{"id":46833,"date":"2011-11-07T22:13:13","date_gmt":"2011-11-08T03:13:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=46833"},"modified":"2011-11-07T22:13:13","modified_gmt":"2011-11-08T03:13:13","slug":"gdzie-oni-sa-kaplan-i-zolnierz-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=46833","title":{"rendered":"Gdzie oni s\u0105: kap\u0142an i \u017co\u0142nierz? &#8211; <em>Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"<p><strong>Po\u015br\u00f3d historyk\u00f3w idei utar\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce Juan Donoso Cort\u00c3\u00a9s osi\u0105gn\u0105\u0142 wy\u017cyny &#8211; w tym wypadku stosowniejsze by\u0142oby: niziny &#8211; bezdennego pesymizmu, nie tylko antropologicznego, ale i historiozoficznego. Nawet Carl Schmitt pisa\u0142 (cytuj\u0119 z pami\u0119ci, wi\u0119c pewnie niedok\u0142adnie) o potwornych wybuchach paroksyzm\u00f3w pesymizmu wielkiego Hiszpana. Mniemam jednak, \u017ce w por\u00f3wnaniu z tym, co mo\u017cemy obserwowa\u0107 dzisiaj, pesymizm Donosa jawi si\u0119 jako \u0142agodny, ba &#8211; wr\u0119cz przesadnie optymistyczny. Dow\u00f3d? Prosz\u0119 bardzo.<\/strong><\/p>\r\n<p>Pod koniec bardzo apokaliptycznego w tonie <em>Discurso sobre la situaci\u00f3n general de Europa<\/em> &#8211; mowy wyg\u0142oszonej w Kortezach hiszpa\u0144skich 30 stycznia 1850 roku &#8211; Donoso zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na dwie archetypiczne figury, na poz\u00f3r odmienne, a w zasadniczej swojej funkcji niezmiernie podobne, kt\u00f3re wci\u0105\u017c powstrzymuj\u0105 nap\u00f3r demokratycznego i rewolucyjnego barbarzy\u0144stwa, w nich zatem mo\u017cna upatrywa\u0107 nadziei ocalenia cywilizacji. To kap\u0142an i \u017co\u0142nierz. Obu \u0142\u0105czy \u017cycie nie dla siebie i nawet nie dla swojej rodziny, lecz bezgraniczno\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia, gotowo\u015b\u0107 oddania w\u0142asnego \u017cycia w ofierze: u pierwszego dla ocalenia niepodleg\u0142o\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa religijnego, u drugiego dla ocalenia niepodleg\u0142o\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa cywilnego. W zwi\u0105zku z tym, kap\u0142ana i \u017co\u0142nierza \u0142\u0105czy te\u017c pewna &#8211; jak pisze Donoso &#8211; \u201eszorstko\u015b\u0107\u201d (<em>aspereza<\/em>) sposobu \u017cycia, co sprawia, i\u017c widz\u0105c kap\u0142ana, mamy wra\u017cenie jakby\u015bmy obcowali z \u017co\u0142nierzem; z drugiej za\u015b strony &#8211; \u015bwi\u0119to\u015b\u0107, kt\u00f3ra sprawia, i\u017c wojsko wydaje nam si\u0119 jakby duchowie\u0144stwem. Je\u015bli wolno dopowiedzie\u0107 co\u015b w bardzo prostych s\u0142owach do wyk\u0142adu Mistrza, to nie tylko \u017co\u0142nierz, ale i kap\u0142an, powinien by\u0107 kim\u015b, kogo nale\u017cy si\u0119 w pewnym sensie ba\u0107: nie tak oczywi\u015bcie, jak boimy si\u0119 bandyty czy gro\u017anych zjawisk natury, ale tak, jak przystoi odczuwa\u0107 \u201eboja\u017a\u0144 i dr\u017cenie\u201d wobec czego\u015b lub kogo\u015b, co przekracza zwyk\u0142\u0105, ludzk\u0105 miar\u0119. Sam pami\u0119tam z dzieci\u0144stwa, \u017ce tak to odczuwa\u0142em.<\/p>\r\n<p>Czy co\u015b pozosta\u0142o z tego <em>mysterium tremendum<\/em>, dla Donosa jeszcze oczywistego? Zacznijmy od przypadku \u017co\u0142nierza: kim on dzi\u015b jest? Obraz kreowany, ale zapewne w znacznym przynajmniej stopniu zgodny z prawd\u0105, to wyspecjalizowany w swoim fachu \u201eprofesjonalista\u201d, taki sam jak hydraulik, informatyk czy analityk gie\u0142dowy. Oczywi\u015bcie, nie mam nic przeciwko profesjonalizmowi i w tej dziedzinie (dlatego m.in. uwa\u017cam pod tym wzgl\u0119dem za naiwnego Makiawela, kt\u00f3ry twierdzi\u0142, \u017ce \u201emilicje narodowe\u201d maj\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 