{"id":50687,"date":"2012-01-25T09:49:37","date_gmt":"2012-01-25T14:49:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=50687"},"modified":"2012-07-19T14:58:52","modified_gmt":"2012-07-19T19:58:52","slug":"skazone-sady","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=50687","title":{"rendered":"Ska\u017cone s\u0105dy"},"content":{"rendered":"

Z prof. Dieterem Schenkiem, niemieckim historykiem i kryminologiem, autorem ksi\u0105\u017cki „Noc morderc\u00f3w. Ka\u017a\u0144 polskich profesor\u00f3w we Lwowie i holokaust w Galicji Wschodniej”, rozmawia Bogus\u0142aw R\u0105pa\u0142a<\/strong><\/em><\/p>\r\n

W swojej ksi\u0105\u017cce nie poprzestaje Pan na rekonstrukcji mordu na 25 polskich profesorach, do kt\u00f3rego dosz\u0142o w lipcu 1941 r. we Lwowie. Jako by\u0142y dyrektor kryminalny w Federalnym Urz\u0119dzie Kryminalnym idzie Pan dalej i charakteryzuje sprawc\u00f3w. Jaka by\u0142a jednostka, w kt\u00f3rej s\u0142u\u017cyli?<\/strong><\/p>\r\n

– Wszyscy sprawcy nale\u017celi do Einsatzkommando zur besonderen Verwendung, czyli oddzia\u0142u operacyjnego szczeg\u00f3lnego przeznaczenia. By\u0142a to jednostka specjalna SS utworzona z chwil\u0105 ataku nazistowskich Niemiec na Zwi\u0105zek Sowiecki. W jej sk\u0142ad wchodzi\u0142o 250 esesman\u00f3w. Ka\u017cdy z nich by\u0142 wsp\u00f3\u0142sprawc\u0105 poprzez uczestnictwo w egzekucji profesor\u00f3w, a wcze\u015bniej w ich aresztowaniu i torturowaniu w Bursie Abrahamowicz\u00f3w. Byli wsp\u00f3\u0142sprawcami w tym znaczeniu, \u017ce wszyscy \u015bwiadomie realizowali wsp\u00f3lny cel, jakim by\u0142a likwidacja ludzi zaliczanych do polskiej inteligencji oraz szerzenie terroru. W rozumieniu przepis\u00f3w karnych dotycz\u0105cych morderstwa jest to dzia\u0142anie „perfidne”, „okrutne”, pope\u0142nione „z niskich pobudek”. Prowadz\u0105cej dochodzenie w tej sprawie prokuraturze w Hamburgu nale\u017cy zarzuci\u0107, \u017ce by\u0142a bardzo daleka od tego, aby w ka\u017cdym \u017co\u0142nierzu Einsatzkommando z.b.V. dostrzec morderc\u0119.<\/p>\r\n

W sumie z dom\u00f3w wyprowadzono 52 osoby, a 48 z nich zamordowano. W\u015br\u00f3d nich by\u0142o dwudziestu pi\u0119ciu naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy pracowali na Uniwersytecie Jana Kazimierza, Politechnice Lwowskiej, w Akademii Medycyny Weterynaryjnej i w Szpitalu Pa\u0144stwowym. Spo\u015br\u00f3d profesor\u00f3w prze\u017cy\u0142a tylko jedna osoba – prof. Franciszek Gro\u2018r.<\/p>\r\n

Czy znane s\u0105 nazwiska morderc\u00f3w?<\/strong><\/p>\r\n

– Szefem bandy morderc\u00f3w by\u0142 SS-Brigadef\u017ahrer dr Eberhard Sch\u00f6ngarth, dow\u00f3dca policji bezpiecze\u0144stwa (Sicherheitspolizei) w Krakowie, kt\u00f3ry na polecenie generalnego gubernatora Hansa Franka bra\u0142 udzia\u0142 w konferencji nad jeziorem Wannsee (20 stycznia 1942 r.), gdzie na samych szczytach w\u0142adzy zapad\u0142a decyzja o zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w. W dotycz\u0105cych go ocenach Sch\u00f6ngarth by\u0142 chwalony jako „stary, zas\u0142u\u017cony wiarus, bez reszty oddany SS i SD”. W rozumieniu re\u017cimu posiada\u0142 on jak najlepsze kwalifikacje do realizacji zbrodniczego rzemios\u0142a. Wykazywa\u0142 si\u0119 pr\u0119\u017cn\u0105, \u017co\u0142niersk\u0105 postaw\u0105, si\u0142\u0105 woli oraz du\u017c\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105, jak i absolutnie niezachwianym i niewzruszonym narodowosocjalistycznym \u015bwiatopogl\u0105dem. Okre\u015blano go jako kogo\u015b, kto „zawsze dopina swego”.<\/p>\r\n

