{"id":43808,"date":"2011-09-18T19:06:03","date_gmt":"2011-09-19T00:06:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=43808"},"modified":"2011-09-18T19:06:03","modified_gmt":"2011-09-19T00:06:03","slug":"jak-bankrutuje-grecja-tomasz-cukiernik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=43808","title":{"rendered":"Jak bankrutuje Grecja – Tomasz Cukiernik<\/em>"},"content":{"rendered":"

O ewentualno\u015bci bankructwa Grecji sta\u0142o si\u0119 znowu g\u0142o\u015bno, gdy kilka dni temu Philipp Roesler, minister gospodarki Niemiec i jednocze\u015bnie szef liberalnej partii FDP, napisa\u0142 na \u0142amach niemieckiego dziennika „Die Welt”, \u017ce nie wyklucza, i\u017c dojdzie do kontrolowanej niewyp\u0142acalno\u015bci tego kraju.<\/strong>

Kosztowne dotacje z UE<\/strong>

Problem Grecji nawarstwia\u0142 si\u0119 od lat. Przez dekady grecki rz\u0105d wydawa\u0142 wi\u0119cej pieni\u0119dzy, ni\u017c by\u0142 w stanie zebra\u0107 w formie podatk\u00f3w. Sednem sprawy by\u0142 coroczny deficyt bud\u017cetowy (nawet kilkunastoprocentowy), kt\u00f3ry w uczciwie funkcjonuj\u0105cym pa\u0144stwie w og\u00f3le powinien by\u0107 zabroniony (co ciekawe, ostatni raz grecki bud\u017cet mia\u0142 nadwy\u017ck\u0119 w 1972 roku, podczas wojskowej dyktatury czarnych pu\u0142kownik\u00f3w). Gdyby greckie w\u0142adze prowadzi\u0142y zdrowe finanse publiczne, tak jak zdrowe s\u0105 finanse wi\u0119kszo\u015bci gospodarstw domowych, bo takie wymusza rynek (nie da si\u0119 wi\u0119cej wydawa\u0107, ni\u017c si\u0119 zarabia), to nie by\u0142oby problemu z tak gigantycznym zad\u0142u\u017ceniem. Tymczasem zbyt du\u017co pieni\u0119dzy podatnik\u00f3w wydawano na biurokracj\u0119, na cele socjalne czy w ramach wsp\u00f3\u0142finansowania unijnych dotacji. <\/p>\r\n

Tak, mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie unijne dotacje s\u0105 jedn\u0105 z przyczyn kryzysu zad\u0142u\u017ceniowego Grecji. Kraj przez lata otrzymywa\u0142 gigantyczn\u0105 pomoc z Unii Europejskiej w ramach unijnych dotacji na wszystko. Od 1994 roku Grecja dosta\u0142a od unijnych podatnik\u00f3w \u0142\u0105cznie dobrze ponad 100 mld euro – co dla takiego ma\u0142ego kraju jest olbrzymi\u0105 sum\u0105 – jak wida\u0107 z op\u0142akanym skutkiem. Ca\u0142y problem wzi\u0105\u0142 si\u0119 z tego, \u017ce unijne dotacje generuj\u0105 gigantyczne koszty, kt\u00f3re rosn\u0105 proporcjonalnie do wielko\u015bci „pomocy” i znacznie t\u0119 „pomoc” przekraczaj\u0105. Brukselskie fundusze wymagaj\u0105 mianowicie krajowego wsp\u00f3\u0142finansowania z pieni\u0119dzy miejscowych podatnik\u00f3w. Na przyk\u0142ad w projektach energetycznych czy ekologicznych unijne finansowanie wynosi\u0142o zaledwie oko\u0142o 30 proc. ca\u0142o\u015bci koszt\u00f3w, reszt\u0119 p\u0142acili greccy podatnicy. Do tego dochodzi krajowe prefinansowanie „europejskich” inwestycji. Unijne pieni\u0105dze to tak\u017ce koszty zwi\u0119kszonej biurokracji – pa\u0144stwa zatrudniaj\u0105 tysi\u0105ce urz\u0119dnik\u00f3w do „pozyskiwania” i „obs\u0142ugi” dotacji, oraz pieni\u0105dze wydane na sporz\u0105dzanie projekt\u00f3w, zar\u00f3wno tych, kt\u00f3re potem zostan\u0105 zatwierdzone, jak i odrzucone. Ponadto nale\u017cy mie\u0107 na uwadze gigantyczne koszty wynikaj\u0105ce z samego cz\u0142onkostwa w UE – unijne sk\u0142adki oraz koszty zwi\u0105zane z implementacj\u0105 unioregulacji do prawa krajowego. Z raportu „Poza kontrol\u0105” brytyjskiego think tanku Open Europe wynika, \u017ce unijne regulacje kosztuj\u0105 Grecj\u0119 ponad 6,2 mld euro rocznie.<\/p>\r\n

