{"id":46377,"date":"2011-10-29T20:25:51","date_gmt":"2011-10-30T01:25:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=46377"},"modified":"2011-10-29T20:25:51","modified_gmt":"2011-10-30T01:25:51","slug":"polacy-na-kremlu-400-lat-temu-car-rosji-korzyl-sie-i-bil-glowa-przed-polskim-krolem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=46377","title":{"rendered":"Polacy na Kremlu – 400 lat temu car Rosji korzy\u0142 si\u0119 i bi\u0142 g\u0142ow\u0105 przed polskim kr\u00f3lem"},"content":{"rendered":"

400 lat temu car Wasyl Szujski korzy\u0142 si\u0119 i bi\u0142 g\u0142ow\u0105 przed kr\u00f3lem Zygmuntem III<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Sala Senatorska Zamku Kr\u00f3lewskiego w Warszawie. 29 pa\u017adziernika 1611 r. hetman Stanis\u0142aw \u0179\u00f3\u0142kiewski odbywa triumfalny wjazd do stolicy i przyprowadza przed oblicze kr\u00f3la Zygmunta III wi\u0119\u017ani\u00f3w moskiewskich na czele z carem Wasylem Szujskim, jego bra\u0107mi – Dymitrem i Iwanem, oraz patriarch\u0105 Filaretem. „Car z braci\u0105, pok\u0142on uczyniwszy g\u0142ow\u0105 przed Jego Kr\u00f3lewsk\u0105 Mo\u015bci\u0105, sz\u0142yk [czapk\u0119] w r\u0119ku trzymaj\u0105c i przed majestatem JKM stoj\u0105c, wszystkim uczynili \u017ca\u0142osny widok szcz\u0119\u015bcia odmiennego na \u015bwiecie”.<\/strong>

Moskwa pogr\u0105\u017ca si\u0119 w Wielkiej Smucie<\/strong><\/p>\r\n

Wojny Stefana Batorego z Moskw\u0105 w latach 1579-1581 powstrzyma\u0142y „zbieranie ziem ruskich pod ber\u0142em cara moskiewskiego”. Pok\u00f3j w Jamie Zapolskim w 1581 r. po raz pierwszy zako\u0144czy\u0142 si\u0119 istotnym sukcesem strony polsko-litewskiej. Rzeczpospolita odzyskiwa\u0142a nie tylko ziemi\u0119 po\u0142ock\u0105 z Po\u0142ockiem, ale tak\u017ce zaj\u0119te przez Iwana IV Gro\u017anego Inflanty. Dalsze plany odzyskania utraconych prowincji Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego przez Jagiellon\u00f3w zosta\u0142y zaniechane wobec przedwczesnej \u015bmierci Stefana Batorego.<\/p>\r\n

\u015amier\u0107 Iwana Gro\u017anego, a nast\u0119pnie jego syn\u00f3w – Fiodora i ma\u0142oletniego Dymitra w Ugliczu (1591 r.) otworzy\u0142a drog\u0119 do tronu carskiego Borysowi Godunowowi, kt\u00f3ry od 1598 r. umacnia\u0142 sw\u0105 w\u0142adz\u0119 w walce z opozycj\u0105 bojar\u00f3w. Niech\u0119tni w\u0142adzy nowego cara rozpuszczali wie\u015bci o cudownie ocala\u0142ym carewiczu Dymitrze, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 w Rzeczypospolitej na dworze kniazia Adama Wi\u015bniowieckiego. W rzeczywisto\u015bci by\u0142 to Grigorij Otriepiew, mnich z Moskwy, kt\u00f3ry w 1602 r. zbieg\u0142 do Ostroga – posiad\u0142o\u015bci ksi\u0119cia Konstantego Ostrogskiego. Wkupiwszy si\u0119 w \u0142aski wojewody sandomierskiego Jerzego Mniszcha i innych polsko-ruskich magnat\u00f3w, za cichym przyzwoleniem Zygmunta III ruszy\u0142 Dymitr ku granicom moskiewskim na czele zaci\u0105gni\u0119tych oddzia\u0142\u00f3w, Kozak\u00f3w zaporoskich i do\u0144skich, oraz masowo przy\u0142\u0105czaj\u0105cej si\u0119 do\u0144 ludno\u015bci. Nag\u0142a \u015bmier\u0107 13 kwietnia 1605 r. Borysa Godunowa u\u0142atwi\u0142a mu poch\u00f3d pod Moskw\u0119 po koron\u0119 carsk\u0105. Wkr\u00f3tce zebrana pod Kromami armia carska podda\u0142a si\u0119 Dymitrowi, a on sam wkroczy\u0142 do Moskwy jako nowy car. <\/p>\r\n

