{"id":49852,"date":"2012-01-13T21:56:57","date_gmt":"2012-01-14T02:56:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=49852"},"modified":"2012-01-13T15:01:48","modified_gmt":"2012-01-13T20:01:48","slug":"moralnosc-budowniczych-komunizmu-stryjkowski-i-slonimski-w-rosji-patryk-pietrasik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=49852","title":{"rendered":"Moralno\u015b\u0107 budowniczych komunizmu. Stryjkowski i S\u0142onimski w Rosji – Patryk Pietrasik<\/em>"},"content":{"rendered":"

,,Komunist\u0105 nale\u017cy by\u0107 na przek\u00f3r wszystkiemu\u2019\u2019<\/em>, ,,Ta twoja ideologia zaczerpni\u0119ta z ksi\u0105\u017cek w\u0142o\u017cy\u0142a ci okulary na nos z w\u0105sk\u0105 marksistowsk\u0105 szpark\u0105. A\u017ceby\u015b nic innego nie dostrzega\u0142 (\u2026) Taki cz\u0142owiek staje si\u0119 automatem. Wrzuca si\u0119 do niego gar\u015b\u0107 pyta\u0144 i gotowych odpowiedzi. Wy nie macie w\u0142asnego m\u00f3zgu! Zdali\u015bcie si\u0119 na m\u00f3zg jednego cz\u0142owieka\u2019\u2019<\/em><\/strong>.<\/p>\r\n

W<\/strong>ypowiedzi te pochodz\u0105 z ksi\u0105\u017cki Juliana Stryjkowskiego ,,Wielki Strach\u2019\u2019<\/em>. Dotycz\u0105 one bohatera opowiadania, alter ego<\/em> Stryjkowskiego, Artura, a s\u0105 wypowiadane przez blisk\u0105 Arturowi osob\u0119. Artur, b\u0119d\u0105cy polskim przedwojennym komunist\u0105, po wyzwoleniu Lwowa przez bohaterskich \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej, pracuje w redakcji gazety polskich komunist\u00f3w, ,,Czerwonym Sztandarze\u2019\u2019.<\/p>\r\n

\"\"Artur stara si\u0119 nie zauwa\u017ca\u0107 tego co widzi w mie\u015bcie: codziennych aresztowa\u0144 i wyw\u00f3zek niewinnych ludzi, wsz\u0119dobylskiego terroru fizycznego i psychicznego. Nie widzi tego,\u00a0 pomimo \u017ce sam znajduje si\u0119 w samym centrum tych wydarze\u0144. Znikaj\u0105 jego najbli\u017csi wsp\u00f3\u0142pracownicy z redakcji, znikaj\u0105 s\u0105siedzi. Sam Artur ma obawy, czy nie zostanie poci\u0105gni\u0119ty do odpowiedzialno\u015bci za brak reakcji na anonim przedstawiaj\u0105cy Pavo Nurmiego, kt\u00f3ry pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo, gdy\u017c nie m\u00f3g\u0142 dogoni\u0107 wycofuj\u0105cych si\u0119 z Finlandii wojsk sowieckich. W ko\u0144cu \u00a0zostaje jednak wyrzucony z pisma za postawienie pytania o wcze\u015bniej zwolnionego koleg\u0119. Oficjalnie powiedziano mu, \u017ce pomyli\u0142 rocznic\u0119 utworzenia Armii Czerwonej. Po zwolnieniu i tak zostaje przy ideologii komunistycznej? Dlaczego tak robi? Czy\u017cby naprawd\u0119 nie widzia\u0142 co si\u0119 wok\u00f3\u0142 dzia\u0142o?<\/p>\r\n

