{"id":44593,"date":"2011-09-29T22:02:39","date_gmt":"2011-09-30T03:02:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=44593"},"modified":"2012-01-25T17:28:37","modified_gmt":"2012-01-25T22:28:37","slug":"nawet-nie-wiemy-co-utracilismy-na-kresach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=44593","title":{"rendered":"Nawet nie wiemy, co utracili\u015bmy na Kresach"},"content":{"rendered":"

Z dr. Leonem Popkiem, historykiem, pracownikiem IPN, prezesem Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Krzemie\u0144ca i Ziemi Wo\u0142y\u0144sko-Podolskiej, rozmawia Adam Kruczek<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Dw\u00f3ch, jak do tej pory jedynych przeprowadzonych na tak du\u017c\u0105 skal\u0119, poszukiwa\u0144 i ekshumacji ofiar mord\u00f3w UPA dokonano w okolicach Ostr\u00f3wek na Wo\u0142yniu. Wielu Kresowian z uznaniem i nadziej\u0105 zastanawia si\u0119, jak to si\u0119 Panu uda\u0142o?<\/strong><\/p>\r\n

– Od 1992 r., kiedy nast\u0105pi\u0142a pierwsza ekshumacja, co roku organizowali\u015bmy pielgrzymki do Ostr\u00f3wek i Woli Ostrowieckiej i nieustannie monitowali\u015bmy Rad\u0119 Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa oraz instytucje ukrai\u0144skie w \u0141ucku i Lubomlu o doko\u0144czenie ekshumacji i katolickiego poch\u00f3wku naszych bliskich. Spotykali\u015bmy si\u0119 jednak z brakiem zgody Ukrai\u0144c\u00f3w i odsy\u0142aniem do w\u0142adz w Kijowie, czyli ad calendas graecas. Nadzieja pojawi\u0142a si\u0119 dopiero w 2003 r., gdy z okazji 60. rocznicy mord\u00f3w na Wo\u0142yniu Ostr\u00f3wki by\u0142y brane pod uwag\u0119 jako miejsce spotkania prezydent\u00f3w Polski i Ukrainy. Przegrali\u015bmy z Poryckiem ze wzgl\u0119d\u00f3w organizacyjnych i logistycznych. Po prostu tam prowadzi\u0142a bita droga, a teren nie wymaga\u0142 specjalnego przygotowania.<\/p>\r\n

Kolejna szansa pojawi\u0142a si\u0119 na pocz\u0105tku tego roku, kiedy w czasie spotkania obecnych prezydent\u00f3w Polski i Ukrainy pad\u0142a propozycja, aby postawi\u0107, a nast\u0119pnie wsp\u00f3lnie ods\u0142oni\u0107 pomnik w Ostr\u00f3wkach. Powr\u00f3cili\u015bmy wtedy do stale powtarzanego postulatu, aby najpierw dokona\u0107 ekshumacji i katolickiego poch\u00f3wku ofiar. Uda\u0142o si\u0119, gdy\u017c wspar\u0142a nas ROPWiM i jej sekretarz generalny dr hab. Andrzej Kunert, kt\u00f3ry potrafi\u0142 przekona\u0107 stron\u0119 ukrai\u0144sk\u0105. Szczeg\u00f3lne podzi\u0119kowania pragn\u0119 z\u0142o\u017cy\u0107 Maciejowi Dancewiczowi oraz Adamowi Kaczy\u0144skiemu z Wydzia\u0142u Zagranicznego Rady, kt\u00f3rzy wielokrotnie, aby przyspieszy\u0107 ca\u0142\u0105 procedur\u0119, omijaj\u0105c biurokratyczn\u0105 wymian\u0119 pism i dokument\u00f3w, osobi\u015bcie dostarczali je odpowiednim instytucjom na Ukrainie.<\/p>\r\n

Jak Pan uwa\u017ca, czy na tej decyzji zawa\u017cy\u0142 jej aspekt humanitarny, ch\u0119\u0107 oddania ostatniej pos\u0142ugi pomordowanym, czy sprzyjaj\u0105ca koniunktura polityczna?<\/strong><\/p>\r\n