Rz\u0105dy Dymitra by\u0142y kr\u00f3tkie wobec rosn\u0105cej opozycji do jego w\u0142adzy i niech\u0119ci do otaczaj\u0105cych go Polak\u00f3w. Pretekstem do buntu by\u0142y uroczysto\u015bci weselne cara z Maryn\u0105 Mniszch\u00f3wn\u0105, c\u00f3rk\u0105 wojewody sandomierskiego. Przyw\u00f3dc\u0105 spisku by\u0142 Wasyl Szujski i jego bracia – Dymitr i Iwan. 17 maja 1606 r. w wyniku zamachu zosta\u0142 zg\u0142adzony car Dymitr i wielu otaczaj\u0105cych go Polak\u00f3w. Nowym carem zosta\u0142 Wasyl Szujski, kt\u00f3rego Wasyl Kluczewski okre\u015bli\u0142 jako „cz\u0142owieka nieg\u0142upiego – ale bardziej chytrego ni\u017c m\u0105drego, kt\u00f3ry do niemo\u017cliwo\u015bci za\u0142ga\u0142 si\u0119 i pogr\u0105\u017cy\u0142 w intrygach”. <\/p>\r\n

Na obszarze tak Rzeczypospolitej, jak i Pa\u0144stwa Moskiewskiego pojawi si\u0119 potem wielu samozwa\u0144c\u00f3w podaj\u0105cych si\u0119 za cudem uratowanych Dymitr\u00f3w. Jeden z nich w lipcu 1607 r. w Starodubie Siewierskim uzyska\u0142 poparcie miejscowej ludno\u015bci, a tak\u017ce wielu wp\u0142ywowych os\u00f3b z Korony, m.in. kniazi\u00f3w Adama Wi\u015bniowieckiego i Romana Ro\u017cy\u0144skiego. Przy pomocy oddzia\u0142\u00f3w zaci\u0105gni\u0119tych na pograniczu i uwolnionych ze s\u0142u\u017cby \u017co\u0142nierzy po zako\u0144czeniu rokoszu sandomierskiego ruszy\u0142 \u0141\u017ce-Dymitr w stron\u0119 Moskwy.

Wiktoria pod K\u0142uszynem<\/strong><\/p>\r\n

W Rzeczypospolitej po zamordowaniu I Dymitra cz\u0119\u015b\u0107 szlachty domaga\u0142a si\u0119 interwencji zbrojnej wobec Moskwy; dominowa\u0142y jednak nastroje pacyfistyczne. Wielu przeciwnik\u00f3w interwencji podkre\u015bla\u0142o, \u017ce Zygmunt III nie mo\u017ce rozpoczyna\u0107 wojny bez zgody Sejmu walnego oraz odci\u0105ga\u0107 oddzia\u0142\u00f3w z teatru inflanckiego wobec tocz\u0105cej si\u0119 wojny ze Szwecj\u0105 Karola IX. Za wszystkim sta\u0142 aspekt finansowy – szlachta po prostu niech\u0119tnie odnios\u0142a si\u0119 do nowych podatk\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y nieodzowne do prowadzenia wojny na Wschodzie. Decyzj\u0119 polskiego monarchy przyspieszy\u0142 traktat Moskwy ze Szwecj\u0105 zawarty w Wyborgu 28 lutego 1609 r. i skierowany swoim ostrzem w Rzeczpospolit\u0105. Za cen\u0119 utraty Karelii Szujski zyskiwa\u0142 posi\u0142ki szwedzkie wobec spodziewanej interwencji Zygmunta III. Faktycznie dzia\u0142ania wojenne zacz\u0119\u0142y si\u0119 we wrze\u015bniu 1609 r., a 21 tego miesi\u0105ca si\u0142y kr\u00f3lewskie przekroczy\u0142y granic\u0119 moskiewsk\u0105, kieruj\u0105c si\u0119 na Smole\u0144sk utracony przez Litwin\u00f3w w 1514 roku. Obl\u0119\u017cenie twierdzy, kt\u00f3re mia\u0142o by\u0107 jedynie epizodem w kampanii moskiewskiej Zygmunta III, trwa\u0142o niemal dwa lata i przynios\u0142o du\u017ce straty obu stronom konfliktu.<\/p>\r\n

