{"id":48526,"date":"2011-12-16T21:22:36","date_gmt":"2011-12-17T02:22:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=48526"},"modified":"2011-12-16T21:22:36","modified_gmt":"2011-12-17T02:22:36","slug":"%e2%80%9ecasus%e2%80%9d-jerzego-urbana-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=48526","title":{"rendered":"\u201eCasus” Jerzego Urbana – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

(suplement do Kr\u00f3tkiej uwagi o stanie wojennym<\/em><\/a>)<\/p>\r\n

Wszyscy chyba si\u0119 zgodz\u0105, \u017ce najbardziej znienawidzon\u0105 figur\u0105 stanu wojennego by\u0142 rzecznik prasowy re\u017cimu Jerzy Urban. Znienawidzon\u0105 – to te\u017c gwoli prawdzie trzeba powiedzie\u0107 – r\u00f3wnie\u017c i za niew\u0105tpliwie b\u0142yskotliw\u0105 inteligencj\u0119, tak jaskrawo kontrastuj\u0105c\u0105 z bydl\u0119c\u0105 t\u0119pot\u0105 niezliczonych \u201etrep\u00f3w\u201d komunistycznych, co sprawia\u0142o, \u017ce by\u0142 autentycznie gro\u017anym wrogiem, potrafi\u0105cym celnie nokautowa\u0107 i bezb\u0142\u0119dnie wyszydzi\u0107 wszystkie g\u0142upstwa po \u201enaszej stronie\u201d. Prawdziwy mistrz propagandy, to nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci. Ale nie o laudacj\u0119 tu przecie\u017c chodzi, tylko o argument na rzecz falsyfikacji tezy o \u201erecydywie komunizmu\u201d w stanie wojennym. W\u0142a\u015bnie bowiem casus<\/em> Urbana dowodzi tezy przeciwnej: o samounicestwieniu utopii komunistycznej r\u0119koma autor\u00f3w grudniowego puczu.<\/p>\r\n

We\u017amy pod uwag\u0119 najs\u0142ynniejsze – i to, kt\u00f3re najbardziej rozw\u015bciecza\u0142o – zdanie wypowiedziane przez Urbana: rz\u0105d si\u0119 wy\u017cywi<\/em>. Czy to jest zdanie, kt\u00f3re m\u00f3g\u0142by wypowiedzie\u0107 prawdziwy komunista? Absolutnie nie. Komunista powiedzia\u0142by tak (zreszt\u0105 m\u00f3wili to przed Urbanem wielokrotnie): \u201eTowarzysze i obywatele: mamy przej\u015bciowe trudno\u015bci z aprowizacj\u0105, kt\u00f3rych przyczyn\u0105 jest sabota\u017c si\u0142 kontrrewolucyjnych. Ale Partia my\u015bli bez wytchnienia o tym, jak przezwyci\u0119\u017cy\u0107 te problemy i na pewno je rozwi\u0105\u017ce. Znikn\u0105 one zupe\u0142nie, gdy zbudujemy socjalizm, a potem nastanie powszechna szcz\u0119\u015bliwo\u015b\u0107 w bezklasowym spo\u0142ecze\u0144stwie komunistycznym, kiedy ka\u017cdy b\u0119dzie mia\u0142 wszystko, czego tylko zapragnie\u201d.<\/p>\r\n

Miko\u0142aj Bierdiajew napisa\u0142 kiedy\u015b, \u017ce komunizm jest niczym innym, jak obietnic\u0105 przemiany kamieni w chleb. Fa\u0142szyw\u0105 i niemo\u017cliw\u0105 do spe\u0142nienia oczywi\u015bcie, ale realno\u015b\u0107 systemu komunistycznego (nie komunizmu!, bo ten \u201ejest\u201d ontologicznym zero) zasadza\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na mo\u017cliwo\u015bci wzbudzania i podtrzymywania wiary w t\u0119 cudown\u0105 metamorfoz\u0119. Cyniczna \u00c3\u00a0 outrance<\/em> i ostentacyjnie deklaracja Urbana by\u0142a niczym innym, jak jednoznacznym, oficjalnym odwo\u0142aniem tej obietnicy. M\u00f3wi\u0105c, \u017ce rz\u0105d si\u0119 wy\u017cywi, w zwi\u0105zku z czym (domy\u015blnie) w d\u2026e ma to, czy wy\u017cywi si\u0119 nar\u00f3d, o\u015bwiadcza\u0142 zarazem, \u017ce wizja komunistycznego raju na ziemi jest bzdur\u0105 i rz\u0105d nie ma najmniejszego zamiaru robi\u0107 cokolwiek, aby j\u0105 urzeczywistni\u0107. W takim razie nawet s\u0142owo socjalizm<\/em>, kt\u00f3rego junta<\/em> \u201ebroni jak niepodleg\u0142o\u015bci\u201d (sk\u0105din\u0105d sam ten slogan jest ideologicznie \u201eheretycki\u201d i \u201erewizjonistyczny\u201d, bo wynika z niego, \u017ce warto\u015bci\u0105 prymarn\u0105 jest \u201eniepodleg\u0142o\u015b\u0107\u201d, cokolwiek by to mia\u0142o znaczy\u0107, natomiast \u201esocjalizm\u201d jest do niej jedynie por\u00f3wnawczo odnoszony) zmienia zasadniczo swoje znaczenie. Nie jest to ju\u017c rewolucyjny etap transformacji stosunk\u00f3w w\u0142asno\u015bciowych na drodze do ca\u0142kowitego zniesienia w\u0142asno\u015bci prywatnej, rodziny oraz \u201eobumarcia\u201d religii i pa\u0144stwa, czyli komunizmu), lecz zwyk\u0142a petryfikacja istniej\u0105cego stanu rzeczy, tj. polityczno-ekonomicznej hegemonii partyjnej nomenklatury i jej klienteli.<\/p>\r\n

