\u0142n\u0105 kontrol\u0119 nad tym, w jaki spos\u00f3b to nagranie jest digitalizowane. Inaczej mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce niew\u0142a\u015bciwie zosta\u0142a ustawiona aparatura rejestruj\u0105ca, nie b\u0119dzie wysterowana tak, by nagrywa\u0107 sygna\u0142 na wystarczaj\u0105co wysokim poziomie. Zaniedbania w procesie digitalizacji nagrania z ta\u015bmy mog\u0105 te\u017c doprowadzi\u0107 do pojawienia si\u0119 zak\u0142\u00f3ce\u0144 (np. przyd\u017awi\u0119ku sieciowego), kt\u00f3rych trudno p\u00f3\u017aniej pozby\u0107 si\u0119 z kopii, a ju\u017c na pewno znacz\u0105co utrudniaj\u0105 one dalsze badania. To drobne szczeg\u00f3\u0142y techniczne, kt\u00f3re mo\u017cna po prostu przegapi\u0107 w czasie wykonywania czynno\u015bci kopiowania. A ekspert z racji tego, \u017ce b\u0119dzie pracowa\u0142 nad tym nagraniem, powinien mie\u0107 wi\u0119ksze oczekiwania techniczne co do tej czynno\u015bci, by zagwarantowa\u0107 sobie mo\u017cliwie najlepsze warunki pracy z nagraniem.

Ilu fonoskop\u00f3w powinno bra\u0107 udzia\u0142 w ods\u0142uchu nagra\u0144 z rejestrator\u00f3w pok\u0142adowych?<\/strong>
– Zazwyczaj jest to jedna osoba, ale w sytuacjach szczeg\u00f3lnych dobrze jest, gdy weryfikacji ods\u0142uchu dokonaj\u0105 inni eksperci. Po\u015bpiech to czynnik bardzo utrudniaj\u0105cy prac\u0119. A co gorsza, mo\u017ce prowadzi\u0107 do b\u0142\u0119d\u00f3w w ods\u0142uchu. Rzetelna analiza wymaga czasu.

Czy kopiowania nale\u017cy dokonywa\u0107 w pomieszczeniu d\u017awi\u0119koszczelnym?<\/strong>
– Niekoniecznie. Co innego, je\u015bli chodzi o nagrywanie g\u0142osu. Gdyby\u015bmy byli zmuszeni do rejestrowania kopii nagra\u0144 przy u\u017cyciu tzw. sprz\u0119\u017cenia akustycznego, tj. odtwarzaliby\u015bmy nagranie oryginalne z g\u0142o\u015bnika, za\u015b kopi\u0119 nagrywali przy u\u017cyciu mikrofonu, to jak najbardziej tak. Przeprowadzenie kopiowania w ten spos\u00f3b by\u0142oby ju\u017c jednak skrajn\u0105 amatorszczyzn\u0105. Rzadko si\u0119 to robi w ten spos\u00f3b, no chyba \u017ce ju\u017c nie ma innego wyj\u015bcia. Je\u017celi kopiuje si\u0119 nagranie poprzez po\u0142\u0105czenie elektryczne, wtedy oczywi\u015bcie nie musimy mie\u0107 pomieszczenia d\u017awi\u0119koszczelnego. Wa\u017cne, by w tym pomieszczeniu nie by\u0142o urz\u0105dze\u0144 zak\u0142\u00f3caj\u0105cych (wytwarzaj\u0105cych pole elektromagnetyczne).

Na przyk\u0142ad?<\/strong>
– Musi by\u0107 odpowiednie okablowanie, musz\u0105 by\u0107 zainstalowane odpowiednie zasilacze, kt\u00f3re nie b\u0119d\u0105 wnosi\u0142y zak\u0142\u00f3ce\u0144 do aparatury odtwarzaj\u0105cej i rejestruj\u0105cej, nie mo\u017ce by\u0107 szum\u00f3w pracuj\u0105cych urz\u0105dze\u0144. To wszystko musi sprawdzi\u0107 ekspert, czy opr\u00f3cz tego sygna\u0142u, kt\u00f3ry musi ods\u0142ucha\u0107, nie s\u0105 nagrywane jakie\u015b dodatkowe zak\u0142\u00f3cenia. Wyeliminowa\u0107 wszelkie czynniki, kt\u00f3re utrudni\u0105 ods\u0142uchiwanie tre\u015bci wypowiedzi z nagrania.

Czy osoba, kt\u00f3ra nie jest ekspertem z zakresu fonoskpii, jest w stanie to sprawdzi\u0107?<\/strong>
– Dobrze przeszkolony technik w dziedzinie fonoskopii te\u017c b\u0119dzie w stanie to zrobi\u0107. To kwestia dobrego wyszkolenia personelu.