– S\u0105dz\u0119, \u017ce te wzgl\u0119dy te\u017c by\u0142y brane pod uwag\u0119, ale nie mam z\u0142udze\u0144, \u017ce gdyby nie decyzja o spotkaniu w Ostr\u00f3wkach prezydent\u00f3w, to nie dosz\u0142oby w tym roku do poszukiwa\u0144, odnalezienia mogi\u0142, ekshumacji, pogrzebu oraz do wybudowania upami\u0119tnienia.<\/p>\r\n

Do Ostr\u00f3wek wiedzie dzi\u015b asfaltowa droga, cmentarz jest uporz\u0105dkowany, wi\u0119kszo\u015b\u0107 ofiar doczeka\u0142a si\u0119 katolickiego poch\u00f3wku, niebawem odwiedz\u0105 to miejsce prezydenci Polski i Ukrainy. Czy w tej sprawie to koniec wie\u0144cz\u0105cy dzie\u0142o?<\/strong><\/p>\r\n

– To nie jest zamkni\u0119ta sprawa. Cho\u0107by dlatego, \u017ce nie znale\u017ali\u015bmy jeszcze jednej zbiorowej mogi\u0142y w gospodarstwie Suszk\u00f3w w Ostr\u00f3wkach. Trzeba powt\u00f3rzy\u0107 poszukiwania na wiosn\u0119, gdy b\u0119dzie mo\u017cna u\u017cy\u0107 specjalistycznego sprz\u0119tu, jak cho\u0107by georadaru czy wykrywacza metalu. Ponadto trzeba wr\u00f3ci\u0107 jeszcze do mogi\u0142y przy szkole w Woli Ostrowieckiej, gdzie ko\u015bci ludzkie by\u0142y rozdrobnione przez maszyny rolnicze typu p\u0142ugi, brony, glebogryzarki i rozwleczone na przestrzeni kilkudziesi\u0119ciu ar\u00f3w. Nale\u017cy zrobi\u0107 wszystko, aby maksymalnie wybra\u0107 te ko\u015bci z ziemi i pochowa\u0107 na cmentarzu. Ponadto nale\u017ca\u0142oby odnale\u017a\u0107 mogi\u0142\u0119 30 os\u00f3b spalonych w stodole Jesionka. Po deszczach, kt\u00f3rych tego lata nie brakowa\u0142o, sta\u0142a tam po prostu woda uniemo\u017cliwiaj\u0105ca wykonanie jakiegokolwiek wykopu sonda\u017cowego. Ponadto w czasie prac przychodzili do nas Ukrai\u0144cy z pobliskich wiosek i wskazywali mogi\u0142y kolejnych ofiar czy miejsca, gdzie wyorywali ludzkie ko\u015bci. Mamy te miejsca zaznaczone i nie wyobra\u017cam sobie, \u017ceby ich nie sprawdzi\u0107.<\/p>\r\n

Ma Pan jakie\u015b gwarancje, \u017ce gdy ustanie presja polityczna, gdy prezydenci podadz\u0105 sobie nad mogi\u0142ami r\u0119ce, gdy zako\u0144czy si\u0119 Euro 2012, wszystko nie wr\u00f3ci do dotychczasowej normy i o kolejnych ekshumacjach i upami\u0119tnieniach nie b\u0119dzie mowy?<\/strong><\/p>\r\n

– Jestem optymist\u0105 i s\u0105dz\u0119, \u017ce tak \u017ale nie b\u0119dzie. Przy tegorocznych pracach zosta\u0142y zawi\u0105zane bliskie kontakty polskich i ukrai\u0144skich archeolog\u00f3w, zosta\u0142a te\u017c ju\u017c wydeptana pewna \u015bcie\u017cka administracyjna. Nie mam pewno\u015bci, jak b\u0119dzie w przysz\u0142o\u015bci, by\u0107 mo\u017ce wszystko trzeba b\u0119dzie zaczyna\u0107 od nowa, ale to, co si\u0119 w tym roku ju\u017c sta\u0142o i jeszcze si\u0119 dokona w Ostr\u00f3wkach i Woli Ostrowieckiej, posuwa ca\u0142\u0105 spraw\u0119 upami\u0119tnie\u0144 na Kresach nies\u0142ychanie do przodu.<\/p>\r\n

