{"id":44591,"date":"2011-09-29T21:55:13","date_gmt":"2011-09-30T02:55:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=44591"},"modified":"2011-09-29T21:55:13","modified_gmt":"2011-09-30T02:55:13","slug":"standardy-badan-katastrof-lotniczych-w-usa-a-parodia-sledztwa-smolenskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=44591","title":{"rendered":"Standardy bada\u0144 katastrof lotniczych w USA a parodia \u015bledztwa smole\u0144skiego"},"content":{"rendered":"

Zabezpiecza si\u0119 rejestratory, dane z system\u00f3w kontroli lot\u00f3w, radar\u00f3w, fotografuje wrak. Bada si\u0119 odciski na gruncie, drzewach, wygi\u0119cia ga\u0142\u0119zi<\/em><\/strong>.<\/p>\r\n

Ameryka\u0144skie przepisy stanowi\u0105, \u017ce \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w katastrofach lotniczych, niezale\u017cnie od ich przyczyn, traktowani s\u0105 jak polegli w boju. Kiedy polscy prokuratorzy wojskowi s\u0142uchali o standardach badania zdarze\u0144 lotniczych w Stanach Zjednoczonych, na ich twarzach wida\u0107 by\u0142o niedowierzanie<\/em><\/strong>
<\/em><\/strong><\/p>\r\n

W standardzie ameryka\u0144skim celem drobiazgowo opisanych i skrupulatnie przestrzeganych procedur jest naprawa systemu szkolenia, organizacji i obs\u0142ugi lotnictwa wojskowego. – Mam wra\u017cenie, \u017ce w Polsce badanie katastrofy jest skoncentrowane na poszukiwaniu winnych – dziwi\u0142 si\u0119 p\u0142k Clay Moushon z korpusu prawnego armii ameryka\u0144skiej JAG.
<\/strong>
Na temat dzia\u0142ania wojskowych s\u0142u\u017cb prawnych w Polsce i USA m\u00f3wiono podczas zako\u0144czonej w\u0142a\u015bnie w Warszawie konferencji organizowanej w Warszawie przez Naczeln\u0105 Prokuratur\u0119 Wojskow\u0105 z udzia\u0142em prawnik\u00f3w JAG z genera\u0142em majorem (odpowiednik genera\u0142a dywizji) Andrew Turleyem. Du\u017ce zainteresowanie polskich prokurator\u00f3w wojskowych wzbudzi\u0142 referat p\u0142k. Michaela Mayera, dow\u00f3dcy jednej z baz lotniczych Gwardii Narodowej Stanu Illinois, na temat badania katastrof lotniczych. Podczas dyskusji panelowej g\u0142os zabiera\u0142o kilku prokurator\u00f3w, w tym naczelny prokurator wojskowy gen. Krzysztof Parulski, kt\u00f3rego interesowa\u0142 zwi\u0105zek pomi\u0119dzy ustaleniami komisji powypadkowej a prokuratur\u0105. Spos\u00f3b badania katastrofy statku powietrznego armii ameryka\u0144skiej znacznie odbiega od tego, co obserwujemy w przypadku dzia\u0142a\u0144 naszych organ\u00f3w po 10 kwietnia 2010 roku, nie tylko w zakresie szczeg\u00f3\u0142owych procedur, ale og\u00f3lnej filozofii dzia\u0142ania organ\u00f3w wojskowych. O ile w Polsce od pocz\u0105tku obok powo\u0142ywanej za ka\u017cdym razem komisji badania wypadku (tak\u0105 by\u0142a komisja ministra Jerzego Millera) r\u00f3wnolegle pracuje prokuratura, to w USA wkracza ona tylko w niekt\u00f3rych przypadkach. I to w nielicznych dopiero po zako\u0144czeniu badania sprawy przez fachowc\u00f3w. K\u0142adzie si\u0119 akcent na to, \u017ceby nie podejmowa\u0107 decyzji pochopnie.<\/p>\r\n

