{"id":49523,"date":"2012-01-05T13:12:16","date_gmt":"2012-01-05T18:12:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=49523"},"modified":"2012-01-05T13:12:16","modified_gmt":"2012-01-05T18:12:16","slug":"unia-europejska-jako-utopia-i-jej-kres","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=49523","title":{"rendered":"Unia Europejska jako utopia i jej kres"},"content":{"rendered":"

Kryzys, w jakim znalaz\u0142a si\u0119 Unia Europejska, to przyk\u0142ad na to, \u017ce systemy polityczne, kt\u00f3re nie s\u0105 oparte na realnych podstawach spo\u0142ecznych, musz\u0105 – w pewnym momencie – popa\u015b\u0107 w g\u0142\u0119boki stan dysfunkcjonalno\u015bci.<\/strong><\/p>\r\n

Polityka i\u00a0struktury w\u0142adzy nie s\u0105, wbrew temu, co si\u0119 wydawa\u0142o wielu in\u017cynierom spo\u0142ecznym, domenami konstruktywizmu i\u00a0mechanistycznej wizji rzeczywisto\u015bci, tylko stanowi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiata spo\u0142ecznego i\u00a0dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej. Studia nad polityk\u0105 to cz\u0119\u015b\u0107 nauk humanistycznych. Nie da si\u0119 zatem skonstruowa\u0107 idealnie dzia\u0142aj\u0105cego systemu wedle projektu z\u00a0deski kre\u015blarskiej. Nie da si\u0119 stworzy\u0107 superpa\u0144stwa, jak tworzono projekty osiedli w\u00a0PRL-u, kiedy to wytyczano \u015bcie\u017cki mi\u0119dzy blokami, po kt\u00f3rych i\u00a0tak nikt potem nie chodzi\u0142, a\u00a0mieszka\u0144cy sami wydeptywali najdogodniejsze dla siebie przej\u015bcia przez \u015brodek idealnie zaprojektowanych trawnik\u00f3w (w\u00f3wczas pojawia\u0142y si\u0119 tabliczki \u201eszanuj ziele\u0144\u201d, a\u00a0potem stra\u017cnicy tych tabliczek i\u00a0tak osiedle stawa\u0142o si\u0119 przyk\u0142adem opresyjnego pa\u0144stwa w\u00a0mikroskali). Zatem, nauka i\u00a0do\u015bwiadczenie polityczne m\u00f3wi\u0105, \u017ce system polityczny musi tak dzia\u0142a\u0107, by by\u0107 \u201espo\u0142ecznoczu\u0142ym\u201d (na wz\u00f3r \u015bwiat\u0142oczu\u0142ej kliszy filmowej), to znaczy by\u0107 w\u00a0stanie odbiera\u0107 sygna\u0142y z\u00a0otoczenia spo\u0142ecznego i\u00a0na nie odpowiednio reagowa\u0107, poprzez ci\u0105g\u0142e korygowanie regu\u0142 swego dzia\u0142ania. Nie da si\u0119 na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 utrzyma\u0107 sytuacji odwrotnej: najpierw tworzymy system, a\u00a0potem dostosowujemy do niego obywateli, a\u00a0gdy maj\u0105 oni jakie\u015b w\u0105tpliwo\u015bci, to odpowied\u017a jest jedna: jest tak, bo tak chcia\u0142 Pan Projektant. Tak nie da si\u0119 dzia\u0142a\u0107 w\u00a0\u015brodowisku spo\u0142ecznym. Nie da si\u0119 zaprojektowa\u0107 systemu, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie mia\u0142 solidnych podstaw spo\u0142ecznych, zwanych legitymizacj\u0105 polityczn\u0105.<\/p>\r\n