Tymczasem Szujscy wzmocnieni posi\u0142kami szwedzkimi przygotowali odsiecz dla Smole\u0144ska. Pod Mo\u017cajskiem skoncentrowano niemal 30 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy moskiewskich i kilka tysi\u0119cy najemnik\u00f3w dowodzonych przez Pontusa de la Gardiego. Koncentracj\u0119 os\u0142ania\u0142a szpica przednia, kt\u00f3ra pod komend\u0105 Grigorija Wo\u0142ujewa zaj\u0119\u0142a Carowe Zajmiszcze, blokuj\u0105c marsz si\u0142 polskich od strony Smole\u0144ska. Na czele armii moskiewskiej sta\u0142 Dymitr Szujski, kt\u00f3ry nie mia\u0142 wi\u0119kszego do\u015bwiadczenia wojskowego. Oblegaj\u0105cy twierdz\u0119 smole\u0144sk\u0105 zdecydowali si\u0119 wys\u0142a\u0107 przeciwko si\u0142om moskiewskim korpus, kt\u00f3ry zdecydowa\u0142 si\u0119 obj\u0105\u0107 w dow\u00f3dztwo hetman polny koronny Stanis\u0142aw \u0179\u00f3\u0142kiewski. Potoccy bowiem nie wykazywali ch\u0119ci obj\u0119cia dow\u00f3dztwa nad licz\u0105cym zaledwie 3 tysi\u0105ce oddzia\u0142em, boj\u0105c si\u0119 kompromitacji. W trakcie marszu \u0179\u00f3\u0142kiewski po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z oddzia\u0142ami b\u0119d\u0105cymi dot\u0105d w s\u0142u\u017cbie Samozwa\u0144ca pod komend\u0105 p\u0142k. Aleksandra Zborowskiego. Dla tego ostatniego by\u0142a to decyzja trudna, gdy\u017c poddawa\u0142 si\u0119 pod komend\u0119 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry przyczyni\u0142 si\u0119 do pojmania jego ojca – Samuela, kt\u00f3rego nast\u0119pnie z rozkazu Batorego \u015bci\u0119to na Wawelu. Jednak pod Carowym Zajmiszczem, gdzie dotar\u0142y si\u0142y \u0179\u00f3\u0142kiewskiego 25 czerwca 1610 r., pu\u0142ki \u017co\u0142nierzy spod Tuszyna do\u0142\u0105czy\u0142y do hetmana, istotnie wzmacniaj\u0105c jego si\u0142y do ponad 6,5 tysi\u0105ca ludzi. <\/p>\r\n

Hetman, wiedz\u0105c o nadci\u0105gaj\u0105cych si\u0142ach Szujskiego, podj\u0105\u0142 w\u00f3wczas \u015bmia\u0142\u0105, acz jedyn\u0105 mo\u017cliw\u0105 decyzj\u0119: pozostawi\u0142 pod Carowym Zajmiszczem cz\u0119\u015b\u0107 piechoty i noc\u0105 z 3 na 4 lipca ruszy\u0142 pod K\u0142uszyn, gdzie obozowa\u0142y si\u0142y przeciwnika. 4 lipca dosz\u0142o do batalii, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 wielkim sukcesem \u0179\u00f3\u0142kiewskiego.

Bojarzy wybieraj\u0105 kr\u00f3lewicza W\u0142adys\u0142awa<\/strong><\/p>\r\n

Na wie\u015b\u0107 o pogromie armii Dymitra Szujskiego dosz\u0142o 27 lipca w Moskwie do obalenia w\u0142adzy jego brata, Wasyla, a w\u0142adz\u0119 przej\u0119\u0142o siedmiu bojar\u00f3w wyznaczonych przez Dum\u0119 – tymczasowo administrowali oni Pa\u0144stwem Moskiewskim, a ich wy\u0142onione kolegium zwano siemibojarszczyzn\u0105.<\/p>\r\n