Tymczasem rz\u0105dzone przez socjalist\u00f3w pa\u0144stwo nie zamierza\u0142o oszcz\u0119dza\u0107 i coraz bardziej \u017cy\u0142o ponad stan. W latach 2001-2007 wydatki publiczne Grecji wynosi\u0142y oko\u0142o 45 proc. PKB, a potem szybko zacz\u0119\u0142y pi\u0105\u0107 si\u0119 w g\u00f3r\u0119 (mi\u0119dzy innymi po to, by „obs\u0142u\u017cy\u0107” unijne dotacje). W 2008 roku wynios\u0142y ju\u017c 49,7 proc. PKB, a w 2009 roku – 52,9 proc., podczas gdy dochody publiczne by\u0142y na sta\u0142ym poziomie. Oznacza\u0142o to coraz wi\u0119kszy deficyt, a tym samym coraz wi\u0119ksze zad\u0142u\u017cenie, kt\u00f3re przed kryzysem, wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142, wynosi\u0142o mi\u0119dzy 110 a 127 proc. PKB. A zgodnie z teori\u0105 cykli koniunkturalnych szko\u0142y austriackiej sztucznie nap\u0119dzany poprzez ekspansj\u0119 kredytow\u0105 wzrost gospodarczy wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej zako\u0144czy si\u0119 kryzysem. Tak te\u017c by\u0142o w Grecji, gdzie od 2007 roku gwa\u0142townie zacz\u0119\u0142o zwi\u0119ksza\u0107 si\u0119 bezrobocie (z 7,9 proc. w 2007 roku do 10,3 proc. pod koniec 2009 roku), a zaci\u0105gni\u0119te d\u0142ugi pozosta\u0142y i nadal ros\u0142y.

Wyspy za d\u0142ugi<\/strong>

Bankructwo jest terminem, kt\u00f3ry odnosi si\u0119 raczej do przedsi\u0119biorstw (ewentualnie os\u00f3b fizycznych), a nie pa\u0144stw. Oznacza on, \u017ce dana firma nie jest w stanie sp\u0142aca\u0107 w\u0142asnych d\u0142ug\u00f3w. Szefostwo takiej firmy podaje si\u0119 do dymisji i w\u0142adz\u0119 przejmuje syndyk, kt\u00f3ry wyprzedaje pozosta\u0142y maj\u0105tek, by chocia\u017c cz\u0119\u015bciowo sp\u0142aci\u0107 wierzycieli. Bankructwo firm jest procesem po\u017c\u0105danym w ka\u017cdej gospodarce rynkowej, poniewa\u017c czy\u015bci rynek z przedsi\u0119biorstw, kt\u00f3re produkuj\u0105, handluj\u0105 czy dostarczaj\u0105 us\u0142ugi w gorszy spos\u00f3b ni\u017c konkurencja, s\u0105 mniej wydajne i efektywne od innych. Natomiast miejsce na rynku po upad\u0142ej firmie zajmuj\u0105 przedsi\u0119biorstwa bardziej wydajne i efektywne. Rezultatem jest post\u0119p, rozw\u00f3j i wzrastaj\u0105ce bogactwo ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. <\/p>\r\n