Poza tym, obecny kryzys Unii Europejskiej \u015bwiadczy o\u00a0tym, \u017ce utopia jako narz\u0119dzie projektowania \u015bwiata politycznego jest zadaniem mo\u017ce i\u00a0intelektualnie zajmuj\u0105cym, ale praktycznie bezwarto\u015bciowym. Utopia, w\u00a0znaczeniu politycznym, to brak potrzeby uwzgl\u0119dniania rzeczywisto\u015bci w\u00a0planowaniu i\u00a0egzekwowaniu dzia\u0142a\u0144 politycznych. \u015awiat realny, dla utopist\u00f3w, nie jest \u201eczynnikiem interweniuj\u0105cym\u201d w\u00a0ich projektach politycznych. Niekiedy po prostu jest on ignorowany – wtedy mamy do czynienia z\u00a0utopi\u0105 o\u00a0charakterze ba\u015bniowym (wizja innego \u015bwiata o\u00a0cechach po\u017c\u0105danych, idealnych: pi\u0119kny kraj, w\u00a0kt\u00f3rym wszyscy s\u0105 zdrowi i\u00a0bogaci), a\u00a0niekiedy \u015bwiat ten jest wykluczany jako przeszkoda w\u00a0tworzeniu utopijnej przysz\u0142o\u015bci – w\u00f3wczas tworzy si\u0119 utopi\u0119 rewolucyjn\u0105 (na razie jest jeszcze wiele przeszk\u00f3d, ale nadejdzie dzie\u0144\u2026).<\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142a politycznych utopii<\/strong><\/p>\r\n

Utopie rodzi\u0107 si\u0119 mog\u0105 z\u00a0r\u00f3\u017cnych przes\u0142anek.<\/p>\r\n

Najbardziej klasycznym \u017ar\u00f3d\u0142em utopii jest idealizm, w\u00a0stadium ekstremalnym zbli\u017caj\u0105cy si\u0119 do ob\u0142\u0119du pseudomesja\u0144skiego. Nakazuje on \u201eodkrywcy zasady \u015bwiata\u201d tworzy\u0107 modele utopijnego pa\u0144stwa czy spo\u0142ecze\u0144stwa, w\u00a0kt\u00f3rym uznane przez niego idee by\u0142yby w\u00a0pe\u0142ni realizowane, a\u00a0tym samym prowadzi\u0142yby ludzko\u015b\u0107 do szcz\u0119\u015bliwo\u015bci. Cz\u0119\u015b\u0107 utopist\u00f3w idealist\u00f3w pozostawa\u0142a na etapie tworzenia wizji jako takiej – pisali o\u00a0niej ksi\u0105\u017cki i\u00a0snuli opowie\u015bci. Niekiedy jednak – jak wiemy z\u00a0historii – utopi\u015bci dostawali do r\u0119ki narz\u0119dzie w\u00a0postaci w\u0142adzy (zwykle zdobytej rewolucyjnie) i\u00a0zaczynali wciela\u0107 w\u00a0\u017cycie swoje pomys\u0142y. W\u00f3wczas, pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej, natrafiali oni na jedn\u0105 istotn\u0105 przeszkod\u0119, kt\u00f3r\u0105 by\u0142a rzeczywisto\u015b\u0107 (materialna albo spo\u0142eczna) niedaj\u0105ca si\u0119 do ko\u0144ca zignorowa\u0107. O\u00a0ile utopi\u015bci mieli do\u015b\u0107 si\u0142y i\u00a0w\u0142adzy, podejmowali w\u00f3wczas konfrontacj\u0119 z\u00a0realiami, pr\u00f3buj\u0105c je zlikwidowa\u0107 lub przynajmniej nagi\u0105\u0107 je do swojej utopijnej wizji (wizji, kt\u00f3ra z\u00a0czasem stawa\u0142a si\u0119 zreszt\u0105 coraz mniej idealistyczna, a\u00a0coraz bardziej po prostu realizowa\u0142a ich osobist\u0105 ch\u0119\u0107 rz\u0105dzenia). Koszty tego typu nieudanych realizacji utopii by\u0142y ogromne – liczone w\u00a0dziesi\u0105tkach milion\u00f3w istnie\u0144 ludzkich, zag\u0142adzie ekologicznej du\u017cych po\u0142aci Ziemi czy zniszczeniu ca\u0142ych kultur i\u00a0cywilizacji.\u00a0<\/p>\r\n

