{"id":42808,"date":"2011-08-31T07:00:17","date_gmt":"2011-08-31T12:00:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=42808"},"modified":"2011-08-31T07:00:17","modified_gmt":"2011-08-31T12:00:17","slug":"31-rocznica-porozumien-sierpniowych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=42808","title":{"rendered":"31. rocznica porozumie\u0144 sierpniowych"},"content":{"rendered":"

Podpisanie porozumienia w Gda\u0144sku 31 sierpnia 1980 r. mi\u0119dzy komisj\u0105 rz\u0105dow\u0105 a komitetem strajkowym i powstanie \u201eSolidarno\u015bci\u201d sta\u0142y si\u0119 pocz\u0105tkiem przemian 1989 roku: obalenia komunizmu i ko\u0144ca systemu<\/a> poja\u0142ta\u0144skiego. Dzi\u015b mija 31 lat od tych wydarze\u0144. <\/strong>

Pierwsze strajki latem 1980 roku by\u0142y reakcj\u0105 na podwy\u017cki cen mi\u0119sa i w\u0119dlin, wprowadzone przez \u00f3wczesn\u0105 ekip\u0119 rz\u0105dz\u0105c\u0105 Edwarda Gierka. \u201eNieuzasadnione przerwy w pracy\u201d – jak nazywa\u0142a strajki partyjna propaganda i pisa\u0142y \u00f3wczesne gazety – zacz\u0119\u0142y si\u0119 w pocz\u0105tkach lipca, m.in. w WSK PZL-Mielec, Zak\u0142adach Metalurgicznych POMET w Poznaniu i Przedsi\u0119biorstwie Transbud w Tarnobrzegu.

16 lipca wybuch\u0142y strajki w Lublinie; opr\u00f3cz \u017c\u0105da\u0144 ekonomicznych po raz pierwszy pojawi\u0142 si\u0119 postulat nowych wybor\u00f3w do oficjalnych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. Strajki te ko\u0144czy\u0142y si\u0119 obietnicami podwy\u017cek p\u0142ac.

W lipcu strajkowa\u0142o ok. 80 tys. os\u00f3b w 177 zak\u0142adach pracy.

W po\u0142owie sierpnia 1980 r. zacz\u0119\u0142y si\u0119 strajki na Wybrze\u017cu, gdzie wci\u0105\u017c \u017cywa by\u0142a pami\u0119\u0107<\/a> st\u0142umionych krwawo przez w\u0142adze protest\u00f3w w grudniu 1970 r. Strajk w Stoczni Gda\u0144skiej zorganizowali dzia\u0142acze Wolnych Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych Wybrze\u017ca – opozycyjnej, nielegalnej organizacji utworzonej w 1978 r. Organizatorem WZZ by\u0142 cz\u0142onek<\/a> KSS \u201eKOR\u201d Bogdan Borusewicz, a do wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycieli WZZ nale\u017celi m.in. Andrzej Gwiazda, Anna Walentynowicz i Krzysztof Wyszkowski.

W\u0142a\u015bnie w obronie Walentynowicz, suwnicowej zwolnionej z pracy za dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycyjn\u0105, 14 sierpnia 1980 roku wybuch\u0142 strajk na kilku wydzia\u0142ach stoczni.

16 sierpnia strajk omal si\u0119 nie zako\u0144czy\u0142, poniewa\u017c dyrektor stoczni Klemens Gniech (wieloletni pracownik stoczni, w grudniu 1970 roku by\u0142 w komitecie strajkowym) zgodzi\u0142 si\u0119 na spe\u0142nienie pocz\u0105tkowych postulat\u00f3w: przywr\u00f3cenie do pracy Walentynowicz i Wa\u0142\u0119sy, podwy\u017ck\u0119 p\u0142ac dla ka\u017cdego zatrudnionego, budow\u0119 pomnika ofiar grudnia 1970 r., gwarancje nietykalno\u015bci dla strajkuj\u0105cych.

Wa\u0142\u0119sa og\u0142osi\u0142 koniec strajku, ale kilku cz\u0142onk\u00f3w komitetu strajkowego sprzeciwi\u0142o si\u0119, wzywaj\u0105c do strajku solidarno\u015bciowego z zak\u0142adami, kt\u00f3re w tym czasie podj\u0119\u0142y strajki.

