{"id":45955,"date":"2011-10-17T13:50:31","date_gmt":"2011-10-17T18:50:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=45955"},"modified":"2011-10-17T13:50:31","modified_gmt":"2011-10-17T18:50:31","slug":"nikita-chruszczow-z-cwoka-car-antoni-zambrowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=45955","title":{"rendered":"Nikita Chruszczow – z \u0107woka car – Antoni Zambrowski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Nikita Chruszczow by\u0142 pierwszym w\u0142adc\u0105 Zwi\u0105zku Sowieckiego epoki postalinowskiej i zarazem jednym z najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Stalina w ostatnim okresie jego rz\u0105d\u00f3w. Do historii \u015bwiatowej przeszed\u0142 przede wszystkim jako inicjator i zarazem wykonawca pomys\u0142u wyg\u0142oszenia tajnego referatu o kulcie jednostki na XX zje\u017adzie KPZR w lutym 1956 roku oraz jawnego ju\u017c referatu o zbrodniach Stalina na XXII zje\u017adzie KPZR w pa\u017adzierniku 1961 roku. Wcze\u015bniej jednak zapisa\u0142 si\u0119 jako jeden z najbardziej gorliwych uczestnik\u00f3w inicjowanych przez Stalina krwawych czystek „wrog\u00f3w ludu” w Moskwie i na Ukrainie.

Od najm\u0142odszych lat wytrwale pi\u0105\u0142 si\u0119 w g\u00f3r\u0119<\/strong>

Nikita Chruszczow urodzi\u0142 si\u0119 5 kwietnia 1894 roku w du\u017cej wsi (po rosyjsku „sje\u0142o”) Kalinowka powiatu dmitrijewskiego kurskiej guberni (na etnicznych terenach rosyjskich granicz\u0105cych z Ukrain\u0105) w ubogiej ch\u0142opskiej rodzinie. Ochrzczono go w miejscowej prawos\u0142awnej cerkwi. Od 12. roku \u017cycia by\u0142 wiejskim pastuchem. Przez jedn\u0105 zaledwie zim\u0119 ucz\u0119szcza\u0142 do miejscowej wiejskiej szko\u0142y, gdzie jako tako opanowa\u0142 rosyjski elementarz. Z poprawnym pisaniem do ko\u0144ca \u017cycia by\u0142o u niego krucho.<\/p>\r\n

W roku 1908 jego ojciec Sjergiej Chruszczow przeprowadzi\u0142 si\u0119 do pobliskiego Zag\u0142\u0119bia Donieckiego na Ukrainie stanowi\u0105cej w owym czasie cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adow\u0105 Imperium Rosyjskiego zwan\u0105 urz\u0119dowo Ma\u0142orosj\u0105. W 1912 roku Nikita podj\u0105\u0142 prac\u0119 \u015blusarza w przedsi\u0119biorstwie remontuj\u0105cym sprz\u0119t g\u00f3rniczy w kopalniach oraz zak\u0142adach przemys\u0142owych Zag\u0142\u0119bia. W latach 1917 – 1919 czyli w czasach wojny domowej i panuj\u0105cego w miastach g\u0142odu wr\u00f3ci\u0142 do rodzinnej wsi i zosta\u0142 przewodnicz\u0105cym miejscowego komitetu biedoty. Komitety biedoty by\u0142y organizowane przez bolszewik\u00f3w jako przeciwwaga do rad wiejskich, gdy\u017c w miejscowych sowietach (wiejskich radach), nominalnie sprawuj\u0105cych w\u0142adz\u0119 w terenie, bolszewicy nie zawsze mieli odpowiedni pos\u0142uch. W 1918 roku wst\u0105pi\u0142 do partii bolszewickiej – RKP(b). Walczy\u0142 w szeregach s\u0142ynnej I Konnej Armii dowodzonej przez Budionnego i Woroszy\u0142owa, gdzie by\u0142 sekretarzem organizacji partyjnej w jednym z pu\u0142k\u00f3w. Po demobilizacji w 1920 roku skierowany do pracy umys\u0142owej (urz\u0119dniczej) w Zag\u0142\u0119biu Donieckim. Wobec ewidentnych brak\u00f3w w wykszta\u0142ceniu zosta\u0142 skierowany w 1921 roku na tzw. rabfak przy technikum, czyli do klasy dla m\u0142odzie\u017cy robotniczej uzupe\u0142niaj\u0105cej wykszta\u0142cenie w zakresie szko\u0142y \u015bredniej. Zosta\u0142 aktywist\u0105 partyjnym w technikum, po\u015bwi\u0119caj\u0105c ca\u0142y czas pracy partyjnej kosztem nauki. Dzi\u0119ki temu otrzyma\u0142 papiery o uko\u0144czeniu technikum bez widocznych post\u0119p\u00f3w w czytaniu, a zw\u0142aszcza pisaniu. Jako sekretarz organizacji partyjnej technikum podczas prowadzonej w ca\u0142ej RKP(b) dyskusji partyjnej zaj\u0105\u0142 stanowisko popieraj\u0105ce tzw. lewicow\u0105 opozycj\u0119, czyli koncepcje polityczne g\u0142oszone przez Lwa Trockiego. Prawdopodobnie dostosowa\u0142 si\u0119 do panuj\u0105cych w jego okolicy pogl\u0105d\u00f3w. Po pora\u017cce Trockiego Chruszczow pr\u0119dko zmieni\u0142 zdanie, z\u0142o\u017cy\u0142 w 1924 roku samokrytyk\u0119 i nawet zosta\u0142 sekretarzem komitetu rejonowego partii. Mimo to skorzysta\u0142 z obecno\u015bci na okr\u0119gowej konferencji partyjnej sekretarza generalnego komunistycznej partii Ukrainy \u0141azaria Kaganowicza i poskar\u017cy\u0142 si\u0119 mu na stosowane wci\u0105\u017c wobec niego szykany za \u00f3w b\u0142\u0105d m\u0142odo\u015bci. Dzi\u0119ki wstawiennictwu Kaganowicza Chruszczow awansowa\u0142 na pracownika aparatu KC KP(b)U i zosta\u0142 zatrudniony w \u00f3wczesnej stolicy sowieckiej Ukrainy Charkowie. (bolszewicy przenie\u015bli stolic\u0119 do Charkowa, kt\u00f3ry by\u0142 blisko granicy Federacji Rosyjskiej i zapewnia\u0142 lepsz\u0105 kontrol\u0119 militarn\u0105 ni\u017c po\u0142o\u017cony bardziej na zach\u00f3d Kij\u00f3w).

