{"id":46130,"date":"2011-10-23T21:13:26","date_gmt":"2011-10-24T02:13:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=46130"},"modified":"2011-10-23T22:15:45","modified_gmt":"2011-10-24T03:15:45","slug":"ja-tylko-dotrzymuje-slowa-rozmowa-ze-skazana-na-smierc-uczestniczka-powstania-wegierskiego-1955-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=46130","title":{"rendered":"Ja tylko dotrzymuj\u0119 s\u0142owa – rozmowa ze skazan\u0105 na \u015bmier\u0107 uczestniczk\u0105 powstania w\u0119gierskiego 1956 roku<\/em>"},"content":{"rendered":"

Z Mari\u0105 Wittner, uczestniczk\u0105 antykomunistycznego powstania w\u0119gierskiego z 1956 roku, skazan\u0105 na kar\u0119 \u015bmierci, przetrzymywan\u0105 12 lat w komunistycznym wi\u0119zieniu, rozmawia Agnieszka \u0179urek.<\/strong><\/p>\r\n

Bohaterem pokazanego 20 pa\u017adziernika w Warszawie filmu „Zbrodnia bez kary” jest Bela Biszku, komunistyczny zbrodniarz odpowiedzialny za krwawe represje po powstaniu w\u0119gierskim z 1956 roku. Film ten napotka\u0142 na W\u0119grzech trudno\u015bci w momencie projekcji, mimo \u017ce by\u0142 to ju\u017c rok 2010, a zatem d\u0142ugo po upadku re\u017cimu komunistycznego.<\/strong>
– Tak, rodzina Beli Biszku zagrozi\u0142a, \u017ce wytoczy proces dyrekcji kina, w kt\u00f3rym mia\u0142a si\u0119 odby\u0107 premiera tego filmu. Odby\u0142a si\u0119 ona zatem w ogr\u00f3dku jednej z restauracji w Budapeszcie. Uczestniczy\u0142y w niej tysi\u0105ce os\u00f3b. W ko\u0144cu film trafi\u0142 tak\u017ce do kin. Przebijamy si\u0119 zatem z naszym g\u0142osem wi\u0119kszo\u015bci. T\u0119 walk\u0119 nale\u017cy kontynuowa\u0107.<\/p>\r\n

Za udzia\u0142 w antykomunistycznym powstaniu na W\u0119grzech w 1956 roku zosta\u0142a Pani skazana na kar\u0119 \u015bmierci. Na jakiej podstawie?<\/strong>
– Za „zbrojne organizowanie si\u0119 przeciwko w\u0142adzy ludowej”. Za nieudowodnione mi nigdy: „wielokrotne zab\u00f3jstwa”, „pr\u00f3by zab\u00f3jstwa”, „grupowe rabunki”, oraz za „bycie dysydentem”.<\/p>\r\n

W komunistycznym wi\u0119zieniu sp\u0119dzi\u0142a Pani 12 lat. Co by\u0142o najtrudniejszym do\u015bwiadczeniem tamtego okresu?<\/strong>
– Przebywanie w celach przedegzekucyjnych i zabieranie z cel moich towarzyszek – po to, \u017ceby je powiesi\u0107. Tego nigdy nie zapomn\u0119. I nawet nie chc\u0119 tego zapomnie\u0107.<\/p>\r\n

A co by\u0142o wed\u0142ug Pani najgorsze w samym systemie komunistycznym?<\/strong>
– K\u0142amstwo. Przesz\u0142am wiele za\u0142ama\u0144 nerwowych – z tego w\u0142a\u015bnie powodu, \u017ce musia\u0142am t\u0142umi\u0107 swoje my\u015bli. W czasie w\u0119gierskiego powstania zosta\u0142am tak\u017ce ranna – od\u0142amek granatu utkwi\u0142 mi w kr\u0119gos\u0142upie. Bardzo d\u0142ugo my\u015blano, \u017ce udaj\u0119. Dopiero prze\u015bwietlenie wykaza\u0142o, \u017ce m\u00f3wi\u0119 prawd\u0119. Przesz\u0142am operacj\u0119 kr\u0119gos\u0142upa i Bogu dzi\u0119kuj\u0119 za to, \u017ce trafi\u0142am na wspania\u0142ego lekarza – w innym wypadku najprawdopodobniej by\u0142abym sparali\u017cowana.<\/p>\r\n

Czy ktokolwiek na W\u0119grzech odpowiedzia\u0142 prawnie za zbrodnie systemu komunistycznego?<\/strong>
– System komunistyczny na W\u0119grzech \u017cyje i kwitnie. Komunistyczni zbrodniarze niczego nie \u017ca\u0142uj\u0105. Warunkiem wybaczenia jest \u017cal za grzechy. A skoro niczego nie \u017ca\u0142uj\u0105, to na jakiej podstawie mieliby\u015bmy im cokolwiek wybacza\u0107?<\/p>\r\n

