{"id":45126,"date":"2011-10-07T20:36:54","date_gmt":"2011-10-08T01:36:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=45126"},"modified":"2011-10-07T20:12:25","modified_gmt":"2011-10-08T01:12:25","slug":"mecenat-artystyczny-dawniej-i-dzis-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=45126","title":{"rendered":"Mecenat artystyczny dawniej i dzi\u015b – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Libera\u0142owie, kt\u00f3rzy z dogmatycznym uporem maniak\u00f3w ciskaj\u0105 si\u0119 na wszelkie formy mecenatu artystycznego pa\u0144stwa wobec \u201ekultury wysokiej\u201d, co i rusz wytaczaj\u0105 argument jakoby w dawnych czasach dzie\u0142a sztuki, artyst\u00f3w takich jak Fidiasz czy Micha\u0142 Anio\u0142, powstawa\u0142y dzi\u0119ki mecenatowi \u201eprywatnemu\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

Jest to kompletna bzdura, \u015bwiadcz\u0105ca o historycznej ignorancji.<\/p>\r\n

Po pierwsze, por\u00f3wnania takie nie maj\u0105 zupe\u0142nie sensu, poniewa\u017c ani w staro\u017cytno\u015bci, ani w \u015bredniowieczu, nie istnia\u0142o nic podobnego do tego, co my nazywamy \u201epa\u0144stwem\u201d, i co jest nim w istocie, to znaczy wyodr\u0119bnion\u0105 abstrakcyjnie od spo\u0142ecze\u0144stwa, odpersonalizowan\u0105 (albo inaczej m\u00f3wi\u0105c: o wymiennym personelu) struktur\u0105 w\u0142adcz\u0105, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z ustaw uchwalanych przez cia\u0142o prawodawcze i urz\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re (teoretycznie przynajmniej) egzekwuj\u0105 te ustawy. Wskutek tego my, m\u00f3wi\u0105c \u201epa\u0144stwo\u201d, my\u015blimy \u201eurz\u0119dnik\u201d, kt\u00f3ry pobiera podatki, a potem nimi dysponuje; pa\u0144stwo to \u201eoni\u201d. Obywatel greckiej polis<\/em>, rzymskiej civitas<\/em> czy \u015bredniowiecznego regnum<\/em>, my\u015bla\u0142 o nierozdzielnej wsp\u00f3lnocie, sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z uporz\u0105dkowanych cz\u0119\u015bci, maj\u0105cych swoje przywileje i obowi\u0105zki, nale\u017c\u0105c zawsze do kt\u00f3rej\u015b z tych cz\u0119\u015bci. Warto doda\u0107, \u017ce zupe\u0142nie inny sens mia\u0142o te\u017c poj\u0119cie \u201ew\u0142asno\u015bci\u201d, b\u0119d\u0105cej albo \u0142upem wojennym, albo czym\u015b odziedziczonym, albo otrzymanym jako nagroda, lenno czy beneficjum od w\u0142adcy, w ka\u017cdym za\u015b wypadku wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z okre\u015blonymi obowi\u0105zkami wobec wsp\u00f3lnoty ci\u0105\u017c\u0105cymi na tej w\u0142asno\u015bci. Poj\u0119cie \u201ew\u0142asno\u015bci prywatnej\u201d, jako absolutnego w\u0142adania nad posiadanymi rzeczami, a\u017c do mo\u017cliwo\u015bci ich zniszczenia czy zmarnotrawienia jest te\u017c nowo\u017cytne, a nawet wsp\u00f3\u0142czesne i porewolucyjne: to Deklaracja Praw Cz\u0142owieka i Obywatela<\/em> oraz Kodeks Napoleona<\/em>.<\/p>\r\n

Bior\u0105c obie te rzeczy pod uwag\u0119, tj. charakter przednowo\u017cytnych wsp\u00f3lnot politycznych, w kt\u00f3rych nie istnieje, a nawet jest niewyobra\u017calny, podzia\u0142 na \u201epa\u0144stwo\u201d i \u201espo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie\u201d (czy to w wersji locke\u2019a\u0144skiej, czy heglowskiej), jak r\u00f3wnie\u017c pojmowanie w\u0142asno\u015bci, czynienie sensownych por\u00f3wna\u0144 tego typu jest niemo\u017cliwe. Je\u015bli na przyk\u0142ad, mecenasem zamawiaj\u0105cym prawie 100 procent dzie\u0142 sztuki sakralnej by\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142, a wi\u0119c instytucja w Res Publica Christiana<\/em> najbardziej \u201epubliczna\u201d, jaka tylko mo\u017ce by\u0107, to jak\u017ce mo\u017cna nazywa\u0107 to \u201emecenatem prywatnym\u201d? Je\u015bli nie istnia\u0142o – przynajmniej do czasu rozwoju parlamentaryzmu – rozgraniczenie pomi\u0119dzy skarbem pa\u0144stwa a skarbem monarchy, ani poj\u0119cie \u201ebud\u017cetu pa\u0144stwa\u201d, to jak ustali\u0107 czy kr\u00f3l funduj\u0105cy kaplic\u0119, o\u0142tarz czy opactwo robi\u0142 to z \u201epa\u0144stwowej\u201d czy \u201eprywatnej\u201d szkatu\u0142y? Je\u015bli to samo czyni\u0142 na przyk\u0142ad cech sukiennik\u00f3w czy garbarzy, to jak cech mo\u017cna nazwa\u0107 instytucj\u0105 prawa prywatnego: przecie\u017c to w\u0142a\u015bnie jak najbardziej \u201epubliczna\u201d tkanka stanu trzeciego i \u015bredniowiecznego miasta.<\/p>\r\n

