{"id":46990,"date":"2011-11-11T22:14:01","date_gmt":"2011-11-12T03:14:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=46990"},"modified":"2011-11-11T22:14:01","modified_gmt":"2011-11-12T03:14:01","slug":"piotr-skarga-patron-ludzi-odwaznych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=46990","title":{"rendered":"Piotr Skarga – patron ludzi odwa\u017cnych"},"content":{"rendered":"

Skoro jeste\u015b letni i ani gor\u0105cy, ani zimny, chc\u0119 ci\u0119 wyrzuci\u0107 z mych ust.<\/strong>
Apokalipsa \u015bw. Jana 3, 16<\/em><\/p>\r\n


Z\u0142y \u017cywot kap\u0142an\u00f3w bardziej heretyki mno\u017cy ni\u017ali kacerskie kazania<\/strong>
ks. Piotr Skarga<\/em><\/p>\r\n

Piotr Skarga urodzi\u0142 si\u0119 2 lutego 1536 r. w Gr\u00f3jcu niedaleko Warszawy, w rodzinie Micha\u0142a i Anny ze \u015awi\u0105tk\u00f3w. Maj\u0105c siedemna\u015bcie lat, wst\u0105pi\u0142 do Akademii Krakowskiej. W 1564 r., z r\u0105k metropolity lwowskiego ks. abp. Paw\u0142a Tar\u0142y, otrzyma\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie. Nast\u0119pnie obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 kaznodziei w katedrze lwowskiej. W ten spos\u00f3b prze\u0142o\u017ceni docenili jego wykszta\u0142cenie oraz zdolno\u015bci intelektualne. Ksi\u0105dz Skarga nie zawi\u00f3d\u0142 pok\u0142adanych w nim nadziei, szybko zyskuj\u0105c rozg\u0142os jako \u015bwietny m\u00f3wca. Nic te\u017c dziwnego, \u017ce ks. abp Tar\u0142o rych\u0142o nada mu kolejne godno\u015bci: zrazu kanonika, a nast\u0119pnie kanclerza kapitu\u0142y lwowskiej. Poniewa\u017c tak si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce b\u0142yskawiczna kariera sta\u0142a si\u0119 udzia\u0142em cz\u0142owieka o rzeczywistych zdolno\u015bciach, nie przeszkodzi\u0142a mu ona w rozwoju intelektu i charakteru. B\u0119d\u0105c we Lwowie, dzieli\u0142 czas mi\u0119dzy obowi\u0105zki kaznodziejskie, pos\u0142ug\u0119 kap\u0142a\u0144sk\u0105 oraz nauk\u0119. Da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako osoba skromna, prowadz\u0105ca bardzo ubogie \u017cycie, oddana chrze\u015bcija\u0144skiej caritas – zgodnie z podstawow\u0105 zasad\u0105 najbardziej szlachetnej odmiany ascezy posiadane dobra rozdawa\u0142 ubogim.<\/p>\r\n

Maj\u0105tkiem dzieli\u0142 si\u0119 Skarga z potrzebuj\u0105cymi, natomiast intelekt pragn\u0105\u0142 odda\u0107 w s\u0142u\u017cb\u0119 Ko\u015bcio\u0142owi i wierze. Szczeg\u00f3lnie istotne dla niego by\u0142o odwojowanie dusz utraconych przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 w wyniku spustosze\u0144 reformacyjnych (luteranizm, kalwinizm, zwinglianizm). Reformacja w Polsce, cho\u0107 nie tak triumfuj\u0105ca jak w krajach Europy Zachodniej i niewprowadzaj\u0105ca tak wielkich niepokoj\u00f3w spo\u0142ecznych i krwawych wojen wyznaniowych (w kt\u00f3rych strona protestancka cz\u0119sto by\u0142a stron\u0105 atakuj\u0105c\u0105: Niemcy, Holandia, Anglia, kantony szwajcarskie, kraje skandynawskie), przyczyni\u0142a si\u0119 do os\u0142abienia pozycji Ko\u015bcio\u0142a jako fundamentu jedno\u015bci wieloetnicznej i wielokulturowej Rzeczypospolitej. Nowa nauka poczyni\u0142a szczeg\u00f3lne post\u0119py w\u015br\u00f3d szlachty litewskiej, ma\u0142opolskiej i wielkopolskiej. Wierno\u015bci wierze katolickiej dochowa\u0142a ludno\u015b\u0107 ch\u0142opska (ok. 90 proc. spo\u0142ecze\u0144stwa Rzeczypospolitej). Nic te\u017c dziwnego, \u017ce zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad wyborem zakonu, do kt\u00f3rego m\u00f3g\u0142by wst\u0105pi\u0107, aby realizowa\u0107 misj\u0119 w\u015br\u00f3d innowierc\u00f3w oraz katolik\u00f3w (szlachty i ch\u0142op\u00f3w), kt\u00f3rych poziom \u015bwiadomo\u015bci religijnej nie by\u0142 wysoki, uwaga Skargi pad\u0142a na zakon jezuit\u00f3w za\u0142o\u017cony w 1534 r. przez Ignacego Loyol\u0119, a zatwierdzony sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej przez Papie\u017ca Juliusza III. Celem zakonu by\u0142a m.in. dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjna w\u015br\u00f3d „braci od\u0142\u0105czonych” oraz podnoszenie \u015bwiadomo\u015bci religijnej katolik\u00f3w.

