{"id":48342,"date":"2011-12-12T10:28:09","date_gmt":"2011-12-12T15:28:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=48342"},"modified":"2011-12-12T10:28:09","modified_gmt":"2011-12-12T15:28:09","slug":"najbardziej-pomijany-efekt-stanu-wojennego-to-zlamanie-polakow-pod-wzgledem-moralnym-ktore-przetrwalo-do-dzisiaj-%e2%80%93-rozmowa-z-dr-jaroslawem-szarkiem-w-przeddzien-30-rocznicy-stanu-wojennego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=48342","title":{"rendered":"Najbardziej pomijany efekt stanu wojennego to z\u0142amanie Polak\u00f3w pod wzgl\u0119dem moralnym, kt\u00f3re przetrwa\u0142o do dzisiaj \u2013 rozmowa z dr. Jaros\u0142awem Szarkiem w przeddzie\u0144 30. rocznicy stanu wojennego<\/em>"},"content":{"rendered":"

Takiego wywiadu jeszcze nie by\u0142o. Krakowski historyk dr Jaros\u0142aw Szarek podaje szereg ostatecznych argument\u00f3w, kwestionuj\u0105cych zasadno\u015b\u0107 wprowadzenia stanu wojennego w Polsce. Ani wschodnia interwencja nam nie grozi\u0142a, ani wprowadzenie stanu wojennego nie by\u0142o przygotowane w ostatniej chwili, ani kryzys nie by\u0142 spowodowany dzia\u0142aniem Solidarno\u015bci. A tymczasem dr Szarek przytacza smutno dzi\u015b brzmi\u0105ce dokumenty, sporz\u0105dzane przez propagandyst\u00f3w Jaruzelskiego, kt\u00f3re \u015bwiadomie s\u0105 dzi\u015b wykorzystywane przez media i \u201eekspert\u00f3w\u201d do fa\u0142szywego usprawiedliwiania komunistycznych kacyk\u00f3w. Bro\u0144my dobrego imienia Solidarno\u015bci, bro\u0144my dobrego imienia Polski – pami\u0119tajmy o zbrodniarzach stanu wojennego!<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Portal ARCANA: Jaruzelskiemu uda\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 sprawnie wprowadzi\u0107 stan wojenny, \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d pozwoli\u0142a si\u0119 zaskoczy\u0107, <\/strong>jednak nie by\u0142a przygotowana na zbrojn\u0105 reakcj\u0119 w\u0142adzy. A chyba by\u0142y podstawy do podejrze\u0144?<\/strong><\/p>\r\n

dr Jaros\u0142aw Szarek:<\/strong> Solidarno\u015b\u0107 zlekcewa\u017cy\u0142a liczne ostrze\u017cenia, kt\u00f3re si\u0119 pojawi\u0142y. Przygotowania w\u0142adz nie by\u0142y zas\u0142oni\u0119te szczeln\u0105 kurtyn\u0105, nawet niekt\u00f3rzy funkcjonariusze SB i milicji sygnalizowali tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107. W tym czasie toczy\u0142a si\u0119 te\u017c w sejmie dyskusja na temat szczeg\u00f3lnych prerogatyw dla rz\u0105du, ograniczaj\u0105cych m.in. prawa do strajk\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c wzmo\u017cona propaganda wskazywa\u0142a, \u017ce w\u0142adza wyda\u0142a ju\u017c wyrok na \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Dzia\u0142a\u0142 jednak mit 10-milionowego ruchu, pami\u0119\u0107 strajku w czasie kryzysu bydgoskiego w marcu 1981, kiedy na cztery godziny stan\u0119\u0142a ca\u0142a Polska. Ale w ci\u0105gu kolejnych miesi\u0119cy ludzie stawali si\u0119 coraz bardziej zm\u0119czeni trudno\u015bciami \u017cycia, konfliktami stale prowokowanymi przez re\u017cim, ci\u0105g\u0142\u0105 presj\u0105 propagandy podsycaj\u0105c\u0105 niepewno\u015b\u0107, co si\u0119 zdarzy. Zwi\u0105zek podj\u0105\u0142 jednak pewne dzia\u0142ania zabezpieczaj\u0105ce, tworzono \u201edrugie garnitury\u201d dzia\u0142aczy \u201eSolidarno\u015bci\u201d na wypadek aresztowania przyw\u00f3dc\u00f3w, zreszt\u0105 nie wsz\u0119dzie to potem zadzia\u0142a\u0142o. We Wroc\u0142awiu uda\u0142o si\u0119 wyp\u0142aci\u0107 z konta bankowego 80 milion\u00f3w z\u0142otych i ukry\u0107, co umo\u017cliwi\u0142o nast\u0119pnie zorganizowanie jednego z najsilniejszych region\u00f3w \u201eSolidarno\u015bci\u201d, a tak\u017ce obj\u0119cie pomoc\u0105 represjonowanych. Akcja re\u017cimu by\u0142a doskonale przygotowana – zm\u0119czenie ludzi, element zaskoczenia, aresztowania, a tak\u017ce fakt, \u017ce by\u0142a niedziela, odegra\u0142y swoj\u0105 rol\u0119. Pracowa\u0142y tylko zak\u0142ady o ci\u0105g\u0142ym ruchu, czo\u0142gi sta\u0142y na ulicach, zima by\u0142a wyj\u0105tkowo mro\u017ana, a przez ca\u0142\u0105 dzie\u0144 w telewizji odczytywano paragrafy z dekretu o stanie wojennym przewiduj\u0105ce wysokie wyroki za strajki \u00a0\u201edo kary \u015bmierci w\u0142\u0105cznie\u201d. I zabici w kopalni \u201eWujek\u201d w Katowicach. Psychoza strachu zosta\u0142a wprowadzona bardzo skutecznie – tak, \u017ce op\u00f3r w pierwszych dniach rzeczywi\u015bcie nie by\u0142 masowy, ograniczy\u0142 si\u0119 do ok. 200 zak\u0142ad\u00f3w. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce PZPR przygotowywa\u0142a si\u0119 do si\u0142owej rozprawy z \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d od samego pocz\u0105tku, od Sierpnia.<\/p>\r\n

