{"id":49653,"date":"2012-01-07T12:15:20","date_gmt":"2012-01-07T17:15:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=49653"},"modified":"2012-01-07T12:20:48","modified_gmt":"2012-01-07T17:20:48","slug":"trzeba-pamietac-romuald-szeremietiew","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=49653","title":{"rendered":"Trzeba pami\u0119ta\u0107! – Romuald Szeremietiew<\/em>"},"content":{"rendered":"

Armia sowiecka przegra\u0142a dwie wojny.* Najpierw, na pocz\u0105tku swej drogi wojennej z Wojskiem Polskim (1918-21), a u kresu swego istnienia z partyzantami afga\u0144skimi (1979-89).<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Dow\u00f3dcami, kt\u00f3rzy pokonali wojska sowieckie byli Polak, komendant J\u00f3zef Pi\u0142sudski Marsza\u0142ek Polski\u00a0i Afga\u0144czyk, komendant Masud Ahmad Szah,\u00a0Lew Pand\u017csziru.<\/em> Kiedy jednak przyjrzymy si\u0119 dok\u0142adniej historii sowieckiej okazuje si\u0119, \u017ce by\u0142 jeszcze jeden dow\u00f3dca, kt\u00f3ry dokona\u0142 tej zda si\u0119 niemo\u017cliwej rzeczy –\u00a0wygra\u0142 wojn\u0119 z Sowietami. By\u0142 nim esto\u0144ski genera\u0142 Johan Laidoner<\/strong>.<\/p>\r\n

Jesieni\u0105 1917 r. po upadku caratu i uformowaniu si\u0119 rosyjskiego rz\u0105du tymczasowego Esto\u0144czcy uzyskali szanse zbudowania w\u0142asnego pa\u0144stwa. Dosz\u0142o do wybor\u00f3w parlamentarnych, a w Tallinie w grudniu 1917 r. zjawi\u0142 si\u0119 pu\u0142kownik by\u0142ej armii carskiej\u00a0Johan Laidoner i obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo formuj\u0105cej si\u0119\u00a01 Esto\u0144skiej Dywizji Piechoty. W tym czasie bolszewicy przeprowadzili zamach likwiduj\u0105c w\u0142adze esto\u0144skie i rozpocz\u0119li masowe prze\u015bladowania. Laidoner zagro\u017cony \u015bmierci\u0105 musia\u0142 ukrywa\u0107 si\u0119. Po pewnym czasie bolszewik\u00f3w wyparli\u00a0z Tallina Niemcy, kt\u00f3rzy tak\u017ce okazali si\u0119 przeciwnikami esto\u0144skiej niepodleg\u0142o\u015bci. Po kapitulacji Niemiec znajduj\u0105ce w podziemiu esto\u0144skie w\u0142adze odzyska\u0142y swobod\u0119 dzia\u0142ania. Laidoner zosta\u0142 mianowany szefem Sztabu Generalnego, a 23 grudnia 1918 r. obj\u0105\u0142 stanowisko wodza naczelnego armii esto\u0144skiej.\u00a0<\/p>\r\n