Zawsze pracuje si\u0119 na kopii, nie na oryginale?<\/strong>
– Na kopii. Z dw\u00f3ch powod\u00f3w: orygina\u0142 po tragicznych przej\u015bciach jest bardzo wra\u017cliwy. Ka\u017cde kolejne odtwarzanie degraduje jego jako\u015b\u0107. Nale\u017cy wi\u0119c jak najrzadziej orygina\u0142em si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107. Wykonanie kopii w zasadzie eliminuje potrzeb\u0119 pos\u0142ugiwania si\u0119 orygina\u0142em.

Pozostaje jeszcze kwestia ogl\u0119dzin samego no\u015bnika.<\/strong>
– Aby oceni\u0107, w jakim stopniu jest on zniszczony i jaki jest rodzaj zniszcze\u0144. To s\u0105 odr\u0119bne badania, zupe\u0142nie niemaj\u0105ce zwi\u0105zku z pracami ods\u0142uchowymi. Aczkolwiek ogl\u0119dziny takie to rzecz istotna, je\u015bli chodzi o uzasadnienie z\u0142ej jako\u015bci nagrania i braku mo\u017cliwo\u015bci ods\u0142uchania jego fragment\u00f3w.

Kopiowanie to jedno, ods\u0142uch musi si\u0119 chyba jednak odbywa\u0107 w pewnym re\u017cimie? W Moskwie polscy eksperci ods\u0142uchiwali nagrania w zwyk\u0142ym pomieszczeniu biurowym. Czy mo\u017cna tu m\u00f3wi\u0107 w og\u00f3le o jakiej\u015b metodologii bada\u0144?<\/strong>
– Nie do ko\u0144ca. Je\u015bli chodzi o prace ods\u0142uchowe, musi by\u0107 pewien re\u017cim. Nie mo\u017ce to by\u0107 zwyk\u0142e pomieszczenie biurowe, gdzie dodatkowo mo\u017ce by\u0107 w\u0142\u0105czona klimatyzacja, kto\u015b chodzi, ha\u0142asuje. Przy pracach ods\u0142uchowych musi panowa\u0107 cisza. Zwi\u0119ksza to wydajno\u015b\u0107 pracy i zmniejsza prawdopodobie\u0144stwo pope\u0142nienia b\u0142\u0119du. To kwestie zasadnicze. Owszem, podczas prac ods\u0142uchowych pos\u0142ugujemy si\u0119 aparatur\u0105 koryguj\u0105c\u0105 jako\u015b\u0107 nagrania, ale podstawowym narz\u0119dziem pracy jest percepcja s\u0142uchowa, co oznacza konieczno\u015b\u0107 zapewnienia w\u0142a\u015bciwych warunk\u00f3w pracy eksperta. Nale\u017cy wi\u0119c zadba\u0107 o to, by te ods\u0142uchy odbywa\u0142y si\u0119 w ciszy.

Czy musi to by\u0107 kabina d\u017awi\u0119koszczelna?<\/strong>
– Nie.

Ale nie biuro z oknem wychodz\u0105cym na ulic\u0119?<\/strong>
– Na pewno nie. Je\u015bli to zwyk\u0142e biuro, bez izolacji akustycznej, to takie warunki nie s\u0105 sprzyjaj\u0105ce ods\u0142uchom.

Czy na podstawie archiwalnych pr\u00f3bek g\u0142osu mo\u017cna zidentyfikowa\u0107 osob\u0119?<\/strong>
– Mo\u017cna. Ale przestrzegam tu przed u\u017cywaniem procentowego okre\u015blania stopnia pewno\u015bci co do uzyskanych wynik\u00f3w identyfikacji m\u00f3wcy. W kryminalistyce, a szczeg\u00f3lnie we wnioskowaniu dotycz\u0105cym identyfikacji m\u00f3wcy, na podstawie pr\u00f3bek g\u0142osu analizujemy wiele czynnik\u00f3w (niekt\u00f3re z nich mo\u017cna oceni\u0107 jedynie jako\u015bciowo, inne za\u015b ilo\u015bciowo), st\u0105d brak mo\u017cliwo\u015bci „procentowego” przedstawiania ostatecznych wynik\u00f3w bada\u0144 identyfikacyjnych. Mo\u017cna oczywi\u015bcie identyfikowa\u0107 w spos\u00f3b kategoryczny, czego synonimem jest 100 procent pewno\u015bci eksperta co do ostatecznej oceny uzyskanych wynik\u00f3w bada\u0144.