Powstaje pytanie, czy podobny mechanizm dzia\u0142a w przypadku pa\u0144stw. Tutaj sytuacja jest inna. Pa\u0144stwo jest suwerenem na swoim terytorium, wi\u0119c nawet w przypadku bankructwa inne pa\u0144stwo nie przejmie w\u0142adzy nad tym terytorium. Chyba \u017ce dojdzie do wojny. Mo\u017cna teoretycznie wyobrazi\u0107 sobie sytuacj\u0119, gdy b\u0119d\u0105ce wierzycielami Grecji niemieckie i francuskie banki wynajm\u0105 wojsko i si\u0142\u0105 zajm\u0105 Ateny, by wprowadzi\u0107 zarz\u0105d komisaryczny i nadzorowa\u0107 zbieranie podatk\u00f3w, a\u017c do ca\u0142kowitego zaspokojenia wierzytelno\u015bci. W praktyce taka sytuacja jest ma\u0142o prawdopodobna, cho\u0107 niekt\u00f3rzy niemieccy politycy przeb\u0105kiwali o przej\u0119ciu kontroli nad Grecj\u0105 – minister Roesler napisa\u0142 we wspomnianym artykule o „przej\u015bciowym ograniczeniu suwerennych kompetencji” Grecji, a wcze\u015bniej pojawia\u0142y si\u0119 g\u0142osy, \u017ce w zamian za d\u0142ugi Grecja powinna odda\u0107 wierzycielom swoje wyspy na Morzu Egejskim.

D\u0142u\u017cnik nie zaciska pasa<\/strong>

Prawo mi\u0119dzynarodowe nie reguluje kwestii bankructwa pa\u0144stw, cho\u0107 sytuacje z niewyp\u0142acalno\u015bci\u0105 pa\u0144stw zdarza\u0142y si\u0119 w historii bardzo cz\u0119sto. Jak wyliczy\u0142a Carmen Reinhart, ekonomistka z ameryka\u0144skiego Uniwersytetu Maryland, w ci\u0105gu ostatnich 800 lat dosz\u0142o do co najmniej 250 bankructw pa\u0144stw. Hiszpania bankrutowa\u0142a 13 razy, Francja, Niemcy i Argentyna po 8 razy, W\u0119gry 7 razy, a Grecja 5 razy. Polska zbankrutowa\u0142a w 1981 roku. Bankructwo to po prostu sytuacja, kiedy pa\u0144stwo-d\u0142u\u017cnik przestaje sp\u0142aca\u0107 swoje zobowi\u0105zania lub jednostronnie zmienia warunki sp\u0142aty swoich d\u0142ug\u00f3w na mniej korzystne dla wierzyciela. Skoro pa\u0144stwo jest suwerenem, to w ka\u017cdej chwili mo\u017ce powiedzie\u0107 wierzycielom, \u017ce zaprzestaje sp\u0142aca\u0107 d\u0142ugi, i nikt nie mo\u017ce wymusi\u0107 tej sp\u0142aty. Jednak w takiej sytuacji rz\u0105d, kt\u00f3ry zaprzesta\u0142 sp\u0142aca\u0107 swoje d\u0142ugi, ca\u0142kowicie traci swoj\u0105 wiarygodno\u015b\u0107. Pa\u0144stwa tak nie robi\u0105, bo maj\u0105 nadziej\u0119, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci… znowu b\u0119d\u0105 mog\u0142y dalej po\u017cycza\u0107. Z kolei wierzyciele pa\u0144stwa-d\u0142u\u017cnika nie maj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci, by z\u0142o\u017cy\u0107 w s\u0105dzie pozew, w kt\u00f3rym mogliby si\u0119 domaga\u0107 zwrotu pieni\u0119dzy… chyba \u017ce pos\u0142anie wojska. <\/p>\r\n