W dniu 24 lutego 1918 r. parlament proklamowa\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Estonii. W kilka dni p\u00f3\u017aniej na m\u0142ode pa\u0144stwo spad\u0142o uderzenie wojsk sowieckich. Sowieci zdobyli Narw\u0119 i ustanowili w\u0142adze okupacyjne (Esto\u0144ska Komuna Robotnicza). Wojska sowieckiej podesz\u0142y na odleg\u0142o\u015b\u0107 34 kilometr\u00f3w od stolicy Estonii Tallina. M\u0142oda armia esto\u0144ska\u00a0, pocz\u0105tkowo nieliczna, ale \u015bwietnie dowodzona i o\u017cywiona bojowym patriotycznym duchem powstrzyma\u0142a sowieckiego agresora. Wspierana przez okr\u0119ty floty angielskiej i ochotnik\u00f3w z Danii, Finlandii i Szwecji przesz\u0142a do kontrofensywy i wypar\u0142a wojska sowieckie z terytorium kraju przenosz\u0105c\u00a0dzia\u0142ania wojenne na tereny rosyjskie. W maju 1919 r. wojska esto\u0144skie dzia\u0142aj\u0105c wsp\u00f3lnie z korpusem \u201ebia\u0142ych\u201d Rosjan gen. Judenicza podj\u0119\u0142y ofensyw\u0119 w kierunku Piotrogrodu. Wojsko esto\u0144skie dotar\u0142o na odleg\u0142o\u015b\u0107 15 km od miasta. Jednak w obawie przed wybuchem bolszewickiej rewolty na terenie Estonii i w zwi\u0105zku z nasilaj\u0105cymi si\u0119 walkami z oddzia\u0142ami Niemc\u00f3w esto\u0144skich\u00a0Laidoner przerwa\u0142 atak i wycofa\u0142 si\u0119 w granice kraju. Jego wojska nast\u0119pnie rozbi\u0142y oddzia\u0142y niemieckie i wyzwoli\u0142y p\u00f3\u0142nocn\u0105 \u0141otw\u0119. Data jednej z bitew z Niemcami (23 czerwca 1919) zosta\u0142a przyj\u0119ta w Estonii jako Dzie\u0144 Zwyci\u0119stwa .<\/p>\r\n

W lutym 1920 r. Republika Estonii i Rosja Sowiecka podpisa\u0142y traktat, uznaj\u0105cy de iure<\/em> niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Estonii. Laidoner – od stycznia 1919 r. w stopniu genera\u0142a – zosta\u0142 zwyci\u0119skim wodzem w trwaj\u0105cej 402 dni Esto\u0144skiej Wojnie Wyzwole\u0144czej (Vabadussoda<\/em>).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Pomnik Genera\u0142a wysadzony w powietrze przez Sowiet\u00f3w w 1940 r. i obecnie odbudowany<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Tablica w miejscu urodzin Genera\u0142a. Zniszczona przez Sowiet\u00f3w i w takim stanie zachowana jako memento<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Kapitan armii carskiej – w sztabie<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

\u0179o\u0142nierz piechoty przy karabinie wielokalibrowym<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Polskie czo\u0142gi TKS na uzbrojeniu armii esto\u0144skiej<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

W 1939 r. Estonia zacz\u0119\u0142a produkowa\u0107 w\u0142asne samoloty<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Maria Laidoner, znaj\u0105ca biegle kilka j\u0119zyk\u00f3w pe\u0142ni\u0142a obowi\u0105zki First Lady bowiem prezydent Estonii by\u0142 wdowcem<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Genera\u0142 rozmawia z prezydentem Mo\u015bcickiem, marsza\u0142kiem Smig\u0142ym i ministrem Beckiem<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Genera\u0142 z \u017con\u0105 Mari\u0105 i synem Aleksandrem przed w\u0142asnym domem<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Genera\u0142 nie wyszed\u0142 na wolno\u015b\u0107. Skazany na 25 lat zmar\u0142 w wi\u0119zieniu w 1953 r.<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Johan Laidoner urodzi\u0142 si\u0119 12 lutego 1884 roku w ubogiej ch\u0142opskiej rodzinie, jego ojciec dzier\u017cawi\u0142 gospodarstwo rolne w \u015brodkowej cz\u0119\u015bci kraju.<\/p>\r\n

Johan od dziecka marzy\u0142 o karierze wojskowej. W 1901 r. wst\u0105pi\u0142 do wojska carskiego i jako oficer zosta\u0142 skierowany do Wilna. M\u0142ody Esto\u0144czyk trafi\u0142 do polskich \u015brodowisk, pozna\u0142 histori\u0119, kultur\u0119 i polskie obyczaje. Nauczy\u0142 si\u0119 j\u0119zyka polskiego. Zakocha\u0142 si\u0119 w urodziwej Polce Marii Kruszewskiej, kt\u00f3r\u0105 po\u015blubi\u0142 w 1911 r.<\/p>\r\n

