{"id":49022,"date":"2011-12-27T20:38:47","date_gmt":"2011-12-28T01:38:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=49022"},"modified":"2011-12-27T21:42:58","modified_gmt":"2011-12-28T02:42:58","slug":"ukryta-strona-transplantacji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=49022","title":{"rendered":"Ukryta strona transplantacji"},"content":{"rendered":"

Kiedy rozmawiamy o cywilizacji \u015bmierci, my\u015blimy na og\u00f3\u0142 o eutanazji, aborcji b\u0105d\u017a uzale\u017cnieniach od alkoholu czy narkotyk\u00f3w. Rzadko kiedy umieszczamy w tym kontek\u015bcie zjawisko problem\u00f3w transplantologii. Dawstwo organ\u00f3w kojarzone jest na og\u00f3\u0142 pozytywnie, jako przejaw wielkoduszno\u015bci i bezinteresownego dzia\u0142ania na rzecz drugiej osoby.<\/strong><\/p>\r\n

Tymczasem podobnie jak pr\u00f3buje si\u0119 relatywizowa\u0107 moment pocz\u0105tku \u017cycia, aby w ten spos\u00f3b pr\u00f3bowa\u0107 szuka\u0107 usprawiedliwienia dla zabijania dzieci pocz\u0119tych, manipulacje stosuje si\u0119 tak\u017ce odno\u015bnie do orzeczenia jego ko\u0144ca. Jeden z pragn\u0105cych zachowa\u0107 anonimowo\u015b\u0107 lekarzy badaj\u0105cych zjawisko \u015bmierci m\u00f3zgowej stoi na stanowisku, \u017ce nie ma martwych dawc\u00f3w. – Popieram natomiast z ca\u0142ego serca przeszczepy od \u017cyj\u0105cych dawc\u00f3w spokrewnionych – m\u00f3wi.<\/p>\r\n

Symboliczny rok 1968<\/strong><\/p>\r\n

Obok rewolucji obyczajowej, rozwoju ruch\u00f3w lewackich i innych zjawisk odrywaj\u0105cych kultur\u0119 europejsk\u0105 od jej chrze\u015bcija\u0144skich korzeni, w tym\u017ce w\u0142a\u015bnie roku dosz\u0142o tak\u017ce do zmiany definicji \u015bmierci. Do 1968 r. za \u015bmier\u0107 uznawano ustanie czynno\u015bci oddechowych i akcji serca. W 1968 r. natomiast zaproponowano zdefiniowanie na nowo zjawiska \u015bmierci poprzez wprowadzenie kategorii \u015bmierci m\u00f3zgowej. Ta definicja pojawi\u0142a si\u0119 w tzw. deklaracji z Sydney sformu\u0142owanej na 22. spotkaniu \u015awiatowego Stowarzyszenia Lekarzy. Tego samego dnia tak\u017ce specjalna komisja powo\u0142ana na Uniwersytecie Harvarda zaproponowa\u0142a uznanie \u015bmierci m\u00f3zgu za kryterium wystarczaj\u0105ce do orzeczenia zgonu. Redefinicja poj\u0119cia \u015bmierci zwi\u0105zana jest z rozwojem transplantologii.<\/p>\r\n

– W nowej definicji \u015bmierci m\u00f3wi si\u0119 wprost lub po\u015brednio o pobieraniu narz\u0105d\u00f3w do przeszczep\u00f3w – zwraca uwag\u0119 ojciec dr Jacek Norkowski, autor g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cki podejmuj\u0105cej zagadnienia etyczne dotycz\u0105ce orzekania \u015bmierci pt. „Medycyna na kraw\u0119dzi”. Warto r\u00f3wnie\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce cia\u0142em doradczym w sporz\u0105dzaniu harwardzkiego dokumentu by\u0142a organizacja Transplant Advisory Panel, co zdaniem ojca dr. Norkowskiego wskazuje na to, i\u017c m\u00f3g\u0142 on powsta\u0107 na zam\u00f3wienie lekarzy transplantolog\u00f3w. Tekst harwardzkiego dokumentu nie zawiera \u017cadnego medycznego uzasadnienia zmiany kryteri\u00f3w orzekania zgonu. Wprowadza jednak istotne zmiany dotycz\u0105ce sposobu post\u0119powania wobec pacjent\u00f3w, otwieraj\u0105c niejako furtk\u0119 do relatywizacji w sposobie podej\u015bcia do chorych. Od tamtej pory zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 enigmatycznego terminu „zw\u0142oki z bij\u0105cym sercem”, co w jednoznaczny spos\u00f3b sugerowa\u0142o, \u017ce mamy do czynienia z osob\u0105 nie\u017cyj\u0105c\u0105.<\/p>\r\n

