{"id":42350,"date":"2011-08-19T21:14:35","date_gmt":"2011-08-20T02:14:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=42350"},"modified":"2011-08-19T21:14:35","modified_gmt":"2011-08-20T02:14:35","slug":"ciemnosci-agnieszki-holland-piotr-baczek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=42350","title":{"rendered":"Ciemno\u015bci Agnieszki Holland – Piotr B\u0105czek<\/em>"},"content":{"rendered":"

W swoich filmach Agnieszka Holland wielokrotnie porusza\u0142a problem stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich, bezpodstawnie oskar\u017caj\u0105c Polak\u00f3w o antysemityzm. R\u00f3wnie\u017c najnowszy wyre\u017cyserowany przez ni\u0105 obraz „W ciemno\u015bci”, kt\u00f3ry zosta\u0142 wybrany jako polski kandydat do nagrody Oscara za 2011 rok, niesie wyj\u0105tkowo perfidny przekaz: Polacy pomagali \u017bydom g\u0142\u00f3wnie za pieni\u0105dze, a po wojnie w spos\u00f3b obrzydliwy pr\u00f3bowali czerpa\u0107 z tego inne profity.<\/strong>

Specjalna komisja powo\u0142ana przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego podj\u0119\u0142a decyzj\u0119, \u017ce najnowszy film Agnieszki Holland „W ciemno\u015bci” b\u0119dzie polskim kandydatem do filmowej nagrody Oscara za 2011 rok. Ten werdykt bulwersuje, bo opis fabu\u0142y nie pozostawia z\u0142udze\u0144, \u017ce i tym razem nasz kraj zostanie przedstawiony w niekorzystnym uj\u0119ciu. G\u0142\u00f3wny bohater Leopold Socha jest Polakiem pracuj\u0105cym w lwowskim getcie. Nie interesuje go los \u017byd\u00f3w, ale za wysokie wynagrodzenie pomaga uciekinierom z getta ukry\u0107 si\u0119 w kana\u0142ach, co miesi\u0105c bezwzgl\u0119dnie egzekwuje zap\u0142at\u0119. Socha powoli – jak pisa\u0142a „Gazeta Wyborcza” – „coraz mniej widzi w nich jednak \u017byd\u00f3w, a coraz bardziej ludzi” („GW”, 12 lipca). Szczeg\u00f3lnie bulwersuj\u0105ca jest ko\u0144c\u00f3wka filmu, w kt\u00f3rej poznajemy g\u0142\u00f3wne przes\u0142anie – ocaleni z getta wychodz\u0105 po zako\u0144czeniu okupacji z kana\u0142u, a Socha triumfalnie obwieszcza s\u0105siadom: „To moje \u017bydy!”. „Wyborcza” z satysfakcj\u0105 podsumowuje t\u0119 scen\u0119 jednoznacznie: „Jest w tej deklaracji co\u015b wzruszaj\u0105cego i obrzydliwego zarazem. Tak jak w ca\u0142ej tej postaci”. Przekaz filmu Agnieszki Holland jest wi\u0119c oczywisty – Polacy wprawdzie pomagali \u017bydom, ale czynili to z motyw\u00f3w finansowych. W dodatku po wojnie obrzydliwie szczycili si\u0119 tym i pr\u00f3bowali uzyska\u0107 z tego tytu\u0142u korzy\u015bci, je\u015bli nie materialne, to przynajmniej spo\u0142eczne uznanie.

Z rodziny „post\u0119powc\u00f3w” i ideowych komunist\u00f3w<\/strong><\/p>\r\n

Agnieszka Holland urodzi\u0142a si\u0119 w 1948 r. w Warszawie, jest c\u00f3rk\u0105 Ireny Rybczy\u0144skiej i Henryka Hollanda, wieloletniego dzia\u0142acza komunistycznego.
Matka, chocia\u017c by\u0142a w AK, po wojnie krytykowa\u0142a podziemie niepodleg\u0142o\u015bciowe: „Mama mia\u0142a za sob\u0105 udzia\u0142 w Powstaniu Warszawskim, do\u015bwiadczenie dla niej dramatyczne. By\u0142a zdecydowanie antysanacyjna, antylondy\u0144ska, w\u0142a\u015bnie z powodu Powstania. W g\u0142\u0119bi duszy chyba nigdy nie by\u0142a komunistk\u0105, ale by\u0142a bardzo lewicowa, w duchu \u0179eromskiego. Holocaust by\u0142 dla niej straszliwym szokiem. Pozostawi\u0142 w niej trwa\u0142y uraz, g\u0142\u0119bokie poczucie winy. Chocia\u017c nie mia\u0142a powodu. Jako szesnastoletnia bodaj dziewczyna razem z przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 uratowa\u0142a rodzin\u0119 \u017cydowsk\u0105. Ma swoje drzewko w Izraelu. Antysemityzm, z kt\u00f3rym spotka\u0142a si\u0119 w swoim oddziale, a nawet w dow\u00f3dztwie AK, straszliwie obrzydzi\u0142 jej tych ludzi. Sta\u0142a si\u0119 wielk\u0105 filosemitk\u0105”. <\/p>\r\n

