{"id":47365,"date":"2011-11-22T22:48:43","date_gmt":"2011-11-23T03:48:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=47365"},"modified":"2011-11-22T22:48:43","modified_gmt":"2011-11-23T03:48:43","slug":"skad-elity-iii-rp-dlaczego-to-za-trudne-zadanie-dla-socjologii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=47365","title":{"rendered":"Sk\u0105d elity III RP? Dlaczego to za trudne zadanie dla socjologii"},"content":{"rendered":"

W zesz\u0142ym tygodniu opublikowa\u0142em w \u201eGazecie Polskiej\u201d tekst \u201eOjca si\u0119 nie wybiera. Ale nar\u00f3d mo\u017ce wybra\u0107 swoje elity\u201d. Po udost\u0119pnieniu tekstu w sieci na Salonie24 podyskutowano sobie. Jak to bywa w debatach internetowych – mocno i na temat. Ale przy okazji ods\u0142oni\u0142o si\u0119 co\u015b wa\u017cnego.<\/strong><\/p>\r\n

W tek\u015bcie m\u00f3wi\u0142em o pewnej socjologicznej oczywisto\u015bci: \u201eKszta\u0142t ka\u017cdego spo\u0142ecze\u0144stwa w istotnej mierze jest wyznaczany przez jego elity. A kszta\u0142t ka\u017cdej elity przez jej rodzinne zakotwiczenie\u201d. Dalej wyprowadzi\u0142em tez\u0119 ciut mniej ju\u017c banaln\u0105, odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do naszej sytuacji: \u201eNie zrozumiemy niekt\u00f3rych problem\u00f3w polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa, np. nie zrozumiemy do\u015b\u0107 daleko posuni\u0119tej dezintegracji naszego narodu, je\u015bli nie przyjrzymy si\u0119, z jakiego t\u0142a rodzinnego: kulturowego, politycznego, zawodowego, ideologicznego pochodz\u0105 przedstawiciele elit\u201d. Wskaza\u0142em te\u017c (co w demokracji dziwi\u0107 nie powinno), i\u017c potrzebna jest \u201ejawno\u015b\u0107 mechanizm\u00f3w tworzenia elit\u201d. Wreszcie postawi\u0142em te\u017c tez\u0119 mo\u017ce kontrowersyjn\u0105: \u201eTo samo, co jest \u017ar\u00f3d\u0142em \u017cyciowego powodzenia elity postkomunistycznej, jest te\u017c – jak si\u0119 zdaje – \u017ar\u00f3d\u0142em niepowodzenia wielu grup spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego. Wielu potomk\u00f3w elit wasalnych, narzuconych Polsce przez Zwi\u0105zek Radziecki, to osoby kreuj\u0105ce przekazy w mediach. Przekazy sugeruj\u0105ce, co jest, a co nie jest prawomocne, naturalne, normalne, o czym wypada i o czym nie wypada publicznie rozmawia\u0107\u201d.<\/p>\r\n

Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 instrumentami socjologicznymi, zaj\u0105\u0142em pewne stanowisko w debacie publicznej: stwierdzi\u0142em, \u017ce chocia\u017c nikogo nie mo\u017cna wini\u0107 za jego rodzic\u00f3w, to obywatele powinni mie\u0107 orientacj\u0119, czy rz\u0105dz\u0105 nami takie elity, kt\u00f3re czuj\u0105 si\u0119 ze swoim krajem i jego tradycj\u0105 zwi\u0105zane. Doda\u0142em te\u017c, i\u017c polskie nauki spo\u0142eczne spraw\u0119 odziedziczenia wyr\u00f3\u017cnionej pozycji spo\u0142ecznej przez elity, zw\u0142aszcza medialne, III RP niedostatecznie badaj\u0105.<\/p>\r\n

