{"id":43716,"date":"2014-10-13T09:00:01","date_gmt":"2014-10-13T13:00:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=43716"},"modified":"2014-10-13T15:24:35","modified_gmt":"2014-10-13T19:24:35","slug":"hierarchia-w-sztuce-i-w-zyciu-zygmunt-krzyzanowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=43716","title":{"rendered":"Hierarchia w sztuce i w \u017cyciu – Zygmunt Krzy\u017canowski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Dodano: 2012-09-19 9:44 pm<\/small><\/p>\r\n

Wbrew demokratycznym u\u0142udom nasz \u015bwiat jest zbudowany hierarchicznie. Jak mo\u017cna przeczyta\u0107 w katechizmach, w niebie te\u017c r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy \u015bwi\u0119tymi nie ma – bo r\u00f3\u017cne s\u0105 ich zas\u0142ugi.<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Na ok\u0142adce bie\u017c\u0105cego numeru mo\u017cna zobaczy\u0107 reprodukcj\u0119 pochodz\u0105c\u0105 z jednego z zapomnianych katechizm\u00f3w ilustrowanych1<\/sup>. Ukazuje ona dzie\u0144 \u015bwi\u0105teczny \u201d\u201d niedziel\u0119. Artysta z jednej strony d\u0105\u017cy do realizmu, znajdziemy wi\u0119c wiele ciekawych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, ukazuj\u0105cych i obiekt przemys\u0142owy, i minion\u0105 mod\u0119, i kury dziobi\u0105ce przy winiarni. Z drugiej strony mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 pewien schematyzm \u201d\u201d wszystko podporz\u0105dkowane jest tre\u015bci, kt\u00f3r\u0105 ma wyra\u017ca\u0107 dzie\u0142o, a wi\u0119c w\u0142a\u015bciwemu sposobowi sp\u0119dzenia \u015bwi\u0119ta. Dlatego pejza\u017c jest uproszczony, tak by by\u0142y w nim widoczne nast\u0119puj\u0105ce elementy: przemys\u0142, rozrywka (karczma), handel (sklep), wie\u015b (sady, ogrody czy pola), a w oddali mo\u017ce zamek z siedzib\u0105 arystokraty. Nad wszystkim dominuje jednak ko\u015bci\u00f3\u0142 z rozbujanymi \fdzwonami, do kt\u00f3rego d\u0105\u017c\u0105 wierni. Autor kompozycji nie zapomnia\u0142 nawet o mieszkaniu plebana, z drugiej za\u015b strony umie\u015bci\u0142 cmentarz.<\/p>\r\n

\fUroku ilustracji dodaje pewne zami\u0142owanie do szczeg\u00f3\u0142u i realia niegdysiejszego \u015bwiata. Na tle pejza\u017cu wida\u0107 r\u00f3\u017cne zachowania ludzi. W samym dole kompozycji artysta umie\u015bci\u0142 to, co najbardziej odci\u0105ga\u0142o od ko\u015bcio\u0142a: praca w wielkim przemy\u015ble i zabawa w karczmie. Mo\u017cna dostrzec wiernych namawiaj\u0105cych do p\u00f3j\u015bcia na Msz\u0119 \u015bw., jak r\u00f3wnie\u017c przeciwnie, robotnik\u00f3w zach\u0119caj\u0105cych do podejmowania pracy. Dalej wida\u0107 hulak\u00f3w zaczepiaj\u0105cych ludzi id\u0105cych do ko\u015bcio\u0142a, a nast\u0119pnie otwarty sklep. Ciekawe, \u017ce wierni staraj\u0105 si\u0119 nam\u00f3wi\u0107 robotnik\u00f3w, by poszli z nimi, natomiast na karczm\u0119 i sklep nie zwracaj\u0105 uwagi.<\/p>\r\n