Portal ARCANA:\u00a0Dowodem na to mia\u0142 by\u0107 m.in. fragment przepis\u00f3w o stanie wojennym, wed\u0142ug kt\u00f3rego obowi\u0105zywa\u0142 – w \u015brodku zimy – zakaz p\u0142ywania kajakami. Rozwa\u017cano zatem warunki cieplejszej pory roku…<\/strong><\/p>\r\n

JS: <\/strong>Bardziej uwa\u017cni czytelnicy dekretu o stanie wojennym mogli si\u0119 tego doczyta\u0107 i wyci\u0105gn\u0105\u0107 takie wnioski. Dzisiaj mamy ju\u017c wiele konkretnych dokument\u00f3w. Wiadomo, \u017ce 16 sierpnia 1980 re\u017cim rozpocz\u0105\u0142 Akcj\u0119 \u201eLato\u201980\u201d zak\u0142adaj\u0105c\u0105 pacyfikacj\u0119 si\u0142\u0105 strajk\u00f3w. Ich skala by\u0142a jednak latem tak du\u017ca, a determinacja robotnik\u00f3w tak ogromna, i\u017c sama bezpieka uzna\u0142a, \u017ce u\u017cycie si\u0142y nie jest mo\u017cliwe. W\u0142adza zosta\u0142a zmuszona do ust\u0119pstw i rozwi\u0105zania politycznego, ale re\u017cim nieustannie pracowa\u0142 nad zniszczeniem tego ruchu i to od samego pocz\u0105tku. W Krakowie pierwsza lista os\u00f3b do internowania – wtedy okre\u015blano to terminem \u201eizolacja\u201d – pochodzi z po\u0142owy pa\u017adziernika 1980 roku.<\/p>\r\n

Portal ARCANA:\u00a0P\u00f3\u0142tora miesi\u0105ca po podpisaniu porozumie\u0144 sierpniowych?<\/strong><\/p>\r\n

JS:\u00a0<\/strong>Oczywi\u015bcie, na og\u00f3lnopolskiej li\u015bcie jest wtedy ok. 1200 nazwisk, w nast\u0119pnych miesi\u0105cach rozros\u0142a si\u0119 ona do ponad 13 tys., p\u00f3\u017aniej zmala\u0142a, ale przez ca\u0142y rok by\u0142a uzupe\u0142niana i aktualizowana. Ju\u017c 22 pa\u017adziernika 1980 na polecenie ministra obrony narodowej Wojciecha Jaruzelskiego Sztab Generalny Ludowego WP rozpocz\u0105\u0142 w trybie pilnym przygotowania do wprowadzenia stanu wojennego. Od tego momentu ca\u0142a ta machina by\u0142a udoskonalana. Opracowywano zestaw praw stanu wojennego, plany pacyfikacji najwi\u0119kszych zak\u0142ad\u00f3w, drobiazgowe za\u0142o\u017cenia r\u00f3wnoczesnego internowania ok. 6 tys. os\u00f3b i umieszczenia ich w okre\u015blonych wi\u0119zieniach, blokady \u0142\u0105czno\u015bci oraz granic, przej\u0119cia \u015brodk\u00f3w masowego przekazu, zabezpieczenia rodzin partyjnych, plany obrony budynk\u00f3w partyjnych, wojskowych – wyznaczono miejsca dla karabin\u00f3w maszynowych, strzelc\u00f3w wyborowych, granatnik\u00f3w, koncentracji ZOMO, wojska, zabezpieczenia dla nich wy\u017cywienia, transportu\u2026 Przygotowywano si\u0119 po prostu na wojn\u0119. Ten mechanizm uruchomiono 13 grudnia 1981 roku. Akcja by\u0142a gotowa ju\u017c w pierwszych miesi\u0105cach 1981 roku, a jej za\u0142o\u017cenia 3 marca Jaruzelski przedstawi\u0142 w Moskwie, na zje\u017adzie sowieckiej partii komunistycznej.<\/p>\r\n

Portal ARCANA:\u00a0Dlaczego wi\u0119c tak p\u00f3\u017ano si\u0119 na to zdecydowali?<\/strong><\/p>\r\n

JS:\u00a0<\/strong>W tym czasie \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d by\u0142a zbyt pot\u0119\u017cnym ruchem. Pokaza\u0142 to czterogodzinny strajk \u201eSolidarno\u015bci\u201d w odpowiedzi na pobicie jej dzia\u0142aczy w Bydgoszczy w marcu 1981. To by\u0142 najwi\u0119kszy w historii PRL-u strajk. Uczestniczy\u0142o w nim wi\u0119cej ludzi ni\u017c liczy\u0142a \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Przygotowane do obrony najwi\u0119ksze zak\u0142ady, ludzie ze \u015bpiworami, z zapasami \u017cywno\u015bci. Gotowi na wojn\u0119\u2026 Przyw\u00f3dcy zwi\u0105zku jednak ust\u0105pili.<\/p>\r\n

Podzieli\u0142o to \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, kt\u00f3ra ju\u017c nigdy nie uzyska\u0142a takiego poparcia. Ludzie byli coraz bardziej zm\u0119czeni trudno\u015bciami \u017cycia codziennego i poddani ogromnej presji propagandowej. I to by\u0142o normalne – wi\u0119kszo\u015b\u0107 zawsze chce \u017cy\u0107 spokojnie. Nie da si\u0119 w takiej \u201egor\u0105czce\u201d utrzyma\u0107 ca\u0142ego narodu, jak na barykadzie. I na to te\u017c liczyli komuni\u015bci. Ju\u017c w grudniu 1980 roku przygotowali plan tzw. odcinkowych konfrontacji. Wiedzieli, \u017ce nie s\u0105 w stanie w tym momencie wygra\u0107 czo\u0142owego zwarcia z \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d, wybrali taktyk\u0119 podgrzewania, inspirowania, nag\u0142a\u015bniania lokalnych, cz\u0119sto b\u0142ahych konflikt\u00f3w, przedstawianych przez propagand\u0119 jako chaos i anarchi\u0119; obwiniano \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d za puste p\u00f3\u0142ki w sklepach i wszystkie niedogodno\u015bci. Im bli\u017cej grudnia 1981 roku, tym wi\u0119ksze ny\u0142o nasilenie tej akcji i malej\u0105ce poparcie dla \u201eSolidarno\u015bci\u201d, co wkalkulowali analitycy przygotowuj\u0105cy stan wojenny, na co liczyli i co z powodzeniem wykorzystali.<\/p>\r\n