W oparciu o stan ostatnich prokuratorskich akt bardzo fragmentarycznego dochodzenia mo\u017cna z niemal stuprocentow\u0105 pewno\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce w zbrodni udzia\u0142 brali trzej esesmani: Kurt K\u00f6llner, Gerhard Hacker i Karl-Heinz Keller, kt\u00f3rzy dokonali zatrzymania profesor\u00f3w. Zostali oni rozpoznani przez prof. Gro\u2018ra. Komisarza gestapo Viktora Gurtha zidentyfikowa\u0142a c\u00f3rka prof. Adama So\u0142owija. Z kolei t\u0142umacza i szpicla gestapo Pietera van Mentena, obecnego przy aresztowaniu innych profesor\u00f3w, rozpozna\u0142 dozorca. SS-Sturmbannf\u017ahrer Max Draheim sam przyzna\u0142 po wojnie, \u017ce by\u0142 obecny przy egzekucji, ale „nie wydawa\u0142 \u017cadnych rozkaz\u00f3w ani nie strzela\u0142”. Zezna\u0142 te\u017c, \u017ce byli tam r\u00f3wnie\u017c SS-Obersturmf\u017ahrer Walter Martens, a jako dow\u00f3dc\u0119 egzekucji wskaza\u0142 SS-Untersturmf\u017ahrera Paula Grusa. SS-Hauptsturmf\u017ahrer Hans Kr\u017ager mia\u0142 si\u0119 przechwala\u0107 w obecno\u015bci hrabiny, \u00f3wczesnej dr Karoliny Lanckoro\u0144skiej, \u017ce zamordowanie profesor\u00f3w to „jego dzie\u0142o”. Wed\u0142ug hrabiny, bra\u0142 w nim udzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c SS-Untersturmf\u017ahrer Walter Kutschmann, kt\u00f3ry po wojnie pod zmienionym nazwiskiem Pedro Ricardo Olmo ukrywa\u0142 si\u0119 w Argentynie. Z pozosta\u0142ych relacji wynika, \u017ce w\u015br\u00f3d sprawc\u00f3w byli r\u00f3wnie\u017c Austriacy Ferdinand Kammerer oraz bracia Maurer. Kolejny sprawca, SS-Hauptsturmf\u017ahrer Felix Landau, sw\u00f3j udzia\u0142 w zbrodni opisa\u0142 w pami\u0119tniku. Kr\u0105g podejrzanych o sprawstwo g\u0142\u00f3wne liczy\u0142 ponad 20 os\u00f3b, co jednak nie zosta\u0142o zweryfikowane przez prokuratur\u0119.<\/p>\r\n

W jakich jeszcze akcjach na terenie Galicji Wschodniej bra\u0142a udzia\u0142 opisywana jednostka SS?<\/strong><\/p>\r\n

– Zamordowanie profesor\u00f3w by\u0142o pierwsz\u0105 akcj\u0105 Einsatzkommando z.b.V. i mia\u0142o by\u0107 czym\u015b w rodzaju pr\u00f3by generalnej. Nied\u0142ugo potem Sch\u00f6ngarth urz\u0105dzi\u0142 tzw. wzorcowe rozstrzelanie, w czasie kt\u00f3rego szczeg\u00f3lnie brutalny esesman o nazwisku Horst Waldenburger zademonstrowa\u0142 na 100 osobach, jak nale\u017cy zabija\u0107 karabinem maszynowym, strzelaj\u0105c w ty\u0142 g\u0142owy. Morderca ten latem 1941 r. \u015bwi\u0119towa\u0142 sw\u00f3j „2000. odstrza\u0142”. Ze Lwowa Einsatzkommando wyruszy\u0142o dalej i od pocz\u0105tku lipca do ko\u0144ca sierpnia 1941 r., a wi\u0119c przez dwa miesi\u0105ce, dokona\u0142o egzekucji ponad 18 500 ludzi, co cz\u0119\u015bciowo jest udokumentowane w tzw. meldunkach zdarzeniowych, kt\u00f3re by\u0142y sporz\u0105dzane dla G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Rzeszy w Berlinie.<\/p>\r\n