Pod\u0105\u017caj\u0105cy ku ko\u015bcio\u0142owi id\u0105 w g\u00f3r\u0119 samotnie, samowt\u00f3r (parami), ca\u0142ymi rodzinami i wi\u0119kszymi gromadami; mo\u017cna dostrzec dwie grupy dzieci \u201d\u201d oddzielnie dziewcz\u0119ta i ch\u0142opcy. Zmierzaj\u0105cy z r\u00f3\u017cnych stron na nabo\u017ce\u0144stwo zdejmuj\u0105 nakrycia g\u0142owy przed ustawionym na postumencie krzy\u017cem.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/a><\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Cat\u00c3\u00a9chisme en images<\/em> (Katechizm w obrazach), trzecie przykazanie Bo\u017ce, Pary\u017c 1910 (?).<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Ilustracja odnosi si\u0119 oczywi\u015bcie do trzeciego przykazania Dekalogu: \u201ePami\u0119taj, aby\u015b dzie\u0144 \u015bwi\u0119ty \u015bwi\u0119ci\u0142”. Poniewa\u017c i czas i miejsce maj\u0105 swoj\u0105 hierarchi\u0119, niedziel\u0119 nale\u017cy \u015bwi\u0119ci\u0107 w ko\u015bciele. Ksi\u0105dz Jan Wuykowski m\u00f3wi\u0142 dawnym Polakom: \u201eA lubo wed\u0142ug Wiary S. Katolickiej, B\u00f3g jest wsz\u0119dzie, kt\u00f3rego ani Niebo, ani ziemia ogarn\u0105\u0107 nie mo\u017ce, jednak osobliwym sposobem jest w Niebie, i w Ko\u015bcio\u0142ach SS. jako twierdzi i Chryzostom S. Ubig[ue] Deus est, sed non ubig[ue]<\/em> \u00c3\u00a6qualiter operatur, in Coelo opera glori\u00c3\u00a6, in Templo opera grati\u00c3\u00a6<\/em>. Wsz\u0119dzie B\u00f3g jest, ale nie wsz\u0119dzie zar\u00f3wne s\u0105 dzie\u0142a jego; w Niebie okazuje chwal\u0119 swoj\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105, w Ko\u015bciele za\u015b udziela nam \u0142ask swoich \u015bwi\u0119tych; gdy go tam chwalemy, jako\u017c i powinni\u015bmy. Ko\u015bcio\u0142y bowiem na to budujemy, wystawiamy, \u017ceby\u015bmy Boga w nich chwalili, i lubo na ka\u017cdym miejscu mo\u017cemy, i powinni\u015bmy Boga chwali\u0107, bo nas wsz\u0119dzie got\u00f3w B\u00f3g wys\u0142ucha\u0107; osobliwym jednak sposobem, powinni\u015bmy w Ko\u015bciele Boga chwali\u0107, wielbi\u0107 i b\u0142ogos\u0142awi\u0107, najpr\u0119dzej bowie(m) B\u00f3g w Ko\u015bciele, modl\u0105cych si\u0119 wys\u0142ucha\u0107 obieca\u0142. Oculi quo[que] mei aperti erunt et aures me\u00c3\u00a6 erect\u00c3\u00a6 ad orationem ejus, qui in loco isto oraverit<\/em> [2 Kap\u0142 7, 15]. Oczy te\u017c moje otworzone b\u0119d\u0105, a uszy moje nak\u0142onione ku modlitwie uczynionej w tym miejscu. To\u017c i Stefan VI. Papie\u017c twierdzi: Licet ubig[ue] Deus laudabilis sit, in Templo tamen superlaudabilis, et supergloriosus<\/em>, lubo wsz\u0119dzie B\u00f3g powinien by\u0107 chwalony, ale w ko\u015bciele najuwielbie\u0144szy. I dla tego Aposto\u0142owie cho\u0107 wiedzieli, \u017ce wsz\u0119dzie Pana Boga mogli chwali\u0107, a przeci\u0119 si\u0119 do Ko\u015bcio\u0142a na modlitw\u0119 zchodzili; a Jan S. w staro\u015bci swojej \u017ce chodzi\u0107 nie m\u00f3g\u0142, nosi\u0107 si\u0119 do Ko\u015bcio\u0142a kaza\u0142, nawet, sam Chrystus Ko\u015bci\u00f3\u0142 nazwa\u0142 Domem swoim, Domem modlitwy, i w nim przez trzy dni zostawa\u0142”2<\/sup>. Ksi\u0105dz Wuykowski doda\u0142 ni\u017cej, \f\u017ce B\u00f3g w ko\u015bciele jest \u201enajhojniejszy”, co uzasadni\u0142 cytatem ze \u015bw. Tomasza.<\/p>\r\n