Wkr\u00f3tce zwyci\u0119skie oddzia\u0142y \u0179\u00f3\u0142kiewskiego ruszy\u0142y ku Moskwie i 3 sierpnia roz\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na przedpolach stolicy na tzw. Choroszewskich \u0141ugach i Chody\u0144skim Polu. Wobec zagro\u017cenia Moskwy tak\u017ce ze strony oddzia\u0142\u00f3w Samozwa\u0144ca bojarzy zdecydowali si\u0119 na rozmowy z hetmanem, w tym tak\u017ce o kandydaturze syna Zygmunta III – kr\u00f3lewicza W\u0142adys\u0142awa, na tron carski. Rozmowy by\u0142y trudne, gdy\u017c wielu, na czele z patriarch\u0105 Hermogenesem, nie chcia\u0142o s\u0142ysze\u0107, aby tron carski obj\u0105\u0142 „\u0142acinnik” W\u0142adys\u0142awZygmuntowicz Waza. Wreszcie 27 sierpnia podpisano uk\u0142ad, na mocy kt\u00f3rego stany moskiewskie obra\u0142y na cara kr\u00f3lewicza, stawiaj\u0105c dwa warunki podstawowe: aby kr\u00f3lewicz przeszed\u0142 na prawos\u0142awie oraz aby strona polska zwr\u00f3ci\u0142a Moskwie wszystkie zamki i ziemie wzi\u0119te w wyniku rozpocz\u0119tych dzia\u0142a\u0144 wojennych w 1609 roku. Hetman, licz\u0105c, \u017ce pod Smole\u0144skiem, gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 kr\u00f3l, b\u0119dzie mo\u017cna dokona\u0107 korekty tych postanowie\u0144, zgodzi\u0142 si\u0119 na warunki bojar\u00f3w. Strona moskiewska natomiast bra\u0142a na siebie zwrot koszt\u00f3w wojny poniesionych przez Rzeczpospolit\u0105. <\/p>\r\n

Wizja, jaka ukazywa\u0142a si\u0119 realnie po zwyci\u0119stwie k\u0142uszy\u0144skim, by\u0142a zwi\u0105zana z ide\u0105 unii obu pa\u0144stw, kt\u00f3r\u0105 podj\u0105\u0142 jeszcze w 1600 r. kanclerz litewski Lew Sapieha w trakcie swych negocjacji w Moskwie. K\u0142\u00f3ci\u0142a si\u0119 jednak z koncepcj\u0105 Zygmunta III i jego otoczenia, kt\u00f3re zak\u0142ada\u0142o, \u017ce skutkiem wojny z Moskw\u0105, os\u0142abion\u0105 w wyniku zam\u0119tu wewn\u0119trznego na skutek dymitriad, b\u0119dzie odzyskanie Smole\u0144ska i ca\u0142ej Siewierszczyzny. Dopiero po odzyskaniu utraconych prowincji na rzecz Moskwy z pocz\u0105tku XVI wieku mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o sprawie sukcesji tronu carskiego.

\u0179\u00f3\u0142kiewski zajmuje Moskw\u0119<\/strong><\/p>\r\n

W pocz\u0105tkach wrze\u015bnia 1610 r. zgodnie z obietnic\u0105 dan\u0105 bojarom \u0179\u00f3\u0142kiewski na czele swych si\u0142 ruszy\u0142 ku obozowi szalbierza i w wyniku rozm\u00f3w z dow\u00f3dc\u0105 jego oddzia\u0142\u00f3w, Janem Piotrem Sapieh\u0105, uzyska\u0142 zgod\u0119 jego podkomendnych, by porzucili s\u0142u\u017cb\u0119 u Dymitra i odst\u0105pili od Moskwy. Ten\u017ce wraz z Maryn\u0105, kt\u00f3ra po wydostaniu si\u0119 z niewoli ponownie znalaz\u0142a si\u0119 u boku nowego pretendenta do tronu carskiego, zbieg\u0142 do Ka\u0142ugi, nie czekaj\u0105c, a\u017c schwytaj\u0105 go ludzie hetmana.<\/p>\r\n