Proces badania katastrof jest w ameryka\u0144skich si\u0142ach powietrznych (U.S. Air Force) dok\u0142adnie opisany wojskowymi przepisami i instrukcjami. S\u0105 to serie instrukcji o numerach 91 (zasady bezpiecze\u0144stwa) i 51 (prowadzenie dochodze\u0144). Ka\u017cdy dow\u00f3dca obowi\u0105zkowo przechodzi szkolenie na ten temat w Centrum Bezpiecze\u0144stwa Lot\u00f3w Si\u0142 Powietrznych w Kirtland (stan Nowy Meksyk). Przeszkolenie w zakresie post\u0119powania w przypadku wypadk\u00f3w lotniczych otrzymuj\u0105 te\u017c wszyscy oficerowie personelu lataj\u0105cego. Musz\u0105 zna\u0107 nie tylko przepisy ameryka\u0144skie, ale te\u017c umowy standaryzacyjne NATO. Wspomniane centrum gromadzi i przetwarza informacje o wszystkich zdarzeniach lotniczych w Stanach Zjednoczonych. Do jego zada\u0144 nale\u017cy rozsy\u0142anie poszczeg\u00f3lnym bazom rekomendacji w celu zapobiegania kolejnym katastrofom. Podlega ono g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cemu si\u0142 powietrznych.<\/p>\r\n

Pu\u0142kownik Mayer jest pilotem my\u015bliwca F-16, prawnikiem z wykszta\u0142cenia. Sam zajmowa\u0142 si\u0119 badaniem kilku katastrof, w tym zderzenia w powietrzu dw\u00f3ch samolot\u00f3w bojowych w listopadzie 1999 roku. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce bezpiecze\u0144stwo lot\u00f3w to „wsp\u00f3lna odpowiedzialno\u015b\u0107 wszystkich”, a armia musi by\u0107 gotowa na nieprzewidziane zdarzenia „przed nimi, w ich trakcie i po nich”.<\/p>\r\n

Ameryka\u0144ska procedura przewiduje powo\u0142anie dw\u00f3ch niezale\u017cnych komisji. Bezpo\u015brednio po wypadku dzia\u0142a tzw. tymczasowy zarz\u0105d bezpiecze\u0144stwa (SIB), kt\u00f3ry odpowiada za zabezpieczenie miejsca zdarzenia i zabezpieczenie dowod\u00f3w. P\u00f3\u017aniej przejmuje je komisja dochodzeniowa (AIB), kt\u00f3ra ma za zadanie stwierdzenie przyczyn wypadku i wydanie zalece\u0144 dla jednostek si\u0142 powietrznych maj\u0105cych na celu unikni\u0119cie podobnych zdarze\u0144 w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\r\n

Oba organy, AIB i SIB, dzia\u0142aj\u0105 wed\u0142ug w\u0142asnych przepis\u00f3w i nie powinny mie\u0107 ze sob\u0105 kontaktu z wyj\u0105tkiem przekazania wszystkich materia\u0142\u00f3w z SIB do AIB, podczas kt\u00f3rego mog\u0105 by\u0107 zadawane pytania. Wnioski komisji dochodzeniowej przekazywane s\u0105 dow\u00f3dcom baz albo wy\u017cszych struktur i na ich podstawie wyci\u0105gane s\u0105 wnioski w zakresie usprawnie\u0144 technicznych czy organizacyjno-szkoleniowych b\u0105d\u017a te\u017c konsekwencje wobec winnych. Raport AIB mo\u017ce by\u0107 przekazany innym instytucjom, tak\u017ce cywilnym lub nawet zagranicznym. Co wa\u017cne, na ka\u017cdym etapie dzia\u0142a\u0144 obu komisji w jej sk\u0142ad wchodz\u0105 prawnicy, kt\u00f3rzy doradzaj\u0105 w kwestiach zwi\u0105zanych ze statusem sprawy, uprawnieniami i obowi\u0105zkami badaj\u0105cego organu, kwestiami dotycz\u0105cymi tajemnicy wojskowej itd. Osoby mog\u0105ce wchodzi\u0107 w sk\u0142ad tych komisji s\u0105 wcze\u015bniej wytypowane, przeszkolone i przez ca\u0142y czas rotacyjnie dost\u0119pne.<\/p>\r\n