Dalszy ci\u0105g kariery a\u017c w Moskwie<\/strong>

W roku 1929 Chruszczow zosta\u0142 skierowany do Moskwy na studia do Akademii Przemys\u0142owej. Komisja egzaminacyjna odrzuci\u0142a jego kandydatur\u0119 ze wzgl\u0119du na jego faktyczny analfabetyzm, ale pomog\u0142a ponownie protekcja Kaganowicza. Kaganowicz w tym czasie by\u0142 ju\u017c sekretarzem partyjnym Moskwy i on mianowa\u0142 Chruszczowa po zaledwie p\u00f3\u0142rocznej nauce w Akademii sekretarzem organizacji partyjnej Akademii. By\u0142 to wa\u017cny szczebel w karierze partyjnej Nikity Chruszczowa, gdy\u017c dzi\u0119ki temu zawar\u0142 on bli\u017csz\u0105 znajomo\u015b\u0107 z \u017con\u0105 Stalina – Nadie\u017cd\u0105 Alli\u0142ujew, studiuj\u0105c\u0105 w tej samej Akademii. Dzi\u0119ki tej znajomo\u015bci Chruszczow by\u0142 zapraszany do mieszkania Stalina. Zgodnie z duchem czasu Chruszczow demonstrowa\u0142 sw\u0105 bolszewick\u0105 czujno\u015b\u0107, wypatruj\u0105c wsz\u0119dzie gdzie tylko si\u0119 da\u0142o ukrytych „wrog\u00f3w ludu”. Wielu z nich musia\u0142o porzuci\u0107 studia. Dzi\u0119ki temu ju\u017c w styczniu 1931 roku zosta\u0142 sekretarzem organizacji rejonowej (dzielnicowej) WKP(b), co mu da\u0142o jeszcze wi\u0119ksze pole dzia\u0142ania przeciwko wrogom partii. Po roku by\u0142 ju\u017c II sekretarzem Moskiewskiego Komitetu Miejskiego partii, po kolejnych dw\u00f3ch latach – w styczniu 1934 roku awansowa\u0142 na stanowisko I sekretarza MKM, za\u015b w marcu 1935 roku zast\u0105pi\u0142 \u0141azaria Kaganowicza na stanowisku I sekretarza Moskiewskiego Komitetu Obwodowego. W\u00f3wczas ujawniono informacje o udziale Chruszczowa w opozycji trockistowskiej, ale Stalin zbagatelizowa\u0142 ten fakt i poleci\u0142 ukry\u0107 kompromituj\u0105ce szczeg\u00f3\u0142y biografii przed delegatami konferencji partyjnej.<\/p>\r\n

Awans Chruszczowa zbieg\u0142 si\u0119 z paroksyzmem czystki przeciwko „wrogom ludu” prowadzonej przez szefa NKWD Niko\u0142aja Je\u017cowa. Ostrze „je\u017cowszczyzny” skierowane by\u0142o m.in. przeciwko mieszkaj\u0105cym w ZSRR Polakom, w tym polskim komunistom. Chruszczow, cho\u0107 by\u0142 etnicznym Rosjaninem i taki zapis mia\u0142 w urz\u0119dowych papierach, te\u017c prze\u017cy\u0142 w\u00f3wczas chwil\u0119 grozy, kiedy Stalin na podstawie donosu Je\u017cowa zarzuci\u0142 mu, i\u017c jest z pochodzenia Polakiem i jego prawdziwe nazwisko brzmi Chruszczewski. Nie wykluczone, \u017ce by\u0142o to – obok zamiaru zrobienia kariery po trupach podw\u0142adnych – motywem jego gorliwo\u015bci w czystce. Tak czy owak Chruszczow by\u0142 gorliwym inicjatorem represji wobec ludzi uznanych za podejrzanych, zw\u0142aszcza w szeregach aparatu partyjnego. W latach 1936-37 w Moskwie NKWD aresztowa\u0142o 55.741 os\u00f3b. Spo\u015br\u00f3d 38 sekretarzy Moskiewskiego Komitetu Miejskiego oraz Obwodowego aresztowano 35, spo\u015br\u00f3d 146 sekretarzy komitet\u00f3w rejonowych (dzielnicowych) aresztowano 136.

Pogromca bur\u017cuazyjnych nacjonalist\u00f3w na Ukrainie<\/strong>

W sierpniu 1937 roku do Kijowa przybyli z Moskwy \u00f3wczesny premier ZSRR Wiaczes\u0142aw Mo\u0142otow, Nikita Chruszczow oraz szef NKWD Niko\u0142aj Je\u017cow. Zwo\u0142ali oni plenum KC KP(b) Ukrainy i zaproponowali usuni\u0119cie ze wszystkich kierowniczych stanowisk partyjnych i pa\u0144stwowych dotychczasowych przyw\u00f3dc\u00f3w republiki. Na stanowisko I sekretarza KC zaproponowano Nikit\u0119 Chruszczowa. Gdy plenum KC odrzuci\u0142 te odg\u00f3rne sugestie, Mo\u0142otow po uprzedniej telefonicznej konsultacji ze Stalinem zaprosi\u0142 cz\u0142onk\u00f3w ukrai\u0144skiego Politbiura KC na wsp\u00f3lne posiedzenie z Politbiurem KC WKP(b). W Moskwie zostali oni w wi\u0119kszo\u015bci aresztowani. Spo\u015br\u00f3d 102 cz\u0142onk\u00f3w KC KP(b)U uchowa\u0142o si\u0119 zaledwie trzech. <\/p>\r\n

W lutym 1938 roku Chruszczow zosta\u0142 przeniesiony do stolicy Ukrainy – Kijowa, gdzie ju\u017c bez oddolnych opor\u00f3w zast\u0105pi\u0142 polskiego bolszewika Stanis\u0142awa Kosiora, awansowanego na stanowisko wicepremiera, wed\u0142ug \u00f3wczesnego nazewnictwa – zast\u0119pcy przewodnicz\u0105cego Rady Komisarzy Ludowych ZSRR (W czasach rz\u0105d\u00f3w Stalina na czele w\u0142adz partyjnych na Ukrainie nie trafi\u0142 si\u0119 ani razu etniczny Ukrainiec. Zaszczytne te funkcje pe\u0142nili \u017byd \u0141azari Kaganowicz, Polak Stanis\u0142aw Kosior oraz Rosjanin Nikita Chruszczow). Kosior zreszt\u0105 popracowa\u0142 w Moskwie zaledwie par\u0119 miesi\u0119cy, gdy\u017c zosta\u0142 aresztowany w maju 1938 rok, po roku skazany na \u015bmier\u0107 i stracony. Natomiast rz\u0105dy Chruszczowa na Ukrainie oznacza\u0142y zaostrzenie represji przeciwko tzw. bur\u017cuazyjnym nacjonalistom. W 1938 roku aresztowano na Ukrainie 106.119 os\u00f3b. Dzi\u0119ki tym staraniom awansowa\u0142 w styczniu 1938 roku na kandydata na cz\u0142onka Biura Politycznego KC WKP(b). W marcu 1939 roku awansuje jeszcze wy\u017cej – na cz\u0142onka Biura Politycznego KC WKP(b).<\/p>\r\n

Jako osoba nr 1 we w\u0142adzach partyjnych Ukrainy by\u0142 cz\u0142onkiem Rady Wojennej Kijowskiego Specjalnego Okr\u0119gu Wojskowego, wobec czego wzi\u0105\u0142 czynny udzia\u0142 w przy\u0142\u0105czaniu po 17 wrze\u015bnia 1939 roku do sowieckiej Ukrainy po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci polskich Kres\u00f3w Wschodnich. W pertraktacjach odno\u015bnie kapitulacji Lwowa przed jednostkami sowieckimi \u015bwiadomie oszuka\u0142 dow\u00f3dc\u0119 polskiej obrony Lwowa, gen. Langnera, gwarantuj\u0105c jako cz\u0142onek Rady Wojennej Ukrai\u0144skiego Frontu wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 polskim oficerom. W swych przem\u00f3wieniach pod\u017cega\u0142 do samos\u0105d\u00f3w wobec polskich oficer\u00f3w i polskich ziemian. Ponosi\u0142 odpowiedzialno\u015b\u0107 za przeprowadzane przez NKWD na jego terenie wyw\u00f3zki setek tysi\u0119cy Polak\u00f3w na Sybir lub do Kazachstanu. Z tamtych czas\u00f3w datuje si\u0119 te\u017c jego przyja\u017a\u0144 z Wand\u0105 Wasilewsk\u0105, poznan\u0105 przez niego we Lwowie, kt\u00f3r\u0105 zarekomenduje Stalinowi jako osob\u0119 godn\u0105 zaufania. Wanda Wasilewska kilka lat p\u00f3\u017aniej – w czasie wojny niemiecko-sowieckiej pe\u0142ni\u0142a odpowiedzialn\u0105 funkcj\u0119 przewodnicz\u0105cej Zwi\u0105zku Patriot\u00f3w Polskich w ZSRR.