Z biografii Genera\u0142a mo\u017cemy dowiedzie\u0107 si\u0119, \u017ce by\u0142 przystojnym m\u0119\u017cczyzn\u0105, \u015bwietnym je\u017ad\u017acem i tancerzem, arbitrem elegancji i koneserem sztuki, nie tylko wybitnym dow\u00f3dc\u0105 i sztabowcem oraz zr\u0119cznym dyplomat\u0105 i politykiem, ale te\u017c kochaj\u0105cym m\u0119\u017cem oraz … zdeklarowanym polonofilem.<\/p>\r\n

Genera\u0142 kilka razy ratowa\u0142 Estoni\u0119 w kryzysach. W 1924 r. stan\u0105\u0142 na czele wojska, aby st\u0142umi\u0107 inspirowany przez Sowiety pucz komunist\u00f3w w Tallinie. W dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, na pro\u015bb\u0119 premiera Konstantina P\u00c3\u00a4tsa,\u00a0jako dow\u00f3dca armii wprowadzi\u0142 stan wyj\u0105tkowy w pa\u0144stwie w celu niedopuszczenia do w\u0142adzy wzoruj\u0105cej si\u0119 na nazistach partii \u201ewabs\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n

Genera\u0142 stara\u0142 si\u0119 umacnia\u0107 armi\u0119. Ograniczone \u015brodki finansowe sprawia\u0142y, \u017ce by\u0142o to bardzo trudne zadanie Obszar kraju zosta\u0142 podzielony na trzy okr\u0119gi wojskowe, w ka\u017cdym znajdowa\u0142a si\u0119 jedna dywizja piechoty (na wypadek wojny zamierzano sformowa\u0107 jeszcze dwie).<\/p>\r\n

Ponadto by\u0142o po jednym pu\u0142ku: kawalerii, artylerii przeciwlotniczej, broni pancernej (w nim kupione w Polsce czo\u0142gi rozpoznawcze TKS), poci\u0105g\u00f3w pancernych.<\/p>\r\n

Marynarka wojenna Estonii liczy\u0142a 10 okr\u0119t\u00f3w (w tym dwa okr\u0119ty podwodne, dwa minowce i jeden torpedowiec).<\/p>\r\n

By\u0142a te\u017c silna artyleria nadbrze\u017cna. S\u0142abe natomiast lotnictwo (26 samolot\u00f3w) bowiem sprzedano starsze typy maszyn\u00a0do Hiszpanii, a na zakup nowych samolot\u00f3w nie by\u0142o pieni\u0119dzy.<\/p>\r\n

Wsi\u0142ach zbrojnych Estonii s\u0142u\u017cy\u0142o 12 tys. ludzi, natomiast w formacjach granicznychi paramilitarnych nast\u0119pne prawie 40 tys. W Estonii, przy ludno\u015bci licz\u0105cej 1\u00a0126\u00a0413 os\u00f3b (Esto\u0144czycy stanowili 88,1%, Rosjanie 8,2%, przedstawiciele innych narodowo\u015bci 3,7%) oceniano, \u017ce by\u0142o nawet do 250 tys. rezerwist\u00f3w zdolnych do obrony kraju.\u00a0Efekt powszechnego szkolenie wojskowe obywateli nie tylko w s\u0142u\u017cbie czynnej, ale tak\u017ce w organizacjach paramilitarnych i w szko\u0142ach (na ucznia wypada\u0142o 200 godzin przygotowania wojskowego).<\/p>\r\n

Genera\u0142 odgrywa\u0142 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w polityce zagranicznej Estonii.<\/p>\r\n