Identyfikacja kategoryczna jest mo\u017cliwa?<\/strong>
– U\u017cywaj\u0105c takiego okre\u015blenia, zak\u0142adamy, \u017ce przeprowadzili\u015bmy badania w pe\u0142nym zakresie, por\u00f3wnuj\u0105c wiele cech sygna\u0142u mowy, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na pewn\u0105 i stabiln\u0105 charakterystyk\u0119 danego m\u00f3wcy. Tylko na takiej podstawie mo\u017cemy wnioskowa\u0107 o identyfikacji m\u00f3wcy w stopniu kategorycznym. Zdarza si\u0119, \u017ce z\u0142a jako\u015b\u0107 nagrania uniemo\u017cliwia wydanie opinii kategorycznej.

A przy materiale archiwalnym?<\/strong>
– Wtedy identyfikacja jest utrudniona. Takie archiwalne wypowiedzi rejestrowane by\u0142y w sytuacjach nieformalnych, rodzinnych – g\u0142osy m\u00f3wi\u0105cych r\u00f3wnocze\u015bnie os\u00f3b nak\u0142adaj\u0105 si\u0119. Lecz taki materia\u0142 por\u00f3wnawczy ma cech\u0119 spontaniczno\u015bci, co jest wa\u017cne dla uzyskania pewnego wyniku identyfikacji m\u00f3wcy. Do dyspozycji s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wypowiedzi publiczne niekt\u00f3rych os\u00f3b, ale one te\u017c posiadaj\u0105 swoje mankamenty. Oczywi\u015bcie my nie jeste\u015bmy w stanie uzyska\u0107 takich samych prze\u017cy\u0107 i emocji, jakie by\u0142y w materiale, z kt\u00f3rego identyfikujemy m\u00f3wc\u00f3w. To nierealne. Natomiast pewna spontaniczno\u015b\u0107 powoduje, \u017ce \u00f3w kontekst sytuacyjny nie zaburza nam tych analizowanych cech. Dlatego powinni\u015bmy pracowa\u0107 na materiale zawieraj\u0105cym wypowiedzi spontaniczne.

Czy u\u017cycie pr\u00f3bek g\u0142osu w warunkach biurowych daje w og\u00f3le jak\u0105\u015b pewno\u015b\u0107?<\/strong>
– W takich warunkach to jest trudne. Podobnie jak w przypadku prac ods\u0142uchowych, tak i tutaj, por\u00f3wnuj\u0105c pr\u00f3bki g\u0142osu poszczeg\u00f3lnych m\u00f3wc\u00f3w, nale\u017cy zapewni\u0107 minimum d\u017awi\u0119ku z zewn\u0105trz. To r\u00f3wnie\u017c dotyczy kwestii identyfikacyjnych. W tym przypadku pierwsze etapy tych prac wykonujemy za pomoc\u0105 percepcji s\u0142uchowej. Tu ucho odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Je\u015bli zaszumimy t\u0142o, to utrudnimy sobie prac\u0119. Zw\u0142aszcza je\u015bli nagranie jest z\u0142ej jako\u015bci, to tym trudniej b\u0119dzie nam identyfikowa\u0107 w takich warunkach.

Czyli powinny to by\u0107 warunki laboratoryjne?<\/strong>
– Jak najbardziej. Zasada jest taka, \u017ce najpierw dokonuje si\u0119 identyfikacji wewn\u0105trz materia\u0142u – musimy przyporz\u0105dkowa\u0107 poszczeg\u00f3lne wypowiedzi poszczeg\u00f3lnym m\u00f3wcom. Dokona\u0107 wewn\u0119trznego podzia\u0142u wypowiedzi na poszczeg\u00f3lnych m\u00f3wc\u00f3w. Dopiero potem mo\u017cemy rozpocz\u0105\u0107 prace identyfikacyjne z wykorzystaniem pr\u00f3bek por\u00f3wnawczych. To praca bardzo \u017cmudna, zale\u017cy od ilo\u015bci i jako\u015bci materia\u0142u d\u017awi\u0119kowego, jakim dysponujemy.

Jakie b\u0142\u0119dy mo\u017cna pope\u0142ni\u0107 przy analizie fonoskopijnej?<\/strong>
– Najpowa\u017cniejszym jest b\u0142\u0119dna identyfikacja, mo\u017cna nie rozpozna\u0107 osoby lub rozpozna\u0107 osob\u0119 niew\u0142a\u015bciw\u0105. Istnieje takie zjawisko jak g\u0142osy „w typie”. To s\u0105 g\u0142osy bardzo podobne. Przy niedu\u017cej ilo\u015bci wypowiedzi wnioskowanie bywa bardzo trudne i ten b\u0142\u0105d mo\u017cna tu pope\u0142ni\u0107. Do g\u0142os\u00f3w w tzw. typie nale\u017c\u0105 g\u0142osy rodze\u0144stwa (np. braci). Bliskie pokrewie\u0144stwo powoduje, \u017ce te g\u0142osy s\u0105 bardzo podobne. W takich sytuacjach analiza znacznie si\u0119 komplikuje i wyd\u0142u\u017ca.

