Dzi\u015b okr\u0105g\u0142a rocznica najs\u0142ynniejszego 11-go wrze\u015bnia w historii. Mija 10 lat od kiedy w wyniku bezprecedensowego zamachu terrorystycznego run\u0119\u0142y dwie wieze, symbole pot\u0119gi USA. Wraz z nimi bardzo mocno zachwia\u0142o si\u0119 poczucie si\u0142y i bezpiecze\u0144stwa, jakim karmi\u0142o si\u0119\u00a0 ameryka\u0144skie spo\u0142ecze\u0144stwo. By\u0142 to niew\u0105tpliwy zwrot w polityce USA. To wtedy Bush og\u0142osi\u0142 pocz\u0105tek „wojny z terroryzmem” na wszystkich frontach, nie tylko w Iraku. Has\u0142o 9\/11 zacz\u0119\u0142o funkcjonowa\u0107 w kulturze masowej, coraz mocniej uto\u017csamiane z pocz\u0105tkiem ery wzmo\u017conego nadzoru nad spo\u0142ecze\u0144stwem i pocz\u0105tkiem niemo\u017cliwej do wygrania wojny, wojny z niewidzialnym ale wszechobecnym wrogiem.<\/p>\r\n
Warto w takim momencie spojrze\u0107 wstecz i oceni\u0107, dok\u0105d nas prowadzi paradygmat \u201ezwi\u0119kszania bezpiecze\u0144stwa kosztem wolno\u015bci\u201d i tropienia zagro\u017ce\u0144 terrorystycznych w ka\u017cdym zakamarku globu. Bo przecie\u017c ten zwrot w polityce nie zatrzyma\u0142 si\u0119 na granicy USA. Poczucie paniki i zagro\u017cenia obj\u0119\u0142o niemal w takim samym stopniu Europ\u0119. Podczas gdy g\u0142o\u015bno dyskutowano o wprowadzeniu nies\u0142awnego Patriot Act – ustawy radykalnie ograniczaj\u0105cej prawa obywatelskie Amerykan\u00f3w ze wzgl\u0119du na \u201ebezpiecze\u0144stwo publiczne\u201d (Obama, wbrew obietnicom wyborczym, przed\u0142u\u017cy\u0142 jej obowi\u0105zywania), Wielka Brytania o wiele dyskretniej wprowadza\u0142a podobne ograniczenia. Ma\u0142o kto wie, \u017ce od wielu lat Londyn jest wyj\u0119ty spod powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cych zasad chroni\u0105cych nietykalno\u015b\u0107 obywateli, jako \u201estrefa podwy\u017cszonego ryzyka\u201d. Tylko w Londynie policja ma prawo zatrzyma\u0107 i bez podania powod\u00f3w przeszuka\u0107 ka\u017cdego przechodnia.<\/p>\r\n
R\u00f3wnie dyskretnie do nowego paradygmatu dostosowywa\u0142a swoje prawo Unia Europejska. Cz\u0119sto przez nas krytykowana dyrektywa o retencji danych to jeden z owoc\u00f3w tego \u201enowego podej\u015bcia\u201d. Pod presj\u0105 USA, kt\u00f3rej dowodem s\u0105 liczne depesze dyplomatyczne, oraz Wielkiej Brytanii – kt\u00f3ra napotka\u0142a silny wewn\u0119trzny op\u00f3r przed wprowadzeniem obowi\u0105zkowego gromadzenia danych telekomunikacyjnych – przeg\u0142osowano dyrektyw\u0119, kt\u00f3r\u0105 Peter Hustinx (Europejski Komisarz ds. Ochrony Danych) okre\u015bli\u0142, jako \u201enajbardziej ingeruj\u0105cy w prywatno\u015b\u0107 instrument, jaki kiedykolwiek przyj\u0119to w Unii Europejskiej\u201d. Po ponad 5 latach jej stosowania nadal nie ma dowod\u00f3w na to, \u017ce tak daleko id\u0105ce ograniczenie praw obywatelskich by\u0142o rzeczywi\u015bcie konieczne dla zwi\u0119kszenia naszego bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\r\n