W \u015blad za Stanami Zjednoczonymi posz\u0142a Wielka Brytania, w przeprowadzaniu zmian odno\u015bnie do orzekania \u015bmierci cz\u0142owieka bazuj\u0105c w\u0142a\u015bnie na dokumencie opracowanym na Uniwersytecie w Harvardzie. Po pewnym czasie zmiany te dotkn\u0119\u0142y tak\u017ce Polsk\u0119. 1 lipca 1984 r. Komunikatem Ministerstwa Zdrowia i Opieki Spo\u0142ecznej wprowadzono w naszym kraju now\u0105, alternatywn\u0105 wobec dotychczasowej, definicj\u0119 \u015bmierci. Podobnie jak w Wielkiej Brytanii uznano, \u017ce do orzeczenia zgonu wystarczy wykaza\u0107, i\u017c w spos\u00f3b nieodwracalny usta\u0142a czynno\u015b\u0107 pnia m\u00f3zgu. Od tamtej pory definicja \u015bmierci podlega\u0142a kilku niewielkim modyfikacjom, za punkt wyj\u015bcia zawsze przyjmuj\u0105c jednak ustanie czynno\u015bci pnia m\u00f3zgu.<\/p>\r\n

Czym jest \u015bmier\u0107 m\u00f3zgowa?<\/strong><\/p>\r\n

Orzekanie \u015bmierci m\u00f3zgu – a tym samym zgonu cz\u0142owieka – przebiega w kilku etapach. Pierwszym krokiem jest orzeczenie, \u017ce chory znajduje si\u0119 w stanie \u015bpi\u0105czki oraz jest sztucznie wentylowany. Nale\u017cy wykluczy\u0107 takie przyczyny \u015bpi\u0105czki, jak zatrucie, hipotermia czy te\u017c zaburzenia metaboliczne b\u0105d\u017a endokrynologiczne. Kolejnym etapem jest stwierdzenie \u015bmierci pnia m\u00f3zgu. Bada si\u0119 tutaj obecno\u015b\u0107 odruch\u00f3w pniowych – reakcj\u0119 \u017arenic na \u015bwiat\u0142o, na podra\u017cnienie rog\u00f3wki, ruchy ga\u0142ek ocznych, reakcje na bod\u017ace b\u00f3lowe, obecno\u015b\u0107 odruchu kaszlowego i inne. Je\u017celi pacjent nie wykazuje odruch\u00f3w pniowych, wtedy poddawany jest tzw. pr\u00f3bie bezdechu.<\/p>\r\n

Jak czytamy w za\u0142\u0105czniku do obwieszczenia ministra zdrowia z 17 lipca 2007 r. (poz. 547), celem tego badania jest sprawdzenie zdolno\u015bci reakcji na najsilniejszy bodziec oddechowy, jakim jest wzrost poziomu dwutlenku w\u0119gla w organizmie. Pr\u00f3ba bezdechu polega na wentylowaniu chorego tlenem przez 10 minut, a nast\u0119pnie na od\u0142\u0105czeniu chorego od respiratora na 10 minut i zbadania poziomu dwutlenku w\u0119gla w jego krwi po up\u0142ywie tego czasu. Wed\u0142ug tre\u015bci za\u0142\u0105cznika, przy prawid\u0142owo wykonanej pr\u00f3bie brak efektywnych ruch\u00f3w oddechowych \u015bwiadczy o trwa\u0142o\u015bci bezdechu.
Badanie to nie jest jednak oboj\u0119tne dla zdrowia. Jak m\u00f3wi ojciec dr Norkowski, w jego trakcie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 nieodwracalne uszkodzenie m\u00f3zgu, a nawet \u015bmier\u0107. W wyniku od\u0142\u0105czenia od respiratora mo\u017ce doj\u015b\u0107 do przyspieszenia rozwoju obrz\u0119ku m\u00f3zgu. Ryzyko wyst\u0105pienia powik\u0142a\u0144 podczas przeprowadzenia takiego badania jest tym wi\u0119ksze, \u017ce pacjent pozostaje bez respiratora a\u017c 10 minut. Dla por\u00f3wnania – w Niemczech czas pozbawienia osoby w \u015bpi\u0105czce sztucznej wentylacji jest dwa razy kr\u00f3tszy.<\/p>\r\n