Dlaczego ka\u017a\u0144 polskich profesor\u00f3w we Lwowie jest wydarzeniem tak bardzo ma\u0142o znanym w Niemczech, a jeszcze do niedawna r\u00f3wnie\u017c w Polsce?<\/strong><\/p>\r\n

– Jest jeszcze wiele bia\u0142ych plam w badaniach dotycz\u0105cych nazizmu tak w Niemczech, jak i w Polsce. I chocia\u017c w niemieckich archiwach dost\u0119pne by\u0142y materia\u0142y na temat tej zbrodni, ich systematyczn\u0105 analiz\u0119 rozpocz\u0119to dopiero w 2006 roku. Zreszt\u0105 ja r\u00f3wnie\u017c nie natrafi\u0142em na nie sam, ale dzi\u0119ki prof. Tomaszowi Cieszy\u0144skiemu z Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, kt\u00f3ry w czasie naszej rozmowy telefonicznej jako prezes Zwi\u0105zku Potomk\u00f3w Lwowskich Profesor\u00f3w Zamordowanych przez Gestapo zwr\u00f3ci\u0142 moj\u0105 uwag\u0119 na t\u0119 zbrodni\u0119. Takie sytuacje, kiedy impuls do bada\u0144 pochodzi z zewn\u0105trz – np. od bliskich ofiar, wcale nie nale\u017c\u0105 do rzadko\u015bci. W mi\u0119dzyczasie przekona\u0142em si\u0119, \u017ce r\u00f3wnie\u017c w Polsce zbrodnia ta przez d\u0142ugi czas nie istnia\u0142a w \u015bwiadomo\u015bci historycznej, tak jak to pierwotnie zak\u0142ada\u0142em. Wyja\u015bniono mi, \u017ce by\u0142a to zas\u0142uga aparatu represji systemu komunistycznego. Polscy profesorowie, kt\u00f3rych wydalono ze Lwowa, na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim odnale\u017ali sw\u00f3j drugi dom. W trakcie stalinizacji Polski d\u0105\u017cono do wymazania pami\u0119ci o polskich elitach we Lwowie. Lwowianie, kt\u00f3rzy osiedlili si\u0119 we Wroc\u0142awiu, zostali zaszeregowani jako „kr\u0119gi reakcyjne” i „wrogowie Polski Ludowej”. Bardzo d\u0142ugo przeszkadzano r\u00f3wnie\u017c w postawieniu pomnika upami\u0119tniaj\u0105cego tragiczne losy lwowskich profesor\u00f3w. W ten spos\u00f3b ukrywano przed opini\u0105 publiczn\u0105 jakiekolwiek informacje o tym wydarzeniu. To si\u0119 jednak zmieni\u0142o, o czym \u015bwiadczy zainteresowanie opinii publicznej obchodami 70. rocznicy tej zbrodni, kt\u00f3ra przypad\u0142a 3-4 lipca 2011 roku.<\/p>\r\n

Jeden z rozdzia\u0142\u00f3w Pa\u0144skiej ksi\u0105\u017cki nosi wymowny tytu\u0142: „Struktura nie\u015bcigania zab\u00f3jc\u00f3w profesor\u00f3w”. Czy po 1945 r. szukano tych zbrodniarzy i jakie – je\u015bli w og\u00f3le – us\u0142yszeli wyroki?<\/strong><\/p>\r\n