Ostr\u00f3wki to jednak ewenement, wyj\u0105tek na usianym takimi miejscowo\u015bciami Wo\u0142yniu, nie wspominaj\u0105c o wojew\u00f3dztwach lwowskim, tarnopolskim czy stanis\u0142awowskim. Jak ocenia Pan szanse na to, by casus Ostr\u00f3wek sta\u0142 si\u0119 standardem, je\u015bli chodzi o upami\u0119tnienia Polak\u00f3w zamordowanych na Kresach?<\/strong><\/p>\r\n

– S\u0105dz\u0119, \u017ce sami Ukrai\u0144cy zrozumieli, \u017ce sprawa dojrza\u0142a ju\u017c do pozytywnego rozwi\u0105zania. Utwierdzi\u0142 mnie w tym przekonaniu jeden z przedstawicieli w\u0142adz powiatowych z Lubomla, kt\u00f3ry stoj\u0105c nad mogi\u0142\u0105, zada\u0142 retoryczne pytanie, czy trzeba by\u0142o a\u017c 68 lat, \u017ceby do tego dosz\u0142o. Doda\u0142, \u017ce skoro nie zosta\u0142o to dot\u0105d zrobione, to teraz trzeba si\u0119 z tym zmierzy\u0107. Rok 1943 to dla nich temat trudny, dlatego \u017ce do tej pory na Ukrainie oficjalnie nie istnia\u0142 i niekt\u00f3rzy Ukrai\u0144cy podchodz\u0105 do tego z niedowierzaniem, \u017ce to by\u0142o naprawd\u0119 i a\u017c w takich rozmiarach. Ponadto z niepokojem zastanawiaj\u0105 si\u0119, co z tego wyniknie. I okazuje si\u0119, \u017ce nic strasznego si\u0119 nie dzieje. Przeciwnie, nie spos\u00f3b by\u0142o nie dostrzec, \u017ce to, co robili\u015bmy, by\u0142o akceptowane przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107, kt\u00f3ra przychodzi\u0142a, stara\u0142a si\u0119 cho\u0107 troch\u0119 pom\u00f3c, przynajmniej informacjami i radami, modli\u0142a si\u0119 przy grobach. Zreszt\u0105 i sam pogrzeb najlepiej o tym \u015bwiadczy, zw\u0142aszcza szeroki udzia\u0142 przedstawicieli w\u0142adz administracyjnych, duchowie\u0144stwa prawos\u0142awnego, miejscowej ludno\u015bci.<\/p>\r\n

Ale s\u0105 te\u017c pr\u00f3by torpedowania tego procesu przez \u015brodowiska neobanderowskie.<\/strong><\/p>\r\n

– Uwa\u017cam, \u017ce mimo wszystko trzeba z nimi rozmawia\u0107, cho\u0107 czasem bywa to trudne, gdy\u017c usi\u0142uj\u0105 podwa\u017ca\u0107 dos\u0142ownie wszystko, co m\u00f3wimy. Nie ma co si\u0119 obra\u017ca\u0107, tylko spokojnie wyja\u015bnia\u0107. Gdy osoby z tego \u015brodowiska, a tak\u017ce niekt\u00f3rzy ukrai\u0144scy dziennikarze reprezentuj\u0105cy t\u0119 opcj\u0119, prowokacyjnie pytali mnie, jak\u0105 mam pewno\u015b\u0107, \u017ce mord\u00f3w w Ostr\u00f3wkach i Woli Ostrowieckiej dokona\u0142a UPA, a nie oddzia\u0142y NKWD przebrane za banderowc\u00f3w, wskazywa\u0142em na dokumenty, konkretne rozkazy, meldunki, nawet \u015bwiadectwa ukrai\u0144skich mieszka\u0144c\u00f3w pobliskich wiosek, kt\u00f3rzy opowiadali, jak dwa dni wcze\u015bniej oddzia\u0142y UPA z terenu Galicji mia\u0142y koncentracje w ich wsiach, jak mobilizowa\u0142y miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107. Zarzucano mi, \u017ce celowo zawy\u017cy\u0142em liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w Ostr\u00f3wek i Woli Ostrowieckiej. Odsy\u0142a\u0142em do spisu powszechnego z 1921 r., z 1931, a nawet z 1940, bo jest i taki. Insynuowano, \u017ce Polacy zamieszkali na tym terenie dopiero w latach 30. ubieg\u0142ego wieku, na co pokazywa\u0142em stare nagrobki np. z dat\u0105 \u015bmierci 1853 roku. Oczywi\u015bcie przede wszystkim kwestionowano liczb\u0119 ofiar. Wskazywa\u0142em na opracowania, wykazy imienne, relacje, dokumenty \u015bwiadcz\u0105ce o tym, \u017ce w Ostr\u00f3wkach zgin\u0119\u0142o ponad 470 os\u00f3b, a w Woli Ostrowieckiej ponad 570.<\/p>\r\n