Nie, S\u0142onimski widzia\u0142. Podobnie jak widzieli Bernard Shaw, ma\u0142\u017ce\u0144stwo Webb\u00f3w (Sidney i Beatrice, autorzy wspomnie\u0144 ze Zwi\u0105zku Radzieckiego Soviet communism. A New civilization?<\/em>), Maksym Gorki oraz wielu, wielu innych. Widzieli intelektuali\u015bci, ludzie pi\u00f3ra, wielkie umys\u0142y \u00f3wczesnej Europy i \u015bwiata. Dlaczego nic nie powiedzieli? Dlaczego we wspomnieniach nie pozostawili \u017cadnych uwag? (Chocia\u017c podobno Maksym Gorki napisa\u0142 ,,czuj\u0119 si\u0119 jak pies. Rozumiem wszystko a nic nie mog\u0119 powiedzie\u0107\u2019\u2019<\/em>). Nie mo\u017ce tego r\u00f3wnie\u017c usprawiedliwi\u0107 fakt, \u017ce pokazywano im rzeczy w stylu i\u015bcie potiomkinowskim (przyk\u0142adem wizyta Gorkiego na Wyspach So\u0142owieckich, czy wiceprezydenta Stan\u00f3w Zjednoczonych, Wallace na Ko\u0142ymie). Dlaczego tak robili? Cytat rozpoczynaj\u0105cy te dywagacje powinien by\u0107 najlepsz\u0105 na to odpowiedzi\u0105: ,,Komunist\u0105 nale\u017cy by\u0107 na przek\u00f3r wszystkiemu\u2019\u2019<\/em> – to wed\u0142ug\u00a0 nich wszystko t\u0142umaczy. Ale naprawd\u0119 czy takie my\u015blenie zwalnia cz\u0142owieka z obowi\u0105zku widzenia tego co si\u0119 wok\u00f3\u0142 niego dzieje, przymykania oczu na niesprawiedliwo\u015b\u0107? ,,Gdzie drwa r\u0105bi\u0105, tam wi\u00f3ry lec\u0105\u2019\u2019<\/em> – oto chyba najcz\u0119\u015bciej przytaczana odpowied\u017a na wyt\u0142umaczenie tzw. wypacze\u0144 komunizmu. Lecz wobec tego nasuwa si\u0119 pytanie czy mo\u017cna zbudowa\u0107 krain\u0119 wiecznego szcz\u0119\u015bcia na zbrodniach. Czy mo\u017cna uszcz\u0119\u015bliwi\u0107 ludzi knutem? Alosza Karamazow na pytanie swego brata Iwana czy po\u015bwi\u0119ci\u0142by \u017cycie jednego niewinnego dziecka, by zbudowa\u0107 raj na ziemi odpowiada stanowczo: Nie!<\/p>\r\n

\"\"Byli jednak i inni ludzie. Pokazywano im najlepsze strony \u017cycia w Zwi\u0105zku Radzieckim w specjalnej oprawie, opiekowali si\u0119 nimi specjalni agenci by nie zobaczyli tego czego nie powinni, a jednak po powrocie ze Zwi\u0105zku napisali wspomnienia, w kt\u00f3rych zawarli prawdziwe oblicze komunistycznej Rosji. Jednym z nich by\u0142 Antoni S\u0142onimski<\/strong>.<\/p>\r\n

Przyst\u0119puj\u0105c do om\u00f3wienia tego co skamandryta zobaczy\u0142, a potem opisa\u0142 w ksi\u0105\u017cce Moja podr\u00f3\u017c do Rosji w roku 1932<\/em>, nie nale\u017cy zapomina\u0107 o tym, \u017ce autor opisywa\u0142 tylko to co m\u00f3g\u0142 zobaczy\u0107 w starannie wyre\u017cyserowanej podr\u00f3\u017cy niczym Katarzyna II zwiedzaj\u0105ca przygotowane przez Potiomkina wsie na Krymie. Mimo tych ogranicze\u0144, S\u0142onimski nie post\u0105pi\u0142 jednak tak jak, wymienieni wy\u017cej, zachodni intelektuali\u015bci. (Na marginesie warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce S\u0142onimski bardzo trafnie scharakteryzowa\u0142 ich rol\u0119 w ZSRR; pisz\u0105c o Bernardzie Shaw skamandryta\u00a0 zauwa\u017ca: ,,S\u0105dz\u0119, \u017ce wielki pisarz m\u00f3g\u0142by, nie wyje\u017cd\u017caj\u0105c z Kensington m\u00f3wi\u0107 o Rosji dok\u0142adnie to samo, a nawet gdyby mu na tym zale\u017ca\u0142o, m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107 rzeczy znacznie m\u0105drzejsze\u2019\u2019<\/em>) <\/em><\/p>\r\n