– \u0179eby by\u0142a jasno\u015b\u0107: w procesie dotycz\u0105cym mordu na lwowskich profesorach nikogo nie oskar\u017cono ani nie skazano. Dwaj z wymienionych sprawc\u00f3w, Hans Kr\u017ager i Felix Landau, zostali skazani na do\u017cywotnie wi\u0119zienia za pope\u0142nienie innych przest\u0119pstw. Zamordowanie lwowskich profesor\u00f3w nie zosta\u0142o w\u0142\u0105czone do post\u0119powania s\u0105dowego i nie by\u0142o przedmiotem oskar\u017cenia, chocia\u017c prof. Karolina Lanckoro\u0144ska, zeznaj\u0105c przed s\u0105dem przysi\u0119g\u0142ych w M\u017anster, wskazywa\u0142a na udzia\u0142 w zbrodni Hansa Kr\u017agera – podobnie zreszt\u0105 jak w pi\u015bmie skierowanym do prokuratury w Hamburgu z 16 wrze\u015bnia 1976 r., w kt\u00f3rym win\u0105 obci\u0105\u017cy\u0142a Hansa Kr\u017agera i Waltera Kutschmanna. Post\u0119powanie ekstradycyjne wobec ukrywaj\u0105cego si\u0119 w Argentynie Kutschmanna by\u0142o prowadzone bardzo niedbale, nieskutecznie i zako\u0144czy\u0142o si\u0119 wraz z jego \u015bmierci\u0105 w Buenos Aires.<\/p>\r\n

Dlaczego odpowiedzialna za prowadzenie \u015bledztwa prokuratura w Hamburgu wielokrotnie przerywa\u0142a dochodzenie w tej sprawie?<\/strong><\/p>\r\n

– Prokuratura w Hamburgu „prowadzi\u0142a dochodzenie” w latach 1964-1994 i nieustannie umarza\u0142a post\u0119powanie, dop\u00f3ki do ponownej aktywno\u015bci nie zmusi\u0142y jej kolejne za\u017calenia adwokat\u00f3w. Zachowanie organ\u00f3w \u015bcigania w Hamburgu ma jednak swoj\u0105 tradycj\u0119. W 1950 roku 66-75 procent spo\u015br\u00f3d wszystkich 15 tysi\u0119cy s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w pracuj\u0105cych w Niemczech Zachodnich nale\u017ca\u0142o wcze\u015bniej do NSDAP. Przedstawiciele tego pokolenia, kt\u00f3rzy ju\u017c w czasach nazizmu pracowali w s\u0105downictwie – nierzadko jako s\u0119dziowie i prokuratorzy s\u0105d\u00f3w specjalnych lub os\u0142awionego Trybuna\u0142u Ludowego – nigdy nie zostali ukarani, „poniewa\u017c stosowali tylko obowi\u0105zuj\u0105ce prawo” (stosowali wi\u0119c zasad\u0119 pozytywizmu prawnego). Ci ludzie umarli w po\u0142owie lat 70. Jednocze\u015bnie w spo\u0142ecze\u0144stwie niemieckim oraz w\u015br\u00f3d wielu polityk\u00f3w wszystkich partii politycznych ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 pogl\u0105d, \u017ce g\u0142\u00f3wni zbrodniarze wojenni us\u0142yszeli wyroki w Norymberdze i czasy narodowego socjalizmu nale\u017cy oddzieli\u0107 grub\u0105 kresk\u0105. Wielu te\u017c uwa\u017ca\u0142o si\u0119 za „ofiary” nast\u0119pstw tej wojny, kt\u00f3r\u0105 rozp\u0119ta\u0142 „tylko” Hitler i jego klika.<\/p>\r\n

Prokuratorzy bior\u0105cy udzia\u0142 w post\u0119powaniu przygotowawczym przeciwko mordercom profesor\u00f3w lwowskich nie mieli oczywi\u015bcie nazistowskiej przesz\u0142o\u015bci zawodowej. Jednak\u017ce w wielu przypadkach m\u0142odsze pokolenie prokurator\u00f3w zosta\u0142o wykszta\u0142cone przez swoich ska\u017conych nazizmem prze\u0142o\u017conych, w zwi\u0105zku z czym przej\u0119\u0142o te\u017c subtelnie przemycon\u0105 moralno\u015b\u0107 oraz polityczne przekonania swoich mentor\u00f3w.<\/p>\r\n

Nie nale\u017cy zatem lekcewa\u017cy\u0107 faktu, \u017ce niech\u0119\u0107 do \u015bcigania nazistowskich zbrodni, tak charakterystyczna dla prokurator\u00f3w z Hamburga, wynika\u0142a po prostu z ich zawodowej drogi i odpowiada\u0142a duchowi czasu. To post\u0119powanie p\u0142ynnie wpisuje si\u0119 wi\u0119c w statystyki og\u00f3lnego bilansu: do ko\u0144ca 1993 r. w Republice Federalnej Niemiec wszcz\u0119to post\u0119powanie przygotowawcze przeciwko 105 688 osobom z powodu nazistowskich zbrodni, z czego tylko 6494 (6,1 proc.) oskar\u017conych zosta\u0142o skazanych.<\/p>\r\n