nad zawodowymi wojskami najemnymi). Rzecz w tym, \u017ce jest to profesjonalizm sprowadzony do szkolenia si\u0119 i wykonywania \u201efachu\u201d bez jakichkolwiek element\u00f3w, m\u00f3wi\u0105c skr\u00f3towo, \u201enadprzyrodzonych\u201d. Co wi\u0119cej, \u017co\u0142nierz wsp\u00f3\u0142czesny wykonuje swoje \u201ezadania\u201d tak jakby w \u201egodzinach pracy\u201d, natomiast jego \u201eprawdziwe \u017cycie\u201d toczy si\u0119 poza nimi, \u201epo godzinach\u201d. Bycie \u017co\u0142nierzem nie kszta\u0142tuje jego etosu, jako istoty z innego wymiaru, ni\u017c codzienne \u017cycie cywilnej \u201ereszty\u201d, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z zarabiania, handlowania, kupowania, kopulowania, podr\u00f3\u017cowania itp. To lepiej lub gorzej, nieraz \u015bwietnie, wyszkolone \u201emaszyny do zabijania\u201d. I zn\u00f3w, nie wzdrygam si\u0119 na my\u015bl o zabijaniu: \u017co\u0142nierz musi przecie\u017c zabija\u0107; chodzi o to, \u017ce nie przy\u015bwieca temu \u017caden naprawd\u0119 godny szacunku i usprawiedliwienia cel. Brak celu to by\u0142oby zreszt\u0105 jeszcze mniejsze z\u0142o: wsp\u00f3\u0142czesnego \u017co\u0142nierza najbardziej demoralizuje cel fa\u0142szywy, ten, w imi\u0119 kt\u00f3rego na pole bitwy wysy\u0142aj\u0105 go jego zleceniodawcy. Dzisiejszy \u017co\u0142nierz nie walczy za Boga, Wiar\u0119, Cesarza, Kr\u00f3la, Honor i Ojczyzn\u0119 &#8211; niechby i za Nar\u00f3d, chocia\u017c to ju\u017c <em>moderne<\/em> ca\u0142kiem. On jest wysy\u0142any na misje \u201ehumanitarne\u201d i \u201epokojowe\u201d, dla \u201eprzywr\u00f3cenia\u201d demokracji i praw cz\u0142owieka, dla kontroli prawid\u0142owo\u015bci \u201eprocesu demokratycznej stabilizacji\u201d. Oto chichot historii, kt\u00f3rego nie przewidzia\u0142 Donoso: on obawia\u0142 si\u0119 tylko, \u017ce pod wp\u0142ywem rewolucyjnej demagogii armia zniknie, nie przysz\u0142o mu do g\u0142owy, \u017ce armia mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 zbrojnym egzekutorem \u201erewolucji demokratycznych\u201d.<\/p>\r\n<p>To samo zachodzi w obr\u0119bie stanu kap\u0142a\u0144skiego (czy w og\u00f3le to sformu\u0142owanie jeszcze odpowiada rzeczywisto\u015bci, tak\u017ce je\u015bli chodzi o samo\u015bwiadomo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych <em>oratores<\/em>?). Tak jak ze \u201estanu \u017co\u0142nierskiego\u201d wyparowa\u0142a \u015bwi\u0119to\u015b\u0107, tak trudno dostrzec u dzisiejszych ksi\u0119\u017cy ow\u0105 \u201eszorstko\u015b\u0107\u201d; zast\u0105pi\u0142a j\u0105 powszechnie wr\u0119cz \u201ecelebrowana\u201d zwyczajno\u015b\u0107, nawet wyre\u017cyserowane \u201ekumpelstwo\u201d. W szczeg\u00f3lnych przypadkach &#8211; my\u015bl\u0119 tu oczywi\u015bcie w tej godzinie o sprawie ks. Adama Bonieckiego, ale to przecie\u017c tylko kolejny przypadek ca\u0142ej serii &#8211; zachodzi co\u015b jeszcze gorszego. Nie wdaj\u0105c si\u0119 w r\u00f3\u017cnicowanie poszczeg\u00f3lnych przypadk\u00f3w, kt\u00f3rych gama jest ogromna: od otwartej apostazji, jak ks. Wi\u0119c\u0142awskiego &#8211; \u201eTomasza Polaka\u201d, po \u201ezwyk\u0142y\u201d krytycyzm antyko\u015bcielny, sadz\u0119, \u017ce mo\u017cna wskaza\u0107 co\u015b, co wszystkie je \u0142\u0105czy. Jest to &#8211; b\u0119d\u0105ca dok\u0142adnym przeciwie\u0144stwem owej \u201eszorstko\u015bci\u201d, tak\u017ce w relacjach ze \u201e\u015bwiatem\u201d &#8211; pewna uderzaj\u0105ca przymilno\u015b\u0107 \u201ekontestatorskich\u201d ksi\u0119\u017cy wobec tego\u017c \u015bwiata. Wszyscy oni doskonale wiedz\u0105, \u017ce ka\u017cdy, rzekomo \u201eniepokorny\u201d ksi\u0105dz zyska natychmiast sympati\u0119 i wsparcie ze strony mo\u017cnych tego \u015bwiata, czyli przede wszystkim medi\u00f3w i tzw. autorytet\u00f3w. Jest