Pojawiaj\u0105 si\u0119 niepokoj\u0105ce sygna\u0142y \u015bwiadcz\u0105ce o mo\u017cliwo\u015bci umieszczenia na upami\u0119tnieniu powstaj\u0105cym w Ostr\u00f3wkach niepe\u0142nej listy ofiar oraz inskrypcji nieoddaj\u0105cej ca\u0142ej prawdy o tym mordzie.<\/strong><\/p>\r\n

– Ca\u0142o\u015b\u0107 spraw zwi\u0105zanych z budow\u0105 pomnika, form\u0105 i tre\u015bci\u0105 napis\u00f3w prowadzi ROPWiM. Jako historyk mog\u0119 dostarczy\u0107, zreszt\u0105 ju\u017c to zrobi\u0142em, niezb\u0119dne materia\u0142y. Nie wyobra\u017cam sobie, jak mo\u017cna by dokona\u0107 selekcji ofiar i tylko cz\u0119\u015b\u0107 z nich upami\u0119tni\u0107 na tablicach. Byli mieszka\u0144cy Ostr\u00f3wek i Woli Ostrowieckiej i ich rodziny, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142em ostatnio, z jednej strony ubolewaj\u0105, \u017ce na upami\u0119tnieniu nie b\u0119dzie napisu dotycz\u0105cego sprawc\u00f3w zbrodni, ale z drugiej strony maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce nie pozwalaj\u0105 na to warunki polityczne. Trzeba wierzy\u0107, \u017ce jeszcze przyjdzie taki czas. Wierzymy, \u017ce nazwiska wszystkich zamordowanych znajd\u0105 si\u0119 na tablicach.<\/p>\r\n

Upami\u0119tnienia, ekshumacje to jedno, ale nie mniej wa\u017cne s\u0105 historyczne studia nad tymi zbrodniami. Pan skoncentrowa\u0142 si\u0119 nie tylko na dokumentowaniu zbrodni w Ostr\u00f3wkach, ale r\u00f3wnie\u017c – to by\u0142 temat Pa\u0144skiej dysertacji doktorskiej – na martyrologii kresowego duchowie\u0144stwa. Jakie \u015bwiadectwo wiary w czasie najstraszniejszej pr\u00f3by dali na Kresach wierni i ich pasterze?<\/strong><\/p>\r\n