Utworzono Mi\u0119dzyzak\u0142adowy Komitet Strajkowy, w sk\u0142ad kt\u00f3rego weszli przybyli do stoczni delegaci innych strajkuj\u0105cych zak\u0142ad\u00f3w. Przewodnicz\u0105cym MKS zosta\u0142 Wa\u0142\u0119sa, a w sk\u0142ad prezydium weszli dzia\u0142acze WZZ. Prezydium MKS tworzyli: Wa\u0142\u0119sa, dw\u00f3ch wiceprzewodnicz\u0105cych – Andrzej Ko\u0142odziej i Bogdan Lis – oraz Lech B\u0105dkowski, Joanna Duda-Gwiazda, Wojciech Gruszecki, Andrzej Gwiazda, Stefan Izdebski, Jerzy Kmiecik, Zdzis\u0142aw Kobyli\u0144ski, Henryka Krzywonos, Stefan Lewandowski, Alina Pie\u0144kowska, J\u00f3zef Przybylski, Jerzy Sikorski, Lech Sobieszek, Tadeusz Stanny, Anna Walentynowicz i Florian Wi\u015bniewski.

Spisano 21 postulat\u00f3w MKS; pierwszym i najwa\u017cniejszym by\u0142o utworzenie niezale\u017cnych od w\u0142adzy i pracodawc\u00f3w zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. Protestuj\u0105cy powo\u0142ywali si\u0119 na ratyfikowan\u0105 przez PRL konwencj\u0119 nr 87 Mi\u0119dzynarodowej Organizacji Pracy, kt\u00f3ra gwarantowa\u0142a wolno\u015b\u0107 zwi\u0105zkow\u0105.

MKS domaga\u0142 si\u0119 te\u017c: prawa do strajku; wolno\u015bci s\u0142owa, druku i publikacji; przywr\u00f3cenia do pracy zwolnionych z powod\u00f3w politycznych; podania w \u015brodkach masowego przekazu informacji o utworzeni MKS i opublikowania listy postulat\u00f3w; podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144 na rzecz wyprowadzenia kraju z kryzysu; wyp\u0142acenia strajkuj\u0105cym wynagrodzenia za okres strajku; wzrostu p\u0142ac o 2 tys. z\u0142; gwarancji waloryzacji p\u0142ac w stosunku<\/a> do wzrostu cen i inflacji; pe\u0142nego zaopatrzenia rynku w artyku\u0142y \u017cywno\u015bciowe; zniesienia cen<\/a> komercyjnych i sprzeda\u017cy za dewizy w tzw. eksporcie wewn\u0119trznym; doboru kadry kierowniczej wed\u0142ug kompetencji, a nie przynale\u017cno\u015bci partyjnej, w tym zniesienia przywilej\u00f3w dla MO i SB; wprowadzenia kartek na mi\u0119so i przetwory do czasu opanowania sytuacji na rynku; obni\u017cenia wieku emerytalnego; zr\u00f3wnania rent i emerytur „starego portfela” do aktualnie wyp\u0142acanych; poprawy warunk\u00f3w pracy s\u0142u\u017cby zdrowia; zwi\u0119kszenia liczby miejsc w \u017c\u0142obkach i przedszkolach; wprowadzenia p\u0142atnego, trzyletniego urlopu macierzy\u0144skiego; skr\u00f3cenia czasu oczekiwania na mieszkanie; podwy\u017cki diet; wprowadzenia wszystkich sob\u00f3t jako dni wolnych od pracy.

17 sierpnia ks. Henryk Jankowski z gda\u0144skiej parafii \u015bw. Brygidy odprawi\u0142 w stoczni pierwsz\u0105 Msz\u0119 \u015aw. Zbiorowe modlitwy sta\u0142y si\u0119 zwyczajem w protestuj\u0105cej stoczni. Jej bramy ton\u0119\u0142y w kwiatach; wywieszono narodowe flagi i portrety papie\u017ca Jana Paw\u0142a II. Dla strajkuj\u0105cych grali arty\u015bci. W stoczni wydawano niezale\u017cny biuletyn, drukowano ulotki. Na \u017c\u0105danie MKS w Tr\u00f3jmie\u015bcie wprowadzono prohibicj\u0119.

W tym czasie MKS-y powsta\u0142y w Szczecinie i Elbl\u0105gu. Na czele komitetu w strajkuj\u0105cej szczeci\u0144skiej stoczni im. Adolfa Warskiego stan\u0105\u0142 uczestnik wydarze\u0144 grudnia 1970 – Marian Jurczyk. MKS, kt\u00f3remu szefowa\u0142, zg\u0142osi\u0142 36 postulat\u00f3w.

Rozmowy ze strajkuj\u0105cymi, z pomini\u0119ciem MKS, prowadzi\u0142 wicepremier Tadeusz Pyka; zosta\u0142 jednak odwo\u0142any i zast\u0105pi\u0142 go w Gda\u0144sku wicepremier Mieczys\u0142aw Jagielski, w Szczecinie – wicepremier Kazimierz Barcikowski. W ca\u0142ej Polsce strajkowa\u0142o ju\u017c w\u00f3wczas ok. 350 zak\u0142ad\u00f3w.