Retencja danych to jednak tylko czubek g\u00f3ry lodowej. Program Sztokholmski – ostatni z cyklu oficjalnych dokument\u00f3w zawieraj\u0105cych za\u0142o\u017cenia europejskiej polityki bezpiecze\u0144stwa – przewiduje wiele metod gromadzenia, integracji i wymiany danych o obywatelach. Mamy pot\u0119\u017cne, zintegrowane bazy danych rejestruj\u0105ce przep\u0142yw ludzi i d\u00f3br na granicach europejskiej twierdzy (SIS II, VIS, Eurodac); wymian\u0119 danych bankowych i tzw. danych PNR (Passanger Name Records) ze Stanami Zjednoczonymi; programy badawcze, kt\u00f3rych celem jest stworzenie jeszcze doskonalszych narz\u0119dzi monitorowania i profilowania ludzkich zachowa\u0144; wreszcie coraz dalej id\u0105c\u0105 \u201emilitaryzacj\u0119\u201d dzia\u0142a\u0144 Frontexu – europejskiej instytucji wysuni\u0119tej najdalej na Wsch\u00f3d (Frontex ma swoj\u0105 siedzib\u0119 w Warszawie), kt\u00f3rej misj\u0105 jest walka z nielegaln\u0105 imigracj\u0105.<\/p>\r\n
Przemiany w Unii Europejskiej maj\u0105 oczywi\u015bcie bezpo\u015brednie prze\u0142o\u017cenie na sytuacj\u0119 w naszym kraju. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 propozycji zmian prawnych i trend\u00f3w, jakie krytycznie komentowali\u015bmy na naszej stronie, ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w politykach Unii Europejskiej – pocz\u0105wszy od retencji danych, przez biometryczne paszporty, po wymian\u0119 danych operacyjnych mi\u0119dzy policj\u0105 i s\u0142u\u017cbami na terenie ca\u0142ej UE.<\/p>\r\n
Czy \u017cyjemy, albo przynajmniej czujemy si\u0119, dzi\u0119ki tym instrumentom bezpieczniej? Nie wskazuj\u0105 na to ani badania Eurobarometru, ani policyjne statystyki. Polityka wzmo\u017cenia nadzoru nigdy jednak nie by\u0142a oparta o racjonalne przes\u0142anki. Najwyra\u017aniej wyborcy po obydwu stronach Atlantyku nie oczekuj\u0105 od polityk\u00f3w rzetelnego uzasadniania dla decyzji ograniczaj\u0105cych ich wolno\u015b\u0107. Doktryna wojny z terrorem wyrasta ze strachu i bezradno\u015bci wobec poczucia wszechobecnego zagro\u017cenia. Nie jest to bynajmniej odpowied\u017a na realny, spo\u0142eczny problem, jakim jest wzrost religijnego i politycznego ekstremizmu.<\/p>\r\n
Jej ja\u0142owo\u015b\u0107 w najdobitniejszy spos\u00f3b pokaza\u0142a reakcja \u015bwiata na \u015bmier\u0107 Osamy ibn Ladena. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zachodnie demokratyczne standardy ju\u017c dopuszczaj\u0105 zamordowanie cz\u0142owieka bez s\u0105du i niekoniecznie w stanie \u201ewy\u017cszej konieczno\u015bci\u201d. To wydarzenie by\u0142o najpe\u0142niejsz\u0105 realizacj\u0105 doktryny \u201enagiego \u017cycia\u201d – przyzwolenia na spo\u0142eczne i prawne wykluczenie jednostek, kt\u00f3re nasze spo\u0142ecze\u0144stwo uznaje za szkodliwe – kt\u00f3r\u0105 w\u0142oski filozof Giorgio Agamben rozwin\u0105\u0142 zaraz po 9\/11, wyja\u015bniaj\u0105c w ten spos\u00f3b bestialskie traktowanie podejrzanych o terroryzm. Niewiele by\u0142o g\u0142os\u00f3w oburzenia, w dobrym tonie by\u0142a karnawa\u0142owa rado\u015b\u0107. Ale natychmiast po wybuchach entuzjazmu pojawi\u0142 si\u0119 strach. Ten sam, kt\u00f3ry motywowa\u0142 ameryka\u0144skie s\u0142u\u017cby do tropienia ibn Ladena na kra\u0144cach cywilizacji. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ten prymitywny akt zemsty nie tylko nie uczyni\u0142 nas bezpiecznymi, ale wygenerowa\u0142 nowe zagro\u017cenia.<\/p>\r\n
Czy po 10 latach wojny z niewidzialnym wrogiem zaczniemy dostrzega\u0107 jej ja\u0142owo\u015b\u0107? Czy jeste\u015bmy gotowi dostrzec, \u017ce kieruj\u0105c si\u0119 strachem a nie rozs\u0105dkiem, godzimy przede wszystkim we w\u0142asn\u0105 wolno\u015b\u0107? Warto si\u0119 dzi\u015b nad tym zastanowi\u0107.<\/p>\r\n