{"id":43553,"date":"2011-09-15T08:53:32","date_gmt":"2011-09-15T13:53:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=43553"},"modified":"2011-09-15T08:53:32","modified_gmt":"2011-09-15T13:53:32","slug":"finansowe-zagadki-11-wrzesnia-jerzy-szygiel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=43553","title":{"rendered":"Finansowe zagadki 11 wrze\u015bnia – Jerzy Szygiel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Miliardy ludzi na \u015bwiecie widzia\u0142y w telewizji samoloty wbijaj\u0105ce si\u0119 w nowojorskie wie\u017cowce, miliony ponios\u0142y konsekwencje tego wydarzenia w postaci wojen, kt\u00f3re po nim nast\u0105pi\u0142y, ale tylko tysi\u0105ce pozna\u0142y szczeg\u00f3\u0142y ma\u0142o znanej, finansowej strony 11 wrze\u015bnia, kt\u00f3ra do dzi\u015b – mimo \u015bledztw i orzecze\u0144 oficjalnych organ\u00f3w – pozostaje intryguj\u0105c\u0105 zagadk\u0105 studiowan\u0105 w czo\u0142owych szko\u0142ach ekonomicznych \u015bwiata. Czy to mo\u017cliwe, \u017ce tajemniczy, ameryka\u0144scy inwestorzy wiedzieli, do czego dojdzie?<\/strong><\/p>\r\n

Nie procent, lecz wielokrotno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\r\n

Zacznijmy od samolot\u00f3w. W tydzie\u0144 po zamachach media ujawni\u0142y, \u017ce American Airlines i United Airlines, dwie linie lotnicze, kt\u00f3rych samoloty porwano fatalnego 11 wrze\u015bnia 2001 r., by\u0142y obiektem nadzwyczajnych spekulacji gie\u0142dowych bezpo\u015brednio przed zamachami. Chodzi o nag\u0142y i w zasadzie niewyt\u0142umaczalny wzrost kupna tzw. opcji sprzeda\u017cy (put option) ich akcji. Chodzi o rodzaj transakcji gie\u0142dowej polegaj\u0105cej na za\u0142o\u017ceniu przez inwestora, \u017ce konkretne akcje wkr\u00f3tce strac\u0105 na warto\u015bci – nabywaj\u0105c put option ma on p\u00f3\u017aniej prawo sprzedawa\u0107 pakiety tych akcji po starej (wy\u017cszej) cenie. Mi\u0119dzy 6 i 7 wrze\u015bnia na g\u0142\u00f3wnej ameryka\u0144skiej gie\u0142dzie opcji w Chicago (CBOE) kupiono 4744 opcji sprzeda\u017cy United Airlines i tylko 396 opcji kupna (call option), co znaczy, \u017ce ni st\u0105d, ni zow\u0105d 25 razy przekroczono \u015bredni\u0105 dziennych transakcji dla tej linii. W przeddzie\u0144 zamach\u00f3w, 10 wrze\u015bnia, kupiono z kolei 4516 opcji sprzeda\u017cy American Airlines – 11 razy wi\u0119cej ni\u017c \u015brednia. \u0179adne inne linie lotnicze nie przekroczy\u0142y w\u00f3wczas \u015bredniej, nawet o niewielki procent. I to nie jest wszystko.<\/p>\r\n