Jednakowo\u017c mamy te\u017c przyk\u0142ady utopii, dla kt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142em nie jest idealizm, lecz arogancja. Arogancja wynika\u0107 mo\u017ce z\u00a0prze\u015bwiadczenia, \u017ce obywatele (a\u00a0raczej nale\u017ca\u0142oby powiedzie\u0107: poddani) nie dojrzeli do cel\u00f3w i\u00a0ducha epoki, w\u00a0kt\u00f3rej \u017cyj\u0105, w\u00a0zwi\u0105zku z\u00a0tym elita – pojmuj\u0105ca wag\u0119 spraw – ma obowi\u0105zek przewodzi\u0107 im na kszta\u0142t \u201epasterski\u201d i\u00a0poprowadzi\u0107 na w\u0142a\u015bciwe pola. Tworzy zatem \u201eprogram wychowawczy\u201d, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 w\u00a0tym celu mi\u0119kkimi, ale masowymi instrumentami perswazji (edukacja szkolna, reedukacja medialna), po to, by zrealizowa\u0107 sw\u00f3j s\u0142uszny program i\u00a0przemieni\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo wedle za\u0142o\u017conej o\u015bwieconej wizji. \u00c5\u00b9r\u00f3d\u0142em utopii z\u00a0arogancji mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce potrzeba sprawowania w\u0142adzy \u201edyscyplinuj\u0105cej\u201d, kiedy elita uwa\u017ca, \u017ce pojawiaj\u0105ce si\u0119 niezadowolenie spo\u0142eczne jest przeszkod\u0105 w\u00a0realizacji \u015bmia\u0142ych plan\u00f3w zrobienia \u201ekolejnego kroku\u201d albo nawet \u201edecyduj\u0105cego skoku\u201d, a\u00a0w\u00a0takim razie nale\u017cy wykluczy\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 jako czynnik interweniuj\u0105cy w\u00a0polityce i\u00a0zamieni\u0107 j\u0105 na utopi\u0119, a\u00a0nast\u0119pnie, w\u00a0imi\u0119 jej realizacji, podporz\u0105dkowa\u0107 zachowania spo\u0142eczne, dyscyplinuj\u0105c ca\u0142e narody, tak jak rodzice \u201eprostuj\u0105\u201d swoje niesforne dzieci. Utopia zrodzona z\u00a0arogancji mo\u017ce wynika\u0107 wreszcie z\u00a0posiadanej znacznej si\u0142y, znajdowania si\u0119 w\u00a0pozycji rzeczywistego hegemona. W\u00a0takiej sytuacji niech\u0119\u0107 do mocowania si\u0119 z\u00a0realno\u015bci\u0105 wynika po prostu z\u00a0braku takiej potrzeby. Nasza przewaga nad pozosta\u0142ymi jest tak wielka, \u017ce nie musimy przejmowa\u0107 si\u0119 tym, co oni uwa\u017caj\u0105 i\u00a0co chcieliby robi\u0107. Oni – jako cz\u0119\u015b\u0107 otoczenia – nie maj\u0105 istotnego znaczenia, wi\u0119c nie ma potrzeby uwzgl\u0119dnia\u0107 ich zdania w\u00a0naszych planach. Tym samym mo\u017cemy bez przeszk\u00f3d budowa\u0107 \u015bwiat wedle naszych regu\u0142, to znaczy regu\u0142, kt\u00f3re nie przejmuj\u0105 si\u0119 \u015bwiatem.<\/p>\r\n

I\u00a0taka w\u0142a\u015bnie utopia europejska pada na naszych oczach, pada w\u00a0konfrontacji z\u00a0rzeczywisto\u015bci\u0105 i\u00a0pada pod w\u0142asnym ci\u0119\u017carem konstruktywistycznego projektowania \u015bwiata spo\u0142eczno-gospodarczego i\u00a0politycznego.<\/p>\r\n

Utopia po europejsku<\/strong><\/p>\r\n

Unia Europejska cierpi bowiem dzisiaj na wszelkie negatywne przypad\u0142o\u015bci politycznej utopii zrodzonej z\u00a0arogancji.<\/p>\r\n

