{"id":50684,"date":"2012-01-24T22:43:56","date_gmt":"2012-01-25T03:43:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=50684"},"modified":"2012-01-24T22:43:56","modified_gmt":"2012-01-25T03:43:56","slug":"co-dziesiaty-tupolew-runal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=50684","title":{"rendered":"Co dziesi\u0105ty tupolew run\u0105\u0142"},"content":{"rendered":"

Czy wiemy wszystko o samolocie Tu-154, kt\u00f3ry sw\u00f3j pierwszy lot wykona\u0142 4 pa\u017adziernika 1968 roku? Spo\u015br\u00f3d 1025 wyprodukowanych egzemplarzy 73 si\u0119 rozbi\u0142y. Przynajmniej w trzech przypadkach przyczyn\u0105 by\u0142o wpadni\u0119cie maszyny w tzw. p\u0142aski korkoci\u0105g. Eksploatacja tego samolotu sama w sobie by\u0142a ryzykowna, a rosyjska konstrukcja mo\u017ce zaskakiwa\u0107 i kryje w sobie jeszcze wiele tajemnic<\/em><\/strong><\/p>\r\n

To szczeg\u00f3lna osobliwo\u015b\u0107 tego typu samolotu. Kiedy rozmawiamy z polskimi pilotami, kt\u00f3rzy latali na tupolewie, wyra\u017caj\u0105 zdziwienie. Rzeczywi\u015bcie p\u0142aski korkoci\u0105g to niebezpieczna figura akrobatyczna, a du\u017ce samoloty pasa\u017cerskie nigdy nawet nie zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do konfiguracji, w kt\u00f3rej do niego by dosz\u0142o. Korkoci\u0105g mo\u017ce by\u0107 wynikiem b\u0142\u0119du w pilota\u017cu zwanego przeci\u0105gni\u0119ciem (przekroczeniem dopuszczalnego k\u0105ta natarcia skutkuj\u0105cym utrat\u0105 si\u0142y no\u015bnej), ale przed tym pasa\u017cerski odrzutowiec jest dobrze zabezpieczony. Okazuje si\u0119, \u017ce jednak jest to mo\u017cliwe, a w odpowiedniej pozycji maszyn\u0119 ustawia samo powietrze.<\/p>\r\n

P\u0142aski korkoci\u0105g polega na spadku samolotu po linii w kszta\u0142cie \u015bruby, przy czym samolot leci poziomo (st\u0105d nazwa). W akrobacji lotniczej piloci celowo doprowadzaj\u0105 do przeci\u0105gni\u0119cia podczas wykonywania zakr\u0119tu, \u017ceby wywo\u0142a\u0107 taki efekt. Jednak najcz\u0119\u015bciej p\u0142atowce wykonuj\u0105 figur\u0119 pochylone w d\u00f3\u0142 (korkoci\u0105g stromy). Pozycja p\u0142aska jest rzadka i niebezpieczna, gdy\u017c w\u00f3wczas ster wysoko\u015bci nie dzia\u0142a. Wyprowadzenie z tej sytuacji jest bardzo trudne – wykorzystuje si\u0119 pojawiaj\u0105ce si\u0119 oscylacje, aby zwi\u0119kszy\u0107 pochylenie. Skrajna sytuacja to ujemny k\u0105t pochylenia, a wi\u0119c wtedy, gdy prz\u00f3d samolotu pochyla si\u0119 w g\u00f3r\u0119. Samolot taki jak tupolew nie ma \u017cadnych szans: moc silnik\u00f3w nie wystarcza do pokonania si\u0142y grawitacji, skrzyd\u0142a nie maj\u0105 si\u0142y no\u015bnej, a stery nie dzia\u0142aj\u0105.<\/p>\r\n