W nowej komunistycznej Rosji S\u0142onimski dostrzeg\u0142 wiele rzeczy, kt\u00f3re mu nie pozwoli\u0142y po powrocie do Warszawy, odpowiedzie\u0107 taks\u00f3wkarzowi, \u017ce w Rosji rz\u0105dzonej przez bolszewik\u00f3w \u017cyje si\u0119 jednak dobrze. Autor, po tym co zobaczy\u0142, nie m\u00f3g\u0142 tak odpowiedzie\u0107. Mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\r\n

Ale do rzeczy. S\u0142onimski przyk\u0142adowo spaceruj\u0105c ulicami Moskwy widzi r\u00f3\u017cne niedoci\u0105gni\u0119cia, kt\u00f3re s\u0105 bardzo uci\u0105\u017cliwe dla ludno\u015bci (np. ogonki w sklepach), brak wielu towar\u00f3w pierwszej potrzeby sklepach. Dostrzega tak\u017ce, w spo\u0142ecze\u0144stwie z za\u0142o\u017ce\u0144 bezklasowym, klas\u0119 uprzywilejowan\u0105 (t\u0119, kt\u00f3r\u0105 Milovan D\u017cilas nazwa\u0142 nomenklatur\u0105). Widz\u0105c sklepy Torgsinu, udost\u0119pnione tylko dla klienteli zagranicznej, wzgl\u0119dnie p\u00f3\u017aniej dla obywateli radzieckich dysponuj\u0105cych obc\u0105 walut\u0105 (a wiadomo, \u017ce prosty obywatel radziecki nie m\u00f3g\u0142 takowej posiada\u0107 bez nara\u017cenia si\u0119 na zainteresowanie ze strony w\u0142a\u015bciwych Organ\u00f3w), S\u0142onimski dochodzi do wniosku, \u017ce ,,\u0142atwiej ubogiemu przej\u015b\u0107 przez ucho igielne ni\u017c przez drzwi Torgsinu\u2019\u2019<\/em>. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\r\n

Krytykuje S\u0142onimski tak\u017ce tzw. komunalne kwatery, widz\u0105c w nich, nie element \u017cycia w komunie lecz celowo organizowane przez w\u0142adze zastraszeniem i sk\u0142\u00f3ceniem spo\u0142ecze\u0144stwa, tak by ka\u017cdy ba\u0142 si\u0119 ka\u017cdego, co z wsz\u0119dobylskim panuj\u0105cym i obowi\u0105zuj\u0105cym donosem wprowadzi\u0142o ludno\u015b\u0107 w stan strachu, nie tylko przed najbli\u017cszymi s\u0105siadami a nawet przed w\u0142asnymi dzie\u0107mi. Autor widzi w tym tak\u017ce element obrzydzenia i zniech\u0119cenia ludno\u015bci do polepszenia swojego bytu (,,sw\u0105d istotny i moralny, wzajemne szpiegowanie, ciasnota i brak samotno\u015bci, kwasy i intrygi s\u0105 czym\u015b bardziej mo\u017ce uci\u0105\u017cliwym od panuj\u0105cego g\u0142odu\u2019\u2019<\/em>).<\/p>\r\n

Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad wielko\u015bci\u0105 przyw\u00f3dc\u00f3w radzieckich, dochodzi do wniosku, \u017ce ich w\u0142adza jest iluzoryczna, zale\u017cna od jakiego\u015b kaprysu i, \u017ce upadek jednego ze szczyt\u00f3w w\u0142adzy poci\u0105ga za sob\u0105 tak\u017ce upadek i napi\u0119tnowanie wielu mu oddanych ludzi: ,,\u015awi\u0119ci Pa\u0144scy nie ulegali tak szybkim upadkom jak Trocki. Dziecko wychowane w kulcie Stalina mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci, za rz\u0105d\u00f3w cho\u0107by Woroszy\u0142owa, by\u0107 traktowane jako obci\u0105\u017cone nastrojami opozycji albo nawet kontrrewolucji\u2019\u2019<\/em>.<\/p>\r\n