Komunist\u00f3w nie uda\u0142o si\u0119 rozliczy\u0107 nawet rz\u0105dowi Viktora Orb\u00e1na?<\/strong>
– Viktor Orb\u00e1n to polityk wielkiego formatu. Dojrza\u0142 jako premier. Cokolwiek jednak robi, jest ogromnie atakowany przez ludzi reprezentuj\u0105cych star\u0105 nomenklatur\u0119. Ci ludzie wszystko to, co zepsuli przez osiem lat rz\u0105d\u00f3w postkomunist\u00f3w, usi\u0142uj\u0105 przypisa\u0107 teraz Orb\u00e1nowi. A przecie\u017c nikt nie jest w stanie dokona\u0107 cud\u00f3w. Nasz kraj zosta\u0142 ogromnie ograbiony i trzeba wielkiej pracy i determinacji, aby\u015bmy my, jako W\u0119grzy, przetrwali. Tu chodzi o nasz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, o przysz\u0142o\u015b\u0107 naszych dzieci i wnuk\u00f3w. Kiedy Viktor Orb\u00e1n wygra\u0142 wybory, W\u0119grzy poczuli, \u017ce nareszcie mog\u0105 odetchn\u0105\u0107. Pomy\u015bla\u0142am wtedy, \u017ce je\u015bli ten rz\u0105d b\u0119dzie sta\u0142 na czele naszego kraju przez d\u0142u\u017cszy czas, to spo\u0142ecze\u0144stwu w ko\u0144cu uda si\u0119 naprawd\u0119 ostatecznie zrzuci\u0107 kajdany i rozkwitn\u0105\u0107. Rz\u0105d Orb\u00e1na pracuje dobrze, chce przekszta\u0142ci\u0107 ca\u0142\u0105 struktur\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Tego, co dzia\u0142o si\u0119 na W\u0119grzech w ostatnich latach, nie da si\u0119 uj\u0105\u0107 w kategoriach zdrowego funkcjonowania spo\u0142ecze\u0144stwa. W 2001 roku dosz\u0142o w naszym kraju do wielkiego oszustwa. Komuni\u015bci wr\u00f3cili wtedy do w\u0142adzy jako kapitali\u015bci. W istocie jednak zmienili jedynie nazw\u0119. Ich rz\u0105dy oznacza\u0142y koniec W\u0119gier. Je\u015bli trwa\u0142yby jeszcze kolejne cztery lata, mo\u017cna by by\u0142o postawi\u0107 na granicy naszego pa\u0144stwa tabliczk\u0119 z napisem „W\u0119gry sprzedano”.<\/p>\r\n

Jak ocenia Pani w\u0119gierskie media? Czy rzetelnie relacjonuj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107?<\/strong>
– Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w masowego przekazu nadal k\u0142amie. S\u0105 jednak tak\u017ce ludzie o czystym spojrzeniu i czystych my\u015blach. Mam nadziej\u0119, \u017ce uda im si\u0119 przebi\u0107. Dziennikarzy obowi\u0105zuje tylko jedna zasada: nie k\u0142am.<\/p>\r\n

Jak\u0105 rol\u0119 w przemianach ostatnich lat odegra\u0142a og\u0142oszona przez w\u0119gierski Episkopat krucjata r\u00f3\u017ca\u0144cowa w intencji narodu?<\/strong>
– To jest bardzo wa\u017cne. Nic innego nie uratuje kraju. Przez 50 lat komuni\u015bci pozbawiali ludzi wiary. Zbudowali spo\u0142ecze\u0144stwo bez kr\u0119gos\u0142upa. Ars poetica J\u00e1nosa K\u00e1d\u00e1ra brzmia\u0142a: „Niech lepiej kradn\u0105, ale niech si\u0119 nie bawi\u0105 w polityk\u0119”. I takie w\u0142a\u015bnie sta\u0142o si\u0119 nasze spo\u0142ecze\u0144stwo – bezwolne zar\u00f3wno w wymiarze moralnym, jak i gospodarczym. Tymczasem bez moralnej rewolucji nie mo\u017cna przecie\u017c zbudowa\u0107 tak\u017ce gospodarki. Wiara i moralno\u015b\u0107 s\u0105 zatem podstaw\u0105 wszystkiego. Tego komuni\u015bci nie s\u0105 w stanie prze\u017cy\u0107.<\/p>\r\n

W swoim wyst\u0105pieniu wspomnia\u0142a Pani o b\u0142ogos\u0142awionym ksi\u0119dzu Jerzym Popie\u0142uszce jako o postaci dla Pani szczeg\u00f3lnej. Kiedy dowiedzia\u0142a si\u0119 Pani o ks. Jerzym i o roli, jak\u0105 odegra\u0142 w czasach komunistycznego zniewolenia Polski?<\/strong>
– Nie pozna\u0142am go niestety za jego \u017cycia, o jego dzia\u0142alno\u015bci dowiedzia\u0142am si\u0119 ju\u017c po tym, jak zosta\u0142 zamordowany. Odwiedzi\u0142am ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Stanis\u0142awa Kostki w Warszawie. Poruszy\u0142o mnie to do g\u0142\u0119bi. Kiedy patrzy\u0142am na jego twarz, jego oczy, widzia\u0142am w nich ca\u0142y jego los. My\u015bl\u0119, \u017ce losy Polski i W\u0119gier s\u0105 bardzo podobne. Powiedzenie „Polak, W\u0119gier – dwa bratanki” nie powsta\u0142o przypadkiem. Rewolucja roku 1956 tak\u017ce zacz\u0119\u0142a si\u0119 od tego, \u017ce chcieli\u015bmy wyrazi\u0107 solidarno\u015b\u0107 z naszymi bra\u0107mi, Polakami. Z kolei w 1989 roku obserwowali\u015bmy uwa\u017cnie odrodzenie „Solidarno\u015bci” w Polsce.<\/p>\r\n