Dosz\u0142o do tego 10 lipca 1985 r. pod Uczkudukiem w Uzbekistanie. Tupolew lecia\u0142 z Karszi do Ufy na Uralu. Samolot spada\u0142 przez 153 sekundy, a za\u0142oga \u015bwiadoma sytuacji by\u0142a bezsilna – zgin\u0119\u0142o 200 os\u00f3b. – \u00c5\u00b9le nazwano przyczyn\u0119 katastrofy. Napisano, \u017ce by\u0142o to „wyprowadzenie samolotu poza krytyczny k\u0105t natarcia”. S\u0142owo „wyprowadzenie” oznacza, \u017ce piloci to zrobili. Kiedy jednak przeanalizuje si\u0119 dok\u0142adnie zapisy czarnej skrzynki, okazuje si\u0119, \u017ce nabra\u0142 on 900 m wysoko\u015bci w ci\u0105gu 10 sekund. Pr\u0119dko\u015b\u0107 pionowa 90 m\/s! Tak lata my\u015bliwiec, a nie pasa\u017cerski tupolew. Na takiej wysoko\u015bci w gr\u0119 wchodzi nab\u00f3r wysoko\u015bci 1-2 m\/s, ale nie 90 – opowiada W\u0142adimir Gierasimow, by\u0142y zast\u0119pca dyrektora Instytutu Lotnictwa Cywilnego w Moskwie. Wniosek mo\u017ce by\u0107 tylko taki, \u017ce maszyn\u0119 w g\u00f3r\u0119 nie poci\u0105gn\u0119\u0142y stery, ale skrzyd\u0142a. – W zapisie wida\u0107, jak pracowa\u0142y stery i jak zmienia\u0142a si\u0119 wysoko\u015b\u0107. Okazuje si\u0119, \u017ce w momencie, kiedy maszyna wznosi si\u0119, ster wysoko\u015bci si\u0119 nie rusza. A wi\u0119c to nie „wyprowadzenie”, a „wyj\u015bcie” (po rosyjsku nie „wywod”, lecz „wychod”) – samoistne! – kontynuuje ekspert.<\/p>\r\n

Jest to osobliwo\u015b\u0107 tego typu statku powietrznego. Tu-154 przy pewnych k\u0105tach natarcia unosi si\u0119 gwa\u0142townie pod wp\u0142ywem samej masy powietrza. Zjawisko to jest znane nauce. – Chodzi o chwilowy pionowy podmuch na p\u0142aty no\u015bne pochodz\u0105cy np. z pr\u0105d\u00f3w wznosz\u0105cych. Przy du\u017cych k\u0105tach natarcia sk\u0142adowa pionowa od takiego podmuchu zwi\u0119ksza k\u0105t natarcia, co mo\u017ce doprowadzi\u0107 do przekroczenia krytycznej warto\u015bci tego k\u0105ta i utraty si\u0142y no\u015bnej na skrzyd\u0142ach – wyja\u015bnia dr Ryszard Drozdowicz zajmuj\u0105cy si\u0119 aerodynamik\u0105. Problemu tego specjali\u015bci nie odnosili jednak do tupolewa. Jako potencjalne zagro\u017cenie konstruktorzy rozwa\u017caj\u0105 problem podmuch\u00f3w przy projektowaniu samolot\u00f3w lec\u0105cych na bardzo du\u017cych wysoko\u015bciach z du\u017c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 (chodzi o wojskowe samoloty ponadd\u017awi\u0119kowe). Normalnie podmuch wznosz\u0105cy samolot nie jest szkodliwy. – W locie poziomym takie podmuchy nie powoduj\u0105 zagro\u017cenia stateczno\u015bci samolotu, a jedynie jego chwilowe przyspieszenie pionowe, czasami nieprzyjemnie odczuwalne, szczeg\u00f3lnie przez pasa\u017cer\u00f3w – dodaje ekspert. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce zjawisko to dotyczy tak\u017ce Tu-154. Ten typ samolot\u00f3w ma osobliw\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do ulegania podmuchom, ale jednocze\u015bnie po przeci\u0105gni\u0119ciu wpada w p\u0142aski korkoci\u0105g. O tych dw\u00f3ch cechach, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie czyni\u0105 maszyn\u0119 wyj\u0105tkowo niebezpieczn\u0105, nie ma jednak mowy w oficjalnych podr\u0119cznikach i instrukcjach.<\/p>\r\n

Do niemal identycznej katastrofy jak w Uzbekistanie dosz\u0142o 21 lat p\u00f3\u017aniej pod Donieckiem. Mechanizm nag\u0142ego wyj\u015bcia na du\u017c\u0105 wysoko\u015b\u0107 (w Doniecku nawet powy\u017cej maksymalnej) i wpadni\u0119cia w korkoci\u0105g si\u0119 powtarza, podobnie jak wnioski MAK, kt\u00f3ry na\u015bladuj\u0105c sowieck\u0105 komisj\u0119 z 1985 r., napisa\u0142 w raporcie, \u017ce to za\u0142oga wyprowadzi\u0142a samolot na niedozwolon\u0105 wysoko\u015b\u0107. – Pisa\u0142em cztery pisma do prokuratury w tej sprawie. \u015aledczy nie znaj\u0105 si\u0119 na lotnictwie. Ograniczali si\u0119 do przepisania wniosk\u00f3w MAK i obwiniania za\u0142ogi. T\u0142umaczy\u0142em, \u017ce tak nie jest. Wreszcie napisa\u0142 do mnie prokurator generalny Jurij Czajka, \u017ce przyj\u0119to moje argumenty, i obieca\u0142, \u017ce zajmie si\u0119 spraw\u0105. W Prokuraturze Generalnej uznali nawet, \u017ce badanie MAK by\u0142o przeprowadzone nieprawid\u0142owo. I odes\u0142ali spraw\u0119 ponownie do prokuratury w Sankt Petersburgu w celu uzupe\u0142nienia. Tylko rezultat\u00f3w nie ma – m\u00f3wi Gierasimow.<\/p>\r\n