Nawracanie s\u0142owem, pi\u00f3rem oraz dobrymi uczynkami<\/strong><\/p>\r\n

W 1571 r., po dwuletnim nowicjacie w Towarzystwie Jezusowym w Rzymie, Piotr Skarga powraca do kraju, aby rozwija\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zakonu w Polsce. Poniewa\u017c niezwykle istotnym czynnikiem krzewienia wiary katolickiej by\u0142y wed\u0142ug koncepcji jezuit\u00f3w szko\u0142y, st\u0105d jego zaanga\u017cowanie w dzia\u0142alno\u015b\u0107 istniej\u0105cych ju\u017c w kraju kolegi\u00f3w jezuickich i tworzenie nowych: w Po\u0142ocku, Rydze, Dorpacie. Kolegia by\u0142y odpowiednikami dzisiejszych szk\u00f3\u0142 \u015brednich i mia\u0142y wysoki poziom nauczania. Mog\u0142y do nich ucz\u0119szcza\u0107 nie tylko dzieci szlachty, ale te\u017c ni\u017cszych warstw spo\u0142ecznych. Do szk\u00f3\u0142 jezuickich przyjmowano r\u00f3wnie\u017c potomstwo rodzin protestanckich z nadziej\u0105, i\u017c pobyt w kolegium sk\u0142oni je do konwersji na katolicyzm. W 1579 r. Piotr Skarga zosta\u0142 pierwszym rektorem Akademii Wile\u0144skiej, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142a r\u00f3wnie\u017c rekatolicyzacja obszar\u00f3w zdominowanych przez protestantyzm.<\/p>\r\n

Bardzo wa\u017cna w dziele nawracania i krzewienia wiary katolickiej by\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 kaznodziejska i pisarska. Owocem tej ostatniej aktywno\u015bci by\u0142 szereg pism polemicznych ks. Skargi wymierzonych przeciwko innowiercom i konfederacji warszawskiej (1573), w kt\u00f3rej szlachta katolicka i protestancka gwarantowa\u0142y sobie nawzajem pok\u00f3j religijny, uznaj\u0105c de facto stan rozbicia religijnego („rozr\u00f3\u017cnienia w wierze”) za naturalny porz\u0105dek. By\u0142o to rozstrzygni\u0119cie id\u0105ce pod pr\u0105d rozwi\u0105za\u0144 obowi\u0105zuj\u0105cych w Europie, gdzie \u015bwi\u0119ci\u0142a triumfy zasada „cuius regio eius religio” (czyj kraj, tego religia). Polska r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 religijna budzi\u0142a w\u015br\u00f3d \u00f3wczesnych pa\u0144stw naszego kontynentu tak wielkie zdziwienie, \u017ce niekt\u00f3rzy z tego w\u0142a\u015bnie tytu\u0142u („wielkiej mnogo\u015bci religii”) odmawiali Rzeczypospolitej godno\u015bci pa\u0144stwa europejskiego. Skarga pisa\u0142 przeciw konfederacji warszawskiej w takich pismach, jak: „Upominanie do ewangelik\u00f3w” (1592), „Proces konfederacyjej” (1595), „Dyskurs na konfederacyj\u0105” (1607). Swoim pi\u00f3rem wspomaga\u0142 koncepcj\u0119 unii z prawos\u0142awiem, kt\u00f3rej owocem by\u0142a unia brzeska w 1596 r. („O jedno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a Bo\u017cego”, 1577; „Synod brzeski”, 1597).<\/p>\r\n