Co oznacza\u0142 rok 1989 dla W\u0119gr\u00f3w?<\/strong>
– By\u0142 to moment, kiedy mogli\u015bmy wreszcie pochowa\u0107 naszych zmar\u0142ych. Wiedzia\u0142am, \u017ce moja kole\u017canka z celi nie ma nikogo, kto m\u00f3g\u0142by j\u0105 pochowa\u0107. Ja to wi\u0119c zrobi\u0142am. Na pierwsze obchody rocznicy 23 pa\u017adziernika [pocz\u0105tek powstania w\u0119gierskiego 1956 r.], na kt\u00f3re zezwolono, przemawia\u0142o nas przed Parlamentem w Budapeszcie pi\u0119cioro. Moi przyjaciele prosili mnie, \u017cebym tam nie sz\u0142a, bo mnie zabij\u0105. Ja jednak odpar\u0142am, \u017ce musz\u0119 tam by\u0107 i zabra\u0107 g\u0142os – w imieniu ofiar – poleg\u0142ych, i tych, kt\u00f3rzy musieli ucieka\u0107 za granic\u0119. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce moi przyjaciele mieli racj\u0119, gdy mnie ostrzegali. Stra\u017c robotnicza zosta\u0142a rozbrojona w ostatniej chwili. By\u0142a przygotowana do interwencji, uzbrojona. Od tego czasu nie mog\u0119 przesta\u0107 m\u00f3wi\u0107 o tym, co si\u0119 sta\u0142o w roku 1956 i p\u00f3\u017aniej. Przysi\u0119g\u0142am to w\u00f3wczas i to si\u0119 nie zmieni. Ja tylko dotrzymuj\u0119 s\u0142owa.<\/p>\r\n

Czy wiedza na temat roku 1956 jest rzetelnie przekazywana w w\u0119gierskich szko\u0142ach?<\/strong>
– Na przestrzeni ostatnich o\u015bmiu lat mieli\u015bmy do czynienia z takimi szko\u0142ami i nauczycielami – komunistami, kt\u00f3rzy w og\u00f3le nie uczyli o roku 1956 b\u0105d\u017a te\u017c wr\u0119cz stosowali w swoimi nauczaniu retoryk\u0119 komunistyczn\u0105, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce w\u0119gierskie powstanie by\u0142o w istocie kontrrewolucj\u0105. Dlatego te\u017c cz\u0119sto zdarza si\u0119, \u017ce je\u015bli zapyta si\u0119 m\u0142odego cz\u0142owieka na W\u0119grzech, odpowie on, \u017cuj\u0105c gum\u0119: „Pi\u0119\u0107dziesi\u0105ty sz\u00f3sty? Nie mam zielonego poj\u0119cia”.<\/p>\r\n

Czy to si\u0119 teraz zmienia?<\/strong>
– Tak, ale powoli. Trzeba jednak zbudowa\u0107 nowe W\u0119gry, u\u015bwiadamia\u0107 nasz\u0105 m\u0142odzie\u017c, o co chodzi\u0142o w roku 1956. A chodzi\u0142o o kwesti\u0119 \u017cycia lub \u015bmierci. Edukacja jest ogromnie wa\u017cna. Sama odwiedzam wiele szk\u00f3\u0142 i opowiadam o roku 1956. W rocznic\u0119 wybuchu powstania, w poniedzia\u0142ek, 24 pa\u017adziernika, odwiedz\u0119 cztery miejsca. Pan B\u00f3g w\u0142a\u015bnie dlatego zachowa\u0142 mnie przy \u017cyciu, \u017ce da\u0142 mi takie zadanie. A je\u015bli B\u00f3g daje do wype\u0142nienia zadanie, daje tak\u017ce si\u0142\u0119.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z Mari\u0105 Wittner, uczestniczk\u0105 antykomunistycznego powstania w\u0119gierskiego z 1956 roku, skazan\u0105 na kar\u0119 \u015bmierci, przetrzymywan\u0105 12 lat w komunistycznym wi\u0119zieniu, rozmawia Agnieszka \u0179urek. Bohaterem pokazanego 20 pa\u017adziernika w Warszawie filmu „Zbrodnia bez kary” jest Bela Biszku, komunistyczny zbrodniarz odpowiedzialny za krwawe represje po powstaniu w\u0119gierskim z 1956 roku. Film ten napotka\u0142 na W\u0119grzech trudno\u015bci w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,179],"class_list":["post-46130","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-communism","tag-magyar"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46130","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=46130"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46130\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=46130"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=46130"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=46130"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}