To w\u0142a\u015bnie dopiero w stanie wojennym Urban mia\u0142 okazj\u0119 da\u0107 upust tym swoim przekonaniom, ju\u017c nie jako pogl\u0105dowi prywatnemu (przez komunist\u0119 jeszcze wierz\u0105cego<\/em> – Gomu\u0142k\u0119 by\u0142 przecie\u017c sekowany), lecz jako nowej \u201eideologii pa\u0144stwowej\u201d. Ten cynizm ma zatem zupe\u0142nie inn\u0105 proweniencj\u0119 ni\u017c ideologia komunistyczna, jest poniek\u0105d zjawiskiem ponadczasowym. W gruncie rzeczy, pojmowanie polityki przez Urbana stanowi najbardziej zwulgaryzowan\u0105 posta\u0107 pogl\u0105du g\u0142oszonego ju\u017c przez staro\u017cytnych sofist\u00f3w: Trazymacha i Kaliklesa, dramaturgicznie wyeksplikowanego przez Szekspira w bajce Meneniusza Agrypy o buncie cz\u0142onk\u00f3w cia\u0142a przeciwko \u017co\u0142\u0105dkowi (Koriolan<\/em>), a w wyrafinowanej naukowo postaci podanego przez wsp\u00f3\u0142czesnych \u201emakiawelian\u201d, tj. realist\u00f3w politycznych, takich jak Gaetano Mosca, Vilfredo Pareto i Roberto Michels. W koniecznym tu skr\u00f3cie pogl\u0105d \u00f3w przedstawia si\u0119 tak. Podstawowym faktem spo\u0142ecznym i politycznym w historii wszystkich spo\u0142ecze\u0144stw jest podzia\u0142 na panuj\u0105c\u0105 i korzystaj\u0105c\u0105 z renty w\u0142adzy mniejszo\u015b\u0107<\/em> (\u201eklas\u0119 polityczn\u0105\u201d) oraz na rz\u0105dzon\u0105 przez ni\u0105, a \u017c\u0105dn\u0105 posiadanych przez elit\u0119 przywilej\u00f3w i bogactw wi\u0119kszo\u015b\u0107<\/em>. Kontroli elity nad wi\u0119kszo\u015bci\u0105 i utrzymaniu jej w ryzach nic tak nie s\u0142u\u017cy, jak \u201eformu\u0142a polityczna\u201d, czyli zasada legitymizacji jej w\u0142adzy, usprawiedliwiaj\u0105ca to, dlaczego jedni (i nieliczni) maj\u0105 rz\u0105dzi\u0107, a drudzy (i liczni) maj\u0105 by\u0107 pos\u0142uszni rozkazom rz\u0105dz\u0105cych. Formu\u0142a ta posiada jednak warto\u015b\u0107 dop\u00f3ty tylko zar\u00f3wno klasa polityczna, jak rz\u0105dzeni, w ni\u0105 wierz\u0105; kiedy wiara ta wygasa, mo\u017ce, a nawet powinna by\u0107 odrzucona jak zu\u017cyty \u0142achman i zast\u0105piona now\u0105, przydatniejsz\u0105, przeciwnym razie bowiem panuj\u0105ca dot\u0105d klasa znajdzie si\u0119 na \u201ecmentarzysku arystokracyj\u201d. Kiedy nikt w ni\u0105 nie b\u0119dzie ju\u017c wierzy\u0142 i kiedy rz\u0105dzeni zaczn\u0105 si\u0119 buntowa\u0107, domagaj\u0105c si\u0119 w\u0142adzy b\u0105d\u017a przynajmniej udzia\u0142u w niej oraz dost\u0119pu do d\u00f3br zarezerwowanych dla elity, pierwsz\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3r\u0105 broni\u0105ca swego panowania klasa polityczna winna uczyni\u0107 jest skartaczowanie t\u0142umu. Lecz je\u015bli to nie pomo\u017ce (b\u0105d\u017a gdy jest na to ju\u017c za p\u00f3\u017ano) i kiedy \u201elud\u201d z jeszcze wi\u0119ksz\u0105 moc\u0105 b\u0119dzie szturmowa\u0107 bramy \u201esenatu\u201d, nale\u017cy ostro\u017cnie i niezbyt szeroko uchyli\u0107 drzwi i wpu\u015bci\u0107 przez nie do \u015brodka tych, kt\u00f3rzy s\u0105 \u201ej\u0119zykami w g\u0119bie plebsu\u201d (Koriolan<\/em>), kt\u00f3rzy najg\u0142o\u015bniej gard\u0142uj\u0105 o wolno\u015bci i prawach ludu, o r\u00f3wno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci, a w\u00f3wczas mo\u017cna by\u0107 pewnym, \u017ce nikt tak krzepko jak oni nie b\u0119dzie broni\u0142 reszcie dost\u0119pu do \u015brodka. Z cz\u0119\u015bci starej i z przybysz\u00f3w powstanie nowa elita, kt\u00f3ra zacznie opowiada\u0107 swoj\u0105 narracj\u0119 o wielkim triumfie sprawiedliwo\u015bci i koniecznym w zwi\u0105zku z tym ko\u0144cu historii, narracj\u0119 spe\u0142niaj\u0105c\u0105 odt\u0105d funkcj\u0119 nowej \u201eformu\u0142y politycznej\u201d. Oto ca\u0142a historia PRL od 13 grudnia do Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u. Naturalnie, ci co pozostan\u0105 na zewn\u0105trz, b\u0119d\u0105 zawiedzeni i rozgoryczeni, zaczn\u0105 wi\u0119c snu\u0107 swoj\u0105 narracj\u0119 o \u201ewielkiej zdradzie\u201d, pojawi\u0105 si\u0119 w\u015br\u00f3d nich nowe \u201ej\u0119zyki w g\u0119bach plebsu\u201d, i tak – jak powiada Michels – \u201eta okrutna i monotonna gra b\u0119dzie si\u0119 toczy\u0107 bez ko\u0144ca\u201d.<\/p>\r\n