Scenariusz by\u0142 identyczny dla sporej grupy sp\u00f3\u0142ek, kt\u00f3rych biura znajdowa\u0142y si\u0119 w wie\u017cowcach World Trade Center, w tym grup finansowych, jak Merrill Lynch, Bank of America czy Morgan Stanley. W ci\u0105gu trzech dni przed zamachami sprzedano 2157 opcji sprzeda\u017cy Morgan Stanley (zajmowa\u0142 22 pi\u0119tra wie\u017cy po\u0142udniowej), podczas gdy wcze\u015bniej, w ci\u0105gu roku, wykonywano \u015brednio 27 takich transakcji dziennie. W tym samym czasie kto\u015b kupi\u0142 r\u00f3wnie\u017c 12 215 put options na akcje Merrill Lynch, gdy \u015brednia dzienna wynosi\u0142a dla nich 252. Podobne nadzwyczajne anomalie odnotowano w sektorze ubezpiecze\u0144: kupno opcji sprzeda\u017cy Citigroup by\u0142o w tych dniach 45 razy wi\u0119ksze ni\u017c zazwyczaj, a dla Marsh&McLennan nawet 90 (!) razy. Odwrotnie by\u0142o w sektorze zbrojeniowym, kt\u00f3rego akcje po 11 wrze\u015bnia wystrzeli\u0142y w g\u00f3r\u0119 – tu w ci\u0105gu dw\u00f3ch dni przed zamachami kto\u015b masowo kupowa\u0142 opcje kupna, przekraczaj\u0105c wszystkie \u015brednie o 6-10 razy. W ten spos\u00f3b grano zreszt\u0105 nie tylko w Ameryce, ale i na innych \u015bwiatowych gie\u0142dach. 23 wrze\u015bnia pewien makler londy\u0144skiego City tak to wspomina\u0142 przed dziennikarzem The Telegraph<\/em>: \u201eNic si\u0119 nie dzia\u0142o, rynek by\u0142 senny. I nagle pojawi\u0142 si\u0119 niezwykle silny wzrost transakcji niekt\u00f3rych opcji – to by\u0142o kompletnie zaskakuj\u0105ce. M\u00f3wili\u015bmy, \u017ce jest w tym co\u015b bardzo dziwnego i nawet podejrzanego. Nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 po\u0142apa\u0107, o co chodzi.\u201d<\/p>\r\n

Insider trading<\/strong><\/p>\r\n

\u201eWidzia\u0142em liczby opcji kupna i sprzeda\u017cy, kt\u00f3re przekracza\u0142y wszystko, co mog\u0142em zobaczy\u0107 w ci\u0105gu 10 lat obserwacji rynk\u00f3w\u201d – m\u00f3wi\u0142 dla Associated Press John Kinnucan, dyrektor Broadband Research, po otwarciu ameryka\u0144skich gie\u0142d 17 wrze\u015bnia. Termin insider trading jest w Polsce s\u0142abo znany, ale i u nas oznacza przest\u0119pstwo – wykorzystania niejawnych informacji w transakcjach gie\u0142dowych. Dylan Ratigan, \u00f3wczesny dyrektor Bloomberg News<\/em>, dzieli\u0142 podejrzenia innych specjalist\u00f3w: \u201eTu chodzi o najbardziej diaboliczny insider trading, z jakim mia\u0142em do czynienia w moim \u017cyciu (\u2026). Je\u015bli to jest zbieg okoliczno\u015bci, to najbardziej niebywa\u0142y w ca\u0142ej historii handlu akcjami.\u201d<\/p>\r\n

Liczne badania i analizy potwierdzi\u0142y p\u00f3\u017aniej te przeczucia. Pierwszy by\u0142 Bundesbank. Wed\u0142ug raportu niemieckiego banku centralnego og\u0142oszonego ju\u017c pod koniec miesi\u0105ca anomalie na rynku opcji s\u0105 \u201enieodpartym dowodem insider tradingu\u201d. Wed\u0142ug \u00f3wczesnego prezesa Ernesta Welteke \u201eTo, co znale\u017ali\u015bmy, daje nam pewno\u015b\u0107, \u017ce osoby zwi\u0105zane z terroryzmem pr\u00f3bowa\u0142y zarobi\u0107 na tej tragedii.\u201d M\u00f3wi\u0142 to, zanim SEC (US Security and Exchange Commision), „\u017candarm\u201d ameryka\u0144skiego rynku akcji, og\u0142osi\u0142, \u017ce ci, kt\u00f3rzy kupowali opcje, nie mieli nic wsp\u00f3lnego z Al-Kaid\u0105.<\/p>\r\n