Portal ARCANA:\u00a0Obro\u0144cy stanu wojennego, przede wszystkim jego autorzy, opowiadaj\u0105 o chaosie, jaki panowa\u0142 w Polsce w czasie karnawa\u0142u \u201eSolidarno\u015bci\u201d, o gospodarce nad przepa\u015bci\u0105, o upadku ekonomicznym, do kt\u00f3rego przyczyni\u0107 si\u0119 mia\u0142y strajki, protesty, og\u00f3\u0142em – \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Stan wojenny mia\u0142 ukr\u00f3ci\u0107 anarchi\u0119 i przywr\u00f3ci\u0107 porz\u0105dek. Co odpowiedzie\u0107 na takie argumenty?<\/strong><\/p>\r\n

JS:\u00a0<\/strong>Stan wojenny pokaza\u0142, jak wygl\u0105da\u0142o to przywracanie porz\u0105dku – potem nast\u0105pi\u0142 jeszcze wi\u0119kszy kryzys i upadek gospodarczy systemu. Jednak\u017ce wieloletnia komunistyczna propaganda ukazuj\u0105ca 16 miesi\u0119cy pierwszej \u201eSolidarno\u015bci\u201d jako czas anarchii i chaosu zrobi\u0142a swoje. Skala strajk\u00f3w w wolnym \u015bwiecie, m.in. w Niemczech czy we W\u0142oszech, by\u0142a znacznie wi\u0119ksza i tam system si\u0119 nie rozlatywa\u0142. Tymczasem w podporz\u0105dkowanej PZPR telewizji czy prasie rozdmuchiwano ka\u017cdy najmniejszy protest. Celem tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142o obarczenie \u201estrajkuj\u0105cej\u201d \u201eSolidarno\u015bci\u201d odpowiedzialno\u015bci\u0105 za k\u0142opoty \u017cycia codziennego. I w pewnym zakresie to si\u0119 uda\u0142o, p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1981 roku spo\u0142ecze\u0144stwo by\u0142o ju\u017c coraz bardziej zm\u0119czone, jednocze\u015bnie spada\u0142o poparcie dla \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Natomiast tu\u017c po og\u0142oszeniu stanu wojennego, 1 lutego 1982 roku, re\u017cim pod os\u0142on\u0105 czo\u0142g\u00f3w wprowadzi\u0142 gigantyczne podwy\u017cki cen: \u017cywno\u015b\u0107 podro\u017ca\u0142a o blisko 250 proc., energia, opa\u0142 – ponad 170 proc. Tylko w ci\u0105gu tego roku dochody realne Polak\u00f3w spad\u0142y o ok. 25 proc. Udzia\u0142 w wydatkach na \u017cywno\u015b\u0107 w bud\u017cecie przeci\u0119tnej rodziny wzr\u00f3s\u0142 z 1\/3 do blisko po\u0142owy, a w\u015br\u00f3d rodzin emeryt\u00f3w nawet do 60 proc. Ponad 30 proc. spo\u0142ecze\u0144stwa znalaz\u0142o si\u0119 poni\u017cej niezb\u0119dnego \u201eminimum socjalnego\u201d, w stosunku do roku 1980 ich liczba wzros\u0142a o ponad 10 proc. Spacyfikowane po 13 grudnia spo\u0142ecze\u0144stwo nie zaprotestowa\u0142o, ale og\u0142aszane w nast\u0119pnych latach \u201ereformy\u201d, kolejne ich etapy niczego nie rozwi\u0105za\u0142y, gdy\u017c \u017ar\u00f3d\u0142o tkwi\u0142o w niewydolnej, sp\u0119tanej ideologicznymi absurdami gospodarce. To w\u0142a\u015bnie jej dramatyczny stan zmusi\u0142 ekip\u0119 stanu wojennego w ko\u0144cu dekady do rozm\u00f3w z ugodow\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 opozycji. W kwestii gospodarczej stan wojenny nie rozwi\u0105za\u0142 \u017cadnego problemu, pog\u0142\u0119bi\u0142 jeszcze te istniej\u0105ce. Pod rz\u0105dami ekipy stanu wojennego Polska – pod koniec lat 80. – zosta\u0142a doprowadzona do ruiny. Takie s\u0105 fakty. \u00a0<\/p>\r\n

Portal ARCANA:\u00a0Pozostaje jednak argument, podzielany nadal przez znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w, i\u017c Jaruzelski uchroni\u0142 nas przed sowieck\u0105 interwencj\u0105. <\/strong>Piosenk\u0119 \u201eWejd\u0105, nie wejd\u0105\u201d \u015bpiewa\u0142o wtedy wielu Polak\u00f3w, a gro\u017aba wkroczenia Sowiet\u00f3w by\u0142a nieustannie podsycana. Jak by\u0142o naprawd\u0119?<\/strong><\/p>\r\n