Pierwsze dzia\u0142ania po zaistnieniu zdarzenia lotniczego podejmuje najbli\u017csza baza Si\u0142 Powietrznych. Natychmiast zawiadamia si\u0119 wszystkie osoby, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 zaanga\u017cowane w spraw\u0119, wed\u0142ug gotowych list. Procedura SIB poza ewentualn\u0105 akcj\u0105 ratunkow\u0105 przewiduje na pierwszym miejscu „odzyskanie samolotu”, niezale\u017cnie od tego, czy nadaje si\u0119 on do dalszej eksploatacji, czy te\u017c jest ju\u017c tylko wrakiem. Dzia\u0142ania przebiegaj\u0105 trzema torami. Po pierwsze, organizuje si\u0119 dzia\u0142ania ratunkowe, mianuje miejscowego dow\u00f3dc\u0119, anga\u017cuje w razie potrzeby lokalne w\u0142adze cywilne. Jednocze\u015bnie ma miejsce drugi proces okre\u015blany mianem „\u0142agodzenia skutk\u00f3w”. Obejmuje on: pomoc poszkodowanym, organizacj\u0119 pogrzeb\u00f3w ofiar \u015bmiertelnych, rekultywacj\u0119 zniszcze\u0144 na ziemi i inne. I wreszcie trzecie zadanie to rozpocz\u0119cie badania przyczyn.

Miesi\u0105c na prace<\/strong><\/p>\r\n

Komisja SIB musi zosta\u0107 powo\u0142ana do 72 godzin od wypadku (w praktyce rzadko przekracza si\u0119 12 godzin) i zako\u0144czy\u0107 prace w ci\u0105gu 30 dni. W sk\u0142ad tego organu wchodz\u0105: oficer bezpiecze\u0144stwa, pilot-instruktor oraz lekarz. Sk\u0142ad SIB mo\u017ce by\u0107 w ka\u017cdej chwili rozszerzony. Specjalne zasady doboru tego zespo\u0142u maj\u0105 za zadanie wyeliminowanie przypadk\u00f3w stronniczo\u015bci, gdy wypadek badaj\u0105 oficerowie tej samej jednostki, w kt\u00f3rej s\u0142u\u017c\u0105 uczestnicz\u0105cy w nim \u017co\u0142nierze. SIB nie zajmuje si\u0119 zasadniczo \u015bledztwem, ma za zadanie zebranie materia\u0142u dowodowego, a nie wyci\u0105ganie wniosk\u00f3w. Grupa zabezpiecza teren, samolot, rejestratory itd. W koniecznych przypadkach zamykana jest przestrze\u0144 powietrzna nad miejscem wypadku.<\/p>\r\n

Na miejscu gromadzony jest odpowiedni sprz\u0119t, uwzgl\u0119dniaj\u0105cy te\u017c zaplecze logistyczne z my\u015bl\u0105 o d\u0142ugotrwa\u0142ych dzia\u0142aniach w potencjalnie trudnych warunkach terenowych i pogodowych. Teren nale\u017cy zamkn\u0105\u0107 i otoczy\u0107, je\u015bli trzeba, kordonem. Ogranicza si\u0119 ruch osobowy i ko\u0142owy w rejonie zdarzenia. Komisja musi uwzgl\u0119dni\u0107 kwestie prawne i finansowe oraz wymagania ochrony \u015brodowiska. Dzia\u0142aj\u0105cych w terenie ludzi wspiera specjalne Centrum Nag\u0142ego Reagowania. Oficer bezpiecze\u0144stwa zbiera wszystkie potrzebne informacje. Chodzi o obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy, zapisy rejestrator\u00f3w z samolotu i system\u00f3w kontroli lot\u00f3w, radar\u00f3w, fotografuje wrak, rozmontowuje go. Bada si\u0119 odciski na gruncie, drzewach, wygi\u0119cia ga\u0142\u0119zi. Wykonuje si\u0119 badania pilot\u00f3w i kontroler\u00f3w, doprowadza w razie potrzeby drog\u0119, pobiera pr\u00f3bki paliwa i smar\u00f3w, przeprowadza testy toksykologiczne. Gdy s\u0105 ofiary \u015bmiertelne, przed przesuni\u0119ciem ich cia\u0142a musz\u0105 zosta\u0107 zbadane przez lekarza i dok\u0142adnie sfotografowane. Nale\u017cy te\u017c pozyska\u0107 wszelkie informacje z bazy macierzystej samolotu oraz tej, z kt\u00f3rej wystartowa\u0142. Za bardzo istotne uwa\u017ca si\u0119 zapisy s\u0142u\u017cb serwisuj\u0105cych statek powietrzny.<\/p>\r\n