Ucieczka Samozwa\u0144ca u\u0142atwi\u0142a dzia\u0142ania siemibojarszczy\u017anie, kt\u00f3ra wykorzysta\u0142a zlikwidowanie zagro\u017cenia dla stolicy ze strony wojsk szalbierza dla jednoznacznego wsparcia kandydatury kr\u00f3lewicza W\u0142adys\u0142awa do tronu moskiewskiego. Problemem by\u0142 jednak pobyt wojsk samego \u0179\u00f3\u0142kiewskiego pod murami stolicy, gdy\u017c hetman zobowi\u0105za\u0142 si\u0119, i\u017c nie wprowadzi w jej mury \u017co\u0142nierzy bez zgody bojar\u00f3w. Wojsko mia\u0142o bowiem wycofa\u0107 si\u0119 w okolice Mo\u017cajska i tam czeka\u0107 na rezultaty rokowa\u0144 poselstwa moskiewskiego z Zygmuntem III pod obleganym przez armi\u0119 polsko-litewsk\u0105 Smole\u0144skiem.
Jesienne s\u0142oty, konieczno\u015b\u0107 kontroli nad strategicznymi miejscami w mie\u015bcie oraz poparcie cz\u0119\u015bci bojar\u00f3w na czele z Fiodorem M\u015bcis\u0142awskim zadecydowa\u0142y, \u017ce \u0179\u00f3\u0142kiewski podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 wprowadzenia oddzia\u0142\u00f3w w obr\u0119b miasta, zajmuj\u0105c centralne dzielnice Moskwy. I tak Kitajgrod zaj\u0105\u0142 pu\u0142k Aleksandra Zborowskiego, w Bia\u0142ymgrodzie rozlokowali si\u0119 \u017co\u0142nierze z pu\u0142ku Marcina Kazanowskiego i Ludwika Weihera. Obsadzono tak\u017ce klasztor Nowodziewiczy, a pu\u0142ki hetmana i Aleksandra Gosiewskiego stan\u0119\u0142y na Kremlu. Jak pisa\u0142 sam hetman, wprowadzone w obr\u0119b miasta r\u00f3\u017cnymi bramami „kupami w osobnych dworach stan\u0119\u0142o wojsko, i\u017cby na wszelki przypadek jedni drugim mogli by\u0107 pomocni”. <\/p>\r\n

Dalszy rozw\u00f3j wypadk\u00f3w zale\u017ca\u0142 od uzgodnie\u0144 pomi\u0119dzy oficjalnym poselstwem bojar\u00f3w, na czele kt\u00f3rego stan\u0119li knia\u017a Wasyl Golicyn oraz metropolita rostowski i jaros\u0142awski Filaret Romanow, kt\u00f3rzy udali si\u0119 na rozmowy z Zygmuntem III pod Smole\u0144sk. Jednocze\u015bnie zgodnie z zawartym z hetmanem uk\u0142adem bojarzy wysy\u0142ali listy do miast i grod\u00f3w, kt\u00f3re dot\u0105d uznawa\u0142y w\u0142adz\u0119 Szujskiego, aby z\u0142o\u017cy\u0142y przysi\u0119g\u0119 wierno\u015bci nowo wybranemu carowi W\u0142adys\u0142awowi. Sam hetman dla zdania sprawy ze swoich czynno\u015bci w stolicy moskiewskiej zdecydowa\u0142 si\u0119 opu\u015bci\u0107 Moskw\u0119, powierzaj\u0105c stolic\u0119 komendantowi Gosiewskiemu. Wyprowadzaj\u0105c \u017co\u0142nierzy w\u0142asnego pu\u0142ku i Miko\u0142aja Strusia, obsadzi\u0142 nimi Mo\u017cajsk, Borys\u00f3w i Werej\u0119 dla komunikacji z pozostawion\u0105 na Kremlu polsk\u0105 za\u0142og\u0105. W sumie w stolicy zosta\u0142y pu\u0142ki licz\u0105ce oko\u0142o 6 tysi\u0119cy ludzi.<\/p>\r\n

Brak post\u0119pu w rokowaniach pod Smole\u0144skiem, gdzie bojarzy nie godzili si\u0119 na z\u0142o\u017cenie przysi\u0119gi kr\u00f3lowi Zygmuntowi III, oraz zbrojne wyst\u0105pienia ludno\u015bci Moskwy wobec polskiej za\u0142ogi zwiastowa\u0142y bunty na prowincji wobec uk\u0142adu z 27 sierpnia 1610 r. wzgl\u0119dem wyboru kr\u00f3lewicza W\u0142adys\u0142awa na cara. Pierwszy sygna\u0142 do zbrojnego powstania na prowincji da\u0142 wojewoda riaza\u0144ski Prokop Lapunow, kt\u00f3ry w styczniu 1611 r. wypowiedzia\u0142 pos\u0142usze\u0144stwo polskiemu kr\u00f3lewiczowi. Za nim poszli inni. Oddzia\u0142y Lapunowa i kozackie Iwana Zarudzkiego rozpocz\u0119\u0142y marsz w kierunku Moskwy dla jej oswobodzenia. 29 marca 1611 r. dosz\u0142o do rozruch\u00f3w w stolicy w zwi\u0105zku z pacyfikacj\u0105 miasta zarz\u0105dzon\u0105 przez Gosiewskiego. Podpalanie zabudowa\u0144 w Bia\u0142ymgrodzie przy silnym wietrze doprowadzi\u0142o do spalenia p\u00f3\u0142nocnych rejon\u00f3w Moskwy. Od tego momentu garnizon znajdowa\u0142 si\u0119 w swoistej izolacji, gdy\u017c ju\u017c noc\u0105 z 29 na 30 marca nie m\u00f3g\u0142 przedrze\u0107 si\u0119 na Kreml b\u0119d\u0105cy pod stolic\u0105 pu\u0142k Strusia z powodu przybycia oddzia\u0142\u00f3w pospolitego ruszenia moskiewskiego. Na skutek zatrzymania dostaw \u017cywno\u015bci za\u0142oga mia\u0142a coraz wi\u0119ksze trudno\u015bci z wy\u017cywieniem.