JS:\u00a0<\/strong>Moskwa jednoznacznie interpretowa\u0142a pojawienie si\u0119 \u201eSolidarno\u015bci\u201d jako \u201ekontrrewolucj\u0119\u201d i – co jest oczywiste – w jej interesie by\u0142a likwidacja tego ruchu. Dla Zwi\u0105zku Sowieckiego najkorzystniejszym scenariuszem by\u0142o rozbicie \u201eSolidarno\u015bci\u201d r\u0119kami \u201epolskich\u201d komunist\u00f3w. Tego dzie\u0142a, kolejnego zreszt\u0105 w moskiewskiej s\u0142u\u017cbie, a skierowanego przeciwko wolno\u015bciowym aspiracjom Polak\u00f3w – podj\u0105\u0142 si\u0119 Jaruzelski. A stan\u0105\u0142 wtedy przed \u017cyciow\u0105 szans\u0105 odkupienia wszystkich wcze\u015bniejszych win wobec swego narodu. Wystarczy\u0142o podj\u0105\u0107 gr\u0119 na czas i polityczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 balansowania pomi\u0119dzy coraz dalej id\u0105cymi aspiracjami Polak\u00f3w, a interesami Zwi\u0105zku Sowieckiego. By\u0142o przecie\u017c jasne, \u017ce rz\u0105dy Bre\u017cniewa dobiegaj\u0105 ko\u0144ca – zmar\u0142 w listopadzie 1982 roku.<\/p>\r\n

Tymczasem w Moskwie stosunkowo szybko zdano sobie spraw\u0119, \u017ce cena interwencji by\u0142aby dla niej zbyt du\u017ca i to pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem. Zwi\u0105zek Sowiecki dotkliwie jeszcze odczuwa\u0142 reakcj\u0119 wolnego \u015bwiata na wkroczenie do odleg\u0142ego Afganistanu w grudniu 1979 roku. Przede wszystkim sankcje gospodarcze, ale i polityczne, m.in. bojkot moskiewskiej olimpiady. Konsekwencje u\u017cycia si\u0142y przez Kreml w \u015brodku Europy – wobec ciesz\u0105cej si\u0119 autentycznym poparciem spo\u0142ecze\u0144stw Zachodu, pokojowego ruchu \u201eSolidarno\u015bci\u201d – by\u0142yby wi\u0119c dla Zwi\u0105zku Sowieckiego o wiele bole\u015bniejsze. I nie s\u0105 to tylko \u201egdybania\u201d. Na pocz\u0105tku grudnia 1980 roku ameryka\u0144skie satelity wykry\u0142y ruchy kolumn sowieckich wojsk, kt\u00f3re opu\u015bci\u0142y swe garnizony i zacz\u0119\u0142y kierowa\u0107 si\u0119 w stron\u0119 granicy PRL. Bardzo szybko jednak zawr\u00f3ci\u0142y, co by\u0142o wynikiem zdecydowanej akcji dyplomatycznej Zachodu, kt\u00f3ry ostro zareagowa\u0142, informuj\u0105c Moskw\u0119, i\u017c w razie wkroczenia do Polski obcych wojsk ZSRS poniesie powa\u017cne konsekwencje. Sama zapowied\u017a sankcji doprowadzi\u0142a do cofni\u0119cia czo\u0142g\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce Moskwa podj\u0119\u0142a wtedy pr\u00f3b\u0119 inwazji, by\u0107 mo\u017ce sprawdza\u0142a tylko, jak zachowa si\u0119 wolny \u015bwiat. Tego jeszcze do ko\u0144ca nie wiemy, ale dotyczy to grudnia 1980 roku.<\/p>\r\n

Wszystko wskazuje na to, i\u017c od tamego momentu Sowieci porzucili my\u015bl o wkroczeniu do Polski. Dowodz\u0105 tego kolejne dokumenty – od tych ujawnionych przez W\u0142adimira Bukowskiego, zawieraj\u0105cych m.in. wypowiedzi szefa KGB Jurija Andropowa, przez zapiski gen. Wiktora Anoszkina, adiutanta dow\u00f3dcy Uk\u0142adu Warszawskiego po upowszechnione ostatnio w Polsce fragmenty dziennik\u00f3w Anatolija Czerniajewa – by\u0142ego zast\u0119pcy kierownika Wydzia\u0142u Mi\u0119dzynarodowego KC KPZS. W 1981 roku Zwi\u0105zek Sowiecki nie zamierza\u0142 dokonywa\u0107 interwencji zbrojnej w Polsce, aby zd\u0142awi\u0107 ruch \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Wi\u0119cej, wskazuj\u0105 one wyra\u017anie, \u017ce to Jaruzelski jej si\u0119 domaga\u0142, czyli stan\u0105\u0142 przeciw swemu narodowi. Czyni\u0142 to przez ca\u0142e \u017cycie cho\u0107by t\u0142umi\u0105c niepodleg\u0142o\u015bciowe podziemie, dokonuj\u0105c agresji przeciwko \u201ePraskiej Wio\u015bnie\u201d w Czechos\u0142owacji w sierpniu 1968, a dwa lata p\u00f3\u017aniej – w grudniu 1970 roku wysy\u0142aj\u0105c wojsko, aby strzela\u0142o do robotnik\u00f3w Wybrze\u017ca. Wprowadzenie stanu wojennego kolejnym konsekwentnym wyborem Jaruzelskiego.<\/p>\r\n

Portal ARCANA:\u00a0Ale dzisiaj znaczna cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa podziela przekonanie, \u017ce Jaruzelski s\u0142usznie wprowadzi\u0142 stan wojenny, ratuj\u0105c nas przed sowieck\u0105 interwencj\u0105?<\/strong><\/p>\r\n

JS:\u00a0<\/strong>Histori\u0119 tworz\u0105 fakty, a nie wyniki sonda\u017cy. Nie tylko ocena stanu wojennego, ale i inne k\u0142amstwa rodem z PRL-u maj\u0105 si\u0119 ca\u0142kiem dobrze. Pami\u0119tajmy, \u017ce okr\u0105g\u0142osto\u0142owa ekipa, kt\u00f3ra dosz\u0142a po 1989 roku do w\u0142adzy, nie zerwa\u0142a z komunistyczn\u0105 spu\u015bcizn\u0105. Przecie\u017c wielu wp\u0142ywowych ludzi \u201esolidarno\u015bciowej\u201d opozycji – czy wspieraj\u0105cych j\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w – by\u0142o mocno zaanga\u017cowanych w komunizm za m\u0142odu, a wi\u0119c w czasie, gdy system ten przyj\u0105\u0142 najbardziej zbrodnicze oblicze, bo w latach 1944-1956. Zatem element taktyki postkomunist\u00f3w – \u201ewybierzmy przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d – zyska\u0142 poparcie w\u0142a\u015bnie tej bardzo wp\u0142ywowej cz\u0119\u015bci solidarno\u015bciowej opozycji, kt\u00f3ra po 1989 zosta\u0142a dopuszczona do w\u0142adzy.<\/p>\r\n