Co w czasie bada\u0144 prowadzonych nad t\u0105 zbrodni\u0105 by\u0142o dla Pana, jako kryminologa, szczeg\u00f3lnie szokuj\u0105ce i zaskakuj\u0105ce?<\/strong><\/p>\r\n

– Nie spodziewa\u0142em si\u0119, \u017ce prokuratorzy w Hamburgu z tak\u0105 zuchwa\u0142o\u015bci\u0105 b\u0119d\u0105 zaniedbywali \u015bciganie sprawc\u00f3w. By\u0142o te\u017c dla mnie przera\u017caj\u0105ce, \u017ce a\u017c tak przyswoili sobie nazistowskie bezprawie. Je\u015bli chodzi o Maksa Draheima, decyzja o wstrzymaniu dochodzenia przeciw niemu brzmia\u0142a nast\u0119puj\u0105co: „Sama obecno\u015b\u0107 w miejscu egzekucji nie jest czynem karalnym”. M\u0119\u017cczyzna posiada\u0142 wysoki stopie\u0144 s\u0142u\u017cbowy SS-Sturmbannf\u017ahrera. Obecno\u015bci\u0105 w miejscu zdarzenia demonstrowa\u0142 swoj\u0105 aprobat\u0119 tego, co si\u0119 dzia\u0142o, w przeciwnym bowiem razie wyda\u0142by rozkaz przerywaj\u0105cy ka\u017a\u0144. Tym samym sta\u0142 si\u0119 wsp\u00f3\u0142sprawc\u0105, poniewa\u017c da\u0142 innym do zrozumienia, \u017ce dzia\u0142aj\u0105 zgodnie z prawem. Abstrahuj\u0105c ju\u017c od tego, \u017ce w czasie przes\u0142uchania k\u0142ama\u0142.<\/p>\r\n

W przypadku SS-Brigadef\u017ahrera Sch\u00f6ngartha, kt\u00f3ry mia\u0142 na sumieniu przynajmniej 18 tysi\u0119cy istnie\u0144 ludzkich, prawnicy z Hamburga orzekli, \u017ce wydawane przez niego rozkazy o rozstrzelaniu raczej podlegaj\u0105 pod prawo wojenne i by\u0142y reakcj\u0105 na \u015bmier\u0107 kilku niemieckich \u017co\u0142nierzy z r\u0105k partyzant\u00f3w. To wprost niewiarygodne.<\/p>\r\n

Cz\u0119sto by\u0142o tak, \u017ce w prowadzonym w Hamburgu post\u0119powaniu wykazanie winy g\u0142\u00f3wnych sprawc\u00f3w by\u0142o w zasi\u0119gu r\u0119ki. Ale zawsze wtedy \u015bledztwo stawa\u0142o w martwym punkcie – by\u0142o odraczane, przerywane, sprowadzane na fa\u0142szywe tory. Na przyk\u0142ad Max Draheim powinien by\u0142 zosta\u0107 zamkni\u0119ty w areszcie \u015bledczym, ale nigdy nie wydano wniosku o jego zatrzymanie. Wszyscy podejrzani w oczach prokuratury pozostawali „\u015bwiadkami”, nawet wtedy gdy k\u0142amali w \u017cywe oczy; niewiarygodne zeznania akceptowano bez cienia sprzeciwu. Nigdy nie d\u0105\u017cono do wszcz\u0119cia rozprawy g\u0142\u00f3wnej przed s\u0105dem przysi\u0119g\u0142ych, w kt\u00f3rym sprawstwo podejrzanych musia\u0142oby zosta\u0107 zbadane wed\u0142ug wszystkich regu\u0142 post\u0119powania karnego. Stosowano w\u00f3wczas szeroko rozpowszechnion\u0105 zasad\u0119 tzw. biologicznego przedawnienia, kt\u00f3re polega\u0142o na tym, \u017ce podejrzany umiera\u0142, albo te\u017c (rzekomo) z powodu choroby lub s\u0119dziwego wieku traci\u0142 zdolno\u015b\u0107 procesow\u0105. Poza tym nie odnaleziono i nie przes\u0142uchano wszystkich cz\u0142onk\u00f3w Einsatzkommando z.b.V, podejrzanych o pope\u0142nienie zbrodni. De facto ograniczono si\u0119 tylko do 35 os\u00f3b (z 250). Mo\u017cna by jeszcze d\u0142ugo wymienia\u0107 wszystkie powa\u017cne b\u0142\u0119dy pope\u0142nione w trakcie procesu.<\/p>\r\n