Nadal wzwy\u017c<\/strong>

Po naje\u017adzie Hitlera na Zwi\u0105zek Sowiecki Nikita Chruszczow piastowa\u0142 szereg odpowiedzialnych funkcji cz\u0142onka Rady Wojennej czyli partyjnego nadzorcy w dow\u00f3dztwie kilku front\u00f3w, m.in. Frontu Stalingradzkiego oraz I Frontu Ukrai\u0144skiego. Prze\u017cy\u0142 gorycz katastrofalnej pora\u017cki pod Charkowem na wiosn\u0119 1942 roku oraz tryumf kolejnych zwyci\u0119stw. Awansowa\u0142 na genera\u0142a (dwugwiazdkowy gieniera\u0142-lejtienant<\/em>), zosta\u0142 odznaczonym wieloma wojskowymi orderami. Od sierpnia 1944 roku piastuje urz\u0105d premiera rz\u0105du ukrai\u0144skiego w Kijowie. Od marca 1947 roku po grudzie\u0144 tego\u017c roku jest zmuszony do ust\u0105pienia swemu dawnemu protektorowi Lazariowi Kaganowiczowi stanowiska I sekretarza KC KP(b) Ukrainy, zadowalaj\u0105c si\u0119 stanowiskiem premiera rz\u0105du republika\u0144skiego Ukrainy. Po powrocie L. Kaganowicza do Moskwy w grudniu 1947 roku Nikita Chruszczow ponownie zosta\u0142 I sekretarzem KC partii na Ukrainie, ponadto I sekretarzem kijowskiego komitetu obwodowego oraz miejskiego KP(b)U, zachowuj\u0105c nadal tek\u0119 premiera.<\/p>\r\n

W grudniu 1949 roku ponownie odwo\u0142any do Moskwy w zwi\u0105zku z awansem na sekretarza KC WKP(b) oraz na szefa Wydzia\u0142u Organizacyjnego KC. Jednocze\u015bnie obj\u0105\u0142 stanowisko sekretarza Moskiewskiego Komitetu Obwodowego oraz Komitetu Miejskiego. W latach 1950-51 kierowa\u0142 kolejn\u0105 rewolucj\u0105 odg\u00f3rn\u0105 w sowieckim rolnictwie, prowadz\u0105c akcj\u0119 \u0142\u0105czenia kilku ko\u0142choz\u00f3w w sp\u00f3\u0142dzielnie rolnicze o wi\u0119kszym wymiarze. <\/p>\r\n

Na ostatnim za rz\u0105d\u00f3w Stalina – XIX zje\u017adzie KPZR w pa\u017adzierniku 1952 roku wyg\u0142osi\u0142 referat o statucie KPZR. W wyniku zaproponowanej przez Stalina reorganizacji w\u0142adz partyjnych awansowa\u0142 do najwy\u017cszego gremium partyjnego, pi\u0119cioosobowego Biura Prezydium KC KPZR.

Walka o ber\u0142o po Stalinie<\/strong>

Po publicznym og\u0142oszeniu wiadomo\u015bci o \u015bmierci Stalina 5 marca 1953 roku mianowany na presti\u017cowe stanowisko organizatora pogrzebu wodza. Osoby wyznaczone przez niego dla faktycznej organizacji pogrzebu nie wywi\u0105za\u0142y si\u0119 nale\u017cycie z tych obowi\u0105zk\u00f3w. W wielotysi\u0119cznych t\u0142umach d\u0105\u017c\u0105cych do z\u0142o\u017cenia ho\u0142du zmar\u0142emu wodzowi zadeptano na \u015bmier\u0107 wiele tysi\u0119cy moskwian i przyjezdnych. Nigdy nie podano danych statystycznych na ten temat. W rozmowach prywatnych ludzie por\u00f3wnywali ofiary pogrzebu Stalina ze s\u0142ynn\u0105 afer\u0105 podczas koronacji ostatniego cara Rosji Miko\u0142aja II w Moskwie. W\u00f3wczas w t\u0142umie na Chodynce – placu, gdzie gromadzili si\u0119 witaj\u0105cy cara moskwianie, r\u00f3wnie\u017c zadeptano kilka tysi\u0119cy ludzi. Mimo carskiej cenzury o tym skandalu pisano w gazetach. O ofiarach pogrzebu Stalina przez d\u0142ugi czas nie wolno by\u0142o m\u00f3wi\u0107 w \u015brodkach przekazu. Studiowa\u0142em wtedy na II roku wydzia\u0142u ekonomii Uniwersytetu Moskiewskiego im. \u0141omonosowa i osobi\u015bcie si\u0119 zetkn\u0105\u0142em ze naocznymi \u015bwiadkami okropno\u015bci na pogrzebie Stalina.
Przy po\u015bmiertnym rozdziale najwy\u017cszych funkcji Gieorgij Malenkow zosta\u0142 premierem rz\u0105du, za\u015b Lawrenti Beria – wicepremierem oraz ministrem spraw wewn\u0119trznych, nadzoruj\u0105cym r\u00f3wnie\u017c sprawy bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwowego. Chruszczowowi powierzono kierowanie aparatem partyjnym w sekretariacie KC KPZR. <\/p>\r\n

W czerwcu 1953 roku z inicjatywy Chruszczowa zawi\u0105zano na Kremlu spisek, w wyniku kt\u00f3rego zosta\u0142 obalony i aresztowany na posiedzeniu Prezydium KC KPZR Lawrenti Beria. Zatrzymanie przeprowadzi\u0142a 26 czerwca grupa genera\u0142\u00f3w z marsza\u0142kiem Gieorgijem \u0179ukowem na czele. Beri\u0119 umieszczono w bunkrze Moskiewskiego Okr\u0119gu Wojskowego i tam jemu oraz grupie jego podw\u0142adnych wytoczono w grudniu 1953 roku proces o zdrad\u0119 stanu w i\u015bcie stalinowskim stylu. Beri\u0119 i kilku podw\u0142adnych skazano na kar\u0119 \u015bmierci. S\u0105dzi\u0142 go s\u0105d, kt\u00f3remu przewodniczy\u0142 marsza\u0142ek Iwan Koniew. <\/p>\r\n

Natomiast syn Berii Sergo podczas naszego spotkania w Warszawie opowiedzia\u0142 mi, \u017ce jego ojca zamordowano bez \u017cadnego s\u0105du w ich prywatnym mieszkaniu w Moskwie w\u0142a\u015bnie 26 czerwca 1956 roku. W s\u0105dzie pono\u0107 wyst\u0119powa\u0142 aktor graj\u0105cy rol\u0119 Berii.
We wrze\u015bniu 1953 roku na wniosek premiera Malenkowa Nikita Chruszczow zosta\u0142 wybrany na plenum KC I sekretarzem KC KPZR. W referacie na plenum Chruszczow wysun\u0105\u0142 dyrektyw\u0119 o stromym wzro\u015bcie produkcji rolniczej, maj\u0105cym zapewni\u0107 wzrost stopy \u017cyciowej ludno\u015bci. Dla wnikliwych obserwator\u00f3w sceny politycznej by\u0142a to zakamuflowana oznaka rywalizacji pomi\u0119dzy dotychczasowym nr 1 – Malenkowem a Chruszczowem, gdy\u017c nowa formu\u0142a eliminowa\u0142a wysuni\u0119te przez nowo mianowanego premiera has\u0142a wzmo\u017conego wzrostu produkcji d\u00f3br konsumpcyjnych.<\/p>\r\n

Na styczniowym plenum KC KPZR w 1955 r. Chruszczow krytycznie oceni\u0142 prac\u0119 Malenkowa na stanowisku premiera, wobec czego zosta\u0142 on usuni\u0119ty ze swego stanowiska i mianowany wicepremierem oraz ministrem elektrowni. Stanowisko premiera zaj\u0105\u0142 Niko\u0142aj Bu\u0142ganin, wieloletni przyjaciel Chruszczowa. <\/p>\r\n

Nieco wcze\u015bniej, bo latem 1954 roku Nikita Chruszczow osobi\u015bcie w imieniu KC KPZR wys\u0142a\u0142 list do marsza\u0142ka Josipa Broza Tita oraz ca\u0142ego kierownictwa Zwi\u0105zku Komunist\u00f3w Jugos\u0142awii z propozycj\u0105 normalizacji stosunk\u00f3w pomi\u0119dzy obydwiema partiami oraz rz\u0105dzonymi przez nie krajami. W ko\u0144cu maja 1955 roku do Belgradu przyby\u0142a delegacja sowiecka z Chruszczowem i Bu\u0142ganinem na czele.