W 1989 roku, przed \u00f3sm\u0105 rocznic\u0105 wprowadzenia stanu wojennego powsta\u0142 tzw. Zesp\u00f3\u0142 Programuj\u0105cy, z\u0142o\u017cony z przedstawicieli kancelarii ostatniego prezydenta PRL Jaruzelskiego (wybranego te\u017c g\u0142osami cz\u0119\u015bci \u201eSolidarno\u015bci), KC PZPR, MON, MSW i Prokuratury Generalnej. Grupa ta przygotowa\u0142a dokument wskazuj\u0105cy, jak nale\u017cy informowa\u0107 o 13 XII 1981 roku. Zalecano w nim, aby zabiega\u0107 o sygna\u0142 ze strony sowieckiej \u201e\u015bwiadcz\u0105cy o tym, i\u017c stan wojenny uchroni\u0142 Polsk\u0119 od zewn\u0119trznej interwencji\u201d. Pisano wprost, i\u017c szczeg\u00f3lnie mocno powinien by\u0107 wyeksponowany motyw \u201emniejszego z\u0142a\u201d. Zak\u0142adano, i\u017c \u201ebior\u0105c pod uwag\u0119 rozrachunkow\u0105 szczero\u015b\u0107 obecnych w\u0142adz radzieckich, mo\u017cna liczy\u0107 na wywo\u0142anie jakiej\u015b formy publicznego stanowiska w tej sprawie (np. w postaci wypowiedzi rzecznika prasowego MSZ)\u201d. Przeprowadzono rozmowy z redaktorami naczelnymi najwi\u0119kszych medi\u00f3w, a solidarno\u015bciowy prezes Radiokomitetu Andrzej Drawicz (zarejestrowany zreszt\u0105 przez SB jako jej tajny wsp\u00f3\u0142pracownik) nakaza\u0142 wr\u0119cz dziennikarzom, aby \u201ewystrzegali si\u0119 jakichkolwiek atak\u00f3w personalnych, a zw\u0142aszcza ewentualnych pr\u00f3b dezawuowania osoby prezydenta PRL\u201d. I to trwa\u0142o przez nast\u0119pne lata, po drodze ze s\u0142ynnym \u201eod\u2026 si\u0119 od genera\u0142a\u201d po zaproszenie go na obrady Rady Bezpiecze\u0144stwa Narodowego przez Komorowskiego. Podobnie traktowano nie tylko Jaruzelskiego, ale tak\u017ce jego najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. By\u0142y szef MSW Czes\u0142aw Kiszczak awansowa\u0142 nawet na \u201ecz\u0142owieka honoru\u201d. Unikn\u0119li nie tylko s\u0105dowej, ale nawet symbolicznej odpowiedzialno\u015bci za wprowadzenie stanu wojennego. A z jakimi oporami jak d\u0142ugo zapada\u0142y wyroki, chocia\u017cby w sprawie sprawc\u00f3w zab\u00f3jstwa g\u00f3rnik\u00f3w z kopalni \u201eWujek\u201d w Katowicach\u2026<\/p>\r\n

Portal ARCANA:\u00a0Ale w marcu 2011 roku <\/strong>Trybuna\u0142 Konstytucyjny uzna\u0142 wprowadzenie stanu wojennego ze niezgodne z Konstytucj\u0105 PRL-u, czyli faktycznie nielegalne\u2026<\/strong><\/p>\r\n

JS:\u00a0<\/strong>Wymiar sprawiedliwo\u015bci wolnej Polski potrzebowa\u0142 22 lat na podj\u0119cie takiej decyzji, mimo \u017ce by\u0142a oczywista ju\u017c rankiem 13 grudnia 1981 roku, cho\u0107by dla prawnik\u00f3w z Wydzia\u0142u Prawa UJ zwi\u0105zanych z \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d. Wydali oni wtedy o\u015bwiadczenie na ten temat kolportowane w ca\u0142ej Polsce. I koniecznie trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce orzeczenie to zapad\u0142o dzi\u0119ki inicjatywie i ogromnemu uporowi \u015bp. Janusza Kochanowskiego, Rzecznika Praw Obywatelskich, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 w katastrofie pod Smole\u0144skiem 10 kwietnia 2010 roku\u2026<\/p>\r\n

Portal ARCANA:\u00a0Jeszcze niedawno Jaruzelski m\u00f3wi\u0142, i\u017c to dzi\u0119ki stanowi wojennemu by\u0142 mo\u017cliwy \u201eokr\u0105g\u0142y st\u00f3\u0142\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

JS:\u00a0<\/strong>W tym absurdzie posun\u0105\u0142 si\u0119 jeszcze dalej, przekonuj\u0105c nie tak dawno, \u017ce dzi\u0119ki 13 grudnia mogli\u015bmy p\u00f3\u017aniej wst\u0105pi\u0107 do Unii Europejskiej. Natomiast stwierdzenie o \u201eokr\u0105g\u0142ym stole\u201d jest o tyle prawdziwe, \u017ce by\u0142 on nast\u0119pn\u0105 i o wiele skuteczniejsz\u0105 od stanu wojennego pr\u00f3b\u0105 zachowania w\u0142adzy przez komunist\u00f3w. W 1981 wybrali oni przemoc, co w d\u0142u\u017cszej perspektywie nie rozwi\u0105za\u0142o \u017cadnego z problem\u00f3w, a kilka lat p\u00f3\u017aniej stan\u0119li wobec narastaj\u0105cego spo\u0142ecznego niezadowolenia, kt\u00f3re prowadzi\u0142o do wybuchu kolejnego buntu. Gdyby do niego dosz\u0142o, zostaliby zmiecieni.<\/p>\r\n