Triumf Rzeczypospolitej<\/strong><\/p>\r\n

Tymczasem po niemal dw\u00f3ch latach dope\u0142nia\u0142 si\u0119 los Smole\u0144ska obl\u0119\u017conego od schy\u0142ku wrze\u015bnia 1609 roku. W wyniku szturmu 13 czerwca 1611 r. zdobyto twierdz\u0119 smole\u0144sk\u0105, co by\u0142o jednym z g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w wojny. Drugi natomiast – osadzenie na tronie kr\u00f3lewicza W\u0142adys\u0142awa – wobec oporu spo\u0142ecze\u0144stwa rosyjskiego oddala\u0142 si\u0119 coraz bardziej. Odjazd kr\u00f3la do Rzeczypospolitej w pocz\u0105tkach lipca 1611 r. i przekazanie komendy nad wojskiem do dalszych zmaga\u0144 z Moskw\u0105 hetmanowi Janowi Karolowi Chodkiewiczowi wi\u0105za\u0142y si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 zwo\u0142ania Sejmu i zdobycia dalszych funduszy na op\u0142acenie „borgowego” \u017co\u0142nierza.<\/p>\r\n

Sukces zaj\u0119cia Smole\u0144ska, jaki by\u0142 udzia\u0142em monarchy, widoczny by\u0142 w trakcie jego uroczystego wjazdu do Warszawy 16 wrze\u015bnia 1611 roku. Podobny mia\u0142 miejsce 29 pa\u017adziernika z udzia\u0142em hetmana Stanis\u0142awa \u0179\u00f3\u0142kiewskiego i prowadzonych przed oblicze polskiego monarchy wi\u0119\u017ani\u00f3w moskiewskich na czele z Szujskimi i patriarch\u0105 Filaretem. W Sali Senatorskiej Zamku Kr\u00f3lewskiego stan\u0119li przed obliczem Zygmunta III: „car z braci\u0105, pok\u0142on uczyniwszy g\u0142ow\u0105 przed Jego Kr\u00f3lewsk\u0105 Mo\u015bci\u0105, sz\u0142yk [czapk\u0119] w r\u0119ku trzymaj\u0105c i przed majestatem JKM stoj\u0105c, wszystkim uczynili \u017ca\u0142osny widok szcz\u0119\u015bcia odmiennego na \u015bwiecie”. <\/p>\r\n

Na Sejmie tym wcielono zaj\u0119te prowincje (Smole\u0144szczyzn\u0119, Siewierszczyzn\u0119 i Czernihowszczyzn\u0119) do Rzeczypospolitej, a do urz\u0105dzenia nowych ziem wyznaczono komisarzy sejmowych. Atmosfer\u0119 triumfu psu\u0142y jednak \u017c\u0105dania finansowe armii, kt\u00f3r\u0105 chwalono za m\u0119stwo i rycerskie czyny, lecz pozostawiano bez pieni\u0119dzy, oraz pogarszaj\u0105ca si\u0119 sytuacja obl\u0119\u017conej za\u0142ogi polskiej w murach Kremla. Nie powiod\u0142y si\u0119 tak\u017ce rokowania z pos\u0142ami moskiewskimi, gdy\u017c Zygmunt III my\u015bla\u0142 raczej o \u015bcis\u0142ej unii realnej Rzeczypospolitej z Moskw\u0105 pod swoim ber\u0142em ni\u017c o wys\u0142aniu kr\u00f3lewicza W\u0142adys\u0142awa do stolicy moskiewskiej. Wobec braku zgody bojar\u00f3w strona polska sugerowa\u0142a, \u017ce Zygmunt III obejmie rz\u0105dy w Moskwie na czas okre\u015blony, aby nast\u0119pnie przekaza\u0107 je synowi. Obawa o \u017cycie kr\u00f3lewicza, kt\u00f3remu nale\u017ca\u0142o przydzieli\u0107 siln\u0105 ochron\u0119 w postaci korpusu wojska, by\u0142a podzielana tak\u017ce przez otoczenie polskiego monarchy.