Omawianej ilustracji nie mo\u017cna odczytywa\u0107 jako pot\u0119pienia tej fazy kapitalizmu, kt\u00f3r\u0105 obrazuje. Nie jest te\u017c pot\u0119pieniem pracy w fabryce czy sklepie jako takiej. Znamy przecie\u017c zdecydowane wypowiedzi mistrz\u00f3w \u017cycia duchowego, podkre\u015blaj\u0105ce, \u017ce nie mo\u017cna oddawa\u0107 si\u0119 praktykom religijnym kosztem obowi\u0105zk\u00f3w. Cho\u0107by J\u00f3zef Sebastian Pelczar w \u0179yciu duchowym pisze o pobo\u017cnisiach \u201eco po ca\u0142ych godzinach kl\u0119cz\u0105 w ko\u015bciele, a zapominaj\u0105 o przykazaniu mi\u0142o\u015bci i obowi\u0105zkach domowych”3<\/sup>. Te wypowiedzi dotycz\u0105 raczej dnia powszedniego. Nie oznacza to, \u017ce w zwyk\u0142y dzie\u0144 ko\u015bcio\u0142y maj\u0105 by\u0107 zamkni\u0119te, ale obowi\u0105zkiem ludzi \u015bwieckich w tym czasie jest praca4<\/sup>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\"\"<\/a><\/td>\r\n<\/tr>\r\n
\r\n

Autor obja\u015bnienia do ilustracji zamieszczonej na s\u0105siedniej stronie ka\u017ce czytelnikowi (litera A) rozwa\u017cy\u0107 akt powo\u0142ania cz\u0142owieka do \u017cycia przez Stw\u00f3rc\u0119 (B) i jego wieczne przeznaczenie do szcz\u0119\u015bcia (C). Niestety, mo\u017cliwy jest te\u017c op\u0142akany los pot\u0119pie\u0144ca (D). W osi\u0105gni\u0119ciu celu przeszkadza \u015bwiat, kt\u00f3ry p\u0142onie trzema po\u017c\u0105dliwo\u015bciami (E) lub zatacza si\u0119 w\u015br\u00f3d fal jak ton\u0105cy wrak (F). Do nieba prowadz\u0105 trzy \u015bcie\u017cki (G), od prawej: prosta i wznios\u0142a \u017cycia zakonnego, nieco trudniejsza \u017cycia kap\u0142a\u0144skiego oraz kr\u0119ta i powik\u0142ana \u017cycia \u015bwieckiego. Wszystkie te sprawy dziej\u0105 si\u0119 pod rz\u0105dami Tr\u00f3jcy Przenaj\u015bwi\u0119tszej (H), do kt\u00f3rej w imieniu grzesznik\u00f3w zanosi mod\u0142y Naj\u015bwi\u0119tsza Panna (I).<\/p>\r\n

Boetius Adams Bolswert, Trzy drogi prowadz\u0105ce do zbawienia<\/em>, rycina ilustruj\u0105ca ksi\u0105\u017ck\u0119 Antoniego Sucqueta SI Via vita interna<\/em> (1620).\f<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n

Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na zamieszczon\u0105 obok grafik\u0119 Boetiusa Adamsa Bolswerta wykonan\u0105 do dzie\u0142a Antoina Sucqueta Via vit\u00c3\u00a6 \u00c3\u00a6tern\u00c3\u00a6… <\/em>wydanego w Antwerpii w 1620 r.5<\/sup> Przedstawiono tu drogi ludzi obdarzonych r\u00f3\u017cnym powo\u0142aniem. Wida\u0107 wi\u0119c kr\u0119t\u0105 drog\u0119 w \u017cyciu ma\u0142\u017ce\u0144skim, znacznie prostsz\u0105 duchowie\u0144stwa \u015bwieckiego, za\u015b zupe\u0142nie prost\u0105 \u201d\u201d os\u00f3b konsekrowanych w zakonach. Z pozoru wi\u0119c naj\u0142atwiejsz\u0105 drog\u0119 maj\u0105 zakonnicy. Zwr\u00f3\u0107my jednak uwag\u0119, \u017ce jest to droga najbardziej stroma. Rycina pokazuje, \u017ce r\u00f3\u017cne s\u0105 drogi ze wzgl\u0119du na obrany stan, ka\u017cdy ma oddzieln\u0105 i nie nale\u017cy ich miesza\u0107, bo mo\u017cna wpa\u015b\u0107 w dziel\u0105ce je przepa\u015bci. Istniej\u0105 wszak\u017ce \u0142\u0105cz\u0105ce je schodki, gdy\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 daje czasami mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany stanu. Zauwa\u017cmy te\u017c, jaki jest kierunek wznoszenia si\u0119 tych schodk\u00f3w. Sugeruj\u0105 one wy\u017cszo\u015b\u0107 stanu duchownego \u201d\u201d zw\u0142aszcza zakonnego \u201d\u201d nad \u015bwieckim.
Przy tej okazji pojawia si\u0119 jeszcze jedno ciekawe zagadnienie, zwi\u0105zane z podzia\u0142em stanowym, mocno przestrzeganym w spo\u0142ecze\u0144stwie feudalnym. Co na ten temat mo\u017cna znale\u017a\u0107 u kaznodziej\u00f3w z epoki? Cytowany ks. Wuykowski zwraca uwag\u0119: \u201eJako bowiem ka\u017cdy stan ma swoje powinno\u015bci, tak te\u017c ma swoje grzechy”, i przywo\u0142uje nast\u0119puj\u0105ce historie: \u201eGdy Karol Pi\u0105ty Cesarz, wyspowiada\u0142 si\u0119 by\u0142 kiedy\u015b grzech\u00f3w zwyczajnych ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi; rzek\u0142 mu m\u0105dry Spowiednik: Cesarzu opowiedzia\u0142e\u015b grzechy ludzkie jako cz\u0142owiek Karol: powiadaj\u017ce teraz grzechy jako Cesarz. \fCzy dosy\u0107 czyni\u0142e\u015b powinno\u015bciom Cesarskim? czy nieza\u017cywa\u0142e\u015b w\u0142adzy Cesarskiej na oppressj\u0105 poddanych i S\u0105siad\u00f3w? czy podciwych, rozumnych, sprawiedliwych sadza\u0142e\u015b na urz\u0119dy?
Takci i drugi Spowiednik, dysponuj\u0105c na \u015bmier\u0107 jednego pobo\u017cnego Biskupa, gdy mu rzek\u0142: Przewielebny Ojcze, czy niemasz te\u017c skrupu\u0142u o opuszczeniu jakich powinno\u015bci Biskupich, przel\u0119k\u0142 si\u0119 na to Biskup; i zawo\u0142a\u0142: o grzechy opuszczenia, boj\u0119 si\u0119 was bardzo, \u017ceby\u015bcie mnie niepot\u0119pi\u0142y”.<\/p>\r\n

W kontek\u015bcie obowi\u0105zk\u00f3w stanowych zwraca si\u0119 za\u015b do stanu uprzywilejowanego: \u201eA tu Panom wielkim i Szlachcie, nie dosy\u0107 si\u0119 spowiada\u0107 jako s\u0105 ludzie, ale czy poddanych swoich nietraktowali jako niewolnik\u00f3w, czy wielekro\u0107 m\u00f3wili ju\u017c nie po chrze\u015bcija\u0144sku: Dusza tylko u ch\u0142opa jest Bo\u017ca, a wszystko Pa\u0144skie; o nie tak jest, za\u0142oga [to co da\u0142 pan kmieciowi na zagospodarowanie si\u0119] tylko twoja, a co sobie ch\u0142opek zarobi, przysposobi, rzemios\u0142em, handlem, przych\u00f3wkiem, przysiewkiem, to jego w\u0142asne jest”. Dalej stwierdza, \u017ce z przyczyny chciwo\u015bci pan\u00f3w \u201epoddani ju\u017c musz\u0105 robi\u0107 jak wiele Pan ka\u017ce, a u niekt\u00f3rych i przez ca\u0142y tydzie\u0144”6<\/sup>. Przypomina te\u017c \u015bwi\u0119t\u0105 Potamien\u0119 (Potamin\u0119), kt\u00f3ra mia\u0142a powiedzie\u0107 swemu panu: \u201ejestem s\u0142ug\u0105 do roboty, ale nie do niecnoty” \u201d\u201d i za to ponie\u015b\u0107 m\u0119cze\u0144stwo7<\/sup>.<\/p>\r\n