Genera\u0142 utrzymywa\u0142 bliskie zwi\u0105zki z Polsk\u0105. Z jego inicjatywyoficerowie armii esto\u0144skiej studiowali w Wy\u017cszej Szkole Wojennej w Rembertowie uzyskuj\u0105c obok wiedzy wojskowej znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka polskiego i uczucia sympatii dla Polski i Polak\u00f3w.<\/p>\r\n

Laidoner odwiedza\u0142 kilka razy Polsk\u0119 i przyjmowa\u0142 w Tallinie polskich polityk\u00f3w, m.in. go\u015bci\u0142 w swoim domu ministra J\u00f3zefa Becka. By\u0142 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 i prezesem powo\u0142anego w 1930 r.Towarzystwa Estonia-Polska. W\u0142adze RP odznaczy\u0142y go najwy\u017cszymi odznaczeniami:Orderem Virtuti Militari, Orderem Polonia Restituta, a w kwietniu 1939 Krzy\u017cem Wielkim Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego.<\/p>\r\n

Przed wybuchem wojny gen. Laidoner podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 stworzenia sojuszu wojskowego pa\u0144stw ba\u0142tyckich z Polsk\u0105. Zwolennikami tego rozwi\u0105zania okazali si\u0119 tak\u017ce \u0142otewski minister wojny gen. J\u00c4\u0081nis Balodis oraz naczelny w\u00f3dz armii litewskiej gen. Stasys Ra\u0161tikis. Marsza\u0142ek \u015amig\u0142y nie podj\u0105\u0142 oferty t\u0142umacz\u0105c, \u017ce lepszym rozwi\u0105zaniem dla pa\u0144stw ba\u0142tyckich b\u0119dzie, je\u015bli zachowaj\u0105 neutralno\u015b\u0107 i dzi\u0119ki temu unikn\u0105 uwik\u0142ania si\u0119 w wojn\u0119. \u015amig\u0142y nie m\u00f3g\u0142 przewidzie\u0107, \u017ce wkr\u00f3tce Hitler w pakcie Ribbentrop – Mo\u0142otow odda pa\u0144stwa ba\u0142tyckie Stalinowi.<\/p>\r\n

Po kampanii polskiej 1939 r. Sowiety anektowa\u0142y pa\u0144stwa ba\u0142tyckie. Armia sowiecka okupowa\u0142a Estoni\u0119 17 czerwca 1940 r., a NKWD wywioz\u0142o prezydenta Estonii w g\u0142\u0105b ZSRR (zmar\u0142 w wi\u0119zieniu w 1956 r., jego szcz\u0105tki powr\u00f3ci\u0142y do kraju w 1990 r.).\u00a0Tego samego dnia aresztowano genera\u0142a Laidonera i jego \u017con\u0119. Wywieziony ich do wi\u0119zienia w Sowietach.<\/p>\r\n

W Estonii rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 terror wobec elity narodu, NKWD przeprowadzi\u0142o pierwsz\u0105 wyw\u00f3zk\u0119, kt\u00f3ra obj\u0119\u0142a 10 tysi\u0119cy os\u00f3b (czerwiec 1941 r.). W wyniku deportacji i represji zgin\u0119\u0142o oko\u0142o 60 tysi\u0119cy Esto\u0144czyk\u00f3w (oficjalnie 2 tysi\u0105ce rozstrzelano, do \u0142agr\u00f3w wywieziono 30 tysi\u0119cy, w tym 5,5 tysi\u0105ca \u017co\u0142nierzy).<\/p>\r\n

Gdy Niemcy przekroczyli granice Estonii (7.07.1941), wybuch\u0142o powstanie, w kt\u00f3rym udzia\u0142 wzi\u0119\u0142o 50 tysi\u0119cy partyzant\u00f3w. Jednak Hitler nie zgodzi\u0142 si\u0119 na odbudow\u0119 niepodleg\u0142ej Estonii. Powsta\u0142y w\u0142adze okupacyjne tworzone przez prohitlerowskich kolaborant\u00f3w ze \u015brodowisk nie tak dawno zwalczanych przez gen. Laidonera. Mimo to wielu Esto\u0144czyk\u00f3w widzia\u0142o w Niemcach sojusznik\u00f3w w wojnie z Sowietami. St\u0105d tysi\u0105ce zasili\u0142y tworzone przez Niemc\u00f3w formacje zbrojne, w tym niestety tak\u017ce Waffen SS.<\/p>\r\n