W Krakowie, jako prze\u0142o\u017cony domu zakonnego, ks. Skarga prowadzi\u0142 wielostronn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywn\u0105, zak\u0142adaj\u0105c Bractwo Mi\u0142osierdzia, Bank Pobo\u017cny i Skrzynk\u0119 \u015bw. Miko\u0142aja. Dla wsp\u00f3\u0142czesnych by\u0142 nade wszystko ostrym krytykiem sytuacji spo\u0142eczno-politycznej, polemist\u0105, autorem „\u0179ywot\u00f3w \u015bwi\u0119tych” (1579), jednej z najbardziej poczytnych ksi\u0105\u017cek w dziejach kultury polskiej, oraz filantropem. Pi\u0119kna polszczyzna, kt\u00f3r\u0105 pisane by\u0142y jego prace, sta\u0142a si\u0119 wzorcem j\u0119zyka literackiego dla wielu luminarzy polskiej kultury. Stefan \u0179eromski przyznawa\u0142, \u017ce jego pisarstwo wiele zawdzi\u0119cza Piotrowi Skardze. Od 1588 r., przez dwadzie\u015bcia cztery lata, autor „\u0179ywot\u00f3w \u015bwi\u0119tych” piastowa\u0142 niezwykle presti\u017cowe stanowisko kaznodziei na dworze kr\u00f3la Zygmunta III, wspieraj\u0105c jego polityk\u0119 wymierzon\u0105 przeciwko nadmiernym przywilejom szlacheckim oraz rokoszowi Miko\u0142aja Zebrzydowskiego.<\/p>\r\n

Czasy aktywno\u015bci ks. Piotra Skargi zbiega\u0142y si\u0119 z czasem wielko\u015bci i si\u0142y Polski i Polak\u00f3w. Wizerunek Skargi, kaznodziei-proroka, utrwalali polscy romantycy: Adam Mickiewicz, Cyprian K. Norwid. Jan Matejko przedstawi\u0142 wizj\u0119 profety w s\u0142ynnym obrazie „Kazanie Skargi” (1864). Ksi\u0105dz Piotr Skarga zmar\u0142 w 1612 roku. W przysz\u0142ym roku przypadnie 400. rocznica jego \u015bmierci.
Najwa\u017cniejsze z jego dzie\u0142, wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 zar\u00f3wno w \u017cywej mowie kaznodziejskiej, jak i w pi\u015bmie (r\u00f3\u017cnego typu zbiory kaza\u0144), zmierza\u0142y do poprawy obyczaj\u00f3w moralnych i politycznych katolik\u00f3w, zw\u0142aszcza szlachty.

Bicz na establishment<\/strong><\/p>\r\n

Nic bardziej mylnego ni\u017c przekonanie, \u017ce \u00f3wczesne kazania zawiera\u0142y komplementy i s\u0142odycz dla mo\u017cnych, a karcenie i gorycz dla ludu – wprost przeciwnie. Ksi\u0105dz Piotr Skarga g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o post\u0119puj\u0105cego uwi\u0105du ducha, a co za tym idzie – rych\u0142ego upadku kraju, upatrywa\u0142 w \u00f3wczesnym establishmencie: stanie „heretyckim abo \u015blacheckim”. Zawarte w licznych dzie\u0142ach tyrady antyestablishmentowe budzi\u0142y niezadowolenie, a nawet w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 szlachty. W\u0142adze zakonu za\u017c\u0105da\u0142y, aby szczeg\u00f3lnie jadowite wobec „tych, co w g\u00f3rze” „Kazania sejmowe” nie wysz\u0142y osobno, tylko by w\u0142\u0105czono je do opas\u0142ego zbioru kaza\u0144 („Kazania na niedziele i \u015bwi\u0119ta ca\u0142ego roku”, 1597). Dzi\u0119ki temu mia\u0142y nie k\u0142u\u0107 w oczy herbowych. Skarg\u0119 zacz\u0119to kojarzy\u0107 ze s\u0142ynnymi kazaniami dopiero po upadku pa\u0144stwa polskiego. Zw\u0142aszcza w epoce romantyzmu, okresie szczeg\u00f3lnego zapotrzebowania na prorok\u00f3w – bezkompromisowych krytyk\u00f3w „nierz\u0105dnego kr\u00f3lestwa”.<\/p>\r\n