Poniewa\u017c w 2010 roku prywatne banki nie chcia\u0142y dalej kupowa\u0107 greckich obligacji, kt\u00f3re Ateny wypuszcza\u0142y, by sp\u0142aci\u0107 wcze\u015bniej wyemitowane obligacje, Grecja znalaz\u0142a si\u0119 na progu bankructwa. Wtedy z pomoc\u0105 przysz\u0142y instytucje mi\u0119dzynarodowe, zaniepokojone rozszerzeniem kryzysu na inne kraje i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 bankructwa greckich wierzycieli, czyli g\u0142\u00f3wnie francuskich i niemieckich instytucji finansowych. W rezultacie Grecja otrzyma\u0142a 110 mld euro pomocy od UE i MFW. Drugi pakiet pomocy dla Grecji z lipca tego roku ma warto\u015b\u0107 160 mld euro.<\/p>\r\n

W zamian za pomoc kredytow\u0105 Grecja w ci\u0105gu trzech lat mia\u0142a zaoszcz\u0119dzi\u0107 30 mld euro poprzez zmniejszenie wynagrodze\u0144 w strefie publicznej i emerytur, a dodatkowe dochody mia\u0142y przynie\u015b\u0107 prywatyzacja (oko\u0142o 50 mld euro) oraz zwi\u0119kszone podatki (od nieruchomo\u015bci, VAT, akcyza na papierosy, paliwo i alkohol – 14 mld euro). Jednak Grecja nie sprosta\u0142a programowi oszcz\u0119dno\u015bciowemu i po 1,5 roku kryzysu wci\u0105\u017c nie wida\u0107 poprawy. W rzeczywisto\u015bci pomoc UE i MFW pogorszy\u0142a sytuacj\u0119 Grecji w tym sensie, \u017ce po udzieleniu po\u017cyczek zad\u0142u\u017cenie Aten znacznie wzros\u0142o, a nie spad\u0142o, a w\u0142a\u015bnie zmniejszenie zad\u0142u\u017cenia powinno by\u0107 celem ratunkowym, a nie jego zwi\u0119kszenie. Wy\u017csze zad\u0142u\u017cenie to jeszcze wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo bankructwa, tym bardziej \u017ce znacznie przekracza ono warto\u015b\u0107 rocznego PKB. To r\u00f3wnie\u017c wy\u017csze koszty bie\u017c\u0105cej obs\u0142ugi tego zad\u0142u\u017cenia. <\/p>\r\n

Kiedy rozpoczyna\u0142 si\u0119 kryzys zad\u0142u\u017ceniowy w Grecji, d\u0142ug publiczny tego kraju wynosi\u0142 oko\u0142o 115 proc. PKB, teraz w wyniku pakiet\u00f3w pomocowych wynosi ju\u017c oko\u0142o 155 proc., a szacuje si\u0119, \u017ce w latach 2012-2014 si\u0119gnie 170 proc. tamtejszego PKB! A bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, \u017ce gospodarka tego kraju si\u0119 kurczy, mo\u017ce to by\u0107 jeszcze wi\u0119cej. Tak wi\u0119c remedium nie s\u0105 kolejne kredyty, lecz radykalne zmniejszenie wydatk\u00f3w publicznych. Jednak tego obawiaj\u0105 si\u0119 politycy, bo zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce nie zostaliby wybrani na kolejn\u0105 kadencj\u0119 przez ci\u0119cia, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142yby sfer\u0119 bud\u017cetow\u0105 i opiek\u0119 socjaln\u0105. Pa\u0144stwo, zaciskaj\u0105c pasa, zosta\u0142oby zmuszone do wycofania si\u0119 z wielu dziedzin \u017cycia gospodarczego i spo\u0142ecznego, na przyk\u0142ad poprzez prywatyzacj\u0119 czy zmniejszenie dop\u0142at, subwencji, inwestycji publicznych itp., na co nie zgodzi si\u0119 \u017caden socjalistyczny rz\u0105d, w tym ten grecki premiera Jeoriosa Andreasa Papandreu z partii PASOK (Panhelle\u0144skiego Ruchu Socjalistycznego). Problem tkwi w tym, \u017ce pa\u0144stwo nie powinno wydawa\u0107 po\u0142owy produktu krajowego! Na dodatek g\u0142\u00f3wnie na szkodz\u0105c\u0105 biurokracj\u0119 i demotywuj\u0105ce cele socjalne!