Niekiedy na terenie, na kt\u00f3rym dosz\u0142o do powa\u017cnej katastrofy, je\u017celi na przyk\u0142ad mia\u0142y miejsca jakie\u015b ska\u017cenia lub wrak jest niebezpieczny, mo\u017ce zosta\u0107 wprowadzony po konsultacji z JAG stan wyj\u0105tkowy. Przewidziano te\u017c \u015brodki bezpiecze\u0144stwa dla samej komisji, \u0142\u0105cznie z uzbrojeniem (ma to znaczenie w przypadkach zwi\u0105zanych z terroryzmem). Samoloty wojskowe mog\u0105 by\u0107 bardzo niebezpieczne, chocia\u017c nie jest to na poz\u00f3r widoczne. Pu\u0142kownik Mayer opowiada\u0142 o przypadku rolnika, kt\u00f3ry dotkn\u0105\u0142 cz\u0119\u015bci rozbitego na swoim polu samolotu i pocz\u0105tkowo nie chcia\u0142 si\u0119 do tego przyzna\u0107. P\u00f3\u017aniej okaza\u0142o si\u0119, \u017ce uleg\u0142 zatruciu w\u0142\u00f3knami w\u0119glowymi i konieczna by\u0142a pomoc lekarska.

Fotografuj\u0105, co si\u0119 da<\/strong><\/p>\r\n

Bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 ameryka\u0144ska praktyka badania katastrof przypisuje fotografom. M\u00f3wi si\u0119 nawet o specjalnej sztuce robienia zdj\u0119\u0107 tego rodzaju. Niezale\u017cnie od nich wszelkie czynno\u015bci komisji s\u0105 tak\u017ce filmowane. Przepisy zalecaj\u0105 robienie zdj\u0119\u0107 „wszystkiego, co si\u0119 da”. Opr\u00f3cz fotografii na miejscu wykonuje si\u0119 te\u017c zdj\u0119cia lotnicze. Ka\u017cda fotografia jest opisywana, poza tym zaznacza si\u0119 materia\u0142y, na kt\u00f3rych utrwalono informacje stanowi\u0105ce tajemnic\u0119 wojskow\u0105. Opisy zdj\u0119\u0107 uzupe\u0142nia si\u0119 o wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne z GPS. Fotografuje si\u0119 tak\u017ce \u015bwiadk\u00f3w. I to najch\u0119tniej na miejscu, w kt\u00f3rym znajdowali si\u0119 podczas katastrofy czy innego relacjonowanego przez nich zdarzenia. Zdj\u0119cia potem s\u0105 \u0142\u0105czone z mapami, wykresami itd. Podr\u0119czniki dla wyspecjalizowanych fotograf\u00f3w doradzaj\u0105, kt\u00f3re elementy s\u0105 najbardziej nietrwa\u0142e i nale\u017cy je uwieczni\u0107 jak najszybciej. W\u0142adze wojskowe staraj\u0105 si\u0119 te\u017c pozyska\u0107 zdj\u0119cia lub nagrania wideo wykonane przez przypadkowych \u015bwiadk\u00f3w.<\/p>\r\n

Oddzieln\u0105 uwag\u0119 przepisy Si\u0142 Powietrznych USA przywi\u0105zuj\u0105 do pozyskiwania zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w. Nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do tego, aby przes\u0142uchani zostali jak najszybciej. Komisja ma za zadanie niedopuszczenie do tego, \u017ceby si\u0119 ze sob\u0105 konsultowali. \u015awiadkowie musz\u0105 mie\u0107 warunki do zeznawania. Je\u015bli zachodzi taka potrzeba, pokazuje im si\u0119 samoloty lub ich modele, pozwala wej\u015b\u0107 na pok\u0142ad albo do symulatora. Zapewnia si\u0119 im odpowiednie warunki i dyskrecj\u0119, co do ich udzia\u0142u w przes\u0142uchaniu i tre\u015bci zezna\u0144. Wszystkie dowody musz\u0105 by\u0107 starannie zabezpieczone i chronione przed ewentualn\u0105 kradzie\u017c\u0105 lub pr\u00f3bami manipulacji.<\/p>\r\n