Osi\u0105gni\u0119cie takiego stanu przez Uni\u0119 jest zjawiskiem o\u00a0tyle zastanawiaj\u0105cym, \u017ce sam proces integracji europejskiej u\u00a0swych \u017ar\u00f3de\u0142 nigdy nie by\u0142 utopijny. Wr\u0119cz odwrotnie. Nap\u0119dem integracji w\u00a0Europie po II wojnie \u015bwiatowej by\u0142 pragmatyzm po\u0142\u0105czony z\u00a0ideowo\u015bci\u0105 i\u00a0g\u0142\u0119bok\u0105 duchowo\u015bci\u0105 (kt\u00f3re s\u0105 czym\u015b zasadniczo innym ni\u017c idealizm). Z\u00a0jednej strony zatem mieli\u015bmy do czynienia z\u00a0pomys\u0142ami na praktyczn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 gospodarcz\u0105 (dla kt\u00f3rej zasadniczym impulsem by\u0142y warunki pomocy ameryka\u0144skiej w\u00a0ramach planu Marshalla, wymuszaj\u0105ce wsp\u00f3\u0142prac\u0119 pa\u0144stw chc\u0105cych ubiega\u0107 si\u0119 o\u00a0wsparcie), a\u00a0z\u00a0drugiej, chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 cnot\u0119 przebaczenia bli\u017aniemu, jako podstaw\u0119 do przezwyci\u0119\u017cenia wzajemnej wrogo\u015bci mi\u0119dzy konkretnymi lud\u017ami i\u00a0narodami. Dw\u00f3ch francuskich \u201eOjc\u00f3w – za\u0142o\u017cycieli Europy\u201d znakomicie ilustruje te dwie podstawy integracji: Jean Monnet (trze\u017awo kalkuluj\u0105cy przedsi\u0119biorca) i\u00a0Robert Schuman (polityk katolicki przywi\u0105zany do tradycyjnych warto\u015bci).<\/p>\r\n

Dlatego warto zapyta\u0107: co i\u00a0kiedy sta\u0142o si\u0119 z\u00a0procesem integracji europejskiej, \u017ce dzi\u015b postrzega\u0107 go mo\u017cna jako niestabiln\u0105 wewn\u0119trznie utopi\u0119 zrodzon\u0105 z\u00a0arogancji?<\/p>\r\n

Wydaje mi si\u0119, \u017ce mo\u017cna wskaza\u0107 na cztery \u017ar\u00f3d\u0142a tego degeneruj\u0105cego Uni\u0119 Europejsk\u0105 procesu. S\u0105 nimi: lewicowy aborda\u017c na integracj\u0119 europejsk\u0105 owocuj\u0105cy projektami konstruktywizmu spo\u0142ecznego, wytworzenie si\u0119 biurokratycznej \u201eelity brukselskiej\u201d \u017cyj\u0105cej we w\u0142asnym \u015bwiecie i\u00a0zainteresowanej jego trwaniem, wytworzenie si\u0119 \u201elegendy europejskiej\u201d, czyli edukacja poprzez ba\u015b\u0144 o\u00a0Unii Europejskiej oraz post\u0119puj\u0105ce ignorowanie fakt\u00f3w i\u00a0twardych danych w\u00a0imi\u0119 powodzenia projektu. Do zjawisk tych do\u0142\u0105czy\u0142a tak\u017ce brutalna walka mi\u0119dzy pa\u0144stwami o\u00a0w\u0142adz\u0119 nad projektem europejskim, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 arogancj\u0105 duopolu decyzyjnego francusko-niemieckiego.<\/p>\r\n

Z\u00a0czasem wi\u0119c, zamiast s\u0142u\u017cy\u0107 znoszeniu barier i\u00a0uwalnianiu energii, przedsi\u0119biorczo\u015bci i\u00a0pomys\u0142owo\u015bci obywateli Europy, \u017cyj\u0105cych w\u00a0ich naturalnych wsp\u00f3lnotach od rodziny po pa\u0144stwa, integracja europejska zaczyna\u0142a przypomina\u0107 wielkie laboratorium utopijnej arogancji.<\/p>\r\n