Stwierdzenie braku wyst\u0119powania odruch\u00f3w nerwowych w obr\u0119bie g\u0142owy oraz przeprowadzenie badania bezdechu nie \u015bwiadczy jeszcze o zniszczeniu m\u00f3zgu. Ta ostatnia pr\u00f3ba jest szkodliwa, bywa tak\u017ce niemiarodajna. Symptomy takie jak brak odruch\u00f3w z pnia m\u00f3zgu oraz bezdech wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c w przypadku tzw. uog\u00f3lnionego p\u00f3\u0142cienia niedokrwiennego, kt\u00f3ry jest stanem odwracalnym, pod warunkiem nieprzeprowadzania badania bezdechu oraz niedopuszczenia do powstania obrz\u0119ku m\u00f3zgu. Symptomy te nie oznaczaj\u0105 zatem rzeczywistej \u015bmierci cz\u0142owieka. – Nie uwa\u017cam os\u00f3b znajduj\u0105cych si\u0119 w stanie \u015bmierci m\u00f3zgowej za martwe – zaznacza dr Alan Shewmon, ameryka\u0144ski neurolog i etyk. Znane s\u0105 przypadki powrotu do pe\u0142nej sprawno\u015bci os\u00f3b, u kt\u00f3rych podejrzewano lub stwierdzono \u015bmier\u0107 m\u00f3zgow\u0105. W internecie mo\u017cna obejrze\u0107 \u015bwiadectwa, na przyk\u0142ad Agnieszki Terleckiej, a tak\u017ce Amerykan\u00f3w – Zaca Dunlapa i Val Thomas. Val odzyska\u0142a przytomno\u015b\u0107, mimo \u017ce urz\u0105dzenia nie rejestrowa\u0142y u niej \u017cadnej aktywno\u015bci fal m\u00f3zgowych przez 17 godzin i wyst\u0105pi\u0142y nawet pocz\u0105tki st\u0119\u017cenia po\u015bmiertnego. Rodzina kobiety zacz\u0119\u0142a ustala\u0107 termin pogrzebu oraz omawia\u0107 kwesti\u0119 przeznaczenia organ\u00f3w do transplantacji. Daniel Pence, bratanek Val, w tym czasie intensywnie si\u0119 modli\u0142. Jak powie p\u00f3\u017aniej: – Prosi\u0142em Boga, \u017ceby da\u0142 mi jaki\u015b znak. Wiedzia\u0142em, \u017ce co\u015b si\u0119 dzieje, ale nie mia\u0142em poj\u0119cia, o co chodzi. Tymczasem w pewnym momencie kobieta nagle otworzy\u0142a oczy. – Czuj\u0119 si\u0119 pob\u0142ogos\u0142awiona przez Boga. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ma On co\u015b jeszcze dla mnie w zanadrzu – powiedzia\u0142a po odzyskaniu przytomno\u015bci.
O tym, jak trudno jest stwierdzi\u0107 \u015bmier\u0107 m\u00f3zgow\u0105, \u015bwiadczy tak\u017ce fakt, \u017ce u os\u00f3b, u kt\u00f3rych stwierdzono \u015bmier\u0107 w oparciu o kryteria neurologiczne, wci\u0105\u017c wyst\u0119puje kr\u0105\u017cenie, a tak\u017ce zachodz\u0105 procesy \u017cyciowe. Profesor Shewmon wymienia nast\u0119puj\u0105ce procesy \u017cyciowe zachodz\u0105ce u pacjent\u00f3w, u kt\u00f3rych stwierdzono \u015bmier\u0107 m\u00f3zgow\u0105: od\u017cywianie i oddychanie w sensie proces\u00f3w metabolicznych zachodz\u0105cych w organizmie, eliminacja szkodliwych produkt\u00f3w metabolicznych (w tym: funkcjonowanie nerek), utrzymywanie r\u00f3wnowagi energetycznej organizmu, kt\u00f3re wymaga wsp\u00f3\u0142pracy pomi\u0119dzy w\u0105trob\u0105, uk\u0142adem wewn\u0105trzwydzielniczym, mi\u0119\u015bniami i tkank\u0105 t\u0142uszczow\u0105 oraz podtrzymywanie temperatury cia\u0142a (cho\u0107 na ni\u017cszym ni\u017c normalnie poziomie). Dodatkowo obserwuje si\u0119 u tych chorych: gojenie si\u0119 ran, odporno\u015b\u0107 na infekcje i reagowanie na nie gor\u0105czk\u0105, reagowanie pobudzeniem sercowo-naczyniowym i hormonalnym na chirurgiczne naci\u0119cie pow\u0142ok cia\u0142a (co powoduje konieczno\u015b\u0107 stosowania znieczulania og\u00f3lnego u dawc\u00f3w serca), zdolno\u015b\u0107 podtrzymania ci\u0105\u017cy, a nawet proces seksualnego dojrzewania i wzrostu.<\/p>\r\n