Politycy esto\u0144scy mimo wszystko s\u0105dzili, \u017ce powt\u00f3rzy si\u0119 sytuacja z 1919 r.; armia sowiecka zostanie zatrzymana, a jej g\u0142\u00f3wne si\u0142y w drodze na zach\u00f3d omin\u0105 kraj, w tym czasie\u00a0alianci b\u0119d\u0105 interweniowali na rzecz Estonii. Utworzono w konspiracji Republika\u0144ski Komitet Narodowy (marzec 1944 r.), kt\u00f3ry nast\u0119pnie powo\u0142a\u0142 rz\u0105d tymczasowy. Gdy Wehrmacht zapowiedzia\u0142 ewakuacj\u0119 wydano deklaracj\u0119 przywracaj\u0105c\u0105 suwerenno\u015b\u0107 Estonii (20.09), a oddzia\u0142y esto\u0144skie zaj\u0119\u0142y pozycje wok\u00f3\u0142 Tallina. Plan nie powi\u00f3d\u0142 si\u0119. Wojsko esto\u0144skie zosta\u0142o rozbite i Sowieci opanowali stolic\u0119 kraju (22.09). Cz\u0142onkowie rz\u0105du, zostali aresztowani i zamordowani.<\/p>\r\n

Przed wybuchem wojny, w trakcie \u0107wicze\u0144 wojsk obrony terytorialnej gen. Laidoner powiedzia\u0142: „Kiedy nadejdzie wasza pora, kiedy Estonia zostanie okupowana, wy b\u0119dziecie walczy\u0107 o jej wyzwolenie w lasach<\/em>„. \u00a0\u0179o\u0142nierze Genera\u0142a podj\u0119li tak\u0105 walk\u0119. Od\u00a01944 r. wzi\u0119\u0142o w niej udzia\u0142 oko\u0142o 30 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy. Starcia z Sowietami trwa\u0142y ponad dziesi\u0119\u0107 lat. Ostatni du\u017cy oddzia\u0142 partyzancki si\u0142y NKWD\u00a0rozbi\u0142y w 1954 r. Ostatni ukrywaj\u0105cy si\u0119 partyzant, August Sabe, zgin\u0105\u0142 w 1978 r. Wojna partyzancka poch\u0142on\u0119\u0142a 15 tysi\u0119cy ofiar. Wed\u0142ug szacunk\u00f3w opublikowanych po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci, w latach 1941-1949 KGB aresztowa\u0142o oko\u0142o 85 tysi\u0119cy os\u00f3b, z tego 38%, czyli 30 400 zosta\u0142o zamordowanych lub zmar\u0142o. Dane te j nie obejmuj\u0105 strat wojennych.<\/p>\r\n

Wspomnia\u0142em o zwi\u0105zkach\u00a0Genera\u0142a z Polsk\u0105. Mia\u0142y one tragiczny i wymowny fina\u0142. Zw\u0142oki\u00a0Johana Laidonera Sowieci wrzucili do wsp\u00f3lnej mogi\u0142y z cia\u0142em Jana Stanis\u0142awa Jankowskiego, wicepremiera i delegata Rz\u0105du Polskiego na Kraj, kt\u00f3ry skazany w procesie „szesnastu” zmar\u0142 w wi\u0119zieniu w r\u00f3wnie podejrzanych okoliczno\u015bciach jak esto\u0144ski bohater narodowy.<\/p>\r\n

