{"id":42467,"date":"2011-08-22T21:22:16","date_gmt":"2011-08-23T02:22:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=42467"},"modified":"2011-08-31T07:35:33","modified_gmt":"2011-08-31T12:35:33","slug":"dwie-ameryki-ameryka-romanska-i-ameryka-fenicka-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=42467","title":{"rendered":"Dwie Ameryki. Ameryka Roma\u0144ska i Ameryka Fenicka – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Czo\u0142owi metapolitycy po\u0142udniowoameryka\u0144scy (Carlos A. Disandro, Alberto Buela czy Primo Siena), reorientuj\u0105cy refleksj\u0119 geopolityczn\u0105 na tory humanistyczne i transcendentalne, od dawna zwracaj\u0105 uwag\u0119 na fundamentaln\u0105 przeciwstawno\u015b\u0107 dwu Ameryk, powsta\u0142ych i rozwijaj\u0105cych si\u0119 w zupe\u0142nie odmiennym kontek\u015bcie religijnym, kulturalnym i politycznym. W tej kr\u00f3tkiej nocie stre\u015bcimy zasadnicze my\u015bli jednego z tych autor\u00f3w – argenty\u0144skiego filologa klasycznego, filozofa, teologa i poety Carlosa Alberta Disandro (1919-1984).<\/strong><\/p>\r\n

Punktem wyj\u015bcia jego refleksji jest teza, i\u017c Ameryka jako kontynent stanowi geograficzny, geologiczny i kosmograficzny odpowiednik p\u00f3\u0142kuli wschodniej; to przestrze\u0144 geopolityczna otwarta na sakralizacj\u0119, jaka dokona\u0142a si\u0119 w naszej cz\u0119\u015bci \u015bwiata, ale do czasu jej odkrycia przez Kolumba i innych konkwistador\u00f3w \u201edziewicza\u201d i niejako u\u015bpiona. Odkrycie Ameryki zmienia t\u0119 sytuacj\u0119: odt\u0105d spotykaj\u0105 si\u0119 w niej i \u0142\u0105cz\u0105 ze sob\u0105 geografia z histori\u0105. Ameryka staje si\u0119 przestrzeni\u0105 geopolityczn\u0105 w\u0142\u0105czon\u0105 w dziedzictwo Imperium Rzymskiego i jego \u015bredniowiecznych nast\u0119pstw, na czele z religijnymi (chrze\u015bcija\u0144stwem). Z t\u0105 sam\u0105 chwil\u0105 jednak nast\u0119puje na p\u00f3\u0142kuli zachodniej odtworzenie si\u0119gaj\u0105cego staro\u017cytno\u015bci podzia\u0142u \u015bwiata (post)rzymskiego na dwie cz\u0119\u015bci: centrum (\u201eprzestrze\u0144 wewn\u0119trzn\u0105\u201d) i peryferie imperium. Owo odtworzenie przebiera posta\u0107 polaryzacji na \u201ezromanizowan\u0105 Ameryk\u0119 hiszpa\u0144sk\u0105\u201d (Am\u00c3\u00a9rica hisp\u00e1nica<\/em> romanizada<\/em>) oraz peryferyjn\u0105 Ameryk\u0119 brytyjsk\u0105 (Am\u00c3\u00a9rica brit\u00e1nica<\/em>), kt\u00f3ra jest \u201eoddzielona od wi\u0119kszo\u015bci \u015bwiata\u201d – jak pisa\u0142 ju\u017c o staro\u017cytnej Brytanii poeta Wirgiliusz.<\/p>\r\n