Widz\u0105c to co Rosji przynios\u0142a rewolucja S\u0142onimski stawia wreszcie pytanie rodem z Dostojewskiego czy to wszystko ma sens? Czy mo\u017cna zbudowa\u0107 raj na ziemi w oparciu o cierpienie (nie)jednego cz\u0142owieka: ,,Tu w Rosji chory le\u017cy na stole operacyjnym. Podlega zabiegom chirurgicznym bez znieczulenia. Je\u015bli zabieg si\u0119 uda przyniesie on \u015bwiatu prawdziwe zdrowie i nowe nieobliczalne si\u0142y. Ale czy ta bolesna i krwawa operacja odbywa si\u0119 z konieczn\u0105 precyzj\u0105 i w atmosferze wolnej od bakterii wydaje mi si\u0119 mo\u017ce najpowa\u017cniejszym i najciekawszym pytaniem\u2019\u2019<\/em>.<\/p>\r\n

Niestety, S\u0142onimski zadaj\u0105c sobie takie pytania, po tym co zobaczy\u0142 w Rosji, nadal uwa\u017ca, \u017ce eksperyment socjalistyczny ma sens, tyle, \u017ce nie w Rosji – ,,(\u2026) po pi\u0119tnastu latach podobnych cierpie\u0144 poziom \u017cycia b\u0119dzie zaledwie taki jak w Sowietach dzisiejszych lub nawet gorszy\u2019\u2019<\/em>, a na Zachodzie , w krajach du\u017co bardziej rozwini\u0119tych – ,,Gdyby przewr\u00f3t spo\u0142eczny przyszed\u0142 nie w s\u0142owia\u0144skiej Rosji, ale w Anglii (\u2026) kto wie, czy ju\u017c dzi\u015b nie mieliby\u015bmy socjalistycznych Stan\u00f3w Zjednoczonych \u015awiata\u2019\u2019<\/em> – konkluduje S\u0142onimski.<\/p>\r\n

Czy S\u0142onimski mia\u0142 racje mo\u017cemy dzi\u015b sami oceni\u0107 z w\u0142asnej perspektywy.<\/p>\r\n

Patryk Pietrasik<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

KOMENTARZ BIBU\u0141Y<\/em><\/strong>: Nale\u017cy dopowiedzie\u0107, \u017ce powy\u017cszy tekst ukazuje sylwetki dw\u00f3ch prominentnych komunist\u00f3w, kt\u00f3rzy byli r\u00f3wnocze\u015bnie \u017bydami, co ma istotne znaczenie, bowiem zauroczenie si\u0119 komunizmem by\u0142o powszechnym zjawiskiem w\u015br\u00f3d tej nacji. Niestety, r\u00f3wnie powszechnie boj\u0105 si\u0119 oni dzisiaj przypominania swej przypad\u0142o\u015bci, polegaj\u0105cej na\u00a0 kreowaniu i wspieraniu r\u00f3\u017cnorakich rebelii i rewolucji burz\u0105cych porz\u0105dek spo\u0142eczny.<\/p>\r\n<\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":",,Komunist\u0105 nale\u017cy by\u0107 na przek\u00f3r wszystkiemu\u2019\u2019, ,,Ta twoja ideologia zaczerpni\u0119ta z ksi\u0105\u017cek w\u0142o\u017cy\u0142a ci okulary na nos z w\u0105sk\u0105 marksistowsk\u0105 szpark\u0105. A\u017ceby\u015b nic innego nie dostrzega\u0142 (\u2026) Taki cz\u0142owiek staje si\u0119 automatem. Wrzuca si\u0119 do niego gar\u015b\u0107 pyta\u0144 i gotowych odpowiedzi. Wy nie macie w\u0142asnego m\u00f3zgu! Zdali\u015bcie si\u0119 na m\u00f3zg jednego cz\u0142owieka\u2019\u2019. Wypowiedzi te pochodz\u0105 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,18,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49852"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49852"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49852\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}