Kaznodzieja zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z ogromu niegodziwo\u015bci szlachty wobec ch\u0142op\u00f3w. W Rejestrze do Kaza\u0144 pojawia si\u0119 stwierdzenie niepozostawiaj\u0105ce z\u0142udze\u0144: \u201ePoddani w Polszcze jak w piekle, \u017ce s\u0105 uci\u015bnieni, dla tego te\u017c Szlachty Polskiej wiele idzie do piek\u0142a”8<\/sup>. Zdawano sobie te\u017c spraw\u0119 z niedba\u0142ej pracy poddanych: \u201ech\u0142op idzie na pa\u0144szczyzn\u0119, orze byleby rozpyska\u0142 rol\u0105, m\u0142\u00f3ci byleby jako tako co mu oddziel\u0105 (wyznacz\u0105 \u201d\u201d Z.K.) wym\u0142\u00f3ci\u0142, robi dzie\u0144 byleby si\u0119 czas przewl\u00f3k\u0142”9<\/sup>.<\/p>\r\n

Wszystkie te s\u0142owa nale\u017cy rozumie\u0107 jako walk\u0119 z grzechem, a nie z podzia\u0142em stanowym spo\u0142ecze\u0144stwa: \u201eKtokolwiek z s\u0142ug abo s\u0142u\u017cebnic zostajesz na jakichkolwiek us\u0142ugach Pa\u0144skich, gdy\u0107 co rozkazuj\u0105 z obraz\u0105 Bosk\u0105, s\u0142ucha\u0107 nie powiniene\u015b bo niemaj\u0105 Panowie (takiej \u201d\u201d Z.K.) w\u0142adzy, b\u00f3j si\u0119 bardziej piek\u0142a, do kt\u00f3rego ci\u0119 B\u00f3g wtr\u0105ci\u0107 mo\u017ce, a ni\u017celi wi\u0119zienia Pana twego, kt\u00f3rym ci pogra\u017ca”10<\/sup>.<\/p>\r\n

Jezuita Tomasz M\u0142odzianowski przestrzega\u0142 szlacht\u0119, \u017ce ich srogo\u015b\u0107 wobec ch\u0142op\u00f3w prowadzi do ucieczek i opustoszenia ich maj\u0105tk\u00f3w11<\/sup>. Napotykamy jednak r\u00f3wnie\u017c na ciekawy dokument z 1792 r., ukazuj\u0105cy moralne zobowi\u0105zanie do pozostawania ch\u0142opa u pana. Pochodz\u0105cy z Woli Rogozi\u0144skiej Miko\u0142aj St\u0119pniak, poddany Wilkanowskich, zbiegi w m\u0142odo\u015bci do Pilich. Le\u017c\u0105c na \u0142o\u017cu \u015bmierci, przyzna\u0142 si\u0119 do tego i zaklina\u0142 dzieci, by wr\u00f3ci\u0142y do prawowitego pana. Tak te\u017c uczyni\u0142 syn jego Kazimierz12<\/sup>.<\/p>\r\n