64 intelektualist\u00f3w wystosowa\u0142o apel do w\u0142adz o podj\u0119cie rozm\u00f3w z MKS.

Apelujemy do w\u0142adz politycznych i do strajkuj\u0105cych robotnik\u00f3w, aby by\u0142a to droga rozm\u00f3w, droga kompromisu – napisali.

22 sierpnia w Szczecinie delegacja rz\u0105dowa rozpocz\u0119\u0142a rozmowy z MKS. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 strajk generalny na Wybrze\u017cu; w Stoczni Gda\u0144skiej Jagielski zacz\u0105\u0142 rozmowy ze strajkuj\u0105cymi.

W czasie negocjacji Jagielski i Barcikowski kilka razy wyje\u017cd\u017cali do Warszawy na obrady KC PZPR i Biura Politycznego, kt\u00f3re wykluczy\u0142o u\u017cycie si\u0142y w celu zd\u0142awienia strajku. W\u0142adze ZSRR domaga\u0142y si\u0119 od Gierka zastosowania \u201eostrych \u015brodk\u00f3w\u201d. Cho\u0107 15 sierpnia Gierek wspomina\u0142 o mo\u017cliwo\u015bci zwo\u0142ania Sejmu i postawienia sprawy u\u017cycia si\u0142y, zaznacza\u0142, \u017ce mo\u017cna to rozwa\u017ca\u0107 tylko w razie pogorszenia sytuacji. \u00d3wczesna w\u0142adza przekonywa\u0142a, \u017ce sytuacja nie jest jeszcze dramatyczna, poniewa\u017c strajkuj\u0105cy nie wyszli na ulice.

26 sierpnia prymas Polski kard. Stefan Wyszy\u0144ski, kt\u00f3ry obawia\u0142 si\u0119 interwencji sowieckiej, wezwa\u0142 na Jasnej G\u00f3rze, by zaprzesta\u0107 strajk\u00f3w. Ocenzurowane fragmenty jego homilii pokaza\u0142a telewizja.

– Im sumienniej b\u0119dziemy pracowali, tym mniej b\u0119dziemy po\u017cyczali – ten fragment homilii telewizja powtarza\u0142a wielokrotnie.

Pomini\u0119to natomiast m.in. fragmenty homilii, w kt\u00f3rych prymas m\u00f3wi\u0142 o suwerenno\u015bci narodowej.

– Aby\u015bmy jednak mogli wype\u0142nia\u0107 swoje zadania, niezb\u0119dna jest suwerenno\u015b\u0107 narodowa, moralna, spo\u0142eczna, kulturalna i ekonomiczna(…). Cho\u0107 dzisiaj tak jest, \u017ce pe\u0142nej suwerenno\u015bci mi\u0119dzy narodami powi\u0105zanymi r\u00f3\u017cnymi uk\u0142adami i blokami nie ma, to jednak s\u0105 granice dla tych uk\u0142ad\u00f3w, granice odpowiedzialno\u015bci za w\u0142asny nar\u00f3d, za jego prawa, a wi\u0119c i prawo do suwerenno\u015bci. – m\u00f3wi\u0142 prymas Wyszy\u0144ski.

29 sierpnia powsta\u0142 MKS w Jastrz\u0119biu na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, kt\u00f3ry opracowa\u0142 w\u0142asne postulaty.

Pierwsze porozumienie mi\u0119dzy stron\u0105 rz\u0105dow\u0105 i strajkuj\u0105cymi podpisane zosta\u0142o 30 sierpnia w Szczecinie. Strajki obejmowa\u0142y ju\u017c w\u00f3wczas ok. 700 zak\u0142ad\u00f3w; bra\u0142o w nich udzia\u0142 ok. 750 tys. Os\u00f3b.

W\u0142adze zgodzi\u0142y si\u0119 na postulaty strajkuj\u0105cych, w tym na nowe zwi\u0105zki zawodowe; MKS wyrazi\u0142 zgod\u0119, by zamiast \u201ewolne\u201d zwi\u0105zki u\u017cyto okre\u015blenia \u201esamorz\u0105dne\u201d.

Tego samego dnia V Plenum KC PZPR przyj\u0119\u0142o do \u201ezatwierdzaj\u0105cej wiadomo\u015bci\u201d podpisanie porozumienia szczeci\u0144skiego i zaakceptowanie projektu porozumienia gda\u0144skiego.