W swojej ksi\u0105\u017cce przywo\u0142uje Pan r\u00f3wnie\u017c wydarzenia z 6 listopada 1939 r., kiedy Niemcy aresztowali, a nast\u0119pnie wywie\u017ali do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen krakowskich naukowc\u00f3w z Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Dlaczego niemieccy okupanci we Lwowie wykazali si\u0119 jeszcze wi\u0119kszym okrucie\u0144stwem, natychmiast rozstrzeliwuj\u0105c pojmanych profesor\u00f3w?<\/strong><\/p>\r\n

– To mo\u017cna by przede wszystkim wyt\u0142umaczy\u0107 wp\u0142ywem generalnego gubernatora Hansa Franka. 30 maja 1940 r. podczas spotkania z funkcjonariuszami SS i policji na temat bezpiecze\u0144stwa m\u00f3wi\u0142: „Co si\u0119 tyczy oboz\u00f3w koncentracyjnych we w\u0142a\u015bciwym znaczeniu tego s\u0142owa, to by\u0142o dla nas jasne, \u017ce nie chcemy ich tworzy\u0107 tu, w Generalnym Gubernatorstwie. Kto wydaje si\u0119 nam podejrzany, ma zosta\u0107 od razu zlikwidowany. (…) Nie mo\u017cemy obci\u0105\u017ca\u0107 oboz\u00f3w koncentracyjnych w Rzeszy naszymi sprawami. Zawracanie g\u0142owy, jakie mieli\u015bmy z profesorami krakowskimi, by\u0142o straszne. Gdyby\u015bmy spraw\u0119 za\u0142atwili tu, na miejscu, mia\u0142aby ona inny przebieg. Dlatego prosz\u0119 pan\u00f3w, aby ju\u017c nikogo nie wysy\u0142a\u0107 do oboz\u00f3w koncentracyjnych do Rzeszy, ale dokonywa\u0107 likwidacji tu, na miejscu, i nak\u0142ada\u0107 nale\u017cyte kary”. W dalszej cz\u0119\u015bci Frank m\u00f3wi\u0142, \u017ce przy jak najostrzejszej antypolskiej tendencji nale\u017cy mie\u0107 na uwadze zdolno\u015b\u0107 do pracy polskich robotnik\u00f3w i rolnik\u00f3w. „Chodzi tylko o usuni\u0119cie warstwy kierowniczej”.<\/p>\r\n

Zar\u00f3wno Niemcy, jak i Sowieci robili r\u00f3wnie\u017c du\u017co, aby sk\u0142\u00f3ci\u0107 ze sob\u0105 Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w. Jak starali si\u0119 do tego doprowadzi\u0107 i z jakim skutkiem?<\/strong><\/p>\r\n

– Na terenie Generalnej Guberni istnia\u0142a pewna hierarchia, w my\u015bl kt\u00f3rej Polacy powinni by\u0107 traktowani lepiej ni\u017c \u017bydzi, Ukrai\u0144cy lepiej ni\u017c Polacy, a folksdojcze lepiej ni\u017c Ukrai\u0144cy. Na samej g\u00f3rze tej hierarchii znajdowali si\u0119 obywatele Rzeszy. Mia\u0142o to wp\u0142yw na wiele aspekt\u00f3w: prac\u0119 i wy\u017cywienie, pozycj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, a przede wszystkim osobiste bezpiecze\u0144stwo. Kiedy na podstawie paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow we wrze\u015bniu 1939 r. armia niemiecka wycofa\u0142a si\u0119 z Galicji Wschodniej i jeszcze zanim wkroczyli tam Sowieci, chwilowy brak w\u0142adz wykorzystali Ukrai\u0144cy i wzi\u0119li odwet na polskich mieszka\u0144cach.<\/p>\r\n