Sp\u00f3r o ocen\u0119 Stalina<\/strong>

Natychmiast po przylocie na belgradzkie lotnisko Chruszczow wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie, w kt\u00f3rym tytu\u0142uj\u0105c prezydenta Jugos\u0142awii drogim towarzyszem Tito, zwali\u0142 win\u0119 za zerwanie stosunk\u00f3w mi\u0119dzypartyjnych w 1948 roku na intrygi Berii. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, by\u0142o to k\u0142amstwo, gdy\u017c winowajc\u0105 w tej sprawie by\u0142 nie Beria, lecz sam Stalin. Co wi\u0119cej, to w\u0142a\u015bnie Lawrenti Beria po \u015bmierci Stalina wyst\u0105pi\u0142 na posiedzeniu Prezydium KC KPZR z inicjatyw\u0105 przywr\u00f3cenia stosunk\u00f3w z kierownictwem partyjnym Jugos\u0142awii. Kierownictwo ZKJ uparcie broni\u0142o swej krytycznej oceny dzia\u0142alno\u015bci Stalina, wobec czego Chruszczow postanowi\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 swego zmar\u0142ego szefa w imi\u0119 przyci\u0105gni\u0119cia Jugos\u0142awii do sowieckiego obozu. Sta\u0142o si\u0119 to jednym z motyw\u00f3w pot\u0119pienia Stalina na XX zje\u017adzie KPZR w lutym 1956 roku.<\/p>\r\n

XX zjazd KPZR rozpocz\u0105\u0142 swe obrady 14 lutego 1956 roku na Kremlu. Udzia\u0142 w nim wzi\u0119\u0142o 1430 delegat\u00f3w oraz zaproszeni w charakterze go\u015bci przedstawiciele 55 partii komunistycznych, w tym delegacja PZPR z Boles\u0142awem Bierutem na czele. Referat sprawozdawczy wyg\u0142osi\u0142 jako I sekretarz KC Nikita Chruszczow. Tez\u0105 przewodni\u0105 referatu by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 pokojowego wsp\u00f3\u0142istnienia kraj\u00f3w o r\u00f3\u017cnym ustroju spo\u0142eczno-politycznym i wynikaj\u0105ce z tego dla mi\u0119dzynarodowego ruchu komunistycznego zadanie wzmo\u017conej walki o trwa\u0142y pok\u00f3j. W referacie Nikita Chruszczow jedynie wspomnia\u0142 o szkodliwo\u015bci kultu jednostki, ale nie wymieni\u0142 w tym kontek\u015bcie nazwiska Stalina. W dyskusji nad referatem g\u0142os zabra\u0142 wieloletni cz\u0142onek kierownictwa partyjnego Anastas Mikojan, kt\u00f3ry zasygnalizowa\u0142 szkodliwe skutki kultu Stalina. W ostatnim dniu zjazdu 25 lutego na tajnym posiedzeniu zjazdu, na kt\u00f3re nie zaproszono zagranicznych go\u015bci, tajny referat o tragicznych skutkach kultu jednostki wyg\u0142osi\u0142 Nikita Chruszczow. Tezy referatu zaczerpni\u0119te zosta\u0142y z pracy prof. Kammariego o szkodliwo\u015bci kultu jednostki, Chruszczow jedynie pomin\u0105\u0142 przytoczone w broszurze krytyczne wypowiedzi o kulcie jednostki samego Stalina. Tezy te Chruszczow zilustrowa\u0142 opartymi na w\u0142asnych prze\u017cyciach informacjami o ofiarach terroru stalinowskiego w\u015br\u00f3d czo\u0142owych dzia\u0142aczy bolszewickich, w tym licznych dow\u00f3dc\u00f3w Armii Czerwonej, i o ci\u0119\u017ckich b\u0142\u0119dach Stalina pope\u0142nionych podczas wojny z Hitlerem. Podstawow\u0105 tez\u0105 Chruszczowa by\u0142o, i\u017c ustr\u00f3j sowiecki jest dobry i linia generalna partii bolszewickiej bez zarzutu, za\u015b nadu\u017cycia wynika\u0142y z negatywnych cech charakteru samego Stalina. <\/p>\r\n

Na usprawiedliwienie Chruszczowa trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce musia\u0142 on prze\u0142ama\u0107 op\u00f3r dawnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Stalina, jak Wiaczes\u0142aw Mo\u0142otow, \u0141azari Kaganowicz i Kliment Woroszy\u0142ow, kt\u00f3rzy bronili jego imienia, cho\u0107 jedynie przedwczesna \u015bmier\u0107 Stalina uratowa\u0142a ich przed planowan\u0105 przez niego kolejn\u0105 krwaw\u0105 czystk\u0105. <\/p>\r\n

Po zako\u0144czeniu zjazdu podstawowe tezy referatu zacz\u0119to omawia\u0107 na zebraniach partyjnych oraz komsomolskich, powoduj\u0105c zam\u0119t ideowy w\u015br\u00f3d ludzi przez lata karmionych stalinowsk\u0105 propagand\u0105. Jednocze\u015bnie tekst tajnego referatu rozes\u0142ano do przyw\u00f3dc\u00f3w kraj\u00f3w obozu sowieckiego. <\/p>\r\n

Zam\u0119t pog\u0142\u0119bi\u0142y zaj\u015bcia w Tbilisi w trzeci\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci Stalina, tj. 5 marca 1956 roku. Oburzeni brakiem uroczystych obchod\u00f3w tej daty, m\u0142odzi Gruzini demonstrowali t\u0142umnie rocznic\u0119 na ulicach stolicy Gruzji. Nieprzyzwyczajony do objaw\u00f3w nie uzgodnionych z w\u0142adzami inicjatyw spo\u0142ecznych, Nikita Chruszczow poleci\u0142 miejscowemu garnizonowi wojskowemu rozp\u0119dzenie t\u0142um\u00f3w m\u0142odzie\u017cy, w zwi\u0105zku z czym wojsko (z\u0142o\u017cone z Rosjan) u\u017cy\u0142o broni wobec m\u0142odych Gruzin\u00f3w. By\u0142o wiele ofiar \u015bmiertelnych.
Na pocz\u0105tku marca 1956 roku ko\u0144czy\u0142 sw\u0105 misj\u0119 dyplomatyczn\u0105 ambasador Jugos\u0142awii w Moskwie Dobrivoje Vidi\u0107. Po po\u017cegnalnym obiedzie Nikita Chruszczow wr\u0119czy\u0142 mu egzemplarz tajnego referatu dla tow. Tita.