Prawo do informacji<\/strong><\/p>\r\n

Orzeczenie \u015bmierci w przypadku zachowania kr\u0105\u017cenia jest, jak wida\u0107, spraw\u0105 bardzo dyskusyjn\u0105, a kryteria decyduj\u0105ce o tym, kiedy mo\u017cna stwierdzi\u0107 zgon, s\u0105 – zdaniem wielu specjalist\u00f3w – niemiarodajne. R\u00f3\u017cne s\u0105 tak\u017ce w poszczeg\u00f3lnych krajach. – Sytuacja, kiedy cz\u0142owiek jest uwa\u017cany za \u017cywego b\u0105d\u017a martwego w zale\u017cno\u015bci od tego, w jakim kraju si\u0119 znajdzie, jest absurdem – uwa\u017ca pose\u0142 Boles\u0142aw Piecha, przewodnicz\u0105cy sejmowej Komisji Zdrowia.<\/p>\r\n

Decyzja o wyra\u017ceniu zgody na pobranie organ\u00f3w cz\u0119sto podejmowana jest pochopnie. Dzieje si\u0119 to w sytuacji, kt\u00f3ra powoduje zazwyczaj dezorientacj\u0119 rodziny pacjenta. Rzecz\u0105 nieakceptowaln\u0105 jest wywieranie presji na cz\u0142onk\u00f3w rodzin, by ci – nierzadko w szoku i ogromnym stresie – pochopnie podejmowali decyzj\u0119 o tym, \u017ceby ich najbli\u017csza osoba zosta\u0142a dawc\u0105 organ\u00f3w.
Jak uwa\u017ca dr Shewmon, brak przejrzysto\u015bci w wyja\u015bnianiu kontrowersji dotycz\u0105cych \u015bmierci m\u00f3zgowej, z jakim mamy do czynienia podczas kampanii spo\u0142ecznych promuj\u0105cych oddawanie organ\u00f3w, jest powa\u017cnym zagro\u017ceniem dla spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\r\n

Niewiele os\u00f3b w Polsce wie, \u017ce je\u015bli nie zastrzeg\u0105 one wyra\u017anie, i\u017c nie \u017cycz\u0105 sobie transplantacji swoich organ\u00f3w, ich narz\u0105dy mog\u0105 zosta\u0107 pobrane bez konieczno\u015bci pytania kogokolwiek o zdanie. Jest to, niestety, zgodne z prawem. Istnieje tutaj „domniemanie wyra\u017cenia zgody” i nawet wyra\u017any sprzeciw rodziny nie jest tu argumentem przes\u0105dzaj\u0105cym. Skuteczne mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 jedynie orzeczenie kilku cz\u0142onk\u00f3w rodziny o tym, \u017ce ich krewny, kiedy jeszcze by\u0142 w stanie to zrobi\u0107, wyra\u017ca\u0142 sprzeciw wobec ewentualno\u015bci pobrania jego narz\u0105d\u00f3w. Osoby, kt\u00f3re obawiaj\u0105 si\u0119 zaistnienia nadu\u017cy\u0107 w ewentualnym pobieraniu organ\u00f3w, powinny pobra\u0107 dost\u0119pny na stronie internetowej Poltransplantu formularz sprzeciwu, wype\u0142ni\u0107 go i wys\u0142a\u0107 na adres warszawskiej siedziby tej instytucji – Aleje Jerozolimskie 87. Moc prawn\u0105 ma r\u00f3wnie\u017c noszone przy sobie w\u0142asnor\u0119cznie podpisane o\u015bwiadczenie o braku zgody na pobranie narz\u0105d\u00f3w do przeszczepu b\u0105d\u017a o\u015bwiadczenie ustne z\u0142o\u017cone w obecno\u015bci dw\u00f3ch \u015bwiadk\u00f3w i pisemnie przez nich potwierdzone.<\/p>\r\n