G\u0142\u0119biej zrozumie\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a tej sytuacji pom\u00f3g\u0142 mi wpis prof. Wojciecha Sadurskiego: \u201eA mo\u017ce zamiast zagl\u0105da\u0107 do rodowod\u00f3w i bada\u0107 PRL-owskie korzenie rodzic\u00f3w i krewnych znanych dziennikarzy III RP, lepiej przyjrze\u0107 si\u0119 bezpo\u015brednio PRL-owskim korzeniom znanych publicyst\u00f3w (a nie ich tatusiom i mamusiom), dzi\u015b aktywnych, a kt\u00f3rzy \u017cyli jak p\u0105czki w ma\u015ble w PRL, nierzadko dzia\u0142aj\u0105c w PZPR, pracuj\u0105c w partyjnych przekaziorach, i s\u0142awi\u0105c marksizm-leninizm: Krzysztof Czaba\u0144ski, Darski-Targalski, Krystyna Grzybowska, Marcin Wolski, Waldemar \u0141ysiak, Andrzej Zybertowicz… To taka metodologiczna sugestia dla \u00bbsocjologa\u00ab\u201d. Wielu innych dyskutant\u00f3w wypowiada\u0142o si\u0119 w podobny spos\u00f3b.<\/p>\r\n

Pouczaj\u0105cy to spos\u00f3b rozumowania. Po pierwsze, zdaniem prof. Sadurskiego nie nale\u017cy my\u0107 r\u0105k, ale nogi. Jednak moim zdaniem oba pola refleksji s\u0105 wa\u017cne: badania peerelowskich rodowod\u00f3w elit III RP oraz peerelowskich korzeni publicyst\u00f3w kontestuj\u0105cych III RP, a nie tylko ich rodzic\u00f3w. Po drugie (wypowiadam si\u0119 tylko w swoim imieniu), profesorski rozum, hasaj\u0105c sobie interpretacyjnie, powinien jednak mie\u0107 elementarny szacunek dla faktyczno\u015bci. A z tym u prof. Sadurskiego nie za dobrze.<\/p>\r\n

Zatem gar\u015b\u0107 fakt\u00f3w: nie pochodz\u0119 z rodziny o korzeniach (i zasobach) komunistycznych. Pewne uwagi o moim tle rodzinnym s\u0105 w ksi\u0105\u017cce \u201ePoci\u0105g do Polski\u201d. W \u017cyciu pewnie niema\u0142o b\u0142\u0105dzi\u0142em, ale nie na tyle, by zosta\u0107 cz\u0142onkiem PZPR (sugestia prof. Sadurskiego) lub np. studiowa\u0107 marksizm-leninizm w Rostowie nad Donem (stale kursuj\u0105cy w internecie zarzut gen. Marka Dukaczewskiego – kt\u00f3ry mnie potem publicznie przeprosi\u0142 za podanie, jak powiedzia\u0142, \u201eniesprawdzonej informacji\u201d). W 1983 r. opublikowa\u0142em w Zeszytach Naukowych UMK – gorliwie przypominany, ale chyba nigdy nieprzeczytany, przez niekt\u00f3rych internaut\u00f3w – artyku\u0142 pt. \u201eO obiektywnej funkcji spo\u0142ecznej ruchu robotniczego i ideologii marksistowskiej w XIX wieku\u201d, w kt\u00f3rym pos\u0142u\u017cy\u0142em si\u0119 j\u0119zykiem marksizmu dla\u2026 krytyki jednej z tez \u00f3wcze\u015bnie panuj\u0105cej ideologii. Nie by\u0142em zatrudniony w \u017cadnych \u201epartyjnych przekaziorach\u201d ani w nich nie publikowa\u0142em. Od 1977 r., gdy podj\u0105\u0142em pierwsz\u0105 prac\u0119 zawodow\u0105, a\u017c do 2004 r., gdy zosta\u0142em zatrudniony w jednej z uczelni prywatnych, jedynym moim miejscem pracy by\u0142 Uniwersytet Miko\u0142aja Kopernika. W latach 1977-1989 najpierw by\u0142em asystentem, a od 1986 r. adiunktem w Instytucie Nauk Spo\u0142ecznych. W pewnym sensie \u017cy\u0142em jak p\u0105czek w ma\u015ble – gdy\u017c mia\u0142em okazj\u0119 do sporej swobody dyskutowania nie tylko o sprawach bie\u017c\u0105cych, ale tak\u017ce ostatecznych, jako \u017ce uczy\u0142em filozofii. Publicystyk\u0119 polityczn\u0105 podj\u0105\u0142em w okresie pierwszej Solidarno\u015bci; jako\u015b\u0107 moich analiz mo\u017cna ocenia\u0107 surowo, ale ju\u017c nie motywacje. Tu musz\u0119 po-Michniczy\u0107..: w ramach mego ma\u015blanego p\u0105czkowania w starym systemie lato 1982 r. sp\u0119dzi\u0142em w areszcie \u015bledczym w Toruniu – w nast\u0119pstwie mojej podziemnej aktywno\u015bci.<\/p>\r\n