– To by\u0142 jak gdyby ostateczny egzamin z ich chrze\u015bcija\u0144stwa i my\u015bl\u0119, \u017ce go zdali. Sprawiali wr\u0119cz wra\u017cenie, jakby nie bali si\u0119 \u015bmierci. Na to mia\u0142o niew\u0105tpliwy wp\u0142yw ca\u0142e wychowanie religijne prowadzone w Ko\u015bciele i w domach kresowych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi z pacyfikowanych przez banderowc\u00f3w wiosek przyjmowa\u0142a to, co ich spotka\u0142o, po chrze\u015bcija\u0144sku, jak gdyby byli przygotowani na \u015bmier\u0107. Najbardziej wyrazisty i udokumentowany jest przyk\u0142ad mordowanych pod Soko\u0142em kobiet i dzieci z Woli Ostrowieckiej, gdy w obliczu \u015bmierci pada\u0142y na kolana, \u015bpiewa\u0142y nabo\u017cne pie\u015bni, wybacza\u0142y sobie winy, uspokaja\u0142y si\u0119, \u017ce ju\u017c za chwil\u0119 b\u0119d\u0105 u Pana Boga. Taka postawa w obliczu \u015bmierci jest dla mnie \u015bwiadectwem \u015bwi\u0119to\u015bci. W materiale, kt\u00f3rym dysponuj\u0119 – a jest tego ponad 2,5 tys. relacji – nie spotka\u0142em ani jednej wypowiedzi \u015bwiadcz\u0105cej o utracie wiary w obliczu \u015bmierci. By\u0142o wr\u0119cz odwrotnie. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce przed \u015bmierci\u0105 przeklinano sprawc\u00f3w, co jest z psychologicznego punktu widzenia zrozumia\u0142e, ale by\u0142y te\u017c przypadki nawo\u0142ywania, czy to przez ksi\u0119\u017cy, czy przez dow\u00f3dc\u00f3w oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich, do odst\u0105pienia od odwet\u00f3w czy akt\u00f3w zemsty za doznane krzywdy na ludno\u015bci ukrai\u0144skiej.
Ksi\u0119\u017ca nie opu\u015bcili w tych s\u0105dnych dniach swoich parafian i zap\u0142acili za to wielk\u0105 cen\u0119. Z 18 duchownych, kt\u00f3rzy zgin\u0119li na terenie diecezji \u0142uckiej tylko z r\u0105k UPA – a kap\u0142ani byli mordowani r\u00f3wnie\u017c przez Sowiet\u00f3w i Niemc\u00f3w – zaledwie na mogi\u0142ach trzech z nich znajduj\u0105 si\u0119 krzy\u017ce. W wi\u0119kszo\u015bci miejsca, gdzie spoczywaj\u0105, nawet nie s\u0105 znane. Wiemy np., \u017ce w Wi\u015bniowcu Nowym na cmentarzu w mogile zbiorowej wymordowanych parafian znajduj\u0105 si\u0119 szcz\u0105tki ojca Kamila Gleczmana i brata Cypriana Lasonia z zakonu karmelit\u00f3w bosych, gdzie\u015b w zawalonej studni w Wo\u0142kowyjach le\u017cy dw\u00f3ch ksi\u0119\u017cy – Jerzy Cimi\u0144ski i Hieronim Szczerbicki itd.<\/p>\r\n

\u0179aden ksi\u0105dz zamordowany na Kresach nie doczeka\u0142 si\u0119 beatyfikacji…<\/strong><\/p>\r\n