W kwietniu 2004 roku wyniki swoich bada\u0144 prowadzonych przez zesp\u00f3\u0142 prof. Allena Poteshmana opublikowa\u0142 Uniwersytet Illinois z Chicago. Konkluzja: \u201eS\u0105 dowody nadzwyczajnej aktywno\u015bci na rynku opcji w dniach poprzedzaj\u0105cych 11 wrze\u015bnia, wskazuj\u0105ce, \u017ce te transakcje finansowe zawarto z wiedz\u0105 o zamachach.\u201d Potwierdzenie insider trading odnosi\u0142o si\u0119 tu wy\u0142\u0105cznie do akcji United Airlines i American Airlines. Podobne badania prowadzi\u0142 w latach 2006-2007 r. zesp\u00f3\u0142 prof. Marca Chesneya, specjalisty od derywat\u00f3w finansowych z Uniwersytetu w Zurychu: \u201ePrawdopodobie\u0144stwo insider tradingu jest bardzo du\u017ce [na 98% z u\u0142amkami] w odniesieniu do American Airlines, United Airlines, Merrill Lynch, Bank of America, Citigroup i GP Morgan. To nie jest dow\u00f3d prawny, lecz rezultat metod statystycznych wskazuj\u0105cych na znaczne nieprawid\u0142owo\u015bci.\u201d<\/p>\r\n

Po 11 wrze\u015bnia, kiedy akcje sp\u00f3\u0142ek dotkni\u0119tych przez ataki polecia\u0142y w d\u00f3\u0142, kupcy opcji zgarn\u0119li olbrzymie zyski. United Airlines straci\u0142 ponad 43%, American Airlines 39%, Merrill Lynch 12%… Sum\u0119 zysk\u00f3w z inwestycji w dniach bezpo\u015brednio przed tragedi\u0105 szacowano r\u00f3\u017cnie, w zale\u017cno\u015bci od sposobu ich liczenia. Wed\u0142ug Phila Erlangera, by\u0142ego analityka znanej sp\u00f3\u0142ki inwestycyjnej Fidelity, a p\u00f3\u017aniej szefa o\u015brodka bada\u0144 finansowych, chodzi o miliardy dolar\u00f3w. W styczniu 2002 roku by\u0142y minister obrony Niemiec Andreas von Bulow ocenia\u0142, \u017ce zyski si\u0119ga\u0142y 15 miliard\u00f3w, natomiast np. telewizja CBS<\/em> podawa\u0142a sum\u0119 tylko nieco ponad 100 milion\u00f3w.<\/p>\r\n

Za\u0142o\u017cenie \u015bledczych<\/strong><\/p>\r\n

Prasa ameryka\u0144ska by\u0142a pewna, \u017ce przest\u0119pstwo finansowe zosta\u0142o pope\u0142nione przez ludzi zwi\u0105zanych z zamachowcami, dawa\u0142a zreszt\u0105 wyrazy swego oburzenia i pogardy dla tych \u201ehien\u201d. \u015aledztwo podj\u0119te przez SEC i FBI w tej sprawie ju\u017c 12 wrze\u015bnia 2011 r. zako\u0144czono dwa lata p\u00f3\u017aniej. 19 wrze\u015bnia 2003 r. Ed Cogswell, rzecznik FBI, wyja\u015bni\u0142 zaskoczonym dziennikarzom, \u017ce podejrzani inwestorzy nie mieli nic wsp\u00f3lnego z Al-Kaid\u0105 i \u201enie ma absolutnie \u017cadnego dowodu\u201d, \u017ce wiedzieli co\u015b o zamachach. SEC opublikowa\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 swego raportu dopiero w kwietniu zesz\u0142ego roku. Powtarza on to, co zakomunikowa\u0142 komisji \u015bledczej w 2004 r. – uznaje istnienie \u201enadzwyczajnych\u201d transakcji, ale te\u017c twierdzi, \u017ce mo\u017cna je wyja\u015bni\u0107 inaczej ni\u017c insider tradingiem. Zar\u00f3wno SEC, jak i komisja \u015bledcza ds. 11 wrze\u015bnia postanowi\u0142y zatai\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 niezwyk\u0142ych inwestor\u00f3w.<\/p>\r\n