Po drugie – je\u015bli ju\u017c ustalili\u015bmy co by\u0142o przednowo\u017cytnym odpowiednikiem, lecz ma\u0142o podobnym, dzisiejszego \u201epa\u0144stwa\u201d – teza o mecenacie \u201eprywatnym\u201d jest po prostu empirycznie nieprawdziwa. Przede wszystkim tak\u017ce dlatego, \u017ce tak w Grecji i Rzymie, jak w \u015bredniowieczu, tworzenie dzie\u0142 sztuki by\u0142o po prostu cz\u0119\u015bci\u0105 kultu religijnego, a wi\u0119c jak najbardziej \u201epublicznego\u201d. Ba, czynno\u015bci kultowe by\u0142y uwa\u017cane za najwa\u017cniejsz\u0105 funkcj\u0119 w\u0142adzy we wsp\u00f3lnocie, bo warunkuj\u0105c\u0105 i podtrzymuj\u0105c\u0105 jej istnienie! Nawet w demokratycznych Atenach formalnie najwy\u017cszym urz\u0119dnikiem – nosz\u0105cym mimo tego, \u017ce nikt nie pami\u0119ta\u0142 monarchii, kr\u00f3lewski tytu\u0142 \u201earchonta – basileusa\u201d – by\u0142 ten odpowiedzialny za sk\u0142adanie ofiar (podobnie w Rzymie – rex<\/em>, czyli arcykap\u0142an Jowisza Kapitolijskiego). Ate\u0144ski teatr to przecie\u017c kulminacja \u015bwi\u0105t dionizyjskich, najwa\u017cniejszego wydarzenia w roku w \u017cyciu polis<\/em>, a ze skarbu miasta wyp\u0142acano Ate\u0144czykom diety za uczestnictwo w przedstawieniach teatralnych. Fidiasz, rze\u017abi\u0105c dla Partenonu gigantyczny pomnik Zeusa z ko\u015bci s\u0142oniowej i szczerego z\u0142ota, ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 by\u0142 finansowany ze skarbu \u201epa\u0144stwa\u201d. Tak samo renesansowi arty\u015bci w\u0142oskich republik, a tak\u017ce monarchii absolutnych XVI-XVIII wieku. W dzie\u0142ach architektonicznych Mansarta, w utworzeniu Akademii Francuskiej, w operze Lully\u2019ego, w Com\u00c3\u00a9die Fran\u00c3\u00a7aise<\/em>, jak najbardziej sponsorowanych przez Richelieu czy Ludwika XIV, nie da si\u0119 oddzieli\u0107 tego, co by\u0142o \u201eprywatnym\u201d luksusem kr\u00f3la, a \u201epubliczn\u0105\u201d gloire<\/em> Francji. Mecenat czysto \u201eprywatny\u201d, jakiego\u015b milionera – filantropa (za co im chwa\u0142a oczywi\u015bcie, ale ilu takich jest?), rodzi si\u0119 dopiero po rozpadzie tradycyjnej wsp\u00f3lnoty, tak\u017ce politycznej, w zatomizowanym \u015bwiecie ludzi skazanych na \u201esamorealizacj\u0119\u201d po\u015br\u00f3d innych, tak samo wyobcowanych i wykorzenionych jednostek.<\/p>\r\n

I jeszcze jedno: gdyby libera\u0142owie byli konsekwentni i szczerzy, i gdyby rzeczywi\u015bcie przemawia\u0142a przez nich nie oboj\u0119tno\u015b\u0107 na kultur\u0119, lecz pragnienie, aby by\u0142o \u201etak jak niegdy\u015b\u201d, to powinni opowiada\u0107 si\u0119 za przywr\u00f3ceniem wsp\u00f3\u0142czesnym odpowiednikom rzymskich Mecenas\u00f3w – latyfundyst\u00f3w czy Radziwi\u0142\u0142\u00f3w albo Branickich, funduj\u0105cych w\u0142asne teatry, kapele, utrzymuj\u0105cych poet\u00f3w etc. – r\u00f3wnie\u017c tej pozycji spo\u0142eczno-politycznej, jak\u0105 mieli tamci, a wi\u0119c np. mo\u017cliwo\u015bci tworzenia prywatnych armii, bicia monet, jurysdykcji s\u0105dowej nad poddanymi w swoich w\u0142o\u015bciach itp. Jedynie to przecie\u017c pozwala\u0142o rozwin\u0105\u0107 mecenat na tak\u0105 skal\u0119. In abstracto<\/em> nie mia\u0142bym nic przeciwko temu: w praktyce obawia\u0142bym si\u0119 da\u0107 a\u017c tak\u0105 w\u0142adz\u0119 Kulczykom, Gudzowatym et cons<\/em>. Wol\u0119 ju\u017c zatem, jako \u201emniejsze z\u0142o\u201d, ministra kultury.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Libera\u0142owie, kt\u00f3rzy z dogmatycznym uporem maniak\u00f3w ciskaj\u0105 si\u0119 na wszelkie formy mecenatu artystycznego pa\u0144stwa wobec \u201ekultury wysokiej\u201d, co i rusz wytaczaj\u0105 argument jakoby w dawnych czasach dzie\u0142a sztuki, artyst\u00f3w takich jak Fidiasz czy Micha\u0142 Anio\u0142, powstawa\u0142y dzi\u0119ki mecenatowi \u201eprywatnemu\u201d. Jest to kompletna bzdura, \u015bwiadcz\u0105ca o historycznej ignorancji. Po pierwsze, por\u00f3wnania takie nie maj\u0105 zupe\u0142nie sensu, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45126"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=45126"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45126\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=45126"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=45126"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=45126"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}