Ale tym razem – wobec zmian w Zwi\u0105zku Sowieckim i jego wewn\u0119trznych k\u0142opot\u00f3w – nie mogli w \u017cadnym wypadku liczy\u0107 na Moskw\u0119. I t\u0119 batali\u0119 okr\u0105g\u0142ego sto\u0142u Jaruzelski rozegra\u0142 mistrzowsko. To by\u0142o chyba jego najwi\u0119ksze zwyci\u0119stwo. Ludzi PZPR i bezpieki uczyni\u0142 najwi\u0119kszymi beneficjentami systemu, kt\u00f3ry okre\u015blamy jako III RP. Dzi\u0119ki \u201eokr\u0105g\u0142emu sto\u0142owi\u201d zachowali ogromne wp\u0142ywy w gospodarce, mediach, a przede wszystkim s\u0142u\u017cbach i to pozwoli\u0142o im odzyska\u0107 r\u00f3wnie\u017c w\u0142adz\u0119 polityczn\u0105. Oczywi\u015bcie, nie ponie\u015bli \u017cadnej odpowiedzialno\u015bci za peerelowskie zbrodnie, a tak\u017ce za stan wojenny. Ta bezkarno\u015b\u0107 autor\u00f3w stanu wojennego by\u0142a jednym z efekt\u00f3w \u201eokr\u0105g\u0142ego sto\u0142u\u201d o szczeg\u00f3lnie demoralizuj\u0105cych skutkach.<\/p>\r\n

Portal ARCANA:\u00a0Ludzie pierwszej \u201eSolidarno\u015bci\u201d prze\u017cywali wielki zaw\u00f3d drug\u0105 \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d. Nast\u0105pi\u0142o gorsz\u0105ce zjawisko pojednania si\u0119 z nomenklatur\u0105 komunistyczn\u0105 i gdy Lech Wa\u0142\u0119sa zostawa\u0142 prezydentem, Anna Walentynowicz musia\u0142a wr\u00f3ci\u0107 do stoczni, by dorobi\u0107 do emerytury… <\/strong><\/p>\r\n

JS:\u00a0<\/strong>Rzeczywi\u015bcie, ta druga \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d by\u0142a ju\u017c inna. Za spraw\u0105 stanu wojennego, kt\u00f3ry trwa\u0142 nie tylko przez te pierwsze 586 dni, ale i przez kolejne lata – pami\u0119tajmy, \u017ce jego zako\u0144czenie mia\u0142o wymiar jedynie propagandowy, bo w wielu wymiarach, chocia\u017c w \u0142agodniejszej formie, utrzymywa\u0142 si\u0119 do ko\u0144ca lat 80. – uda\u0142o si\u0119 wyeliminowa\u0107 wielu autentycznych lider\u00f3w, ludzi-symbole pierwszej \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Wieloletnie dzia\u0142ania SB i akcje dezintegracyjne pomaga\u0142y kreowa\u0107 cz\u0119sto nowych lider\u00f3w i pozwoli\u0142y podzieli\u0107 opozycj\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci: \u201ekonstruktywn\u0105\u201d i \u201eniekonstruktywn\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Trudno mie\u0107 o to pretensje do komunist\u00f3w, oni bronili w\u0142asnych interes\u00f3w i to bardzo skutecznie. Natomiast cz\u0119\u015b\u0107 \u201eSolidarno\u015bci\u201d – skupiona wok\u00f3\u0142 Geremka – wybra\u0142a na swych partner\u00f3w komunist\u00f3w, by\u0142o im do nich bli\u017cej ideowo, ni\u017c do w\u0142asnego narodu. Narodu – ciemnej, antysemickiej, prymitywnej masy – kt\u00f3ry trzeba podda\u0107 \u201ewychowaniu\u201d. Przyw\u00f3dcy tego nurtu ponosz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za to, i\u017c po 1989 roku nie zacz\u0119li\u015bmy budowa\u0107\u00a0 fundament\u00f3w wolnej Polski, ale poprawia\u0107 PRL. W tym procesie mie\u015bci\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przeniesienie do III RP ca\u0142ej fatalnej spu\u015bcizny pozostawionej przez stan wojenny, kt\u00f3ry przetr\u0105ci\u0142 nam kr\u0119gos\u0142up. Postawy nihilistyczne i cyniczne sta\u0142y si\u0119 po 13 grudnia 1981 roku reakcj\u0105 na przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Nie zabrak\u0142o w\u00f3wczas ludzi gotowych do zaj\u0119cia miejsc w redakcjach po wyrzuconych dziennikarzach, przychodzili r\u00f3wnie\u017c m\u0142odzi, korzystaj\u0105c z nadarzaj\u0105cej si\u0119 okazji, a niejeden uczony z\u0142o\u017cy\u0142 podpis za wr\u0119czony paszport. W po\u0142owie lat 80. Jaruzelska normalizacja kusi\u0142a\u2026 i \u0142ama\u0142a sumienia.<\/p>\r\n

Co si\u0119 bowiem dzieje z cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry \u017ceruje na czyjej\u015b niez\u0142omno\u015bci i przyk\u0142ada r\u0119k\u0119 do dzie\u0142a oprawc\u00f3w? Te patologie zosta\u0142y przeniesione poza rok 1989, a je\u015bli dodamy do tego agentur\u0119, kt\u00f3ra pod koniec lat 80. osi\u0105gn\u0119\u0142a poziom z czas\u00f3w stalinizmu… Wszyscy ci ludzie przeszli do III RP! I dzisiaj na katolickich uczelniach profesorami s\u0105 byli I sekretarze PZPR POP uczelni z okresu stanu wojennego, nie wspominaj\u0105c o stosunku \u015brodowiska akademickiego, wymiaru sprawiedliwo\u015bci, medi\u00f3w do lustracji\u2026<\/p>\r\n