Problem nadu\u017cy\u0107 w transplantologii ma wymiar mi\u0119dzynarodowy. Kampani\u0119 na rzecz zapewnienia obywatelom rzetelnego dost\u0119pu do informacji w tej dziedzinie podj\u0119\u0142a grupa niemieckich naukowc\u00f3w, lekarzy, prawnik\u00f3w, teolog\u00f3w i dziennikarzy. Inicjatork\u0105 akcji jest Renate Greinert – matka, kt\u00f3rej 15-letni syn uleg\u0142 wypadkowi. Jak opowiada, cia\u0142o jej syna, Christiana, wci\u0105\u017c by\u0142o ciep\u0142e, kr\u0105\u017cenie funkcjonowa\u0142o, lekarze natomiast podj\u0119li dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu przygotowanie do pobrania narz\u0105d\u00f3w, nie za\u015b ratowanie \u017cycia. Procedury medyczne s\u0142u\u017c\u0105ce utrzymywaniu zdatno\u015bci narz\u0105d\u00f3w do przeszczepu s\u0105 inne od zabieg\u00f3w ratuj\u0105cych \u017cycie, a nawet przeciwstawne wobec nich. – Kiedy zamierza si\u0119 dokona\u0107 przeszczep\u00f3w organ\u00f3w, podaje si\u0119 \u015brodki podnosz\u0105ce ci\u015bnienie – po to, aby przeznaczone do przeszczepu narz\u0105dy by\u0142y dobrze ukrwione – t\u0142umaczy ojciec dr Norkowski. – Je\u015bli natomiast istnieje podejrzenie krwawienia do m\u00f3zgu, ci\u015bnienie powinno si\u0119 raczej obni\u017ca\u0107 i podawa\u0107 leki zmniejszaj\u0105ce krwawienie. Zamiast tego cz\u0119sto podaje si\u0119 pochodne heparyny – po to, \u017ceby polepszy\u0107 ukrwienie narz\u0105d\u00f3w. Jest to ewidentne dzia\u0142anie na szkod\u0119 pacjenta – dba\u0142o\u015b\u0107 o narz\u0105dy ze szkod\u0105 dla cz\u0142owieka – konkluduje lekarz.<\/p>\r\n

Innym niepokoj\u0105cym zjawiskiem jest wywieranie presji na rodzin\u0119, by ta wyrazi\u0142a zgod\u0119 na pobranie narz\u0105d\u00f3w. Spotka\u0142o to w\u0142a\u015bnie Renate Greinert. Lekarze zapewnili j\u0105 i jej m\u0119\u017ca, \u017ce ich syn na pewno nie \u017cyje. Rodzice zostali poddani pewnej formie szanta\u017cu – us\u0142yszeli od lekarzy, \u017ce ich syn by\u0142 zapewne dobrym ch\u0142opcem, kt\u00f3ry chcia\u0142by uratowa\u0107 \u017cycie innemu dziecku. Zdezorientowani, zgodzili si\u0119 na pobranie organ\u00f3w do przeszczepu. Dzi\u015b matka Christiana uwa\u017ca, \u017ce zosta\u0142a wprowadzona w b\u0142\u0105d. – Moja intuicja od pocz\u0105tku m\u00f3wi\u0142a, \u017ce co\u015b jest nie w porz\u0105dku – opowiada. – Pr\u00f3bowa\u0142am jednak przekona\u0107 sam\u0105 siebie, \u017ce tak nie jest. O tym, \u017ce mia\u0142a racj\u0119, przekona\u0142a si\u0119 w czasie pogrzebu syna. Za\u017c\u0105da\u0142a otwarcia trumny. Mia\u0142a wtedy mo\u017cliwo\u015b\u0107 zobaczenia, jak wygl\u0105da rzeczywi\u015bcie martwe cia\u0142o. By\u0142 to widok zupe\u0142nie inny od tego sprzed transplantacji. – Gdybym wcze\u015bniej mia\u0142a tak\u0105 wiedz\u0119, nigdy nie wyrazi\u0142abym zgody na dokonanie przeszczepu – podkre\u015bla Renate Greinert. Pod wp\u0142ywem tego tragicznego wydarzenia zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 na rzecz u\u015bwiadamiania innym, \u017ce w transplantologii istnieje powa\u017cne ryzyko pope\u0142niania nadu\u017cy\u0107. Podobnie jak cytowany na pocz\u0105tku lekarz, Renate uwa\u017ca, \u017ce nie istnieje takie zjawisko, jak pobieranie organ\u00f3w od martwych dawc\u00f3w. Jej zdaniem, spo\u0142ecze\u0144stwa s\u0105 wprowadzane w b\u0142\u0105d.<\/p>\r\n