Sowieci, kt\u00f3rzy w Galicji Wschodniej rz\u0105dzili od wrze\u015bnia 1939 r. do czerwca 1941 r., ostrze represji skierowali przeciwko ludno\u015bci polskiej (kt\u00f3rej liczba na tym terenie wynosi\u0142a 26 procent) oraz przeciwko d\u0105\u017c\u0105cym do narodowej niepodleg\u0142o\u015bci Ukrai\u0144com (62 procenty). Dochodzi\u0142o do upa\u0144stwowienia maj\u0105tku, masowych zatrzyma\u0144 i przymusowych przesiedle\u0144. Wielu galicyjskich \u017byd\u00f3w (10 procent) skorzysta\u0142o z szansy obj\u0119cia ni\u017cszych pozycji w administracji sowieckiej, co gwarantowa\u0142o im bezpiecze\u0144stwo. Sytuacja zn\u00f3w si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142a wraz z opuszczeniem Lwowa i Galicji Wschodniej przez Sowiet\u00f3w, kiedy to Ukrai\u0144cy dokonali pogromu \u017byd\u00f3w (\u0142\u0105cznie w okresie okupacji niemieckiej wymordowali ich 150-160 tysi\u0119cy). Z kolei kiedy 22 czerwca 1941 r. Sowieci w pop\u0142ochu opuszczali Lw\u00f3w, w swoich wi\u0119zieniach w bestialski spos\u00f3b zamordowali od 3000 do 5300 os\u00f3b, w wi\u0119kszo\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\r\n

Nazi\u015bci gardzili zar\u00f3wno Polakami, jak i Ukrai\u0144cami. Frank wyja\u015bnia\u0142: „Je\u015bli wygramy t\u0119 wojn\u0119, to z mojego punktu widzenia – Polak\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w i to, co si\u0119 tutaj wa\u0142\u0119sa, mo\u017cna zetrze\u0107 na miazg\u0119”.<\/p>\r\n

Ukrai\u0144cy wahali si\u0119 mi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z nazistami a stawianiem im oporu. Wykorzystywali to niemieccy okupanci, przyznaj\u0105c Ukrai\u0144com ograniczone prawa w administracji i w szkolnictwie. Dlatego ukrai\u0144ska policja pomocnicza niezwykle brutalnie wspomaga\u0142a niemieck\u0105 policj\u0119 bezpiecze\u0144stwa, utworzono nawet ukrai\u0144sk\u0105 dywizj\u0119 grenadier\u00f3w „SS-Galizien”.
Inne by\u0142o natomiast post\u0119powanie cho\u0107by polskiej Rady G\u0142\u00f3wnej Opieku\u0144czej, kt\u00f3ra przeciwstawia\u0142a si\u0119 nazistowskiej polityce, czy wielu cz\u0142onk\u00f3w polskiej policji pomocniczej, kt\u00f3rzy potajemnie nale\u017celi do Armii Krajowej.<\/p>\r\n

Jakie fakty dotycz\u0105ce zab\u00f3jstwa 25 lwowskich profesor\u00f3w, do tej pory jeszcze nieznane, wysz\u0142y na jaw przy okazji Pa\u0144skich bada\u0144?<\/strong><\/p>\r\n

– Zar\u00f3wno w Polsce, jak i w Niemczech nie wiedziano o tym, \u017ce sprawcy tej zbrodni nigdy nie zostali ukarani, \u017ce prawnicy prowadz\u0105cy t\u0119 spraw\u0119 w Hamburgu, wprowadzaj\u0105c paradoksalne rozumienie ich r\u00f3l, sprzyjali im. Organy \u015bcigania by\u0142y najlepszymi obro\u0144cami nazistowskich zbrodniarzy. Poza tym czym\u015b nowym jest informacja, \u017ce mord mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bciowo charakter rabunkowy. Na przyk\u0142ad profesorowie Bartel, Grek i Ostrowski byli bardzo zamo\u017cni. W ksi\u0105\u017cce zawarte s\u0105 dowody na to, \u017ce tzw. „powiernik” Pieter van Menten wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z SS, aby m\u00f3c zlikwidowa\u0107 tych profesor\u00f3w i ich najbli\u017cszych, a nast\u0119pnie zrabowa\u0107 ich maj\u0105tek. Natychmiast z ich willi znikn\u0119\u0142y: warto\u015bciowa bi\u017cuteria, obrazy, dywany i antyki. Przy okazji wysz\u0142o na jaw bagno korupcji w szeregach SS.<\/p>\r\n