Mi\u0119dzynarodowe skutki pot\u0119pienia Stalina <\/strong>

12 marca og\u0142oszono o \u015bmierci w Moskwie Boles\u0142awa Bieruta. Oficjalnie by\u0142a ona skutkiem powik\u0142a\u0144 pogrypowych, wed\u0142ug informacji przekazanych mi w swoim czasie przez \u015bp. Natali\u0119 Modzelewsk\u0105 „tow. Tomasz” po przeczytaniu tajnego referatu o kulcie jednostki za\u017cy\u0142 wszystkie leki nasenne trzymane w szafce nocnej i zmar\u0142. Nikita Chruszczow przylecia\u0142 na uroczysty pogrzeb do Warszawy, ale przy sposobno\u015bci wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w marcowym VI plenum KC PZPR. Zachowywa\u0142 si\u0119 na nim jak gdyby by\u0142 jej bezpo\u015brednim szefem, co by\u0142o sprzeczne z niedawno uchwalonym wsp\u00f3lnie z Jugos\u0142owianami komunikatem o r\u00f3wno\u015bci i niezale\u017cno\u015bci partii komunistycznych, i upokarzaj\u0105ce dla wielu obraduj\u0105cych cz\u0142onk\u00f3w KC.<\/p>\r\n

Nikita Chruszczow jeszcze za \u017cycia Boles\u0142awa Bieruta wymusi\u0142 na nim akcj\u0119 „aryzacji” centralnego aparatu partyjnego (Nieco p\u00f3\u017aniej omawiaj\u0105c przyczyny wydarze\u0144 w Polsce i na W\u0119grzech Nikita Chruszczow sprowadzi\u0142 je do nadmiernego za\u017cydzenia kierownictwa partyjnego. W Polsce – jego zdaniem – 90% Biura Politycznego stanowili \u017bydzi i on wielokrotnie zwraca\u0142 na to uwag\u0119 tow. Bierutowi. Na W\u0119grzech nie by\u0142o nawet z kim porozmawia\u0107 na ten temat, gdy\u017c sam M\u00e1ty\u00e1s Rakosi by\u0142 \u017bydem [w\u0142. M\u00e1ty\u00e1s Rosenfeld – przyp. ASME]). Informacje dostarczane w tej sprawie Chruszczowowi przez Ambasad\u0119 Sowieck\u0105 musia\u0142y by\u0107 bardzo ba\u0142amutne, gdy\u017c do os\u00f3b narodowo\u015bci \u017cydowskiej zaliczy\u0142 on w swych wspomnieniach premiera J\u00f3zefa Cyrankiewicza, kt\u00f3ry wszak by\u0142 wi\u0119\u017aniem obozu o\u015bwi\u0119cimskiego z liter\u0105 P na pasiaku. J\u00f3zef Cyrankiewicz pochodzi\u0142 w dodatku ze znanej w Krakowie rodziny o pogl\u0105dach narodowych i by\u0142 jedynym w niej socjalistycznym odmie\u0144cem. Cho\u0107 towarzysze partyjni wiedzieli, \u017ce aryzacja wymuszona jest przez Kreml, jednak decyzj\u0119 o niej podejmowa\u0142 w Polsce jej „Gospodarz”, czyli Boles\u0142aw Bierut. W marcu 1956 roku Chruszczow swym chamskim zachowaniem na plenum KC unaocznia\u0142 towarzyszom satelickie po\u0142o\u017cenie Polski i rz\u0105dz\u0105cej ni\u0105 partii. St\u0105d popularno\u015b\u0107 Jugos\u0142awii w 1956 roku w Polsce.
Na miejsce zmar\u0142ego Boles\u0142awa Bieruta na I sekretarza KC PZPR wybrano Edwarda Ochaba, kt\u00f3ry nie by\u0142 w stanie w kr\u00f3tkim czasie ustabilizowa\u0107 swych rz\u0105d\u00f3w. W \u0142onie KC powsta\u0142y dwie tajne koterie (statut partii komunistycznej wyklucza\u0142 tworzenie si\u0119 grup czy frakcji). Jedna z nich, popierana przez sowieck\u0105 ambasad\u0119, mia\u0142a charakter konserwatywny wobec obaw kierownictwa sowieckiego, \u017ce zmiany w Polsce (zw\u0142aszcza w polskiej prasie) posuwaj\u0105 si\u0119 zbyt daleko. Szczeg\u00f3lnie w\u0142adze sowieckie by\u0142y zaniepokojone krwawymi rozruchami robotniczymi w Poznaniu w czerwcu 1956 roku. Poniewa\u017c wielu cz\u0142onk\u00f3w tej koterii spotyka\u0142o si\u0119 w prowadzonym przez URM pa\u0142acyku w Natolinie pod Warszaw\u0105, okre\u015blono t\u0119 koteri\u0119 „grup\u0105 natoli\u0144sk\u0105”. Ich przeciwnicy postuluj\u0105cy przyspieszenie reform i pog\u0142\u0119bienie demokratyzacji tworzyli koteri\u0119 nazywan\u0105 od dom\u00f3w KC PZPR przy ul. Pu\u0142awskiej (pomi\u0119dzy ul. Madali\u0144skiego i ul. Narbutta) „grup\u0105 pu\u0142awsk\u0105”. Na VII plenum KC w lipcu 1956 roku istnienie tych grup sta\u0142o si\u0119 jawnym. Premier J. Cyrankiewicz oraz cz\u0142onek Biura Politycznego Roman Zambrowski nawi\u0105zali kontakt ze zwolnionym z wi\u0119zienia i zrehabilitowanym partyjnie W\u0142adys\u0142awem Gomu\u0142k\u0105 – by\u0142ym sekretarzem generalnym KC PPR, usuni\u0119tym na polecenie Stalina i uwi\u0119zionym przez MBP.
Nast\u0119pnie Roman Zambrowski nam\u00f3wi\u0142 Ochaba do ust\u0105pienia swego stanowiska „Wies\u0142awowi” dla dobra kraju i partii. Ochab okaza\u0142 si\u0119 na tyle wspania\u0142omy\u015blnym cz\u0142owiekiem, \u017ce zamiast aresztowa\u0107 Zambrowskiego i Cyrankiewicza jako grup\u0119 antypartyjn\u0105, przysta\u0142 na t\u0105 propozycj\u0119. <\/p>\r\n

W pa\u017adzierniku 1945 roku mia\u0142o si\u0119 odby\u0107 kolejne VIII plenum KC, kt\u00f3re mia\u0142o wybra\u0107 nowy sk\u0142ad Biura Politycznego. W przewidzianym przez Gomu\u0142k\u0119 sk\u0142adzie nie by\u0142o miejsca dla marsza\u0142ka Konstantego Rokossowskiego oraz kilku innych „wypr\u00f3bowanych przyjaci\u00f3\u0142 Zwi\u0105zku Rad”. W obronie ich posad postanowili interweniowa\u0107 w Polsce przyw\u00f3dcy sowieccy z Chruszczowem na czele, przylatuj\u0105c 19 pa\u017adziernika do Warszawy. Dla wzmocnienia wra\u017cenia sowieckie kolumny pancerne opu\u015bci\u0142y swoje bazy w Polsce i ruszy\u0142y na Warszaw\u0119. Do Zatoki Puckiej wp\u0142yn\u0119\u0142a eskadra sowieckich okr\u0119t\u00f3w wojennych. Tym razem Chruszczowa nie dopuszczono na obrady plenum KC. Spotkanie delegacji partyjnych odbywa\u0142o si\u0119 w Belwederze. Ostatecznie Gomu\u0142ce i Ochabowi uda\u0142o si\u0119 przekona\u0107 sowieckie kierownictwo, \u017ce nowe kierownictwo nie zamierza rewidowa\u0107 orientacji kraju i nic nie zagra\u017ca sojuszowi z ZSRR. Wiece poparcia w ca\u0142ym kraju, zw\u0142aszcza robotnik\u00f3w i student\u00f3w w Warszawie i Gda\u0144sku, dowodzi\u0142y, \u017ce interwencja sowiecka mo\u017ce spowodowa\u0107 niepotrzebny przelew krwi.
Po stronie Polak\u00f3w wypowiedzieli si\u0119 w dodatku komuni\u015bci jugos\u0142owia\u0144scy i chi\u0144scy (E. Ochab odby\u0142 w lecie wizyt\u0119 partyjn\u0105 w Chinach i uzyska\u0142 poparcie chi\u0144skiego kierownictwa dla zasady r\u00f3wno\u015bci partii komunistycznych). Zdezorientowani przyw\u00f3dcy sowieccy wsiedli w sw\u00f3j samolot TU-104 i odlecieli do domu („TU i z powrotem”, jak \u017cartowano wtedy w Warszawie). Jeszcze wcze\u015bniej cofni\u0119to czo\u0142gi do baz. Znany dziennikarz 2. kana\u0142u TV moskiewskiej Niko\u0142aj Swanidze (nb. powinowaty Stalina) ujawni\u0142 ostatnio w prowadzonym przez siebie programie historycznym, \u017ce po powrocie do Moskwy Chruszczow zamierza\u0142 rozkaza\u0107 wznowienie interwencji zbrojnej w Polsce, ale uleg\u0142 perswazji Anastasa Mikojana, kt\u00f3ry ub\u0142aga\u0142 go, by da\u0142 Gomu\u0142ce szans\u0119.<\/p>\r\n