Wida\u0107 zatem, i\u017c prof. Sadurski rozumuje sobie tyle\u017c s\u0142usznie, co bezpodstawnie.<\/p>\r\n

A teraz wr\u00f3\u0107my do meritum. Dlaczego polscy socjologowie nie badaj\u0105 r\u00f3\u017cnych wa\u017cnych, strukturalnych mechanizm\u00f3w postpeerelowskich, kt\u00f3re parali\u017cuj\u0105 potencja\u0142 rozwoju dzisiejszej RP? Hipoteza: mo\u017ce obawiaj\u0105 si\u0119 tego, co przydarzy\u0142o mi si\u0119 po ubieg\u0142otygodniowym tek\u015bcie dla \u201eGazety Polskiej\u201d. Wielu przedstawicieli polskich nauk spo\u0142ecznych by\u0142o o wiele g\u0142\u0119biej zanurzonych w PRL ni\u017c ja. Wielu profesor\u00f3w obawia si\u0119 spotka\u0107 swoich dzisiejszych Sadurskich i nie zabiera si\u0119 za wa\u017cne, politycznie dra\u017cliwe (cho\u0107 niekoniecznie trudne metodologicznie) tematy. To wywiera parali\u017cuj\u0105cy wp\u0142yw na ich uczni\u00f3w. I tak nauki spo\u0142eczne ze szkod\u0105 dla samowiedzy spo\u0142ecze\u0144stwa koncentruj\u0105 si\u0119 na badaniu temat\u00f3w modnych i bezpiecznych.<\/p>\r\n

Ale zostawiaj\u0105c w\u0142asn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107, mnie interesuje tera\u017aniejszo\u015b\u0107 mojego narodu. Elity wsp\u00f3\u0142kreuj\u0105 przestrze\u0144 symboliczn\u0105, przestrze\u0144 tego, co s\u0142uszne lub nie. To od elit zale\u017cy jako\u015b\u0107 debaty publicznej – w tym np. stopie\u0144 jej palikotyczno\u015bci. W Polsce, nie tylko w mojej ocenie, istotna cz\u0119\u015b\u0107 elit nie czuje si\u0119 zwi\u0105zana z tradycj\u0105, warto\u015bciami, schematami my\u015blowymi swojego narodu. Wobec kogo jest wtedy lojalna? Uwa\u017cam, \u017ce o tym warto nie tylko dyskutowa\u0107, ale i bada\u0107 mechanizmy i powi\u0105zania wyrastaj\u0105ce z przesz\u0142o\u015bci. <\/p>\r\n

Andrzej Zybertowicz<\/em><\/strong> <\/p>\r\n

Autor\u00a0jest profesorem w Instytucie Socjologii UMK. Ostatnio wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201ePoci\u0105g do Polski.Polska do poci\u0105gu\u201d, Wydawnictwo Prohibita.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W zesz\u0142ym tygodniu opublikowa\u0142em w \u201eGazecie Polskiej\u201d tekst \u201eOjca si\u0119 nie wybiera. Ale nar\u00f3d mo\u017ce wybra\u0107 swoje elity\u201d. Po udost\u0119pnieniu tekstu w sieci na Salonie24 podyskutowano sobie. Jak to bywa w debatach internetowych – mocno i na temat. Ale przy okazji ods\u0142oni\u0142o si\u0119 co\u015b wa\u017cnego. W tek\u015bcie m\u00f3wi\u0142em o pewnej socjologicznej oczywisto\u015bci: \u201eKszta\u0142t ka\u017cdego spo\u0142ecze\u0144stwa […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[92],"class_list":["post-47365","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-iii-rp"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47365","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47365"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47365\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47365"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47365"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47365"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}