– Nie, a to ju\u017c ostatni dzwonek, by ewentualnie rozpocz\u0105\u0107 proces informacyjny, co stanowi pierwszy krok w kierunku beatyfikacji. Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce kandydaci na \u015bwi\u0119tych z czas\u00f3w II wojny \u015bwiatowej dziel\u0105 si\u0119 na lepszych i gorszych. Jedni, g\u0142\u00f3wnie ci, kt\u00f3rzy zgin\u0119li z r\u0105k Niemc\u00f3w, ju\u017c zostali wyniesieni na o\u0142tarze. Teraz zielone \u015bwiat\u0142o zapali\u0142o si\u0119 dla ksi\u0119\u017cy zamordowanych przez Sowiet\u00f3w. Jak gdyby nie nasta\u0142 jeszcze czas dla tych, kt\u00f3rzy zgin\u0119li z r\u0105k UPA. A ju\u017c najwy\u017csza pora zaj\u0105\u0107 si\u0119 tym tematem, gdy\u017c odchodz\u0105 ostatni \u015bwiadkowie, a w procesach informacyjnych bardzo wa\u017cne jest zbieranie \u015bwiadectw o m\u0119cze\u0144stwie kandydat\u00f3w na o\u0142tarze, zw\u0142aszcza od ludzi \u017cywych. Za 5-7 lat, m\u00f3wi\u0105c brutalnie, nie b\u0119dzie ju\u017c kogo wzywa\u0107 przed komisj\u0119… Dziwi mnie opiesza\u0142o\u015b\u0107 os\u00f3b za to odpowiedzialnych. Cerkiew prawos\u0142awna ju\u017c wynosi swoich ksi\u0119\u017cy jako m\u0119czennik\u00f3w za wiar\u0119. A co my zrobili\u015bmy dla tej sprawy? Do tej pory mo\u017cna by\u0142o przyj\u0105\u0107 t\u0142umaczenie, \u017ce brak by\u0142o wiedzy. Ale teraz s\u0105 ju\u017c publikacje, sam je\u017cd\u017c\u0119 po ca\u0142ej Polsce z referatami na ten temat. Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce od kilku lat ks. bp Marcjan Trofimiak organizuje „Niedoko\u0144czone Msze wo\u0142y\u0144skie” w katedrze \u0142uckiej, \u017ce jest wystawa o martyrologii wo\u0142y\u0144skiego duchowie\u0144stwa, kt\u00f3ra kr\u0105\u017cy po Polsce, jest pokazywana r\u00f3wnie\u017c w seminariach duchownych, by\u0142a te\u017c na Wo\u0142yniu. W ubieg\u0142ym roku razem z pani\u0105 prof. Mari\u0105 D\u0119bowsk\u0105 wydali\u015bmy ksi\u0105\u017ck\u0119 o martyrologii duchownych diecezji \u0142uckiej w czasie II wojny \u015bwiatowej. Dotykamy tu tematu, kt\u00f3ry jest w\u0142a\u015bciwie w dalszym ci\u0105gu bardzo ma\u0142o znany.<\/p>\r\n

Dlaczego stroni\u0105 od niego historycy Ko\u015bcio\u0142a?<\/strong><\/p>\r\n

– Pow\u00f3d jest do\u015b\u0107 banalny – znikoma liczba \u017ar\u00f3de\u0142, dokument\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 w dodatku rozproszone. To jest prawdziwa bia\u0142a plama w historii Ko\u015bcio\u0142a. Zach\u0119ca\u0142em w \u0141odzi, zach\u0119ca\u0142em na KUL, \u017ceby podj\u0105\u0107 ten temat cho\u0107by w formie prac magisterskich czy doktorskich. Zaoferowa\u0142em pe\u0142n\u0105 otwarto\u015b\u0107 moich archiw\u00f3w i zbior\u00f3w, rady, gdzie jeszcze mo\u017cna szuka\u0107. Ja po prostu sam ju\u017c nie jestem w stanie tego wszystkiego obj\u0105\u0107. Ale nie mog\u0119 nikogo tym zainteresowa\u0107. A uwa\u017cam, \u017ce podj\u0119cie tych temat\u00f3w to wr\u0119cz obowi\u0105zek niekt\u00f3rych uniwersytet\u00f3w.<\/p>\r\n

Zapewne przede wszystkim KUL.<\/strong><\/p>\r\n

– Swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 sp\u0142acam w pewnym sensie d\u0142ug, jaki zaci\u0105gn\u0105\u0142em wobec tej uczelni, kt\u00f3ra mnie wykszta\u0142ci\u0142a i na kt\u00f3rej obroni\u0142em doktorat. Marzy mi si\u0119, aby ta katolicka uczelnia pami\u0119ta\u0142a o swoich absolwentach-m\u0119czennikach, albowiem wielu ksi\u0119\u017cy z Wo\u0142ynia studiowa\u0142o w\u0142a\u015bnie w Lublinie.<\/p>\r\n

Pana praca zawodowa w IPN nie dotyczy badania zbrodni UPA czy ich ofiar. Zajmuje si\u0119 Pan t\u0105 tematyk\u0105 niejako poza godzinami pracy, kosztem urlopu, wypoczynku, zarwanych nocy. Jak nazwa\u0107 to zainteresowanie: pasj\u0105, hobby, mo\u017ce misj\u0105?<\/strong><\/p>\r\n