Czy mo\u017cna identyfikowa\u0107 g\u0142os na podstawie kontekstu sytuacyjnego?<\/strong>
– Idealnie by\u0142oby uniezale\u017cni\u0107 identyfikowany g\u0142os od tego, co i w jakich okoliczno\u015bciach m\u00f3wca powiedzia\u0142. Jednak\u017ce w rzeczywisto\u015bci konkretne wypowiedzi zosta\u0142y wypowiedziane w konkretnym kontek\u015bcie sytuacyjnym. Paradoksalnie, r\u00f3\u017cne sytuacje uwidaczniaj\u0105 w wypowiedziach r\u00f3\u017cne cechy indywidualne, w oparciu o kt\u00f3re prowadzi si\u0119 badania identyfikacyjne m\u00f3wcy. Tembr g\u0142osu uwidacznia konkretne emocje, charakterystyczne tylko dla danej osoby. To, co robimy, to analiza zachowa\u0144 werbalnych – na przyk\u0142ad kto\u015b ma tendencj\u0119 do podnoszenia g\u0142osu w okre\u015blonych sytuacjach czy te\u017c akcentuje sylaby w okre\u015blony spos\u00f3b. Koncentrujemy si\u0119 nie na tre\u015bci, tylko na sposobie wypowiadania si\u0119 m\u00f3wc\u00f3w. Wa\u017cna jest r\u00f3wnie\u017c sk\u0142adnia wypowiedzi, czy to s\u0105 zdania proste, czy z\u0142o\u017cone, ale tre\u015b\u0107 jako taka nie jest czynnikiem badawczym. Interesuje nas spos\u00f3b m\u00f3wienia. Nie jest realne, by nie by\u0142o wp\u0142ywu kontekstu sytuacyjnego. Kontekst bierze si\u0119 pod uwag\u0119 o tyle, \u017ce wp\u0142ywa on na spos\u00f3b m\u00f3wienia danego m\u00f3wcy, a tym samym na spos\u00f3b prowadzenia bada\u0144 identyfikacyjnych.

Instytut Ekspertyz S\u0105dowych przewy\u017csza technicznie Centralne Laboratorium Kryminalistyczne?<\/strong>
– Obecnie CLK przestaje by\u0107 szczeg\u00f3lnie aktywn\u0105 plac\u00f3wk\u0105. Coraz wi\u0119cej ekspertyz wykonuje si\u0119 w Krakowie. Chcia\u0142bym jednak zaznaczy\u0107, \u017ce \u017caden sprz\u0119t nic nie da, je\u015bli ekspert nie b\u0119dzie mia\u0142 do\u015bwiadczenia w ods\u0142uchiwaniu.

Jakimi cechami powinien dysponowa\u0107 ekspert od fonoskopii?<\/strong>
– S\u0142uchem fonematycznym, kt\u00f3ry daje zdolno\u015b\u0107 dyskryminacji sygna\u0142u mowy od ca\u0142ej reszty (np. muzyki czy zak\u0142\u00f3ce\u0144). Po drugie, musi mie\u0107 zdolno\u015b\u0107 kojarzeniow\u0105 oraz predyspozycje psychiczne, czyli zdolno\u015b\u0107 do d\u0142ugiej koncentracji. Tego nie opanuje si\u0119 w ci\u0105gu kilkumiesi\u0119cznego szkolenia. To s\u0105 lata wyt\u0119\u017conej pracy. Do\u015bwiadczony fonoskop to ekspert przynajmniej z 10-letnim sta\u017cem.

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z Bogdanem Rozborskim, ekspertem z dziedziny fonoskopii, bieg\u0142ym przy S\u0105dzie Okr\u0119gowym w Warszawie, rozmawia Anna Ambroziak Jaka jest metodologia bada\u0144 fonoskopijnych? – Wszystko zale\u017cy od rodzaju materia\u0142u, jakim dysponujemy. Na przyk\u0142ad ta\u015bmami z rejestrator\u00f3w pok\u0142adowych du\u017cego samolotu pasa\u017cerskiego. – Istotna jest technika pozyskania tego materia\u0142u. S\u0105 okre\u015blone procedury, kt\u00f3re zak\u0142adaj\u0105, \u017ce takie kopiowanie b\u0119dzie si\u0119 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[139,6],"tags":[137],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51141"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51141"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51141\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51141"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51141"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51141"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}