Lewica pod s\u0105d<\/strong>

Co czeka Grecj\u0119? W przypadku og\u0142oszenia bankructwa, wskutek czego grecki rz\u0105d nie otrzyma\u0142by dalszego finansowania nawet z takich instytucji, jak UE czy MFW, kraj m\u00f3g\u0142by pogr\u0105\u017cy\u0107 si\u0119 w chaosie. Ludzie z pewno\u015bci\u0105 wyszliby na ulice, bo zabrak\u0142oby pieni\u0119dzy na bie\u017c\u0105ce finansowanie urz\u0119dnik\u00f3w, spraw socjalnych, emerytur i reszty sfery publicznej. Skutki bankructwa to przede wszystkim spadek warto\u015bci pieni\u0105dza, inflacja, spadek PKB (w 2010 roku PKB Grecji spad\u0142 o 4,5 proc., a w II kwartale br. – o 7,3 proc.), wzrastaj\u0105ce bezrobocie (ju\u017c si\u0119ga 16 proc.), bieda i przest\u0119pczo\u015b\u0107. Na dodatek walut\u0105 Grecji nie jest drachma, lecz mi\u0119dzynarodowe euro. Dlatego w\u0142a\u015bnie rz\u0105dy pa\u0144stw strefy euro tak bardzo obawiaj\u0105 si\u0119 bankructwa Grecji. Dlaczego w takim razie nie rozliczaj\u0105 winnych tego stanu rzeczy, czyli polityk\u00f3w zad\u0142u\u017caj\u0105cych przez lata kraj, tak jak to zrobi\u0142 Viktor Orb\u00e1n, premier W\u0119gier, kt\u00f3ry chce, by politycy lewicy odpowiadali przed s\u0105dem za zad\u0142u\u017canie kraju podczas swych rz\u0105d\u00f3w w latach 2002-2010? Bo ten precedens by\u0142by niebezpieczny dla wszystkich polityk\u00f3w, kt\u00f3rzy w\u0142a\u015bnie zad\u0142u\u017caniem w\u0142asnego spo\u0142ecze\u0144stwa chc\u0105 mu si\u0119 przypodoba\u0107, by wygrywa\u0107 kolejne wybory.
<\/strong><\/p>\r\n

Tomasz Cukiernik<\/strong><\/em>
prawnik, ekspert Instytutu Globalizacji<\/p>\r\n


Tomasz Cukiernik – Autor jest doktorantem na Wydziale Ekonomii i Stosunk\u00f3w Mi\u0119dzynarodowych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 „Prawicowa koncepcja pa\u0144stwa – doktryna i praktyka”.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"O ewentualno\u015bci bankructwa Grecji sta\u0142o si\u0119 znowu g\u0142o\u015bno, gdy kilka dni temu Philipp Roesler, minister gospodarki Niemiec i jednocze\u015bnie szef liberalnej partii FDP, napisa\u0142 na \u0142amach niemieckiego dziennika „Die Welt”, \u017ce nie wyklucza, i\u017c dojdzie do kontrolowanej niewyp\u0142acalno\u015bci tego kraju.Kosztowne dotacje z UEProblem Grecji nawarstwia\u0142 si\u0119 od lat. Przez dekady grecki rz\u0105d wydawa\u0142 wi\u0119cej pieni\u0119dzy, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[23,106,52],"class_list":["post-43808","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-eu","tag-globalism","tag-market"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43808","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43808"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43808\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43808"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43808"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43808"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}