Po pierwsze, zacz\u0119to edukowa\u0107, reedukowa\u0107 i\u00a0wychowywa\u0107 Europejczyka – my\u015bl\u0105cego w\u00a0jednakowy spos\u00f3b mieszka\u0144ca kontynentu, kt\u00f3ry mia\u0142 tworzy\u0107 \u201eeuropejsk\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105\u201d, a\u00a0w\u00a0ko\u0144cu i\u00a0\u201elud europejski\u201d spojony \u201epatriotyzmem konstytucyjnym\u201d (czyli to\u017csamo\u015bci\u0105 polityczn\u0105 zbudowan\u0105 na podstawie przywi\u0105zania do wsp\u00f3lnych regu\u0142). Europejczyk mia\u0142 realizowa\u0107 idee polityczne \u201eroku \u201868\u201d – lewicowy model cz\u0142owieka wyzwolonego i\u00a0kocha\u0107 Uni\u0119 jako ostateczn\u0105 realizacj\u0119 o\u015bwieceniowego projektu w\u00a0wersji francuskiej (a\u00a0projekt ten uznawany mia\u0142 by\u0107 z\u00a0kolei za najwy\u017cszy wyraz intelektualnego dziedzictwa Europy, co mia\u0142a zadekretowa\u0107 formalnie Konstytucja dla Europy). Aby by\u0142o to mo\u017cliwe, w\u0142adze unijne prze\u0142ama\u0142y ustanowion\u0105 wcze\u015bniej barier\u0119 odgradzaj\u0105c\u0105 regulacje europejskie od \u0142adu spo\u0142ecznego i\u00a0obyczajowego w\u00a0pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich i\u00a0zacz\u0119\u0142y z\u00a0ca\u0142\u0105 moc\u0105 wkracza\u0107 na obszary, takie jak: prawo rodzinne, edukacja, prawa r\u00f3wno\u015bciowe, ochrona \u017cycia itp., oczywi\u015bcie wsz\u0119dzie lansuj\u0105c lewicowe koncepcje.<\/p>\r\n

Tym lewicowym aborda\u017cem dowodzi\u0142a od pocz\u0105tku specyficzna kasta \u201eludzi bez w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u201d, czyli elita brukselska z\u0142o\u017cona z\u00a0biurokrat\u00f3w, lobbyst\u00f3w i\u00a0polityk\u00f3w – wszystkich czasowo wykorzenionych z\u00a0w\u0142asnych \u015brodowisk kulturowych i\u00a0zawieszonych w\u00a0\u201enibylandii\u201d instytucji unijnych. \u015arodowisko to wymaga odr\u0119bnego studium, gdy\u017c jest jedynym w\u00a0swoim rodzaju przyk\u0142adem skumulowania w\u00a0jednej, do\u015b\u0107 w\u0105skiej, grupie spo\u0142ecznej cech, kt\u00f3re z\u0142\u0105czone tworz\u0105 istn\u0105 mieszank\u0119 wybuchow\u0105: braku odpowiedzialno\u015bci, wysokich zarobk\u00f3w, mocno standaryzowanej codziennej monotonnej pracy, oderwania od kultury, w\u00a0kt\u00f3rej si\u0119 wzrasta\u0142o, wiecznej tymczasowo\u015bci, a\u017c wreszcie braku moralnych ogranicze\u0144. W\u00a0efekcie grupa ta zamkn\u0119\u0142a si\u0119 w\u00a0\u201ez\u0142otej klatce\u201d, co wi\u0119kszo\u015b\u0107 z\u00a0nich sama przyznaje – wie, \u017ce si\u0119 nie rozwija i\u00a0nie robi niczego istotnego, frustruje si\u0119, ale nie jest w\u00a0stanie si\u0119 z\u00a0tego wyrwa\u0107, bo komfort pracy i\u00a0sytuacja bycia na \u201ewiecznym wyje\u017adzie s\u0142u\u017cbowym\u201d robi\u0105 swoje. Elita brukselska w\u00a0og\u00f3le nie rozumie ju\u017c problem\u00f3w pozosta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w Unii, ale nie zatrzymuje si\u0119 w\u00a0dziele coraz bardziej szczeg\u00f3\u0142owego regulowania ich \u017cycia w\u00a0imi\u0119 wymy\u015blanych przez sam\u0105 siebie utopijnych wizji.<\/p>\r\n