– Rzeczywi\u015bcie zawodowo zajmuj\u0119 si\u0119 w IPN inn\u0105 dziedzin\u0105, cho\u0107 Instytut ze zrozumieniem podchodzi te\u017c do tej mojej niejako dodatkowej dzia\u0142alno\u015bci, dzi\u0119ki czemu np. na czas ekshumacji zosta\u0142em oddelegowany do Ostr\u00f3wek. W\u0142adze Instytutu umo\u017cliwi\u0142y mi te\u017c doko\u0144czenie najnowszej ksi\u0105\u017cki pt. „Ostr\u00f3wki, wo\u0142y\u0144skie ludob\u00f3jstwo”. Na pewno traktuj\u0119 przywracanie pami\u0119ci o polskich Kresach jako swoj\u0105 \u017cyciow\u0105 misj\u0119. Sam nie wiem, kiedy ten temat mnie tak do reszty poch\u0142on\u0105\u0142. To przecie\u017c nie tylko Ostr\u00f3wki i Wola Ostrowiecka. To s\u0105 setki miejsc pami\u0119ci, zbiorowych i pojedynczych nieupami\u0119tnionych mogi\u0142. Mam \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce odchodz\u0105 na naszych oczach \u015bwiadkowie, zabieraj\u0105c do grobu swoje tajemnice, i \u017ce gdybym rozpocz\u0105\u0142 swe poszukiwania wcze\u015bniej albo bardziej intensywnie dzia\u0142a\u0142, m\u00f3g\u0142bym zgromadzi\u0107 wi\u0119cej relacji.<\/p>\r\n

Niestety, ca\u0142y czas towarzyszy mi te\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107, jak ma\u0142o zrobi\u0142y dot\u0105d o\u015brodki naukowe. Zaniechano bada\u0144 i w tej chwili mamy w naszej historii pot\u0119\u017cn\u0105 luk\u0119. Nawet nie wiemy, co utracili\u015bmy na Kresach, bo nikt tego nie spisa\u0142, nie zbada\u0142, nie policzy\u0142. Mamy luk\u0119 w wiedzy na temat wsp\u00f3\u0142\u017cycia ze sob\u0105 przedstawicieli r\u00f3\u017cnych nacji i religii: Czech\u00f3w, Niemc\u00f3w, \u017byd\u00f3w, W\u0119gr\u00f3w, Ormian, Holendr\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w i Polak\u00f3w, zamieszkuj\u0105cych Kresy przez setki lat. Od dw\u00f3ch lat odkrywamy ca\u0142kiem nowy temat, dot\u0105d zupe\u0142nie nieznany – sprawiedliwych Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy z nara\u017ceniem \u017cycia ratowali Polak\u00f3w. Do tej pory nie zdobyli\u015bmy si\u0119 na \u017cadne pa\u0144stwowe uhonorowanie tej postawy, niew\u0105tpliwie bohaterskiej, je\u015bli zwa\u017cy\u0107, \u017ce kilkuset z nich przyp\u0142aci\u0142o to \u017cyciem. A ryzykowali, tak jak Polacy ratuj\u0105cy \u017byd\u00f3w, \u017cyciem swoim i swoich rodzin. Byli te\u017c duchowni prawos\u0142awni i greckokatoliccy, kt\u00f3rzy pot\u0119piali UPA, i za to te\u017c gin\u0119li. Ten temat dopiero ruszamy.<\/p>\r\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z dr. Leonem Popkiem, historykiem, pracownikiem IPN, prezesem Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Krzemie\u0144ca i Ziemi Wo\u0142y\u0144sko-Podolskiej, rozmawia Adam Kruczek Dw\u00f3ch, jak do tej pory jedynych przeprowadzonych na tak du\u017c\u0105 skal\u0119, poszukiwa\u0144 i ekshumacji ofiar mord\u00f3w UPA dokonano w okolicach Ostr\u00f3wek na Wo\u0142yniu. Wielu Kresowian z uznaniem i nadziej\u0105 zastanawia si\u0119, jak to si\u0119 Panu uda\u0142o? – Od […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[215],"tags":[188],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44593"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=44593"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44593\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=44593"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=44593"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=44593"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}