Na wie\u015b\u0107 o polskim zwyci\u0119stwie 23 pa\u017adziernika w Budapeszcie pod pomnikiem polskiego genera\u0142a Bema zebra\u0142 si\u0119 wielotysi\u0119czny poch\u00f3d student\u00f3w, skanduj\u0105cych: „Polska idzie s\u0142uszn\u0105 drog\u0105! Pod\u0105\u017cajmy polsk\u0105 drog\u0105!”. T\u0142um obali\u0142 pot\u0119\u017cny pomnik Stalina. Pokojowy poch\u00f3d zosta\u0142 ostrzelany przez funkcjonariuszy w\u0119gierskiej bezpieki – AVH, wskutek czego wybuch\u0142y w mie\u015bcie walki. Na wezwanie w\u0142adz partyjnych do miasta wkroczy\u0142y sowieckie czo\u0142gi, co tylko zaogni\u0142o sytuacj\u0119. 24 pa\u017adziernika na stanowisko premiera przywr\u00f3cono Imre Nagy’a – starego komunist\u0119, mianowanego pierwotnie, a nast\u0119pnie zdymisjonowanego pod wp\u0142ywem zmiennych powiew\u00f3w z Kremla. Tym razem swe stanowisko zawdzi\u0119cza\u0142 popularno\u015bci w\u015br\u00f3d W\u0119gr\u00f3w. Nast\u0119pnie przysz\u0142a kolej na dymisj\u0119 dotychczasowego I sekretarza KC W\u0119gierskiej Partii Pracuj\u0105cych Ern\u00c5\u2018 Ger\u00c5\u2018, zast\u0105pionego przez Janosa Kadara. Rozwi\u0105zano star\u0105 parti\u0119 komunistyczn\u0105 i powo\u0142ano now\u0105 – W\u0119giersk\u0105 Socjalistyczn\u0105 Parti\u0119 Robotnicz\u0105. Po krwawych walkach uda\u0142o si\u0119 sk\u0142oni\u0107 kierownictwo sowieckie do wyprowadzenia z Budapesztu sowieckich jednostek, niemniej rz\u0105dowi Imre Nagy’a nie uda\u0142o si\u0119 przeci\u0105gn\u0105\u0107 na swoj\u0105 stron\u0119 powsta\u0144c\u00f3w. W\u00f3wczas og\u0142osi\u0142 on przywr\u00f3cenie na W\u0119grzech rz\u0105d\u00f3w parlamentarnych i obieca\u0142 wolne wybory w warunkach pluralizmu politycznego. W tych warunkach Chruszczow i jego koledzy na Kremlu, wspierani przez przyw\u00f3dc\u00f3w chi\u0144skich, zdecydowali si\u0119 na ponown\u0105 interwencj\u0119 zbrojn\u0105. Przed podj\u0119ciem ostatecznej decyzji Chruszczow i Malenkow z\u0142o\u017cyli 2 listopada 2956 roku poufn\u0105 wizyt\u0119 w rezydencji marsza\u0142ka Tita na wyspie Brioni na Adriatyku. Tito ostrzega\u0142 ich, \u017ce interwencja zbrojna przyniesie wi\u0119cej szk\u00f3d politycznych ni\u017c korzy\u015bci, ale nie zdo\u0142a\u0142 ich przekona\u0107. Na czele „rz\u0105du rewolucyjnego” wed\u0142ug plan\u00f3w Chruszczowa mia\u0142 stan\u0105\u0107 Ferenc Munnich – jego przyjaciel z lat m\u0142odo\u015bci. Tito zwr\u00f3ci\u0142 mu uwag\u0119, \u017ce lepszy by\u0142by Janos Kadar jako by\u0142y wi\u0119zie\u0144 stalinowski. Dodajmy jeszcze, \u017ce wyb\u00f3r Chruszczowa dowodzi jego wyj\u0105tkowej niekonsekwencji. Po usuni\u0119ciu M\u00e1ty\u00e1sa Rakosiego Sowieci zast\u0105pili go przez Ern\u00c5\u2018 Ger\u00c5\u2018, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c by\u0142 W\u0119grem \u017cydowskiego pochodzenia (w\u0142. Ern\u00c5\u2018 Singer – przyp. ASME). I teraz Chruszczow ponownie mia\u0142 postawi\u0107 na osob\u0119 o \u017cydowskich korzeniach tylko dlatego, \u017ce zna\u0142 osobi\u015bcie Munnicha od wielu lat. <\/p>\r\n

Po opanowaniu Budapesztu przez wojska sowieckie premier Imre Nagy schroni\u0142 si\u0119 w ambasadzie jugos\u0142owia\u0144skiej, co narazi\u0142o j\u0105 na prowokacje sowieckie, \u0142\u0105cznie z ostrza\u0142em budynku. Prymas W\u0119gier kardyna\u0142 J\u00f3zsef Mindszenty uzyska\u0142 azyl w ambasadzie USA i przetrwa\u0142 tam bezpiecznie przez wiele lat pacyfikacji kraju. Wobec ambasady jugos\u0142owia\u0144skiej Sowieci pozwalali sobie na znacznie wi\u0119cej. Ostatecznie Imre Nagy i jego wsp\u00f3\u0142pracownicy 22 listopada zostali podst\u0119pem wyci\u0105gni\u0119ci z ambasady jugos\u0142owia\u0144skiej, lecz zamiast przyrzeczonego im powrotu do swoich dom\u00f3w, aresztowani przez Rosjan, trafili do wi\u0119zienia w Rumunii. Nast\u0119pnie zostali w czerwcu 1958 roku os\u0105dzeni w Budapeszcie przez kapturowy s\u0105d i skazani na \u015bmier\u0107. Losy premiera Nagy’a i towarzyszy obci\u0105\u017caj\u0105 sumienie Chruszczowa.