=======================================\u00a0<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Czy ona b\u0119dzie musia\u0142a walczy\u0107 w obronie swojej ojczyzny?<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wyj\u0105tkowe zagro\u017cenie dla bezpiecze\u0144stwa Estonii stanowi\u0105 skutki rosyjskiej „agresji demograficznej\u201d. W rezultacie \u015bwiadomej polityki sowieckiej osiedlania\u00a0w Estonii Rosjan odsetek Esto\u0144czyk\u00f3w spad\u0142 w 1989 r do 61,5% . Ten stan uleg\u0142 pewnej poprawie, ale nadal na nieca\u0142y milion Esto\u0144czyk\u00f3w przypada prawie 350 tysi\u0119cy Rosjan. W\u0142adze Estonii obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce ta grupa mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 Rosji do destabilizacji pa\u0144stwa.<\/p>\r\n

W lipcu 2011 r. minister obrony Estonii og\u0142osi\u0142, \u017ce \u201ebardzo istotnym czynnikiem ewentualnej \u00a0wojny obronnej w Estonii b\u0119d\u0105 dzia\u0142ania partyzanckie, do kt\u00f3rych przygotowania<\/em> – jak powiedzia\u0142 – ju\u017c trwaj\u0105<\/em>.\u201d S\u0142owa ministra wywo\u0142a\u0142y reakcj\u0119 Rosji.\u00a0Rosyjscy wojskowi zaprzeczaj\u0105 jakoby zamierzali atakowa\u0107 Estoni\u0119.<\/p>\r\n

W sierpniu 2011 r. do ministerstwa obrony Estonii wdar\u0142 si\u0119 napastnik z broni\u0105 i materia\u0142ami wybuchowymi. Zosta\u0142 zabity przez esto\u0144skich antyterroryst\u00f3w. Sprawc\u0105 incydentu okaza\u0142 si\u0119 pochodz\u0105cy z Armenii adwokat, kt\u00f3ry w latach 90. uzyska\u0142 esto\u0144skie obywatelstwo. By\u0142 cz\u0142onkiem Esto\u0144skiej Zjednoczonej Partii Lewicy skupiaj\u0105cej Rosjan i z jej ramienia kandydowa\u0142 w wyborach do w\u0142adz.<\/p>\r\n

Romuald Szeremietiew<\/em><\/strong><\/p>\r\n

———————————-<\/p>\r\n

* \u201e…<\/em>przegra\u0142a dwie wojny\u201d. Cz\u0119sto jako przegran\u0105 przez Sowiety wojn\u0119 wymienia si\u0119 konflikt z Finlandi\u0105 1939-40. Rzeczywi\u015bcie strona sowiecka ponios\u0142a w\u00f3wczas ogromne straty jednak mimo to Finlandia musia\u0142a zgodzi\u0107 si\u0119 na ci\u0119\u017ckie warunki pokojowe i w konsekwencji utraci\u0142a 35 tys. km\u00b2 swego terytorium. Natomiast po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej formalnie b\u0119d\u0105c niezale\u017cn\u0105 by\u0142a politycznie podporz\u0105dkowana Sowietom, a wieloletnim premierem, a nast\u0119pnie prezydentem Finlandii by\u0142 agent KGB Urho Kekkonen.<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Armia sowiecka przegra\u0142a dwie wojny.* Najpierw, na pocz\u0105tku swej drogi wojennej z Wojskiem Polskim (1918-21), a u kresu swego istnienia z partyzantami afga\u0144skimi (1979-89). Dow\u00f3dcami, kt\u00f3rzy pokonali wojska sowieckie byli Polak, komendant J\u00f3zef Pi\u0142sudski Marsza\u0142ek Polski\u00a0i Afga\u0144czyk, komendant Masud Ahmad Szah,\u00a0Lew Pand\u017csziru. Kiedy jednak przyjrzymy si\u0119 dok\u0142adniej historii sowieckiej okazuje si\u0119, \u017ce by\u0142 jeszcze jeden […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,225,195,30,84,141,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49653"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49653"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49653\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49653"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49653"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49653"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}