{"id":50409,"date":"2012-01-20T20:47:19","date_gmt":"2012-01-21T01:47:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=50409"},"modified":"2012-01-20T14:03:40","modified_gmt":"2012-01-20T19:03:40","slug":"mongolska-postkomuna-prof-marek-jan-chodakowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=50409","title":{"rendered":"Mongolska postkomuna – prof. Marek Jan Chodakowski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Mongolia mia\u0142a pecha, bo jeszcze w 1921 r. zosta\u0142a pierwsz\u0105 \u201edemokracj\u0105 ludow\u0105\u201d. To tutaj Sowieci \u0107wiczyli mechanizmy kolonialnej podleg\u0142o\u015bci. Rozwijali je w Hiszpanii pod koniec lat trzydziestych, a po 1944 r. narzucili je w Europie \u015arodkowej i Wschodniej. Teraz w Mongolii panoszy si\u0119 postkomuna. Do z\u0142udzenia przypomina ona nadwi\u015bla\u0144sk\u0105, chocia\u017c naturalnie w formie postkoczowniczej.
W XIII w. mongolskie plemiona i klany zjednoczy\u0142 D\u017cyngis-chan. Pax Mongolica opiera\u0142 si\u0119 na systemie handlowym, gdzie kupcy, zwykle cudzoziemscy, p\u0142acili pa\u0144stwu za mo\u017cliwo\u015b\u0107 dostarczania towar\u00f3w i eksploatacji d\u00f3br naturalnych. Pa\u0144stwo natomiast czy\u015bci\u0142o szlaki handlowe z bandyt\u00f3w i konkuruj\u0105cych system\u00f3w celnych. System ten trwa\u0142 kilka pokole\u0144, a\u017c do rozpadu imperium. W XVI w. Mongolia podzieli\u0142a si\u0119 na trzy kr\u00f3lestwa. Ale w 1758 r. pad\u0142y one pod ciosami Pekinu i znikn\u0119\u0142y z mapy.<\/p>\r\n

Dopiero w 1912 r. Mongolia formalnie odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Ale ju\u017c rok potem zn\u00f3w pad\u0142a \u0142upem Rosji i Chin. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 terytori\u00f3w mongolskich wcielono do tych pa\u0144stw. Mocno okrojona p\u00f3\u0142nocna Mongolia utrzyma\u0142a jak\u0105 tak\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 wewn\u0119trzn\u0105. Wnet wpad\u0142a jednak w wir I wojny \u015bwiatowej i rewolucji bolszewickiej. Biali zrobili tam swoj\u0105 baz\u0119, szczeg\u00f3lnie po wypchni\u0119ciu ich z Syberii. W okolicy szala\u0142 s\u0142awny gen. Roman Ungern von Sternberg. Jednak w 1921 r. zwyci\u0119\u017cyli bolszewicy i Mongolia (bardziej precyzyjnie: p\u00f3\u0142nocna Mongolia) sta\u0142a si\u0119 pierwszym sowieckim satelit\u0105. Reszta pozostawa\u0142a pod w\u0142adz\u0105 Chin i Japonii.
Oficjalnie Mongolska Republika Ludowa powsta\u0142a w 1924 r. Do\u015bwiadczy\u0142a tych samych krzywd, co reszta: rzezi starej elity, prze\u015bladowa\u0144 religijnych, kolektywizacji (koczownik\u00f3w osadzono w ko\u0142chozach i upa\u0144stwowiono trzod\u0119), wielkich czystek. W tym malutkim kraju rozstrzelano co najmniej 30 000 \u201ewrog\u00f3w ludu\u201d. Opr\u00f3cz tego rozmaitych form prze\u015bladowa\u0144 dozna\u0142o ponad 100 000 mnich\u00f3w. Zniszczono klasztory. Mordy przerwa\u0142o do pewnego stopnia wsp\u00f3\u0142zawodnictwo ZSSR i Japonii, a szczeg\u00f3lnie wojna pograniczna w 1939 r. (przy Halkin Gol, czyli nad rzek\u0105 Ka\u0142k\u0105). Po 1945 r., a g\u0142\u00f3wnie po \u015bmierci Stalina, zakres autonomii MRL stopniowo powi\u0119kszano. Polityka wewn\u0119trzna odzwierciedla\u0142a kremlowskie zwroty: walka z kultem jednostki, kt\u00f3ra za cel mia\u0142a miejscowego kacyka, czy bezmy\u015blne uprzemys\u0142owienie, kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do katastrofy ekologicznej i zacofania kraju. Moskwa zmienia\u0142a przyw\u00f3dc\u00f3w mongolskiej kompartii wed\u0142ug swej woli, chocia\u017c jeden z nich, Jumd\u017cagijn Cedebal (1962-1984), panowa\u0142 d\u0142u\u017cej ni\u017c Bre\u017cniew. Od 1985 r. naturalnie tubylcza komuna udawa\u0142a, \u017ce wprowadza mongolsk\u0105 wersj\u0119 pierestrojki i g\u0142asnosti. Ale sz\u0142o to bardzo powoli.<\/p>\r\n