31 sierpnia Wa\u0142\u0119sa i Jagielski podpisali porozumienie gda\u0144skie. MKS deklarowa\u0142 zako\u0144czenie trwaj\u0105cego dwa tygodnie strajku. Delegacja rz\u0105dowa zgodzi\u0142a si\u0119 m.in. na utworzenie nowych, niezale\u017cnych, samorz\u0105dnych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, prawo do strajku, budow\u0119 pomnika ofiar grudnia 1970, transmisje niedzielnych mszy \u015bw. w Polskim Radiu i ograniczenie cenzury. Przyj\u0119to te\u017c zapis, \u017ce nowe zwi\u0105zki zawodowe uznaj\u0105<\/a> kierownicz\u0105 rol\u0119 PZPR w pa\u0144stwie. Uroczysto\u015b\u0107 podpisania porozumienia transmitowa\u0142a TVP.

Strajkuj\u0105ce w Gda\u0144sku, Szczecinie i Elbl\u0105gu zak\u0142ady podj\u0119\u0142y 1 wrze\u015bnia prac\u0119. Nadal strajkowa\u0142y kopalnie na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. Rozmowy z MKS w kopalni Manifest Lipcowy rozpocz\u0119\u0142a rz\u0105dowa komisja, kt\u00f3rej przewodniczy\u0142 Aleksander Kope\u0107. Prasa opublikowa\u0142a protoko\u0142y porozumie\u0144 szczeci\u0144skich i gda\u0144skich.

3 wrze\u015bnia 1980 r. podpisano trzecie porozumienie – w Jastrz\u0119biu na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, gdzie strajk rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 pod koniec sierpnia. Zak\u0142ada\u0142o ono m.in. wprowadzenie w 1981 r. wszystkich wolnych sob\u00f3t. Kopalnie wznowi\u0142y prac\u0119.

Porozumienia nie przes\u0105dza\u0142y, jak\u0105 struktur\u0119 b\u0119d\u0105 mia\u0142y nowe zwi\u0105zki. 17 wrze\u015bnia 1980 r. przedstawiciele Mi\u0119dzyzak\u0142adowych Komitet\u00f3w Za\u0142o\u017cycielskich (przekszta\u0142conych z MKS) przyj\u0119li statut, kt\u00f3ry rozstrzyga\u0142 powstanie Niezale\u017cnego Samorz\u0105dnego Zwi\u0105zku Zawodowego \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d – jednego og\u00f3lnokrajowego zwi\u0105zku o strukturze regionalnej. Na czele Krajowej Komisji Porozumiewawczej stan\u0119li: Wa\u0142\u0119sa jako przewodnicz\u0105cy oraz Gwiazda. Jurczyk zosta\u0142 przewodnicz\u0105cym Zarz\u0105du Regionu Pomorze Zachodnie.

10 listopada 1980 r. S\u0105d Najwy\u017cszy zarejestrowa\u0142 NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Wkr\u00f3tce zwi\u0105zek liczy\u0142 niemal 10 mln cz\u0142onk\u00f3w (by\u0142o to 80 proc. pracownik\u00f3w pa\u0144stwowych). Organizacje zwi\u0105zkowe powsta\u0142y we wszystkich przedsi\u0119biorstwach i instytucjach – w\u0142adze nie dopu\u015bci\u0142y tylko do powo\u0142ania ogniw zwi\u0105zku w Wojsku Polskim i Milicji Obywatelskiej.

Gdy gen. Wojciech Jaruzelski zdecydowa\u0142 o wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r., Solidarno\u015b\u0107 zosta\u0142a zawieszona, a w pa\u017adzierniku 1982 roku – zdelegalizowana. By\u0142 to okres prze\u015bladowa\u0144 opozycji i dzia\u0142alno\u015bci podziemnej. Zwi\u0105zek zosta\u0142 ponownie zarejestrowany w wyniku ustale\u0144 Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u w kwietniu 1989 r.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Podpisanie porozumienia w Gda\u0144sku 31 sierpnia 1980 r. mi\u0119dzy komisj\u0105 rz\u0105dow\u0105 a komitetem strajkowym i powstanie \u201eSolidarno\u015bci\u201d sta\u0142y si\u0119 pocz\u0105tkiem przemian 1989 roku: obalenia komunizmu i ko\u0144ca systemu poja\u0142ta\u0144skiego. Dzi\u015b mija 31 lat od tych wydarze\u0144. Pierwsze strajki latem 1980 roku by\u0142y reakcj\u0105 na podwy\u017cki cen mi\u0119sa i w\u0119dlin, wprowadzone przez \u00f3wczesn\u0105 ekip\u0119 rz\u0105dz\u0105c\u0105 Edwarda […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[8],"tags":[87],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42808"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42808"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42808\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42808"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42808"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42808"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}