Wymordowanie polskiej za\u0142ogi<\/strong><\/p>\r\n

Tymczasem po\u0142o\u017cenie garnizonu polskiego w Moskwie pogarsza\u0142o si\u0119 z dnia na dzie\u0144. Nie pomog\u0142y posi\u0142ki wprowadzone przez Chodkiewicza w pa\u017adzierniku 1611 r., gdy\u017c hetman przyby\u0142 do stolicy bez pieni\u0119dzy. Nieop\u0142acone pu\u0142ki w styczniu 1612 r. pod lask\u0105 J\u00f3zefa Ciekli\u0144skiego zawi\u0105za\u0142y konfederacj\u0119, gro\u017c\u0105c, \u017ce je\u015bli nie otrzymaj\u0105 zaleg\u0142ego \u017co\u0142du, w czerwcu rusz\u0105 ku granicom Rzeczypospolitej. Gorzej, \u017ce zamkni\u0119ci w murach Kremla sw\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 ograniczyli do po\u0142owy marca. Chodkiewiczowi uda\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107 ich w s\u0142u\u017cbie a\u017c do czerwca, gdy pod mury Moskwy przyby\u0142y oddzia\u0142y posi\u0142kowe pod dow\u00f3dztwem Miko\u0142aja Strusia, starosty chmielnickiego. Ten wyrazi\u0142 zgod\u0119 na zluzowanie cz\u0119\u015bci oddzia\u0142\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w stolicy, ale postawi\u0142 warunek obj\u0119cia naczelnej komendy w Moskwie. Zra\u017cony do\u0144 dotychczasowy komendant garnizonu opu\u015bci\u0142 stolic\u0119 wraz z podkomendnymi, zabieraj\u0105c zastawione za niewyp\u0142acony im \u017co\u0142d skarby z Kremla. Moskw\u0119 obj\u0119li we w\u0142adanie \u017co\u0142nierze z pu\u0142ku Strusia oraz cz\u0119\u015b\u0107 ludzi z oddzia\u0142\u00f3w J.P. Sapiehy pod komend\u0105 J\u00f3zefa Budzi\u0142\u0142y, autora diariusza wojny moskiewskiej.<\/p>\r\n

W obliczu narastania wrzenia na prowincji wobec dalszej obecno\u015bci polskiego garnizonu w Moskwie Zygmunt III po odbyciu pielgrzymki do Cz\u0119stochowy w marcu 1612 r. skierowa\u0142 do senator\u00f3w pro\u015bb\u0119 o przedstawienie zdania wzgl\u0119dem dalszego prowadzenia wojny z Moskw\u0105 i osadzenia na stolcu carskim kr\u00f3lewicza W\u0142adys\u0142awa. I cho\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 senator\u00f3w zaleca\u0142a kr\u00f3lowi kontynuowanie dzia\u0142a\u0144 wojennych, wszyscy zwracali uwag\u0119 na trudno\u015bci finansowe, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 by\u0142a przeciwna wys\u0142aniu W\u0142adys\u0142awa. Sam Zygmunt III nie spieszy\u0142 si\u0119 z wypraw\u0105, gdy\u017c nie mia\u0142 pieni\u0119dzy nawet na op\u0142acenie oddzia\u0142\u00f3w b\u0119d\u0105cych w s\u0142u\u017cbie. Odsiecz dla g\u0142oduj\u0105cej za\u0142ogi Kremla powierzono hetmanowi Chodkiewiczowi, kt\u00f3ry nie zdo\u0142a\u0142 przebi\u0107 si\u0119 przez oddzia\u0142y drugiego pospolitego ruszenia – w walkach 1-3 wrze\u015bnia 1612 r. straci\u0142 tabory i zosta\u0142 zmuszony do wycofania si\u0119 spod Moskwy. <\/p>\r\n