Nie mam poj\u0119cia czy Urban – tym bardziej za\u015b jego wojskowo-bezpieczniaccy mocodawcy – czytywali \u201emakiawelian\u201d, jestem jednak pewien, \u017ce to by\u0142 ich stan \u015bwiadomo\u015bci. Jedyn\u0105 autentyczn\u0105 pasj\u0105 ideologiczn\u0105 Urbana by\u0142 liberty\u0144ski antyklerykalizm, ten jednak przecie\u017c mia\u0142 rodow\u00f3d o\u015bwieceniowy, a nie komunistyczny: to Wolteria\u0144skie \u00c3\u00a9crasez l\u2019inf\u00c3\u00a2me!<\/em> Musia\u0142 go zreszt\u0105 nieco pow\u015bci\u0105ga\u0107 w\u0142a\u015bnie dop\u00f3ki rz\u0105dzi\u0142a junta<\/em>, dla kt\u00f3rej frontalny atak na Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 nie na r\u0119k\u0119; w pe\u0142ni m\u00f3g\u0142 da\u0107 mu upust dopiero po \u201enastaniu wolno\u015bci\u201d. M\u00f3g\u0142 natomiast zainicjowa\u0107 \u201eotwarcie\u201d w innym sensie: to za jego rz\u0105d\u00f3w w telewizji zacz\u0119to puszcza\u0107 \u201er\u00f3\u017cowe serie\u201d, s\u0142usznie zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce seksualni hedoni\u015bci s\u0105 wygodniejsi do rz\u0105dzenia nimi. I tak oto Jerzy Urban okazuje si\u0119 tym, kt\u00f3ry \u015bcieli\u0142 drog\u0119 nowej lewicy, tej, kt\u00f3rej twarzami s\u0105 dzisiaj Palikot, Biedro\u0144 i \u201eAnna Grodzka\u201d, do czego zreszt\u0105 si\u0119 przyznaje, nie szcz\u0119dz\u0105c natomiast s\u0142\u00f3w pogardy anachronicznym aparatczykom SLD-owskim.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"(suplement do Kr\u00f3tkiej uwagi o stanie wojennym) Wszyscy chyba si\u0119 zgodz\u0105, \u017ce najbardziej znienawidzon\u0105 figur\u0105 stanu wojennego by\u0142 rzecznik prasowy re\u017cimu Jerzy Urban. Znienawidzon\u0105 – to te\u017c gwoli prawdzie trzeba powiedzie\u0107 – r\u00f3wnie\u017c i za niew\u0105tpliwie b\u0142yskotliw\u0105 inteligencj\u0119, tak jaskrawo kontrastuj\u0105c\u0105 z bydl\u0119c\u0105 t\u0119pot\u0105 niezliczonych \u201etrep\u00f3w\u201d komunistycznych, co sprawia\u0142o, \u017ce by\u0142 autentycznie gro\u017anym wrogiem, potrafi\u0105cym […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,66,92,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48526"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=48526"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48526\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=48526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=48526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=48526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}