Zadaniem komisji dochodzeniowej AIB jest wskazanie w oparciu o zgromadzone dowody przyczyn wypadku. Dzieli si\u0119 je na po\u015brednie i bezpo\u015brednie. Gdy wskazuje si\u0119 na czynnik ludzki, komisja musi ustali\u0107, czy pilot zosta\u0142 \u017ale wyszkolony, by\u0142 nieprawid\u0142owo nadzorowany czy te\u017c przeci\u0105\u017cony albo dano mu zadanie przekraczaj\u0105ce jego mo\u017cliwo\u015bci. Komisja AIB przygotowuje raport, kt\u00f3ry jest – przynajmniej w cz\u0119\u015bci – ujawniany, podejmuje sprawy dyscyplinarne, kwestie odszkodowa\u0144 itd. Cz\u0142onkowie tego zespo\u0142u, chocia\u017c opieraj\u0105 si\u0119 na danych SIB, sami powinni odwiedzi\u0107 miejsce zdarzenia. Zasady ich doboru i sposobu dzia\u0142ania tak\u017ce podlegaj\u0105 szeregowi restrykcji, kt\u00f3re zapewniaj\u0105 odpowiedni poziom kompetencji i niezale\u017cno\u015bci. Co do zasady opinii publicznej powinny by\u0107 przekazywane przede wszystkim fakty, unika si\u0119 pochopnego wnioskowania i oskar\u017cania.<\/p>\r\n

Organy badaj\u0105ce wypadek lotniczy s\u0105 te\u017c odpowiedzialne za likwidacj\u0119 skutk\u00f3w katastrofy, oczyszczenie jej miejsca, udzielenie pomocy prawnej, medycznej lub psychologicznej uczestnikom, w tym cz\u0142onkom ekip ratunkowych (przechodz\u0105 tzw. stres posttraumatyczny). Wed\u0142ug obowi\u0105zuj\u0105cych w USA zasad rodziny ofiar \u015bmiertelnych mog\u0105 spotka\u0107 si\u0119 z ratownikami, a \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy zgin\u0119li, traktowani s\u0105 jak polegli w boju. Przywi\u0105zuje si\u0119 wag\u0119 do tego, aby osoba wyznaczona do kontakt\u00f3w z bliskimi ofiar by\u0142a odpowiednia: dojrza\u0142a i sprawdzona. Natomiast pozostali poszkodowani maj\u0105 jedynie dost\u0119p do ko\u0144cowych raport\u00f3w.<\/p>\r\n

Prezentacja p\u0142k. Mayera nie dotyczy\u0142a wprawdzie zdarze\u0144 lotniczych maj\u0105cych miejsce za granic\u0105, ale m\u00f3wca wspomnia\u0142 o konieczno\u015bci wsp\u00f3\u0142pracy z pa\u0144stwem-gospodarzem. W praktyce najcz\u0119\u015bciej chodzi o sojusznik\u00f3w z NATO lub misje takie jak w Iraku czy Afganistanie. Zawsze jednak wiod\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 organy ameryka\u0144skie.<\/p>\r\n