Rosyjskim pilotom chodzi o to, \u017ceby informacje o zachowaniu tupolewa wprowadzi\u0107 do instrukcji. – Skoro s\u0105 takie niebezpieczne osobliwo\u015bci tego samolotu, to trzeba przed nimi ostrzec za\u0142ogi. B\u00f3jcie si\u0119 wysokich k\u0105t\u00f3w natarcia. Mo\u017cecie wpa\u015b\u0107 w p\u0142aski korkoci\u0105g, a z niego nie ma wyj\u015bcia! Mo\u017ce do tego doj\u015b\u0107 na du\u017cych wysoko\u015bciach, ale i na ma\u0142ych. Z p\u0142askim korkoci\u0105giem wi\u0105\u017ce si\u0119 te\u017c katastrofa z 3 stycznia 1994 r. pod Irkuckiem. Tam upadek nast\u0105pi\u0142 z 600 m, a wi\u0119c to nie w du\u017cej wysoko\u015bci jest przyczyna – dodaje nasz rozm\u00f3wca, kt\u00f3ry walczy o ujawnienie tych fakt\u00f3w od 30 lat. Wprawdzie w Irkucku dosz\u0142y inne okoliczno\u015bci (po\u017car silnika), ale przebieg zdarzenia jest podobny.<\/p>\r\n

Dlaczego odpowiednie ostrze\u017cenia nie znalaz\u0142y si\u0119 od razu w dokumentacji techniczno-eksploatacyjnej Tu-154? Okazuje si\u0119, \u017ce biuro konstrukcyjne zak\u0142ad\u00f3w im. Tupolewa wiedzia\u0142o o tym od samego pocz\u0105tku. Podczas lot\u00f3w do\u015bwiadczalnych pilot Siergiej Agapow zauwa\u017cy\u0142, \u017ce samolot, kt\u00f3ry ma trzy silniki w ko\u0144cowej cz\u0119\u015bci kad\u0142uba, mo\u017ce wpada\u0107 w p\u0142aski korkoci\u0105g. Podczas wykonywania programu pr\u00f3b wysokich k\u0105t\u00f3w natarcia postanowiono sprawdzi\u0107, co si\u0119 stanie w przypadku przeci\u0105gni\u0119cia. Do tego do\u015bwiadczenia na ogonie samolotu zainstalowano czasz\u0119 hamuj\u0105c\u0105 (podobn\u0105 do spadochronu). – Chocia\u017c robi\u0142 to bardzo do\u015bwiadczony pilot, przy doskona\u0142ej pogodzie, podczas wykonywania zamierzonego programu bardzo d\u0142ugo spadali i nie da\u0142o si\u0119 wyprowadzi\u0107 maszyny. Dopiero po u\u017cyciu tego spadochronu na ogonie m\u00f3j przyjaciel uratowa\u0142 samolot. A ci w Doniecku w burzy i w ciemno\u015bci niczego takiego si\u0119 nie spodziewali. Nie mieli \u017cadnych szans – wspomina Gierasimow. Ale z jakich\u015b powod\u00f3w wynik\u00f3w tego eksperymentu z 1971 r. nie uwzgl\u0119dniono w instrukcji u\u017cytkowania samolotu w locie.<\/p>\r\n

Piotr Falkowski<\/strong><\/em>
Moskwa<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Czy wiemy wszystko o samolocie Tu-154, kt\u00f3ry sw\u00f3j pierwszy lot wykona\u0142 4 pa\u017adziernika 1968 roku? Spo\u015br\u00f3d 1025 wyprodukowanych egzemplarzy 73 si\u0119 rozbi\u0142y. Przynajmniej w trzech przypadkach przyczyn\u0105 by\u0142o wpadni\u0119cie maszyny w tzw. p\u0142aski korkoci\u0105g. Eksploatacja tego samolotu sama w sobie by\u0142a ryzykowna, a rosyjska konstrukcja mo\u017ce zaskakiwa\u0107 i kryje w sobie jeszcze wiele tajemnic To […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[139],"tags":[92,104],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50684"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50684"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50684\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}