Niech\u0119\u0107 establishmentu \u015bwieckiego powodowa\u0142a sytuacj\u0119 osobistego zagro\u017cenia kaznodziei. Pami\u0119tajmy, \u017ce s\u0105 to czasy, w kt\u00f3rych narazi\u0107 si\u0119 takiemu prominentowi jak Stanis\u0142aw Stadnicki, zwany Diab\u0142em, kalwinista, jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w protestant\u00f3w polskich, okrutnik i m\u0105ciwoda, typowy „sobiepanek”, to jakby dzi\u015b nadepn\u0105\u0107 na odcisk guru „ludzi rozs\u0105dnych”: oberdysydentowi – niegdy\u015b, ciotce, kt\u00f3ra siedzi na kanapie i ma za z\u0142e – dzi\u015b. \u0179adna protekcja nie pomo\u017ce. Autor „\u0179ywot\u00f3w \u015bwi\u0119tych” traktowa\u0142 to jako ryzyko wpisane w zaw\u00f3d, a m\u00f3wi\u0105c stosowniej: w powo\u0142anie. Duchowni nie mog\u0105 si\u0119 \u0142asi\u0107 do mo\u017cnych, pomija\u0107 milczeniem ich wyst\u0119pnego \u017cycia, relatywizowa\u0107 grzech\u00f3w. Nawet wtedy, gdy, jak m\u00f3wi\u0142 konfrater Skargi, r\u00f3wnie jak on s\u0142ynny, Jakub Wujek: „dla prawdy i dla wolnego kazania, abo napominania, sromoty, zel\u017cywo\u015bci i prze\u015bladowania cierpi\u0105”. Wprost przeciwnie – maj\u0105 m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119 o gorsz\u0105cym \u017cyciu elit, o tym, \u017ce zamiast by\u0107 dla poddanych wzorem \u017cycia dobrego, troszczy\u0107 si\u0119 o ich pomy\u015blno\u015b\u0107 duchow\u0105 i materialn\u0105, s\u0105 antywzorem. Skoro znale\u017ali si\u0119 na \u015bwieczniku, winni b\u0142yszcze\u0107 cnot\u0105, promieniowa\u0107 jako\u015bci\u0105 postaw. Budowa\u0107 moralnie, wzmacnia\u0107 si\u0142\u0119 ducha, a co za tym idzie – r\u00f3wnie\u017c Rzeczypospolitej. Bo jedynie taka postawa mo\u017ce uzasadnia\u0107 wysoki status spo\u0142eczny.<\/p>\r\n

Patrz\u0105c na obraz szlachcica kre\u015blony przez ks. Piotra Skarg\u0119, dochodzimy do wniosku, \u017ce – m\u00f3wi\u0105c s\u0142owami Jana Hochwandera z kultowego „Misia” – by\u0142a to – excusez le mot – „banda darmozjad\u00f3w i mato\u0142\u00f3w kupa”. Jak pisa\u0142 znawca baroku Czes\u0142aw Hernas, klejnot szlachecki „zamiast aureoli otoczony zosta\u0142 w jego pismach tonem pogardy”: „Nic szlacheckiego, nic \u017co\u0142nierskiego nie poczynaj\u0105, krew tylko domow\u0105 i bratersk\u0105 rozlewa\u0107 umiej\u0105”. Rycerz polski to „baba stara na wozie”, a pretenduj\u0105cy do elity giermkowie s\u0105 „jako niewiasty do k\u0105dzieli”. Szlachcic, czyli m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry winien by\u0107 cz\u0142owiekiem „o wejrzeniu jak ze stali”, obro\u0144c\u0105 wd\u00f3w i sierot, okazuje si\u0119, m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem wsp\u00f3\u0142czesnym, typem ciep\u0142ym, „w pierzu i poduszkach jedwabnych uwinionym”.