Samoograniczenie si\u0119 Mongo\u0142\u00f3w wynika\u0142o nie tylko z niemal totalnej kontroli spo\u0142ecze\u0144stwa przez parti\u0119 komunistyczn\u0105 i braku alternatywnych elit politycznych. By\u0142o te\u017c funkcj\u0105 geopolityki. Mongo\u0142owie nie bardzo kochaj\u0105 Moskw\u0119, ale jeszcze bardziej nie znosz\u0105 Pekinu.
W ka\u017cdym razie sytuacja w Mongolii rozwija\u0142a si\u0119 podobnie jak w Polsce i innych satelickich krajach. Komuna si\u0119 przekszta\u0142ca\u0142a. Zgodnie ze scenariuszem og\u0142oszono najpierw niezale\u017cno\u015b\u0107 w 1990 r., potem now\u0105 konstytucj\u0119. W 1992 r. usuni\u0119to \u201eRzeczpospolita Ludowa\u201d z nazwy Mongolii. Ale komunistyczna Mongolska Ludowa Partia Rewolucyjna (MLPR) pozostawa\u0142a u w\u0142adzy do 1996 r. Wtedy to jej cz\u0119\u015b\u0107 (zw\u0142aszcza ta o komsomolskich korzeniach) przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w Parti\u0119 Demokratyczn\u0105 (PD) i wygra\u0142a kolejne wybory. Cztery lata p\u00f3\u017aniej MLPR wr\u00f3ci\u0142a do w\u0142adzy, a po 2004 zn\u00f3w rz\u0105dzi\u0142a przekszta\u0142cona postkomuna z DP w koalicji z rozmaitymi opozycyjnymi dodatkami, cz\u0119sto o komunistycznej proweniencji.<\/p>\r\n

Do utrzymania si\u0119 przy w\u0142adzy niezb\u0119dne s\u0105; kontrola nad gospodark\u0105, m\u0105dro\u015b\u0107 geopolityczna oraz zharmonizowanie si\u0119 z trendami globalnymi. St\u0105d Mongolia wys\u0142a\u0142a wojska do Iraku i Afganistanu. Po cichu stara si\u0119 po\u015bredniczy\u0107 w kontaktach USA z p\u00f3\u0142nocn\u0105 Kore\u0105. Handluje ze wszystkimi.
Rz\u0105d i elity w\u0142adzy naturalnie tr\u0105bi\u0105 o swoim poparciu dla liberalizmu gospodarczego. W teorii mongolskie reformy wolnorynkowe s\u0105 najdalej posuni\u0119te w tej cz\u0119\u015bci \u015bwiata. W praktyce przypominaj\u0105 one troch\u0119 system D\u017cyngis-chana na ma\u0142\u0105 skal\u0119. Cudzoziemcy p\u0142ac\u0105 haracz, aby m\u00f3c handlowa\u0107 z tubylcami i eksploatowa\u0107 dobra naturalne. Inwestycje zagraniczne g\u0142\u00f3wnie pochodz\u0105 z Chin, ale r\u00f3wnie\u017c z Rosji i Ameryki P\u00f3\u0142nocnej. Inwestor\u00f3w interesuje g\u0142\u00f3wnie kopalnictwo: mied\u017a i z\u0142oto s\u0105 w cenie. Pekin eksploatuje i wywozi w\u0119giel z kopal\u0144 na pustyni Gobi. To ostatnio doprowadzi\u0142o do protest\u00f3w. Nowo pobudowane drogi oraz zanieczyszczenie \u015brodowiska, wody szczeg\u00f3lnie, wywo\u0142a\u0142y gniew pasterzy.<\/p>\r\n

Co do ludu, to powr\u00f3ci\u0142 oficjalnie do tradycyjnego, pasterskiego stylu \u017cycia. Chyba po\u0142owa spo\u0142ecze\u0144stwa \u017cyje w jurtach, koczuje. Doch\u00f3d z rolnictwa i pasterstwa przewy\u017csza chyba zyski z produkcji przemys\u0142owej. Mongo\u0142owie chc\u0105 \u017cy\u0107 po swojemu. Od czasu do czasu buntuj\u0105 si\u0119 przeciw postkomunie, chocia\u017cby w sierpniu 2010, gdy 10 000 koczownik\u00f3w \u017c\u0105da\u0142o pomocy rz\u0105dowej dla najbiedniejszych. Na razie jednak nie potrafi\u0105 nawet przywr\u00f3ci\u0107 nazwy stolicy do przedsowieckiej Da-Kuren. Wci\u0105\u017c straszy nas \u201eCzerwony Bohater\u201d (Ulanbataar). Takie symbole s\u0105 najlepszym dowodem na trwanie postkomunizmu. Pa\u0142ac im. Stalina w Warszawie si\u0119 k\u0142ania.<\/p>\r\n

Prof. Marek Jan Chodakiewicz<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Mongolia mia\u0142a pecha, bo jeszcze w 1921 r. zosta\u0142a pierwsz\u0105 \u201edemokracj\u0105 ludow\u0105\u201d. To tutaj Sowieci \u0107wiczyli mechanizmy kolonialnej podleg\u0142o\u015bci. Rozwijali je w Hiszpanii pod koniec lat trzydziestych, a po 1944 r. narzucili je w Europie \u015arodkowej i Wschodniej. Teraz w Mongolii panoszy si\u0119 postkomuna. Do z\u0142udzenia przypomina ona nadwi\u015bla\u0144sk\u0105, chocia\u017c naturalnie w formie postkoczowniczej. W […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50409"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50409"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50409\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50409"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50409"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}