Koniec antypartyjnej grupy konkurent\u00f3w<\/strong>

W czerwcu 1957 roku konserwatywna wi\u0119kszo\u015b\u0107 Prezydium KC KPZR podj\u0119\u0142a uchwa\u0142\u0119 o odwo\u0142aniu Nikity Chruszczowa ze stanowiska I sekretarza KC. Dzi\u0119ki poparciu marsza\u0142ka \u0179ukowa Nikita Chruszczow nie podporz\u0105dkowa\u0142 si\u0119 decyzji Prezydium i odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do pospiesznie zwo\u0142anego na 29 czerwca plenum KC. Zasiadaj\u0105cych w KC zwolennik\u00f3w Chruszczowa \u015bci\u0105gano do Moskwy wojskowymi samolotami. Plenum usun\u0119\u0142o z prezydium tzw. antypartyjn\u0105 grup\u0119, czyli Mo\u0142otowa, Kaganowicza i Malenkowa. G\u0142osuj\u0105cy przeciwko Chruszczowowi Bu\u0142ganin oraz Woroszy\u0142ow dzi\u0119ki samokrytyce na plenum KC chwilowo pozostali w Prezydium. Do Prezydium wybrano w nagrod\u0119 marsza\u0142ka \u0179ukowa, ale ju\u017c w pa\u017adzierniku tego\u017c roku z inicjatywy Chruszczowa odwo\u0142ano go ze stanowiska ministra obrony oraz ze stanowiska cz\u0142onka Prezydium KC. Dla zapewnienia g\u0142adkiego przebiegu tej operacji marsza\u0142ka \u0179ukowa wys\u0142ano okr\u0119tem wojennym z wizyta oficjaln\u0105 do Jugos\u0142awii. W marcu 1958 roku Bu\u0142ganina powo\u0142ano na prezesa Zarz\u0105du Banku Pa\u0144stwowego i Chruszczow zosta\u0142 premierem rz\u0105du, koncentruj\u0105c jak Stalin w swym r\u0119ku obydwa kluczowe stanowiska.

Chruszczow na czele ZSRR<\/strong>

W lecie 1957 roku odby\u0142 si\u0119 w Moskwie \u015awiatowy Festiwal M\u0142odzie\u017cy i Student\u00f3w, kt\u00f3ry na chwil\u0119 uchyli\u0142 \u017celazn\u0105 kurtyn\u0119 nad stolic\u0105 ZSRR.
W kwietniu 1958 roku Zjazd Zwi\u0105zku Komunist\u00f3w Jugos\u0142awii uchwali\u0142 nowy program partyjny, uznany przez komunist\u00f3w sowieckich i chi\u0144skich za rewizjonistyczny. Plan Chruszczowa przyci\u0105gni\u0119cia Jugos\u0142awii do obozu moskiewskiego ostatecznie poni\u00f3s\u0142 fiasko. W roku 1958 Chruszczow sprowokowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c konflikt z kierownictwem chi\u0144skim, z przewodnicz\u0105cym Mao na czele. Stosunki z Chinami psu\u0142y si\u0119 od XX zjazdu KPZR, r\u00f3\u017cnice zda\u0144 pog\u0142\u0119bi\u0142y si\u0119 podczas ostatniej wizyty Mao Zedonga w Moskwie na naradzie partii komunistycznych w listopadzie 1957 roku, gdzie przewodnicz\u0105cy Mao o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce konfrontacja atomowa ze \u015bwiatem imperialistycznym w ostatecznym rachunku zapewni\u0142aby zwyci\u0119stwo obozu socjalizmu w skali \u015bwiatowej. Po\u0142owa ludno\u015bci \u015bwiata zgin\u0119\u0142aby, ale reszta \u017cy\u0142aby w \u015bwiecie wolnym od kapitalizmu. W 1958 roku Nikita Chruszczow z\u0142o\u017cy\u0142 wizyt\u0119 w Chinach, ale rozbie\u017cno\u015bci ideowe doprowadzi\u0142y do pog\u0142\u0119bienia konfliktu. W czasie Wielkiego Skoku w 1960 r. rozgniewany na Mao Chruszczow odwo\u0142a\u0142 z Chin wszystkich doradc\u00f3w sowieckich, kt\u00f3rzy zabrali ze sob\u0105 opracowane w ZSRR plany budowy obiekt\u00f3w przemys\u0142owych. W drugiej po\u0142owie lat 50. Chruszczow wielokrotnie pot\u0119pia\u0142 inicjowan\u0105 przez Stalina w 1948 roku blokad\u0119 gospodarcza Jugos\u0142awii po pot\u0119pieniu jej przez Kominform, sam natomiast post\u0105pi\u0142 w analogiczny spos\u00f3b wobec komunistycznego mocarstwa, kt\u00f3re nie chcia\u0142o uzna\u0107 jego komendy. <\/p>\r\n

W roku 1957 znany rosyjski poeta Borys Pasternak opublikowa\u0142 we w\u0142oskim wydawnictwie lewicowym powie\u015b\u0107 pod tytu\u0142em „Doktor \u0179ywago”, w kt\u00f3rej nader prawdziwie opisa\u0142 wydarzenia z czas\u00f3w wojny domowej w Rosji. W owym czasie mimo niew\u0105tpliwej odwil\u017cy politycznej w ZSRR nie by\u0142o szans na wydanie tej powie\u015bci w Rosji. Powie\u015b\u0107 wywo\u0142a\u0142a sensacj\u0119 na Zachodzie i w nast\u0119pnym roku otrzyma\u0142a nagrod\u0119 Nobla. Z inicjatywy Chruszczowa w ZSRR rozp\u0119tano nagonk\u0119 przeciwko s\u0119dziwemu poecie i on pod jej wp\u0142ywem zrezygnowa\u0142 z przyznanej nagrody. Wkr\u00f3tce po tym Chruszczow popisa\u0142 si\u0119 werbalnymi atakami na m\u0142odych poet\u00f3w oraz malarzy i rze\u017abiarzy awangardzistow, m.in. na znanego rze\u017abiarza Ernsta Nieizwiestnego. Boris Pasternak zmar\u0142 w samotno\u015bci w maju 1960 roku. Opr\u00f3cz walki z intelektualistami Chruszczow wznowi\u0142 walk\u0119 z religi\u0105, zw\u0142aszcza z ko\u015bcio\u0142em prawos\u0142awnym, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie zacz\u0105\u0142 si\u0119 odradza\u0107 po prze\u015bladowaniach stalinowskich okresu przedwojennego. Chruszczow by\u0142 prymitywnym wskutek braku wykszta\u0142cenia marksist\u0105, kt\u00f3ry z tego co lizn\u0105\u0142 za m\u0142odu, zapami\u0119ta\u0142 jedynie, \u017ce komunizm odrzuca przes\u0105dy religijne. Buduj\u0105c komunizm, zwalcza\u0142 wi\u0119c religi\u0119, nie gardz\u0105c \u015brodkami administracyjnymi. <\/p>\r\n

Nikita Chruszczow by\u0142 inicjatorem budowy w sierpniu 1961 roku w Berlinie muru na granicy sektora sowieckiego oraz zachodniego, by uniemo\u017cliwi\u0107 ucieczk\u0119 obywateli NRD do Niemiec Zachodnich. Przez ca\u0142y czas istnienia muru od strza\u0142\u00f3w NRD-owskiej stra\u017cy granicznej zgin\u0119\u0142o ponad 80 os\u00f3b.<\/p>\r\n

W pa\u017adzierniku 1961 roku odby\u0142 si\u0119 XXII zjazd KPZR, na kt\u00f3rym ju\u017c otwarcie pot\u0119piono zbrodnie Stalina. Uchwalono wydalenie wydalenie mumii Stalina z wsp\u00f3lnego z Leninem mauzoleum. Stalina pogrzebano na honorowym miejscu pod murem kremlowskim, obok najwybitniejszych dostojnik\u00f3w bolszewickich.<\/p>\r\n

Dzi\u0119ki uchwa\u0142om XXII zjazdu KPZR redagowany przez wybitnego poet\u0119 rosyjskiego Aleksandra Twardowskiego miesi\u0119cznik literacki „Nowyj Mir” opublikowa\u0142 w 1962 roku opowiadanie Aleksandra So\u0142\u017cenicyna o \u017cyciu w stalinowskim \u0142agrze pt. „Jeden dzie\u0144 z \u017cycia Iwana Dienisowicza”. Za rz\u0105d\u00f3w Chruszczowa Twardowski zamie\u015bci\u0142 jeszcze kilka opowiada\u0144 So\u0142\u017cenicyna, maluj\u0105cych bez ozd\u00f3b \u017cycie w sowieckiej Rosji. <\/p>\r\n