Tu wa\u017cna dystynkcja terminologiczna. T\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 Ameryki, w kt\u00f3rej odtworzona zosta\u0142a \u201eprzestrze\u0144 wewn\u0119trzna\u201d imperium rzymsko-\u015bredniowiecznego nazywana by\u0142a – i tak powinno pozosta\u0107 – Ameryk\u0105 Hiszpa\u0144sk\u0105 (Hispania<\/em> rzymska to zar\u00f3wno nowo\u017cytna Espa\u00c3\u00b1a<\/em>, jak Portugalia i przestrze\u0144 lusitanidad<\/em>, czyli w tym wypadku przede wszystkim Brazylia), Iberoameryk\u0105 (Iberoam\u00c3\u00a9rica<\/em>) i Ameryk\u0105 Roma\u0144sk\u0105 (Am\u00c3\u00a9rica Rom\u00e1nica<\/em>), ale nie Ameryk\u0105 \u0141aci\u0144sk\u0105 (Am\u00c3\u00a9rica Latina<\/em>). Ten ostatni koncept nazewniczy, tak dzi\u015b rozpowszechniony, by\u0142 w og\u00f3le nieznany do po\u0142owy XIX wieku. Zosta\u0142 on wymy\u015blony przez chilijskiego masona, progresist\u0119 i libera\u0142a Francisco Bilbao w 1856 roku, i natychmiast podchwycony przez propagand\u0119 \u201ecesarza Francuz\u00f3w\u201d Napoleona III; rozpropagowa\u0142 j\u0105 zw\u0142aszcza ideolog \u201epanlatynizmu\u201d Michel Chevalier oraz autorzy periodyku Revue de races latines<\/em>. Zmiana nazwy nie by\u0142a wi\u0119c \u201eniewinn\u0105\u201d korekt\u0105, gdy\u017c zbiega\u0142y si\u0119 w niej konkretne interesy, z jednej strony francuskie (d\u0105\u017cenie do budowy w\u0142asnego, narodowego imperium i wyparcia oraz zatarcia hiszpa\u0144skiego pi\u0119tna kontynentu – Francuzi to przecie\u017c te\u017c kulturowo \u201erasa laty\u0144ska\u201d), z drugiej za\u015b ameryka\u0144skich (kreolskich) libera\u0142\u00f3w – buntownik\u00f3w przeciwko prawowitej w\u0142adzy kr\u00f3la Hiszpanii nad wicekr\u00f3lestwami ameryka\u0144skimi, kt\u00f3rzy te\u017c chcieli zerwa\u0107 nie tylko ju\u017c polityczn\u0105, ale i kulturow\u0105 oraz religijn\u0105 wi\u0119\u017a z hiszpa\u0144sko-rzymsk\u0105 Macierz\u0105.<\/p>\r\n

Powo\u0142anie (vocaci\u00f3n<\/em>) Ameryki Hiszpa\u0144skiej\/Roma\u0144skiej\/Iberoameryki zawiera si\u0119 w poj\u0119ciu hispanidad<\/em>, kt\u00f3re jest identyczne z Ekumenicznym Imperium Powszechnym (Imperio Ecum\u00c3\u00a9nico Universal<\/em>), jako zadaniem do wype\u0142nienia przekazanym przez Rzym (b\u0119d\u0105cy z kolei dziedzicem kultury greckiej i ca\u0142ej tradycji indoeuropejskiej) katolickim narodom roma\u0144skim. Konkwista Ameryki przez Hiszpan\u00f3w i Portugalczyk\u00f3w oznacza\u0142a w\u0142\u0105czenie Ameryki do tego ekumenicznego, katolickiego, rzymskiego imperium. Potwierdza to nawet p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144ski (ale tylko \u201ez urodzenia\u201d) poeta Thomas Stearns Eliot s\u0142owami: \u201ejako spadkobiercy cywilizacji europejskiej jeste\u015bmy jeszcze obywatelami Cesarstwa Rzymskiego\u201d. W rzeczywisto\u015bci oznacza to trwa\u0142y i niepojednalny antagonizm pomi\u0119dzy rzymsk\u0105 \u201eprzestrzeni\u0105 wewn\u0119trzn\u0105\u201d Ameryki a tym, co powsta\u0142o (czy raczej te\u017c zosta\u0142o odtworzone) na jej p\u00f3\u0142nocnych peryferiach.<\/p>\r\n

T\u0119 przestrze\u0144 Disandro nazywa Ameryk\u0105 Fenick\u0105 (Am\u00c3\u00a9rica Fenicia<\/em>), z racji jej korzeni historycznych i antropologicznych. Ameryka P\u00f3\u0142nocna zosta\u0142a skolonizowana g\u0142\u00f3wnie przez angielskich purytan\u00f3w, zjudaizowanych i interpretuj\u0105cych fanatycznie prawo moj\u017ceszowe. Uwa\u017caj\u0105c si\u0119 za \u201eras\u0119 wybran\u0105\u201d i wzbudzaj\u0105c w sobie tego samego ducha, co Izraelici staro\u017cytni, purytanie praktykowali analogiczn\u0105 polityk\u0119 radykalnego unicestwienia napotkanych (india\u0144skich) \u201eFilistyn\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n