Dow\u00f3dca za\u0142ogi uczestnicz\u0105cej w wypadku cz\u0119sto chce zna\u0107 ustalenia komisji jak najwcze\u015bniej. Jednak nale\u017cy temu zapobiega\u0107, tak aby wszystkie czynno\u015bci dochodzeniowe zosta\u0142y zako\u0144czone. Wyj\u0105tkiem s\u0105 bie\u017c\u0105ce rekomendacje zwi\u0105zane z wykrytymi b\u0142\u0119dami. Mo\u017ce te\u017c doj\u015b\u0107 do zawieszenia lot\u00f3w okre\u015blonego typu samolotu (czy \u015bmig\u0142owca) lub jednej jednostki. Dow\u00f3dcy musz\u0105 czeka\u0107 na raporty odpowiednich komisji, a dopiero potem mog\u0105 podj\u0105\u0107 dzia\u0142ania wzgl\u0119dem os\u00f3b, kt\u00f3re dopu\u015bci\u0142y si\u0119 zaniedba\u0144 czy nadu\u017cy\u0107. Przy czym najcz\u0119\u015bciej ogranicza si\u0119 to do kar przewidzianych przez zasady dyscypliny wojskowej, wzgl\u0119dnie post\u0119powania administracyjnego, takim mo\u017ce by\u0107 wydalenie ze s\u0142u\u017cby. Rzadziej, po konsultacji z prawnikami, dow\u00f3dcy decyduj\u0105 si\u0119 na oddanie \u017co\u0142nierzy pod s\u0105d wojskowy. Gdy w zdarzeniu uczestniczy statek powietrzny cywilny lub zagraniczny, spraw\u0119 przejmuje s\u0105d cywilny: stanowy lub federalny. Informacje mog\u0105 by\u0107 przekazane tak\u017ce organizacji mi\u0119dzynarodowej (NATO, ICAO itp.).<\/p>\r\n

Je\u015bli ju\u017c dojdzie do oskar\u017cenia, Amerykanie szczeg\u00f3lnie mocno dbaj\u0105 o mo\u017cliwo\u015b\u0107 obrony. W praktyce JAG adwokatami wojskowymi zostaj\u0105 najbardziej do\u015bwiadczeni i najzdolniejsi prawnicy w mundurach. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce lepiej, \u017ceby w procesie w\u0142adze przegra\u0142y i nie uda\u0142o si\u0119 przeforsowa\u0107 zarzut\u00f3w oskar\u017cenia, ni\u017c aby obwiniany \u017co\u0142nierz by\u0142 pozbawiony mo\u017cliwo\u015bci obrony. Gdyby pojawi\u0142y si\u0119 jakiekolwiek w\u0105tpliwo\u015bci co tego (jako przyk\u0142ad wymieniono sytuacj\u0119, \u017ce adwokat mo\u017ce by\u0107 zm\u0119czony d\u0142ug\u0105 rozpraw\u0105), wyrok by\u0142by w wy\u017cszej instancji obalony.<\/p>\r\n

Z drugiej strony wra\u017cenie robi sprawno\u015b\u0107 ameryka\u0144skiego s\u0105downictwa. Sprawy s\u0105 rozpatrywane w ci\u0105gu kilku dni, a rozprawy odbywaj\u0105 si\u0119 jednego dnia albo przez kolejne dni. Jeden z oficer\u00f3w JAG wspomina\u0142 proces odbywaj\u0105cy si\u0119 w Iraku, w kt\u00f3rym stronom i s\u0119dziemu zale\u017ca\u0142o na szybkim zako\u0144czeniu sprawy, dlatego mowy ko\u0144cowe wyg\u0142aszano p\u00f3\u017an\u0105 noc\u0105, a wyrok zapad\u0142 nad ranem kolejnego dnia. Kiedy polscy prokuratorzy pytali o przedawnienia spraw, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ich ameryka\u0144scy koledzy nie potrafi\u0105 sobie przypomnie\u0107 odpowiednich przepis\u00f3w, gdy\u017c do przedawnie\u0144 w praktyce nie dochodzi.

Piotr Falkowski<\/strong><\/em>

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zabezpiecza si\u0119 rejestratory, dane z system\u00f3w kontroli lot\u00f3w, radar\u00f3w, fotografuje wrak. Bada si\u0119 odciski na gruncie, drzewach, wygi\u0119cia ga\u0142\u0119zi. Ameryka\u0144skie przepisy stanowi\u0105, \u017ce \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w katastrofach lotniczych, niezale\u017cnie od ich przyczyn, traktowani s\u0105 jak polegli w boju. Kiedy polscy prokuratorzy wojskowi s\u0142uchali o standardach badania zdarze\u0144 lotniczych w Stanach Zjednoczonych, na ich twarzach […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[139],"tags":[84,137],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44591"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=44591"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44591\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=44591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=44591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=44591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}