Wobec tragicznej sytuacji za\u0142ogi Stru\u015b zdecydowa\u0142 si\u0119 na kapitulacj\u0119, kt\u00f3rej warunki ustalono ostatecznie 6 listopada. Nast\u0119pnego dnia za\u0142oga mia\u0142a z\u0142o\u017cy\u0107 bro\u0144 i wymaszerowa\u0107 z Kremla. Strona moskiewska, zaprzysi\u0119gaj\u0105c na krucyfiks, obieca\u0142a pozostawi\u0107 \u017co\u0142nierzy przy \u017cyciu. 7 listopada otworzono bramy Kremla, a \u017co\u0142nierzy wyprowadzono i podzielono.
Towarzystwo z pu\u0142ku Strusia przypad\u0142o Kozakom Aleksieja N. Trubeckiego, kt\u00f3rzy nie zamierzali honorowa\u0107 warunk\u00f3w kapitulacji i wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy wymordowali. Sam dow\u00f3dca garnizonu, Miko\u0142aj Stru\u015b, by\u0142 zbyt cennym je\u0144cem, aby podzieli\u0107 ich los i dosta\u0142 si\u0119 do niewoli, z kt\u00f3rej wyszed\u0142 dopiero po zawarciu traktatu w Deulinie w czerwcu 1619 roku. Wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia mieli \u017co\u0142nierze z pu\u0142ku Budzi\u0142\u0142y, kt\u00f3rzy dostali si\u0119 pod „opiek\u0119” ksi\u0119cia Dymitra Po\u017carskiego. I ci jednak musieli wiele lat przesiedzie\u0107 w niewoli moskiewskiej. <\/p>\r\n

Okres smuty dobiega\u0142 ko\u0144ca. 3 marca 1613 r. sob\u00f3r ziemski wybra\u0142 na cara moskiewskiego przedstawiciela Romanow\u00f3w – Micha\u0142a – syna pozostaj\u0105cego w polskiej niewoli patriarchy Filareta.
Kapitulacja polskiego garnizonu na Kremlu wi\u0105\u017ce si\u0119 z jednym z najwa\u017cniejszych \u015bwi\u0105t pa\u0144stwowych carskiej Rosji przypadaj\u0105cego na 4 listopada. Po\u015bwi\u0119cono je Matce Bo\u017cej Kaza\u0144skiej. W Jej opiek\u0119 oddali si\u0119 dwaj przyw\u00f3dcy drugiego pospolitego ruszenia – ksi\u0105\u017c\u0119 Po\u017carski i Ku\u017ama Minin, kt\u00f3rzy doprowadzili do wyzwolenia stolicy. Podkre\u015blano tak\u017ce, \u017ce by\u0142a to rocznica wyzwolenia Moskwy spod polskiej okupacji, cho\u0107 do kapitulacji garnizonu Strusia dosz\u0142o dopiero 7 listopada. Tego dnia przypada\u0142y z kolei uroczyste obchody rocznicy pa\u017adziernikowej w czasach ZSRS (25 pa\u017adziernika wed\u0142ug starego stylu). Wracaj\u0105c do dawnych tradycji, Duma Pa\u0144stwowa w grudniu 2004 r. ustanowi\u0142a dzie\u0144 4 listopada Dniem Jedno\u015bci Narodowej, symbolizuj\u0105cy solidarne wyst\u0105pienie wszystkich stan\u00f3w Rosji wobec obcej interwencji. Wielu jednak Rosjan nie potrafi umie\u015bci\u0107 tego \u015bwi\u0119ta w kontek\u015bcie historycznym, wi\u0105\u017c\u0105c je nadal z przesz\u0142\u0105 epok\u0105.<\/p>\r\n

Prof. Miros\u0142aw Nagielski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Historyk wojskowo\u015bci Uniwersytet Warszawski<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"400 lat temu car Wasyl Szujski korzy\u0142 si\u0119 i bi\u0142 g\u0142ow\u0105 przed kr\u00f3lem Zygmuntem III Sala Senatorska Zamku Kr\u00f3lewskiego w Warszawie. 29 pa\u017adziernika 1611 r. hetman Stanis\u0142aw \u0179\u00f3\u0142kiewski odbywa triumfalny wjazd do stolicy i przyprowadza przed oblicze kr\u00f3la Zygmunta III wi\u0119\u017ani\u00f3w moskiewskich na czele z carem Wasylem Szujskim, jego bra\u0107mi – Dymitrem i Iwanem, oraz […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[141],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46377"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=46377"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46377\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=46377"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=46377"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=46377"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}