R\u00f3wnie\u017c wiek cz\u0142owieka wyznacza\u0142 miejsce w hierarchii spo\u0142ecznej. Co dojrza\u0142emu mog\u0142o przynie\u015b\u0107 ha\u0144b\u0119 czy ekskomunik\u0119, u m\u0142odzie\u0144ca zas\u0142ugiwa\u0142o na skarcenie w\u0142a\u015bciwe dla jego wieku. S\u0142awny by\u0142 pojedynek w 1744 r. mi\u0119dzy Adamem Tar\u0142\u0105, wojewod\u0105 lubelskim, a Kazimierzem Poniatowskim, podkomorzym koronnym. Konsystorz warszawski \u201ewyda\u0142 rozkaz do wszystkich kaznodziej\u00f3w warszawskich, aby og\u0142osi\u0142 z ambon, i\u017c kto by si\u0119 wa\u017cy\u0142 znajdowa\u0107 na tym pojedynku, wpadnie pod kl\u0105tw\u0119 papiesk\u0105 zar\u00f3wno z tymi, kt\u00f3rzy pojedynkowa\u0107 b\u0119d\u0105. Lecz jakby na przekor\u0119” na pojedynku pojawi\u0142a si\u0119 \u201epo\u0142owa Warszawy”. Jaki by\u0142 tego skutek? \u201eZe wszystkich potem, kt\u00f3rzy biegali na Marymont umys\u0142em [w intencji] widzenia pojedynku (…) zdejmowano ekskomunik\u0119 obrz\u0105dkiem ko\u015bcielnym w nuncjaturze i po klasztorach do tego umocowanych (…). Z student\u00f3w za\u015b ekskomunik\u0119 zdejmowali profesorowie w szko\u0142ach batogiem boczkowskim, ka\u017cdemu, kt\u00f3ry dnia pojedynku nie by\u0142 w szkole, nie wchodz\u0105c w \u017cadne wywody, gdzie by\u0142, po 7 plag odlewanych wyliczywszy”13<\/sup>. W dzisiejszych czasach pozornej \u201er\u00f3wno\u015bci”, odrzucaj\u0105cych wszelki porz\u0105dek, by\u0107 mo\u017ce w najwi\u0119kszym stopniu walczy si\u0119 z hierarchi\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 ze starsze\u0144stwa.<\/p>\r\n

A jednak, wbrew demokratycznym u\u0142udom, nasz \u015bwiat jest zbudowany hierarchicznie. Jak mo\u017cna przeczyta\u0107 w katechizmach, w niebie te\u017c r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy \u015bwi\u0119tymi nie ma \u201d\u201d bo r\u00f3\u017cne s\u0105 ich zas\u0142ugi. Fakt ten jest bardzo cz\u0119sto ukazywany na obrazach Koronacji Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, gdzie miejsca zajmowane przez \u015bwi\u0119tych nie zale\u017c\u0105 od kaprysu malarza, ale by\u0142y dyktowane przez teolog\u00f3w.<\/p>\r\n

Obydwa omawiane obrazy maj\u0105 wiele wsp\u00f3lnego pod wzgl\u0119dem kompozycji. Ukazuj\u0105c ludzi w zbudowanym schematycznie wizerunku \u015bwiata, propaguj\u0105 nauk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a. Ten z katechizmu pokazuje tylko \u015bwiat ziemski, ale w obu podstawowe znaczenie ma symbolika pod\u0105\u017cania ku g\u00f3rze. Dlacze\fgo sam budynek ko\u015bcielny jest na g\u00f3rze? \u201d\u201d \u201eA to dla przestrogi, \u017ce kto si\u0119 chce modli\u0107, trzeba mu si\u0119 w g\u00f3r\u0119 wzbi\u0107 (…), niech precz porzuci si\u0119 ziemia, niech nie tkwi w my\u015bli kompania; zgo\u0142a nad \u015bwiat i ziemi\u0119 znie\u015b\u0107 si\u0119 potrzeba”14<\/sup>. S\u0105 to dobre przyk\u0142ady przedstawie\u0144, jakie mo\u017cna i nale\u017cy umieszcza\u0107 w szkolnych salach czy korytarzach.<\/p>\r\n

Zygmunt Krzy\u017canowski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

PRZYPISY:<\/p>\r\n

1. Catechisme en images. Divise en quatre parties selon l’ordre suivi dans les catechismes du concile de Trente.<\/em><\/p>\r\n

2. J. Wuykowski, Grot S\u0142owa Bo\u017cego. Wskro\u015b Serce Grzesznika, przenikaj\u0105cy to jest; Kazania na Niedziele ca\u0142ego Roku…<\/em>, Kalisz 1732, [t. 2], s. 295.<\/p>\r\n