Dekonstruktor wygodnych mit\u00f3w elit<\/strong><\/p>\r\n

Ksi\u0105dz Skarga neguje warto\u015b\u0107 przemian stylu \u017cycia tak chwalonych w poezji ziemia\u0144skiej, z zadowoleniem podnosz\u0105cej, i\u017c szlachcic z rycerza walcz\u0105cego w dalekich stronach staje si\u0119 ziemianinem krz\u0105taj\u0105cym si\u0119 na swoich w\u0142o\u015bciach i domatorem. Gorszy go, \u017ce wojowniczy niegdy\u015b Sarmaci przekuli miecze na lemiesze, a najlepsze konie zamiast pod siod\u0142o rycerskie „do woz\u00f3w obracaj\u0105”, staj\u0105c si\u0119 tym samym furmanami, wozakami, a nie jazd\u0105, „kt\u00f3r\u0105 by\u0142a ta Korona najwi\u0119cej s\u0142awna i nieprzyjacielom straszliwa”. Demaskuje idylliczny obraz \u017cycia ziemian, sielsk\u0105 wizj\u0119 wsi, chc\u0105c pokaza\u0107, \u017ce nie jest ona ani spokojna, ani weso\u0142a. Dekonstruuje, budowany przez \u00f3wczesny PR, mit szlachcica, statecznego i pobo\u017cnego patris familias (ojca rodziny), wykazuj\u0105c, \u017ce pod t\u0105 PR-owsk\u0105 mask\u0105 kryje si\u0119 twarz zarozumialca, nad\u0119tego buca, do kt\u00f3rego nic, co dobre, nie dociera, kt\u00f3ry jest prze\u015bwiadczony o w\u0142asnej wielko\u015bci i licho\u015bci poddanych. Zapad\u0142szy w komfort i b\u0142ogostan, jaki daje pok\u00f3j i bogactwo, nie zwa\u017ca, i\u017c chwilowa stabilizacja „w wielkie si\u0119 wam k\u0142opoty i prace, i n\u0119dz\u0119 obr\u00f3ci”. Podobnie jak okrucie\u0144stwo wobec ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rych wyzysk (oprymowanie) daje panu maj\u0105tek, a „one wyniszcza”. Skarga narusza podstawy samozadowolenia i dobrego samopoczucia elit, dokonuje ataku na dominuj\u0105c\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie kultur\u0119. Establishment doczeka si\u0119 konsekwencji lekcewa\u017cenia Boga i poddanych. Fortuna obr\u00f3ci si\u0119 o 180 stopni: to, co spotka\u0142o poddanych, nied\u0142ugo dotknie szlacht\u0119, kt\u00f3ra utraci pa\u0144stwo i dostanie si\u0119 w niewol\u0119 „nieprzyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy was uciska\u0107 b\u0119d\u0105 gorzej ni\u017ce\u015bcie wy poddane uciskali, kt\u00f3rzy jarzmo \u017celazne na was w\u0142o\u017c\u0105 i nie dadz\u0105 wam odpocz\u0105\u0107 we dnie i w nocy”.<\/p>\r\n

Krytyka elit, kt\u00f3r\u0105 dzisiejszy establishment zdiagnozowa\u0142by jako przejaw „oszo\u0142omstwa”, frustracji i kompleks\u00f3w niskiego pochodzenia (m\u00f3wiono, \u017ce Skarga, kt\u00f3ry herb rodu Skarg\u00f3w-Pow\u0119skich dosta\u0142 dopiero od Zygmunta III, tak naprawd\u0119 wywodzi\u0142 si\u0119 z ch\u0142op\u00f3w), spodoba\u0142a si\u0119 niekt\u00f3rym \u00f3wczesnym decydentom; niewielu, ale za to jakim: hetmanom, prawdziwym „wojownikom sarmackim”, Karolowi Chodkiewiczowi i Stanis\u0142awowi \u0179\u00f3\u0142kiewskiemu. Ten drugi na sw\u00f3j koszt ka\u017ce wznowi\u0107 bardzo krytyczne wobec szlachty „\u0179o\u0142nierskie nabo\u017ce\u0144stwo” (1606).

Polak – nie zawsze dobry katolik<\/strong><\/p>\r\n

Tak jak krytyka elit \u015bwieckich budzi\u0142a w nich gniew, tak te\u017c „przymawianie” z\u0142o\u015bci\u0142o przynajmniej niekt\u00f3rych przedstawicieli elit duchownych, zw\u0142aszcza purpurat\u00f3w. Tu pominiemy por\u00f3wnania do czas\u00f3w dzisiejszych, a co za tym idzie – personalia. Przypomnijmy tylko, \u017ce poirytowana kapitu\u0142a krakowska s\u0142a\u0142a przez swego delegata, kanonika Hieronima Powodowskiego, napomnienia do niepokornego kaznodziei, ostrzegaj\u0105c go przed kanonicznymi konsekwencjami zbyt zapalczywej krytyki, zw\u0142aszcza stanu duchownego. Nie po raz ostatni w\u0142adze duchowne z kr\u00f3lewskiego miasta b\u0119d\u0105 mia\u0142y k\u0142opot z krn\u0105brnym kap\u0142anem, dra\u017cni\u0105cym wysublimowane poczucie smaku i taktu razow\u0105 niez\u0142omno\u015bci\u0105.<\/p>\r\n