Podczas jesiennej sesji Zgromadzenia Generalnego ONZ w 1960 roku impulsywny Nikita Chruszczow zademonstrowa\u0142 nowe formy dyplomacji, u\u017cywaj\u0105c do walenia w pulpit w\u0142asnego buta dla zag\u0142uszania przem\u00f3wienia dyplomaty z wrogiego obozu. Ten incydent pami\u0119tano na Zachodzie przez d\u0142ugie lata.<\/p>\r\n

W zwi\u0105zku z trudno\u015bciami aprowizacyjnymi wywo\u0142anymi przez chroniczny kryzys rolnictwa ko\u0142chozowego 1 czerwca 1962 roku w Nowoczerkasku zastrajkowali robotnicy wielkich zak\u0142ad\u00f3w maszynowych. Wiec protestacyjny strajkuj\u0105cych robotnik\u00f3w w centrum miasta rozp\u0119dzono przy u\u017cyciu czo\u0142g\u00f3w i ognia piechoty. Wielu domniemanych prowodyr\u00f3w aresztowano i skazano na drako\u0144skie kary, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c kary \u015bmierci.<\/p>\r\n

W 1962 roku Chruszczow sprowokowa\u0142 te\u017c kryzys karaibski, instaluj\u0105c na Kubie rakiety, kt\u00f3re mog\u0142yby godzi\u0107 w cele w Stanach Zjednoczonych. W odpowiedzi prezydent USA John F. Kennedy zarz\u0105dzi\u0142 blokad\u0119 morsk\u0105 Kuby, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c statk\u00f3w sowieckich. \u015awiatu przez chwil\u0119 grozi\u0142a konfrontacja zbrojna pomi\u0119dzy wielkimi mocarstwami, ale Chruszczow na szcz\u0119\u015bcie wycofa\u0142 si\u0119 ze swego pomys\u0142u, zostawiaj\u0105c na lodzie Fidela Castro. Chi\u0144scy komuni\u015bci podsumowali, \u017ce Chruszczow pope\u0142ni\u0142 najpierw b\u0142\u0105d nieodpowiedzialnego awanturnictwa, a nast\u0119pnie kapitulanctwa wobec gr\u00f3\u017ab imperialist\u00f3w.

Zamach stanu<\/strong>

W pa\u017adzierniku 1964 roku kierownictwo sowieckie zawi\u0105za\u0142o potajemnie spisek pa\u0142acowy, maj\u0105cy na celu obalenie Chruszczowa z jego stanowisk w partii i pa\u0144stwie. Na zwo\u0142anym w tym celu Prezydium KC, a nast\u0119pnie plenum KC poddano krytyce niew\u0142a\u015bciwy styl pracy Chruszczowa, stworzony wok\u00f3\u0142 niego kult jednostki, \u0142amanie zasad kolegialno\u015bci pracy i przeg\u0142osowano usuni\u0119cie go na emerytur\u0119. Piastowane przez Chruszczowa funkcje rozdzielono. Pierwszym sekretarzem KC zosta\u0142 Leonid Brie\u017cniew, za\u015b premierem Aleksiej Kosygin.
Jako emeryt Nikita Chruszczow by\u0142 pod sta\u0142\u0105 inwigilacj\u0105 KGB, co by\u0142o norm\u0105 dla dostojnik\u00f3w w nie\u0142asce (m.in. dla marsza\u0142ka \u0179ukowa) i za jego czas\u00f3w. Warto doda\u0107, \u017ce sumienie Chruszczowa obci\u0105\u017ca tragiczny los gen. Wasilija Stalina – syna zmar\u0142ego dyktatora, aresztowanego i uwi\u0119zionego wkr\u00f3tce po pogrzebie Stalina, a po zwolnieniu z wi\u0119zienia zamordowanego przez KGB przy pomocy „leczenia” narkotykami.
Poniewa\u017c by\u0142y przyw\u00f3dca sowiecki nie by\u0142 nazbyt bieg\u0142y w pisaniu, natomiast natura nie odm\u00f3wi\u0142a mu talent\u00f3w krasom\u00f3wczych, nagra\u0142 na magnetofon cztery tomy swych wspomnie\u0144, kt\u00f3re przy pomocy swego syna Siergieja przemyci\u0142 za granic\u0119. Wezwany na dywanik do KC KPZR w 1970 roku, do niczego si\u0119 nie przyzna\u0142, za\u015b po opublikowaniu wspomnie\u0144 na Zachodzie pot\u0119pi\u0142 wydawnictwo, wpieraj\u0105c, i\u017c jest to falsyfikat. Zmar\u0142 na zawa\u0142 serca 11 wrze\u015bnia 1971 roku w Moskwie i zosta\u0142 tam pochowany. Pomnik nagrobny wykona\u0142 krytykowany niegdy\u015b przez Chruszczowa rze\u017abiarz Ernst Nieizwiestnyj, kt\u00f3ry wykona\u0142 go z bia\u0142ego i czarnego marmuru, co symbolizuje niejednoznaczn\u0105 ocen\u0119 jego dokona\u0144. W 1991 roku jego imieniem nazwano plac w stolicy spacyfikowanej przez Rosjan Czeczenii Groznym w podzi\u0119ce za przywr\u00f3cone narodom kaukaskim prawo zamieszkania w stronach ojczystych. <\/p>\r\n

Jego wspomnienia pod tytu\u0142em „Wriemia, ludi, w\u0142ast'” (Czasy, ludzie, w\u0142adza) wydano w czterech tomach w Moskwie w 1999 roku. W swych wspomnieniach po\u015bwi\u0119ci\u0142 dwa zdania autorowi niniejszych s\u0142\u00f3w. Spami\u0119ta\u0142 moje nazwisko, ale nie zna\u0142 imienia. Wszystkie pozosta\u0142e informacje o mnie zosta\u0142y przekr\u0119cone przez niego, b\u0105d\u017a jego informator\u00f3w. W swych wspomnieniach demonstruje przera\u017caj\u0105c\u0105 ignorancj\u0119 polskich spraw. Rz\u0105dy marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego, czyli sanacji okre\u015bla jako rz\u0105dy PPS, cho\u0107 dzia\u0142acze PPS zasiedli na brzeskim procesie Centrolewu na \u0142awach oskar\u017conych. M\u00f3wi\u0105c o protestach studenckich w Polsce w marcu 1968 roku, myli dramat „Dziady” z poematem „Pan Tadeusz”. Bierze si\u0119 to z warunk\u00f3w pracy nad wspomnieniami. Przed dymisj\u0105 nie musia\u0142 niczego czyta\u0107, wszystkie informacje dostarczali mu doradcy. Gdy ich zabrak\u0142o, by\u0142 bezradny mimo poka\u017anej biblioteki. Mia\u0142 s\u0142uszno\u015b\u0107 polski satyryk Stanis\u0142aw Jerzy Lec: „Analfabeci musz\u0105 dyktowa\u0107”.

Antoni Zambrowski<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Nikita Chruszczow by\u0142 pierwszym w\u0142adc\u0105 Zwi\u0105zku Sowieckiego epoki postalinowskiej i zarazem jednym z najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Stalina w ostatnim okresie jego rz\u0105d\u00f3w. Do historii \u015bwiatowej przeszed\u0142 przede wszystkim jako inicjator i zarazem wykonawca pomys\u0142u wyg\u0142oszenia tajnego referatu o kulcie jednostki na XX zje\u017adzie KPZR w lutym 1956 roku oraz jawnego ju\u017c referatu o zbrodniach Stalina na […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66,208],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45955"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=45955"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45955\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=45955"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=45955"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=45955"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}