Jednym z\u00a0wykwit\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci euroelity sta\u0142 si\u0119 zmasowany projekt opowiadania o\u00a0Unii w\u00a0formie ba\u015bniowo-legendarnej. Wiele wysi\u0142ku wk\u0142ada si\u0119 w\u00a0tworzenie i\u00a0wt\u0142aczanie w\u00a0umys\u0142y Europejczyk\u00f3w (tych ma\u0142ych, ale i\u00a0tych du\u017cych) odpowiednich narracji o\u00a0sukcesie integracji i\u00a0jej zbawiennych skutkach. Niekt\u00f3rzy tak dalece si\u0119 w\u00a0tym zap\u0119dzaj\u0105 jak jedna z\u00a0polskich pos\u0142anek do Parlamentu Europejskiego, kt\u00f3ra po przekroczeniu jego progu mia\u0142a stwierdzi\u0107: \u201ejestem w\u00a0raju\u201d. P\u00f3\u0142ki ksi\u0119gar\u0144, archiwa uczelni pe\u0142ne s\u0105 ksi\u0105\u017cek i\u00a0prac magisterskich czy doktorskich pisanych z\u00a0zakresu tzw. europeistyki, kt\u00f3ra w\u00a0znacznej cz\u0119\u015bci jest po prostu powielaniem proeuropejskiej propagandy serwowanej przez same instytucje.<\/p>\r\n

Po latach tego typu dzia\u0142alno\u015bci konfrontacja z\u00a0rzeczywisto\u015bci\u0105 staje si\u0119 po prostu niemo\u017cliwa, bo je\u015bli fakty przecz\u0105 ba\u015bni o\u00a0Unii, to tym gorzej dla fakt\u00f3w, ale ju\u017c ca\u0142kiem pot\u0119pi\u0107 nale\u017cy tych, kt\u00f3rzy o\u015bmielaj\u0105 si\u0119 te fakty g\u0142osi\u0107, nazywanych \u201eeurosceptykami\u201d albo wprost \u201eeurofobami\u201d. W\u00a0efekcie, mimo i\u017c wielu ekonomist\u00f3w od samego pocz\u0105tku m\u00f3wi\u0142o, \u017ce strefa euro nie spe\u0142nia warunk\u00f3w optymalnego obszaru walutowego, \u017ce jej wewn\u0119trzna nier\u00f3wnowaga pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej wywo\u0142a kryzys, \u017ce pa\u0144stwa manipuluj\u0105 danymi i\u00a0nie przestrzegaj\u0105 przyj\u0119tych zobowi\u0105za\u0144, to wszystkie te g\u0142osy by\u0142y spychane na margines, bo \u201ew\u00a0naszej Unii dobrze jest\u201d.<\/p>\r\n

Powr\u00f3t zdrowego rozs\u0105dku<\/strong><\/p>\r\n

St\u0105d te\u017c, je\u015bli Unia ma przetrwa\u0107, to powinna na nowo sta\u0107 si\u0119 \u201eUni\u0105 zdrowego rozs\u0105dku\u201d. Unia, kt\u00f3ra nie jest utopi\u0105, to Unia, kt\u00f3ra wierzy w\u00a0si\u0142\u0119 i\u00a0aktywno\u015b\u0107 naturalnych wsp\u00f3lnot: narod\u00f3w i\u00a0pa\u0144stw europejskich. Dlatego \u015brodowiska europejskich realist\u00f3w, w\u00a0Polsce jest to Prawo i\u00a0Sprawiedliwo\u015b\u0107, g\u0142osz\u0105 program powrotu Europy do korzeni jej integracji. Wskazuj\u0105 na potrzeb\u0119 postawienia Unii z\u00a0g\u0142owy na nogi. M\u00f3wi\u0105, \u017ce na problemy integracji odpowiedzi\u0105 nie jest wi\u0119cej integracji, ale wi\u0119cej wolno\u015bci i\u00a0solidarno\u015bci w\u00a0Europie.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\r\n

Krzysztof Szczerski<\/em><\/strong>
NGP-Nowe Pa\u0144stwo<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kryzys, w jakim znalaz\u0142a si\u0119 Unia Europejska, to przyk\u0142ad na to, \u017ce systemy polityczne, kt\u00f3re nie s\u0105 oparte na realnych podstawach spo\u0142ecznych, musz\u0105 – w pewnym momencie – popa\u015b\u0107 w g\u0142\u0119boki stan dysfunkcjonalno\u015bci. Polityka i\u00a0struktury w\u0142adzy nie s\u0105, wbrew temu, co si\u0119 wydawa\u0142o wielu in\u017cynierom spo\u0142ecznym, domenami konstruktywizmu i\u00a0mechanistycznej wizji rzeczywisto\u015bci, tylko stanowi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiata […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[23],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49523"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49523"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49523\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49523"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49523"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49523"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}