Szlachectwo zobowi\u0105zuje – zar\u00f3wno to wywodz\u0105ce si\u0119 z klejnotu i herbu, jak i to wyp\u0142ywaj\u0105ce z podniesienia do godno\u015bci kap\u0142ana. Wspomina\u0142 ju\u017c o tym cytowany Jakub Wujek. R\u00f3wnie\u017c Skarga gorszy\u0142 si\u0119 na tych duchownych, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 ochoty nara\u017ca\u0107 si\u0119 wielkim tego \u015bwiata. Nie s\u0105 wzorem dobrego \u017cycia dla wiernych, nie s\u0105 gotowi na „sromoty, zel\u017cywo\u015bci i prze\u015bladowania”, jakich do\u015bwiadczaj\u0105 ze strony pysza\u0142kowatych pan\u00f3w katolickich oraz innowierc\u00f3w. Za wz\u00f3r letnim kap\u0142anom stawiani s\u0105 ojcowie jezuici, kt\u00f3rzy z tego powodu, \u017ce zar\u00f3wno protestantom, jak i „katolikom rozpustnym w wyst\u0119pnym [\u017cyciu] nie przepuszczaj\u0105”, s\u0105 represjonowani.<\/p>\r\n

Duchowni ozi\u0119bli w wierze, a takich, wed\u0142ug autora „\u0179ywot\u00f3w \u015bwi\u0119tych”, w „zawsze wiernej” Polsce by\u0142o niema\u0142o, stali si\u0119 wielkim zgorszeniem dla wiernych, odci\u0105gaj\u0105cym od \u015bwi\u0119tej wiary Ko\u015bcio\u0142a powszechnego skuteczniej ni\u017c propaganda heretycka. Dodajmy: cz\u0119sto napastliwa i efektywna. Skarga zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce na d\u0142ugo przed wybuchem reformacji „bardzo byli w nauce i powinno\u015bci swoje st\u0119pieni naszy kap\u0142ani”. Zamiast troszczy\u0107 si\u0119 o powierzon\u0105 trzod\u0119, „dziesi\u0119ciny dogl\u0105da, a nauki nie pilnuje (…) zguba dusz ludzkich”. Nic te\u017c dziwnego, \u017ce opuszczone przez pasterza stado zaatakowa\u0142y „wilki w owczej sk\u00f3rze” – heretycy (kacermistrze), albowiem „gdy stan duchowny pasowa\u0107 si\u0119 pocznie, nad lud wszystek zaraza wyst\u0119puje”. Kto ciekaw kolejnych wypowiedzi duchownego dowodz\u0105cych, \u017ce „z\u0142y \u017cywot kap\u0142an\u00f3w [katolickich] bardziej heretyki mno\u017cy ni\u017ali kacerskie kazania”, niech si\u0119gnie do spu\u015bcizny jezuity.<\/p>\r\n

Opr\u00f3cz kap\u0142an\u00f3w do upadku ducha, a co za tym idzie – Rzeczypospolitej, oraz rozwoju herezji, kt\u00f3ra jest upadku tego\u017c ducha najjaskrawszym przejawem, przyczyniaj\u0105 si\u0119 wierni Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Bo nale\u017cy z ca\u0142\u0105 moc\u0105 podkre\u015bli\u0107, \u017ce aby Rzeczpospolita ros\u0142a w si\u0142\u0119, a ludzie \u017cyli dostatniej, nie wystarczy\u0142a sama wiara katolicka – wszak bez uczynk\u00f3w martwa jest. Potrzeba r\u00f3wnie\u017c ewangelicznej caritas. A tej nie ma w polskiej ziemi, bo zamieszkuj\u0105cy j\u0105 katolicy s\u0142u\u017c\u0105 Panu Bogu jedynie s\u0142owami, „a r\u0119kami heretykom, kt\u00f3rzy si\u0119 z ich z\u0142ych spraw: \u0142akomstwa, lichwy, nieczysto\u015bci, pija\u0144stwa gorsz\u0105 i od \u015bwi\u0119tej wiary odra\u017caj\u0105”.