Z kolei pot\u0119\u017cne segmenty sytemu gospodarczego, banki, ca\u0142e firmy, centrale handlu zagranicznego przesz\u0142y w r\u0119ce ludzi dawnych s\u0142u\u017cb oraz PZPR. I to oni w wielu przypadkach dokooptowali cz\u0119\u015b\u0107 dawnej opozycji. Podobnie rzecz si\u0119 mia\u0142a z mediami: postkomuni\u015bci wycofali si\u0119 z wizji, pisania komentarzy, ale drukarnie, kolporta\u017c, produkcja prasy, media elektroniczne, w\u0142asno\u015b\u0107 – czyli realna w\u0142adza pozosta\u0142a w ich r\u0119kach. A to zacz\u0119\u0142o si\u0119 w Magdalence. Te budz\u0105ce niesmak sceny obejmowania si\u0119, wsp\u00f3lne toasty\u2026 I ta zach\u0119ta Kwa\u015bniewskiego; \u201edogadajmy si\u0119, wtedy wszyscy b\u0119dziemy je\u017adzi\u0107 takimi mercedesami\u201d. I si\u0119 dogadali.<\/p>\r\n

Istot\u0105 pierwszej Solidarno\u015bci by\u0142o to, \u017ce ludzie poczuli si\u0119 wolni, poczuli, \u017ce co\u015b jest od nich zale\u017cne. To si\u0119 zrodzi\u0142o w Stoczni Gda\u0144skiej, ta otwarto\u015b\u0107 i uczciwo\u015b\u0107, przejrzysto\u015b\u0107. Negocjacje w stoczni by\u0142y nag\u0142o\u015bnione, przedstawiciele MKS rozmawiali z w\u0142adzami przy w\u0142\u0105czonych mikrofonach, jawnie. Robotnicy aplauzem wyra\u017cali swoje poparcie lub dezaprobat\u0119. A jak jest w Magdalence? Spo\u0142ecze\u0144stwo nie jest ju\u017c podmiotem, ale przedmiotem zawieranego uk\u0142adu. Nieposiadaj\u0105ca spo\u0142ecznego mandatu reprezentacja zawiera uk\u0142ady. To pokazuje, jak powstawa\u0142a III RP, a jak powstawa\u0142a Polska pierwszej \u201eSolidarno\u015bci\u201d.<\/p>\r\n

W sierpniu 1980 roku sz\u0142o o prawd\u0119, dobro, sprawiedliwo\u015b\u0107, uczciwo\u015b\u0107, warto\u015bci, to\u017csamo\u015b\u0107 Polski\u2026 Po 1989 roku o w\u0142adz\u0119, kas\u0119. To wtedy pojawi\u0142y si\u0119 has\u0142a \u201epierwszy milion trzeba ukra\u015b\u0107\u201d, to wtedy Donald Tusk deklarowa\u0142, \u201e\u017ce Polska to nienormalno\u015b\u0107\u201d i \u017ce chce ucieka\u0107 od Polski, a potem w imi\u0119 has\u0142a \u201eWybierzmy przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d wygrywano wybory. Ludzie \u201eSolidarno\u015bci\u201d byli ju\u017c zbyt s\u0142abi, \u017ceby temu si\u0119 przeciwstawi\u0107. To stan wojenny zabi\u0142 nadziej\u0119, t\u0119 ogromn\u0105, og\u00f3lnonarodow\u0105 aktywno\u015b\u0107 na rzecz dobra wsp\u00f3lnego. Po 1989 spo\u0142ecze\u0144stwo mia\u0142o by\u0107 przedmiotem, kt\u00f3remu przysz\u0142o\u015b\u0107 zapewni\u0105 o\u015bwieceni wybra\u0144cy. To oni mieli nas wychowa\u0107 i wyleczy\u0107 z polsko\u015bci, uczyni\u0107 z nas Europejczyk\u00f3w. To przetr\u0105cenie moralnego kr\u0119gos\u0142upa spo\u0142ecze\u0144stwu jest dzisiaj pomijanym skutkiem wprowadzaniu stanu wojennego, a chyba najbardziej fatalnym i niszcz\u0105cym. Rozbicie wsp\u00f3lnoty, egoizm, niech\u0119\u0107 do spo\u0142ecznej aktywno\u015bci – tego, co tworzy\u0142o fenomen \u201eSolidarno\u015bci\u201d – by\u0142o przecie\u017c celem ekipy Jaruzelskiego.<\/p>\r\n

Portal ARCANA:\u00a0Ale skutkiem stanu wojennego s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wymierne szkody?<\/strong><\/p>\r\n

JS:\u00a0<\/strong>To ponad stu zabitych, pocz\u0105wszy od g\u00f3rnik\u00f3w z kopalni \u201eWujek\u201d w Katowicach, po zamordowanych przez \u201enieznanych sprawc\u00f3w\u201d w 1989 ksi\u0119\u017cy Niedzielaka, Suchowolca, Zycha. To blisko 10 tys. internowanych, i drugie tyle postawione przed s\u0105dami, skazane na wysokie wyroki, to pobici, zwolnieni z pracy, to utracone zdrowie. A tak\u017ce dramaty zwyk\u0142ych ludzi, ich rozbite rodziny, 800 tys. ludzi wypchni\u0119tych z kraju na emigracj\u0119 w ci\u0105gu dekady<\/p>\r\n

Portal ARCANA:\u00a0Obecnie podkre\u015bla si\u0119 bezsens oskar\u017cania tw\u00f3rc\u00f3w stanu wojennego. Nawet je\u015bli nie broni si\u0119 samej decyzji o wprowadzeniu stanu wojennego, to t\u0142umaczy si\u0119 Polakom, \u017ce ci\u0105ganie zniedo\u0142\u0119\u017cnia\u0142ych staruszk\u00f3w po s\u0105dach jest okrucie\u0144stwem, \u017ce do niczego to nie prowadzi. Czy jeste\u015bmy sadystami domagaj\u0105c si\u0119 sprawiedliwo\u015bci? Po co nam ona po 30 latach?<\/strong><\/p>\r\n