Na t\u0119 r\u00f3\u017cnic\u0119 religijn\u0105 (a w konsekwencji tak\u017ce etyczn\u0105) nak\u0142ada si\u0119 inna: geopolityczna. Ameryka puryta\u0144ska i anglofo\u0144ska jest talassokratyczna w typie fenickim, nap\u0119dzana zmys\u0142em handlu morskiego (comercial mar\u00c3\u00adtimo<\/em>), co znakomicie koresponduje z doktryn\u0105 religijn\u0105 kalwinizmu, g\u0142osz\u0105cego, i\u017c sukces ekonomiczny jest znakiem \u0142askawo\u015bci Bo\u017cej. Dla Amerykan\u00f3w z P\u00f3\u0142nocy, tak samo jak dla staro\u017cytnych Fenicjan, \u017ceglowa\u0107 (navegar<\/em>) znaczy handlowa\u0107, tworz\u0105c jednocze\u015bnie wzd\u0142u\u017c szlak\u00f3w handlowych strefy swojej dominacji i si\u0142y. Przeciwnie, charakter konkwisty przedsi\u0119wzi\u0119tej przez narody iberyjskie (Hiszpan\u00f3w i Portugalczyk\u00f3w) unaocznia rys wskazuj\u0105cy na ich rzymsko\u015b\u0107: ot\u00f3\u017c, tak samo jak dla Rzymian, conquistar<\/em> znaczy dla nich obj\u0105\u0107 na trwa\u0142e w posiadanie odkryt\u0105 i zdobyt\u0105 ziemi\u0119, natomiast \u017ceglowanie przez morze jest tylko \u015brodkiem, nigdy celem. To cywilizacja geokratyczna. Ameryka P\u00f3\u0142nocna (Stany Zjednoczone), im bardziej wzrasta\u0142a w si\u0142\u0119, tym ch\u0119tniej por\u00f3wnywa\u0142a si\u0119 do Rzymu, ale to tylko (samo)oszustwo; w rzeczywisto\u015bci to nie \u201enowy Rzym\u201d, lecz wsp\u00f3\u0142czesna kopia fenickiej Kartaginy.<\/p>\r\n

Ostateczn\u0105 konsekwencj\u0105 jest odmienny charakter imperi\u00f3w budowanych przez dziedzic\u00f3w Rzymu – Hiszpan\u00f3w i dziedzic\u00f3w Fenicji\/Kartaginy – (p\u00f3\u0142nocnych) Amerykan\u00f3w. Konkwistadorzy iberyjscy w\u0142\u0105czali nie tylko ziemi\u0119, ale i jej mieszka\u0144c\u00f3w do Imperium Ekumenicznego, przede wszystkim chrzcz\u0105c ich, a wi\u0119c czyni\u0105c z nich chrze\u015bcijan – katolik\u00f3w o tej samej randze moralnej, \u017cyj\u0105cych pod tym samym kodeksem etyczno-prawnym, opartym o zasady wy\u0142o\u017cone w Monarchii<\/em> Dantego: \u201ewolno\u015b\u0107, mi\u0142o\u015b\u0107, sprawiedliwo\u015b\u0107\u201d (dopiero nieszcz\u0119sna niepodleg\u0142o\u015b\u0107, przesi\u0105kni\u0119ta europejskim liberalizmem i jakobinizmem, wypaczy\u0142a to tr\u00f3jprawo w triad\u0119 rewolucyjn\u0105, w kt\u00f3rej \u201ebraterstwo\u201d karykaturuje mi\u0142o\u015b\u0107, a \u201er\u00f3wno\u015b\u0107\u201d – sprawiedliwo\u015b\u0107, pogr\u0105\u017caj\u0105c kraje romanoameryka\u0144skie w chaosie oscyluj\u0105cym miedzy anarchi\u0105 a militarnym despotyzmem). Talassokratyczne imperium p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skie opasuje \u015bwiat sieci\u0105 powi\u0105za\u0144 komercyjnych, uzale\u017cniaj\u0105cych ekonomicznie, i wojskowych baz w strategicznie wa\u017cnych punktach, z kt\u00f3rych mo\u017ce w ka\u017cdej chwili interweniowa\u0107, zmuszaj\u0105c do pos\u0142usze\u0144stwa, gdy tylko hegemon uzna swoje interesy handlowe i polityczne (co w tym wypadku jest w\u0142a\u015bciwie jedno\u015bci\u0105) za zagro\u017cone. \u201e\u0141ad duszy\u201d i zbawienie poddanych nie interesuje hegemona tego imperium.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

VERSION IN ENGLISH:<\/p>\r\n