Przeciw heretykom<\/strong><\/p>\r\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 innowierc\u00f3w wchodzi\u0142a w sk\u0142ad \u00f3wczesnych elit, jak pami\u0119tamy Piotr Skarga uto\u017csamia\u0142 niekiedy stan szlachecki ze „stanem heretyckim”, co z przyj\u0119tej przez niego perspektywy nie powinno dziwi\u0107, wszak skutki dzia\u0142a\u0144 heretyk\u00f3w i z\u0142ych („kl\u0119tych”, jak w\u00f3wczas m\u00f3wiono) katolik\u00f3w by\u0142y takie same: obraza Boga, rozbicie pa\u0144stwa, krwawa wojna domowa, „w kt\u00f3rej z\u0142a wygrana, z\u0142a przegrana”. Przypomnijmy te\u017c, \u017ce na czele wiod\u0105cego do wojny domowej rokoszu sandomierskiego, krytykuj\u0105cego ostro jezuit\u00f3w, w tym Skarg\u0119, stali: katolik Miko\u0142aj Zebrzydowski i wspomniany przyw\u00f3dca innowierc\u00f3w Stadnicki-Diabe\u0142. Notabene mo\u017cna by si\u0119 zastanowi\u0107, jaki wp\u0142yw na rozw\u00f3j polskiej tolerancji mia\u0142oby zwyci\u0119stwo obozu antykr\u00f3lewskiego, kt\u00f3rego krewcy przyw\u00f3dcy byli te\u017c liderami konkuruj\u0105cych ze sob\u0105 oboz\u00f3w religijnych. Czy nie doprowadzi\u0142oby to do kolejnej, tym razem religijnej, wojny, w kt\u00f3rej zwyci\u0119zca bierze wszystko? Dla jezuity problem herezji by\u0142 w gruncie rzeczy problemem drugorz\u0119dnym, widzianym w szerszym kontek\u015bcie atakuj\u0105cego Polsk\u0119 z\u0142a, kt\u00f3rego herezja by\u0142a skutkiem, nie przyczyn\u0105: „Naprz\u00f3d gdy na heretyki wejrzymy, pomy\u015bli\u0107 mamy, i\u017c z naszych katolickich grzech\u00f3w wyro\u015bli”. Odst\u0119pcy od wiary katolickiej, propagatorzy i mecenasi nowej nauki to „ci, co si\u0119 mi\u0119dzy nami grzeszy\u0107 nauczyli”. Mi\u0119dzy nami, czyli „mi\u0119dzy nami szlacht\u0105”, bo wszak ona by\u0142a wzorcem zachowa\u0144, jej pogl\u0105dy by\u0142y opiniotw\u00f3rcze. Walka z herezj\u0105 mia\u0142a podtekst walki ze szlacht\u0105, z jej wyst\u0119pkami. Z elitami \u00f3wczesnymi, kt\u00f3re, wed\u0142ug Skargi, w swym dominuj\u0105cym nurcie s\u0105 zdeprawowane. Wida\u0107 to wyra\u017anie, gdy po wspania\u0142ym zwyci\u0119stwie or\u0119\u017ca polskiego pod Kircholmem nad Szwedami, czyli luteranami, m\u00f3wi\u0142 Piotr Skarga zwyci\u0119zcom, \u017ce wprawdzie „heretyctwo poha\u0144bione jest, ale ma\u0142o nam to zwyci\u0119stwo pomo\u017ce, je\u015bli swoich z\u0142ych zwyczaj\u00f3w i grzech\u00f3w nie zwyci\u0119\u017cymy”, gdy\u017c diabe\u0142 (z\u0142y duch – Belzebub, a nie z\u0142y szlachcic – Stadnicki) i grzeszne \u017cycie to „ci\u0119\u017cszy nieprzyjaciel i szkodliwsza niewola ich”. Je\u017celi, kontynuowa\u0142 Skarga, „m\u0119stwa sami nad sob\u0105 nie u\u017cyjemy”, to nie tylko nie zwyci\u0119\u017cymy herezji, ale te\u017c nie umkniemy gniewu Pana Boga. \u015awi\u0119ta wojna w uj\u0119ciu potrydenckim mia\u0142a by\u0107 wojn\u0105 z grzechami, a nie z „Saracenami”.