JS:\u00a0<\/strong>Od tego zale\u017cy kondycja naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Z\u0142o nieos\u0105dzone zawsze wr\u00f3ci. Wszyscy ludzie, kt\u00f3rzy pope\u0142nili przest\u0119pstwa, powinni zosta\u0107 ukarani. Nie chodzi o to, by staruszk\u00f3w wsadza\u0107 do wi\u0119zienia, ale chocia\u017cby symboliczne os\u0105dzenie stanu wojennego, kt\u00f3ry by\u0142 wielk\u0105 zbrodni\u0105 na ca\u0142ym narodzie. Zaniechanie tego ma demoralizuj\u0105cy wp\u0142yw na nast\u0119pne pokolenia. W\u0142a\u015bnie tego do\u015bwiadczamy. Je\u017celi takie rzeczy nie s\u0105 os\u0105dzane, to nie dziwmy si\u0119, \u017ce mniejsze przest\u0119pstwa i afery uchodz\u0105 p\u0142azem. Stan wojenny by\u0142 z\u0142em – a tw\u00f3rcy tego z\u0142a maj\u0105 si\u0119 dzisiaj \u015bwietnie. Ale przecie\u017c dzisiaj nie ma z\u0142a i dobra, ka\u017cdy ma swoj\u0105 \u201eprawd\u0119\u201d\u2026 Niedawno zmar\u0142a Maryla P\u0142o\u0144ska, aktywna dzia\u0142aczka Wolnych Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych Wybrze\u017ca, jedna z tych kilku kobiet, kt\u00f3re 16 sierpnia 1980 uratowa\u0142y strajk w Stoczni Gda\u0144skiej. Legenda gda\u0144skiej opozycji, antykomunistka. Mia\u0142a 55 lat, chorowa\u0142a, a III RP mia\u0142a dla niej 447 z\u0142 miesi\u0119cznie\u2026 Za ile \u017cyj\u0105 jej prze\u015bladowcy\u2026 To tylko drobny przyk\u0142ad\u2026 W takim klimacie nie oczekujmy od m\u0142odego pokolenia, \u017ce b\u0119dzie broni\u0142o jakichkolwiek warto\u015bci. Jan Pawe\u0142 II m\u00f3wi\u0142 w 1983 roku podczas swej pielgrzymki do Ojczyny, \u017ce wydarzenia sierpnia 1980 zadziwia\u0142y \u015bwiat, bo robotnik upomina\u0142 si\u0119 o swoje prawa z Ewangeli\u0105 w r\u0119ku i istot\u0105 jego \u017c\u0105da\u0144 nie by\u0142o wa\u017cne sk\u0105din\u0105d pytanie \u201eza ile?\u201d, ale \u201ew imi\u0119 czego?\u201d Nieos\u0105dzenie stanu wojennego prowokuje i zach\u0119ca nast\u0119pc\u00f3w, bo skoro takie zbrodnie uchodz\u0105 bezkarnie, to c\u00f3\u017c stanie na przeszkodzie, by powt\u00f3rzy\u0107 zamach na w\u0142asny nar\u00f3d?<\/p>\r\n

Rozmawia\u0142 Jakub Maciejewski<\/em><\/p>\r\n

Jaros\u0142aw Szarek<\/strong>, dr historii, pracownik Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pami\u0119ci Narodowej Oddzia\u0142 w Krakowie, wsp\u00f3\u0142pracownik Tygodnika Rodzin Katolickich \u201e\u0179r\u00f3d\u0142o\u201d, dwumiesi\u0119cznika \u201ePolonia Christiana\u201d, autor ksi\u0105\u017cek: <\/strong>Wojna z narodem<\/em>, Warszawa 2006; Czarne juwenalia<\/em>, Krak\u00f3w 2007; wsp\u00f3\u0142autor m.in.: W cieniu czerwonej gwiazdy. Zbrodnie sowieckie na Polakach (1917-1956)<\/em>, Krak\u00f3w 2010; Zacz\u0119\u0142o si\u0119 w Polsce 1939-1989<\/em>, Warszawa 2009; Kronika komunizmu w Polsce<\/em>, Krak\u00f3w 2009; Po dw\u00f3ch stronach barykady<\/em>, Krak\u00f3w 2007; Kr\u00f3lowo Polski, przyrzekamy! Jasnog\u00f3rskie \u015aluby Narodu Polskiego<\/em>, Krak\u00f3w 2006; Droga do niepodleg\u0142o\u015bci. Solidarno\u015b\u0107 1980-2005<\/em>, Warszawa 2005; Komunizm w Polsce<\/em>, Krak\u00f3w 2005; Ofiara Sprawiedliwych. Rodzina Ulm\u00f3w – oddali \u017cycie za ratowanie \u017byd\u00f3w<\/em>, Krak\u00f3w 2004; Polska. Historia 1943-2003<\/em>, Krak\u00f3w 2003; Stan wojenny w Ma\u0142opolsce. Relacje i dokumenty<\/em>, Krak\u00f3w 2005; Czy kto\u015b przebije ten mur? Sprawa Stanis\u0142awa Pyjasa<\/em>, Krak\u00f3w 2001. Wsp\u00f3\u0142autor serii ksi\u0105\u017cek historycznych dla dzieci Kocham Polsk\u0119<\/em> oraz tom\u00f3w Z archiw\u00f3w bezpieki – nieznane karty PRL<\/em>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Takiego wywiadu jeszcze nie by\u0142o. Krakowski historyk dr Jaros\u0142aw Szarek podaje szereg ostatecznych argument\u00f3w, kwestionuj\u0105cych zasadno\u015b\u0107 wprowadzenia stanu wojennego w Polsce. Ani wschodnia interwencja nam nie grozi\u0142a, ani wprowadzenie stanu wojennego nie by\u0142o przygotowane w ostatniej chwili, ani kryzys nie by\u0142 spowodowany dzia\u0142aniem Solidarno\u015bci. A tymczasem dr Szarek przytacza smutno dzi\u015b brzmi\u0105ce dokumenty, sporz\u0105dzane przez […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,81],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48342"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=48342"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48342\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=48342"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=48342"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=48342"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}