Czy w Niemczech jest obecnie wola wyja\u015bnienia niezbadanych do tej pory zbrodni wojennych?<\/strong><\/p>\r\n

– W Niemczech mo\u017cna zaobserwowa\u0107 r\u00f3\u017cne formy neonazistowskiego terroryzmu i ekstremizmu. Liczb\u0119 ich zwolennik\u00f3w Urz\u0105d Ochrony Konstytucji szacuje na 25 000. W 2010 r. odby\u0142o si\u0119 148 neonazistowskich demonstracji. Bastiony neonazist\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 w takich landach jak Saksonia i Turyngia. Oko\u0142o 9500 os\u00f3b sklasyfikowano jako ch\u0119tne do u\u017cycia przemocy. W ostatnich latach pope\u0142ni\u0142y one co najmniej 9 morderstw na obcokrajowcach na tle rasowym oraz zabi\u0142y niemieck\u0105 policjantk\u0119. Ten rozw\u00f3j wydarze\u0144 budzi obawy. I oczywi\u015bcie neonazi\u015bci nie chc\u0105, \u017ceby zbrodnie wojenne zosta\u0142y wyja\u015bnione. Uspokaja jednak fakt, \u017ce do tej pory ekstremistyczne partie w wyborach parlamentarnych nie przekraczaj\u0105 trzyprocentowego progu poparcia.<\/p>\r\n

W zasadzie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce znane partie demokratyczne zgodnie popieraj\u0105 d\u0105\u017cenia do wyja\u015bnienia zbrodni pope\u0142nionych przez nazist\u00f3w. Na p\u0142aszczy\u017anie prawnej odpowiada za to Centralny Urz\u0105d ds. Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Ludwigsburgu, kt\u00f3ry gromadzi informacje i przekazuje je odpowiednim prokuraturom. R\u00f3wnolegle w ostatnich latach wzros\u0142a liczba historycznych bada\u0144, a we wszystkich mediach regularnie pojawiaj\u0105 si\u0119 informacje na ten temat.<\/p>\r\n

Jak ju\u017c wspomina\u0142em na wst\u0119pie, s\u0105 jeszcze bia\u0142e plamy, je\u015bli chodzi o zbrodnie pope\u0142nione przez narodowych socjalist\u00f3w. Ale bez w\u0105tpienia istnieje tendencja, aby je wyja\u015bnia\u0107. Jedynie w pojedynczych przypadkach urz\u0119dy unikaj\u0105 ujawnienia swojej nazistowskiej przesz\u0142o\u015bci, jak czyni\u0105 to cho\u0107by Urz\u0105d Ochrony Konstytucji i Federalna S\u0142u\u017cba Informacyjna. Przeciwnie post\u0105pi\u0142 natomiast Federalny Urz\u0105d Kryminalny, kt\u00f3ry po pocz\u0105tkowych oporach po 1988 r. wykaza\u0142 gotowo\u015b\u0107 do ujawnienia swej „brunatnej przesz\u0142o\u015bci”.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

Dieter Schenk, Noc morderc\u00f3w. Ka\u017a\u0144 polskich profesor\u00f3w we Lwowie i holokaust w Galicji Wschodniej, przek\u0142ad Pawe\u0142 Zarychta, Wysoki Zamek, Krak\u00f3w 2011.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z prof. Dieterem Schenkiem, niemieckim historykiem i kryminologiem, autorem ksi\u0105\u017cki „Noc morderc\u00f3w. Ka\u017a\u0144 polskich profesor\u00f3w we Lwowie i holokaust w Galicji Wschodniej”, rozmawia Bogus\u0142aw R\u0105pa\u0142a W swojej ksi\u0105\u017cce nie poprzestaje Pan na rekonstrukcji mordu na 25 polskich profesorach, do kt\u00f3rego dosz\u0142o w lipcu 1941 r. we Lwowie. Jako by\u0142y dyrektor kryminalny w Federalnym Urz\u0119dzie Kryminalnym […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[8],"tags":[65,166,169,102,50,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50687"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50687"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50687\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50687"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50687"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50687"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}