Wz\u00f3r dla dzisiejszych kontestator\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

Cz\u0142owiek, kt\u00f3rego 400. rocznic\u0119 \u015bmierci b\u0119dziemy obchodzi\u0107 za rok, odwa\u017cy\u0142 si\u0119 przeciwstawi\u0107 fali. Cho\u0107 pogoda dla niepokornych by\u0142a w\u00f3wczas r\u00f3wnie z\u0142a jak dzi\u015b. Ksi\u0105dz Piotr Skarga chcia\u0142 Polski silnej, a nawet bezwzgl\u0119dnej dla zdeprawowanych elit, natomiast mi\u0142osiernej i wybaczaj\u0105cej dla ma\u0142ych i niewa\u017cnych, kt\u00f3rzy, jak to w\u00f3wczas pisano, „w gnoju le\u017c\u0105” i nak\u0142aniani s\u0105, podobnie jak heretycy, do z\u0142a przez wynaturzon\u0105 elit\u0119 szlacheck\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c przez z\u0142y \u017cywot kap\u0142an\u00f3w. Pi\u0119trz\u0105cy inwektyw\u0119 i \u0142ajania, gdy przychodzi ocenia\u0107 herbowych, w przypadku ubogich potulnieje. Nie moralizuje, gdy spotyka si\u0119 z pojawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 niekiedy w\u015br\u00f3d niezamo\u017cnych panien praktyk\u0105, „p\u00f3j\u015bcia na ulic\u0119”, w celu „zapracowania” na wiano, tylko wspomaga Skrzynk\u0119 \u015bw. Miko\u0142aja, umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 biednym dziewcz\u0119tom otrzymanie wiana, dzi\u0119ki czemu „mog\u0105 m\u0119\u017c\u00f3w dosta\u0107 i w uczciwym ma\u0142\u017ce\u0144stwie mieszka\u0107 albo te\u017c do klasztor\u00f3w i\u015b\u0107”.<\/p>\r\n

Trzeba wspomnie\u0107, \u017ce Skarga nie chcia\u0142 zniszczy\u0107 stanu szlacheckiego, wszak sam nie odrzuci\u0142 herbu nadanego mu przez kr\u00f3la. Uczy\u0142, \u017ce prawdziw\u0105 elit\u0119 winny cechowa\u0107: daleko posuni\u0119ty samokrytycyzm, nieufno\u015b\u0107 wobec przekonania o realnym posiadaniu cn\u00f3t, sk\u0142onno\u015b\u0107 do dekonstrukcji w\u0142asnych, a nie cudzych, wygodnych mit\u00f3w. Elita mia\u0142a by\u0107 wymagaj\u0105ca wobec siebie, a spolegliwa, a\u017c do granic relatywizowania wyst\u0119pk\u00f3w, wobec „prostych i nie\u015bwiadomych”. Inna elita nie jest Polsce potrzebna. Pragnienie realizowania tych postulat\u00f3w b\u0119dzie w przysz\u0142o\u015bci zbli\u017ca\u0107 do siebie ludzi, kt\u00f3rzy w innych sprawach mieli cz\u0119sto odmienne zdania. B\u0119dzie \u0142\u0105czy\u0107 prawdziwych nonkonformist\u00f3w: Maurycego Mochnackiego, dzia\u0142aczy endeckich czy pisarzy indywidualist\u00f3w, jak Andrzej Bobkowski.
Oczywi\u015bcie, takie wyzwania stawiane establishmentowi nie mog\u0142y zaskarbi\u0107 jezuicie wielu sympatyk\u00f3w wtedy. A dzi\u015b, gdy ci, kt\u00f3rzy pretenduj\u0105 do tytu\u0142u elit, s\u0105 wynikiem przeczesania naszych przodk\u00f3w selekcj\u0105 negatywn\u0105 zabor\u00f3w oraz dw\u00f3ch okupacji: niemieckiej i peerelowskiej, szansa na to, \u017ce establishment zaakceptuje Skarg\u0119 i jego nauk\u0119, jest zerowa. Mimo przyj\u0119cia przez Sejm uchwa\u0142y ustanawiaj\u0105cej rok 2012 rokiem jego pami\u0119ci.<\/p>\r\n

Dr Robert Ko\u015bcielny<\/em><\/strong>
historyk, publicysta

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Skoro jeste\u015b letni i ani gor\u0105cy, ani zimny, chc\u0119 ci\u0119 wyrzuci\u0107 z mych ust.Apokalipsa \u015bw. Jana 3, 16 Z\u0142y \u017cywot kap\u0142an\u00f3w bardziej heretyki mno\u017cy ni\u017ali kacerskie kazania ks. Piotr Skarga Piotr Skarga urodzi\u0142 si\u0119 2 lutego 1536 r. w Gr\u00f3jcu niedaleko Warszawy, w rodzinie Micha\u0142a i Anny ze \u015awi\u0105tk\u00f3w. Maj\u0105c siedemna\u015bcie lat, wst\u0105pi\u0142 do Akademii […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[119],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46990"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=46990"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46990\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=46990"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=46990"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=46990"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}