\u015aledczy za\u0142o\u017cyli, \u017ce ewentualny insider trading m\u00f3g\u0142 by\u0107 dzie\u0142em wy\u0142\u0105cznie ludzi zwi\u0105zanych z zamachowcami, gdy\u017c nikt inny nie m\u00f3g\u0142 wiedzie\u0107, co si\u0119 stanie. Tymczasem \u015bledztwa nie by\u0142y w stanie wykaza\u0107 niemniejszego zwi\u0105zku mi\u0119dzy podejrzanymi transakcjami a Al-Kaid\u0105, oskar\u017con\u0105 o spowodowanie zamach\u00f3w. Doszli wi\u0119c do wniosku, \u017ce owe transakcje nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z przest\u0119pstwem gie\u0142dowym – s\u0105 jedynie rezultatem czystego przypadku. W tej sytuacji w swoim raporcie ko\u0144cowym z lipca 2004 r. komisja \u015bledcza ds. 11 wrze\u015bnia po\u015bwi\u0119ci\u0142a ca\u0142ej sprawie dwa zdania.<\/p>\r\n

Niekt\u00f3rzy zwracali potem uwag\u0119, \u017ce takie rozumowanie jest sylogizmem, gdy\u017c fakt, \u017ce anonimowi gracze nie mieli zwi\u0105zku z oskar\u017conymi terrorystami nijak nie dowodzi, \u017ce nie by\u0142o insider tradingu. Mo\u017cna je przyj\u0105\u0107 w zasadzie tylko wtedy, gdyby \u015bledczy dowiedli, \u017ce jedynie Al-Kaida wiedzia\u0142a o zamachach. Poza tym, m\u00f3wili krytycy, nie jest jasne, dlaczego \u015bledztwa dotyczy\u0142y tylko \u201emedialnej\u201d kwestii handlu opcjami.<\/p>\r\n

Do ostatniej chwili<\/strong><\/p>\r\n

Ju\u017c w pa\u017adzierniku 2001 r. Wall Street Journal<\/em> poda\u0142 informacj\u0119, \u017ce w dniu poprzedzaj\u0105cym zamachy odnotowano \u201ewyj\u0105tkowo wysok\u0105 liczb\u0119 transakcji kupna pi\u0119cioletnich obligacji\u201d gwarantowanych przez rz\u0105d Stan\u00f3w Zjednoczonych. By\u0142y one w\u00f3wczas traktowane jako zabezpieczenie przed zawirowaniami na rynku akcji. Np. kto\u015b jednorazowo kupi\u0142 tych obligacji za 5 miliard\u00f3w dolar\u00f3w. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej ceny tych papier\u00f3w naturalnie wystrzeli\u0142y w g\u00f3r\u0119.<\/p>\r\n

W grudniu 2001 r. Reuters<\/em> i CNN<\/em> donosi\u0142y z kolei o \u201enienormalnie wysokiej\u201d liczbie transakcji rejestrowanych na komputerach obu wie\u017c WTC w godzinach bezpo\u015brednio przed atakami i nawet ju\u017c w\u00f3wczas, gdy trwa\u0142a ewakuacja budynk\u00f3w. Informowa\u0142o o tym niemieckie przedsi\u0119biorstwo Convar, wyspecjalizowane w odzyskiwaniu danych ze zniszczonych dysk\u00f3w twardych, kt\u00f3remu FBI zleci\u0142a zbadanie no\u015bnik\u00f3w znalezionych w gruzach. Wed\u0142ug cytowanego w\u00f3wczas eksperta Convaru Richarda Wagnera kto\u015b w ci\u0105gu kilku godzin zarobi\u0142 nielegalnie ponad 100 milion\u00f3w dolar\u00f3w, licz\u0105c, \u017ce nie zostanie po tym \u017caden \u015blad. Peter Henschel, dyrektor Convaru, m\u00f3wi\u0142 wtedy Reutersowi: \u201ePodejrzewamy, \u017ce informacja o maj\u0105cych zaraz nast\u0105pi\u0107 zamachach by\u0142a znana osobom, kt\u00f3re wysy\u0142a\u0142y zlecenia i autoryzacje transakcji finansowych. Mamy do czynienia z kryminaln\u0105 spekulacj\u0105.\u201d Dyski wr\u00f3ci\u0142y do FBI i odt\u0105d s\u0142uch po nich zagin\u0105\u0142. W 2006 roku interesowa\u0142a si\u0119 tym holenderska telewizja, ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pracownicy Convaru byli ju\u017c wtedy zobowi\u0105zani do milczenia.<\/p>\r\n