to, jak wida\u0107, pokusa w ich wypadku niemo\u017cliwa do odrzucenia: by\u0107 chwalonym i podziwianym za \u201eodwag\u0119\u201d, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c si\u0119 od anonimowego t\u0142umu pogardzanych \u201esukienkowych\u201d (nb. gdyby\u017c to by\u0142a prawda, bo ilu ksi\u0119\u017cy chodzi jeszcze na co dzie\u0144 w sutannach?). Do tego dochodzi rzecz jeszcze bardziej jaskrawo przecz\u0105ca twierdzeniu Donosa, i\u017c kap\u0142an to ten, co czuwa nad niepodleg\u0142o\u015bci\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa religijnego. Ci kontestatorzy, o kt\u00f3rych mowa, dawno ju\u017c porzucili to zadanie: wi\u0119cej, budzi ono ich odraz\u0119, jako przejaw niedopuszczalnego \u201eintegryzmu\u201d. W to miejsce wyklu\u0142a si\u0119 w ich umys\u0142ach zupe\u0142nie inna i dziwaczna idea: bycia bezstronnym. Je\u015bli wczytamy si\u0119 w ostatnie elukubracje ks. Bonieckiego, to w\u0142a\u015bnie taka intencja jest dobrze widoczna: poszukiwania jakiego\u015b \u201etrzeciego miejsca\u201d, jakiego\u015b \u201eneutralnego\u201d punktu obserwacyjnego, z kt\u00f3rego mo\u017cna z r\u00f3wnym dystansem ocenia\u0107 zar\u00f3wno \u201eprzeklerykalizowanie\u201d \u017cycia publicznego, jak i ekscesy antyklerykalne, kt\u00f3re jednak natychmiast musz\u0105 by\u0107 usprawiedliwione pierwszym, jako rzekom\u0105 przyczyn\u0105 drugiego. Jest to idea dziwaczna, albowiem wybieraj\u0105c kap\u0142a\u0144stwo nie mo\u017cna by\u0107 \u201ebezstronnym\u201d; to jest jednoznaczne i <em>\u00c3\u00a0 outrance<\/em> opowiedzenie si\u0119 po stronie Chrystusa, a przeciwko Jego piekielnym wrogom i ich ziemskim s\u0142ugom. Ka\u017cdy \u201ebezstronny\u201d kap\u0142an zdradza po prostu swoje powo\u0142anie, jest na\u015bladowc\u0105 nie Chrystusa, lecz r\u00f3wnie \u201ebezstronnego\u201d zwolennika demokracji proceduralnej i plebiscytarnej zarazem, Poncjusza Pi\u0142ata. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c szkoda, \u017ce Pi\u0142at zarz\u0105dzaj\u0105c referendum ludowe nie zada\u0142 pr\u00f3cz zasadniczego pytania: \u201euwolni\u0107 Jezusa czy Barabasza?\u201d jeszcze pytania dodatkowego: \u201ekto si\u0119 wstrzymuje od g\u0142osu?\u201d. Gdyby tak by\u0142o, poznaliby\u015bmy za jednym zamachem sk\u0142ad pierwszej w historii partii liberalnej &#8211; i partii \u201ekatolik\u00f3w otwartych\u201d na r\u00f3\u017cne opcje.<\/p>\r\n<p><em>Gdzie oni s\u0105<\/em>: \u015bpiewa\u0142 w innych mrocznych czasach bard mojego pokolenia Grzegorz Ciechowski. No w\u0142a\u015bnie: gdzie oni s\u0105 &#8211; kap\u0142an i \u017co\u0142nierz?<\/p>\r\n<p><strong><em>Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Po\u015br\u00f3d historyk\u00f3w idei utar\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce Juan Donoso Cort\u00c3\u00a9s osi\u0105gn\u0105\u0142 wy\u017cyny &#8211; w tym wypadku stosowniejsze by\u0142oby: niziny &#8211; bezdennego pesymizmu, nie tylko antropologicznego, ale i historiozoficznego. Nawet Carl Schmitt pisa\u0142 (cytuj\u0119 z pami\u0119ci, wi\u0119c pewnie niedok\u0142adnie) o potwornych wybuchach paroksyzm\u00f3w pesymizmu wielkiego Hiszpana. Mniemam jednak, \u017ce w por\u00f3wnaniu z tym, co mo\u017cemy obserwowa\u0107 [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"class_list":["post-46833","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-bartyzel"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46833","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=46833"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46833\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=46833"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=46833"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=46833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}