Z tego te\u017c powodu na r\u0119ce kanclerz Niemiec Angeli Merkel miesi\u0105c temu przekazany zosta\u0142 list otwarty. Zdaniem jego sygnatariuszy, z Renate Greinert na czele, w Niemczech od samego pocz\u0105tku funkcjonowania medycyny transplantacyjnej prowadzona jest jednostronna kampania informacyjna odno\u015bnie do przeszczepiania narz\u0105d\u00f3w. „Obywatelom m\u00f3wi si\u0119 jedynie, i\u017c dawstwo organ\u00f3w jest aktem chrze\u015bcija\u0144skiej mi\u0142o\u015bci”, czytamy w li\u015bcie. „Podaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c informacje o tym, \u017ce w Niemczech trzy osoby dziennie umieraj\u0105 z powodu braku mo\u017cliwo\u015bci dokonania transplantacji. Nie informuje si\u0119 jednak dawc\u00f3w i ich rodzin o mo\u017cliwych konsekwencjach podj\u0119cia decyzji o przekazaniu swoich organ\u00f3w do przeszczepu”, ostrzegaj\u0105 niemieccy intelektuali\u015bci.<\/p>\r\n

Podobn\u0105 dyskusj\u0119 nale\u017ca\u0142oby podj\u0105\u0107 tak\u017ce w naszym kraju. – O przeszczepach s\u0142yszeli w Polsce prawie wszyscy, tymczasem wiedza przeci\u0119tnego Polaka na ten temat jest bardzo nik\u0142a – uwa\u017ca pose\u0142 Piecha.
Dzi\u0119ki konsekwentnym dzia\u0142aniom licznych organizacji pro-life wiedza Polak\u00f3w na temat tego, \u017ce aborcja jest w istocie zab\u00f3jstwem cz\u0142owieka, na przestrzeni ostatnich lat znacznie si\u0119 zwi\u0119kszy\u0142a. Na temat tego, czym w istocie jest pobieranie organ\u00f3w do przeszczepu, brakuje rzetelnej debaty i kampanii informacyjnej. Tymczasem jak naucza\u0142 b\u0142. Jan Pawe\u0142 II, obrona \u017cycia jest szczeg\u00f3lnie wa\u017cna w najbardziej delikatnych jego momentach – przy jego pocz\u0105tku, ale i wtedy, kiedy zbli\u017ca si\u0119 ono do ko\u0144ca.<\/p>\r\n

Tym, na czym powinni\u015bmy si\u0119 obecnie w Polsce skupi\u0107, jest nie tyle walka z przest\u0119pczo\u015bci\u0105 w dziedzinie transplantologii, ile zapewnienie rzetelnego dost\u0119pu do informacji. Zdaniem o. dr. Jacka Norkowskiego, prawdziwym problemem jest nie tyle istnienie „podziemia transplantacyjnego” i dzia\u0142alno\u015bci zwi\u0105zanej z pozyskiwaniem organ\u00f3w na drodze \u0142amania prawa, ile konieczno\u015b\u0107 obrony praw cz\u0142owieka w tzw. cywilizowanych szpitalach.<\/p>\r\n

Agnieszka \u0179urek<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kiedy rozmawiamy o cywilizacji \u015bmierci, my\u015blimy na og\u00f3\u0142 o eutanazji, aborcji b\u0105d\u017a uzale\u017cnieniach od alkoholu czy narkotyk\u00f3w. Rzadko kiedy umieszczamy w tym kontek\u015bcie zjawisko problem\u00f3w transplantologii. Dawstwo organ\u00f3w kojarzone jest na og\u00f3\u0142 pozytywnie, jako przejaw wielkoduszno\u015bci i bezinteresownego dzia\u0142ania na rzecz drugiej osoby. Tymczasem podobnie jak pr\u00f3buje si\u0119 relatywizowa\u0107 moment pocz\u0105tku \u017cycia, aby w ten […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[105],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49022"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=49022"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/49022\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=49022"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=49022"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=49022"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}