Media najcz\u0119\u015bciej nie maj\u0105 \u015brodk\u00f3w, by prowadzi\u0107 zbyt skomplikowane \u015bledztwa. Do dzi\u015b nie uda\u0142o si\u0119 im odkry\u0107, kim byli inwestorzy, kt\u00f3rzy zarobili na akcjach obu linii lotniczych. San Francisco Chronicie<\/em> i brytyjski The Independent<\/em> jesieni\u0105 2001 roku wpad\u0142y jedynie na \u015blad ameryka\u0144skiego banku inwestycyjnego Alex Brown, kt\u00f3ry zosta\u0142 zidentyfikowany jako po\u015brednik w operacjach zwi\u0105zanych z opcjami na akcje United Airlines. Do 1998 roku bankiem kierowa\u0142 Buzzy Krongard, kt\u00f3ry w marcu 2001 roku zosta\u0142 jednym z dyrektor\u00f3w wykonawczych CIA. Paradoksalnie jego funkcja, kt\u00f3r\u0105 pe\u0142ni\u0142 do 2004 r., polega\u0142a na kierowaniu wykrywaniem przez Centraln\u0105 Agencj\u0119 Wywiadowcz\u0105 najmniejszych anomalii na rynkach finansowych.<\/p>\r\n

W dzie\u0144 przed zamachami, 10 wrze\u015bnia, serwis ekonomiczny Reutersa<\/em> nada\u0142 depesz\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 \u201eAkcje kompanii lotniczych mog\u0105 p\u00f3j\u015b\u0107 w g\u00f3r\u0119\u201d. Dziennikarze fatalnie si\u0119 pomylili, ale nie owi tajemniczy inwestorzy, kt\u00f3rzy na przek\u00f3r tendencjom wy\u0142o\u017cyli wielkie pieni\u0105dze, by wygra\u0107 jeszcze wi\u0119ksze. To si\u0119 po prostu nazywa mie\u0107 genialnego nosa. Dop\u00f3ki szczeg\u00f3\u0142y \u015bledztw nie zostan\u0105 ujawnione, inaczej tego nie mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107.<\/p>\r\n

Jerzy Szygiel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Miesi\u0119cznik Finansowy Bank<\/em>, 9\/2011<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Miliardy ludzi na \u015bwiecie widzia\u0142y w telewizji samoloty wbijaj\u0105ce si\u0119 w nowojorskie wie\u017cowce, miliony ponios\u0142y konsekwencje tego wydarzenia w postaci wojen, kt\u00f3re po nim nast\u0105pi\u0142y, ale tylko tysi\u0105ce pozna\u0142y szczeg\u00f3\u0142y ma\u0142o znanej, finansowej strony 11 wrze\u015bnia, kt\u00f3ra do dzi\u015b – mimo \u015bledztw i orzecze\u0144 oficjalnych organ\u00f3w – pozostaje intryguj\u0105c\u0105 zagadk\u0105 studiowan\u0105 w czo\u0142owych szko\u0142ach ekonomicznych […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[69,52],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43553"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43553"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43553\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43553"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43553"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43553"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}