3. J. S. Pelczar, \u0179ycie duchowe<\/em>, Krak\u00f3w 2003, t. 1, s. 202.<\/p>\r\n

4. \u201eW tych czasach (na pocz\u0105tku XX wieku we Francji \u201d\u201d Z.K.) kap\u0142an udziela\u0142 Komunii \u015bw. co pi\u0119tna\u015bcie minut, od pi\u0105tej pi\u0119tna\u015bcie do dziewi\u0105tej rano, o ile dobrze pami\u0119tam. Taki panowa\u0142 wtedy zwyczaj, poniewa\u017c wiele os\u00f3b udawa\u0142o si\u0119 do pracy i nie mia\u0142o czasu zosta\u0107 na Mszy \u015bw. Tak wi\u0119c przychodz\u0105c do ko\u015bcio\u0142a kilka minut przed ka\u017cdym kwadransem, mo\u017cna by\u0142o otrzyma\u0107 Komuni\u0119 \u015bw. Kilka minut przygotowania do Komunii, kilka minut dzi\u0119kczynienia \u201d\u201d i sz\u0142o si\u0119 do pracy”. Abp M. Lefebvre, Kr\u00f3tka historia mojego d\u0142ugiego \u017cycia<\/em>, Warszawa 2009, s. 9.<\/p>\r\n

5. K. Moisan-Jab\u0142o\u0144ska, Obrazowanie walki dobra ze z\u0142em<\/em>, Krak\u00f3w 2002, s. 397.<\/p>\r\n

6. J. Wuykowski, op. cit.<\/em>, s. 92. Podobnie pisa\u0142 inny kaznodzieja: \u201eUmrze ch\u0142opek, zostawi pszczo\u0142y, owce, wo\u0142y, konie dobre, wzi\u0105\u0107 je, i ch\u0142op m\u00f3j by\u0142 i wo\u0142y moje…”, B. Gelarowski, Kazania na Niedziele ca\u0142ego roku j \u015bwi\u0119ta Chrystusowe…<\/em>, Toru\u0144 1727, s. 533.<\/p>\r\n

7. J. Wuykowski, op. cit.<\/em>, s. 39. Temat ten podj\u0119ty r\u00f3wnie\u017c: B. Gelarowski, op. cit.<\/em>, s. 328.<\/p>\r\n

8. J. Wuykowski, op. cit.<\/em>, Rejestr s. nlb.<\/p>\r\n

9. B. Gelarowski, op. cit.<\/em>, s. 654.<\/p>\r\n

10. J. Wuykowski, op. cit., s. 38.<\/p>\r\n

11. T. M\u0142odzianowski, Kazania i homilie<\/em>, Pozna\u0144 1681, t. 4, s. 238-239.<\/p>\r\n

12. A. Tomczak, Zarys dziej\u00f3w parafii Gieczno<\/em>, Toru\u0144 1997, s. 145.<\/p>\r\n

13. J. Kitowicz, Pami\u0119tniki czyli Historia polska<\/em>, Warszawa 1971, s. 46.<\/p>\r\n

14. T. M\u0142odzianowski, op. cit., t. 1, s. 412.13.<\/p>\r\n

Dodano: 2011-09-18 9:44 pm<\/small>
Aktualizacja: 2012-09-19 9:44 pm
<\/small><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dodano: 2012-09-19 9:44 pm Wbrew demokratycznym u\u0142udom nasz \u015bwiat jest zbudowany hierarchicznie. Jak mo\u017cna przeczyta\u0107 w katechizmach, w niebie te\u017c r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy \u015bwi\u0119tymi nie ma – bo r\u00f3\u017cne s\u0105 ich zas\u0142ugi. Na ok\u0142adce bie\u017c\u0105cego numeru mo\u017cna zobaczy\u0107 reprodukcj\u0119 pochodz\u0105c\u0105 z jednego z zapomnianych katechizm\u00f3w ilustrowanych1. Ukazuje ona dzie\u0144 \u015bwi\u0105teczny \u201d\u201d niedziel\u0119. Artysta z jednej strony […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135,328,123],"tags":[119],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43716"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43716"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43716\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}