Irena Rybczy\u0144ska pracowa\u0142a w Naczelnym Komitecie Wykonawczym Stronnictwa Ludowego. By\u0142a r\u00f3wnie\u017c dziennikark\u0105 – redaktor naczeln\u0105 pisma „Wolna Wiciowa Gromada”, redaktor naczeln\u0105 „Nowej Wsi”, w latach 1949-1950 pracowa\u0142a w redakcji o\u015bwiatowej Polskiego Radia. Drugim m\u0119\u017cem Rybczy\u0144skiej by\u0142 Stanis\u0142aw Brodzki, kt\u00f3ry w czasie wojny by\u0142 m.in. redaktorem naczelnym „Biuletynu Wolnej Polski” – pisma prosowieckiego Zwi\u0105zku Patriot\u00f3w Polskich. W latach 1946-1947 by\u0142 attach\u00c3\u00a9 prasowym przy polskim konsulacie generalnym w Jerozolimie. W okresie stalinowskim Brodzki pracowa\u0142 jako dziennikarz w wielu re\u017cimowych czasopismach – m.in. by\u0142 kierownikiem dzia\u0142u zagranicznego gazety „G\u0142os Ludu”, kierownikiem dzia\u0142u kulturalnego „Trybuny Ludu”. W 1956 r. zosta\u0142 wybrany na prezesa stowarzyszenia dziennikarzy, ale zrezygnowa\u0142 z tej funkcji po zamkni\u0119ciu tygodnika „Po Prostu”. <\/p>\r\n

Komunistyczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Henryka Hollanda opisali dr Krzysztof Persak z IPN oraz prof. Jerzy Robert Nowak. Persak w ksi\u0105\u017cce „Sprawa Henryka Hollanda” pisze: „Od dwunastego do czternastego roku \u017cycia Holland nale\u017ca\u0142 do lewicowej syjonistycznej organizacji skautowej Haszomer Hacair, a w 1934 r. zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z ruchem komunistycznym, wst\u0119puj\u0105c do Rewolucyjnego Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Szkolnej, kt\u00f3ry by\u0142 przybud\u00f3wk\u0105 Komunistycznego Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Polski. Rok p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 przyj\u0119ty do KZMP”. <\/p>\r\n

Sama Agnieszka Holland, odpowiadaj\u0105c na pytanie, czy „ojciec by\u0142 cz\u0142owiekiem ideowym”, stwierdzi\u0142a: „Tak. Nale\u017ca\u0142 do wierz\u0105cych. Przesz\u0142o mu szybko, jak zupa si\u0119 wyla\u0142a, ale w owym czasie by\u0142 ideowym \u017cydowskim komunist\u0105. (…) By\u0142 od zawsze lewicowcem. Najpierw zwi\u0105za\u0142 si\u0119 na troch\u0119 z Korczakiem, jako g\u00f3wniarz pisywa\u0142 do „Ma\u0142ego Przegl\u0105du”. P\u00f3\u017aniej otar\u0142 si\u0119 o anarchist\u00f3w, a w ko\u0144cu trafi\u0142 do Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Komunistycznej. Mia\u0142 dziewi\u0119tna\u015bcie lat, w\u0142a\u015bnie zda\u0142 na medycyn\u0119, kiedy zacz\u0119\u0142a si\u0119 wojna. Uciek\u0142 do Rosji. Wst\u0105pi\u0142 do Armii, najpierw Czerwonej, a potem do Berlinga. Pobyt w Rosji ocenia\u0142 pozytywnie. Tak przynajmniej m\u00f3wi\u0142a matka, bo on raczej nie opowiada\u0142 mi o sobie. (…) Ojciec, jak wielu polskich \u017byd\u00f3w po wojnie, st\u0142amsi\u0142 w sobie \u017cydowsko\u015b\u0107 i wydaje mi si\u0119, \u017ce to go blokowa\u0142o emocjonalnie. Mia\u0142 du\u017ce problemy emocjonalne, g\u0142\u00f3wnie z tego powodu”.

W aparacie propagandy<\/strong><\/p>\r\n

W czasie wojny Henryk Holland najpierw wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 we Lwowie z sowieckimi gazetami – „Czerwonym Sztandarem” i „M\u0142odzie\u017c\u0105 Stalinowsk\u0105”. Zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z prosowieckim Zwi\u0105zkiem Patriot\u00f3w Polskich, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w zje\u017adzie ZPP. W stopniu porucznika wst\u0105pi\u0142 do dywizji im. Tadeusza Ko\u015bciuszki, by\u0142 instruktorem w Wydziale Polityczno-Wychowawczym.<\/p>\r\n

W PRL Holland pracowa\u0142 w komunistycznym aparacie propagandowym. Tworzy\u0142 i wchodzi\u0142 w sk\u0142ad wielu redakcji, bardzo aktywnie uczestniczy\u0142 w stalinowskich nagonkach prasowych, kt\u00f3re usprawiedliwia\u0142y represje wobec przedwojennej elity, Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, \u017co\u0142nierzy podziemia i \u015brodowisk opozycyjnych. Atakowa\u0142 wewn\u0105trzpartyjnych oponent\u00f3w, przedstawicieli nauki z rodowodem „sanacyjnej Polski” (np. filozof\u00f3w ze s\u0142ynnej lwowsko-warszawskiej szko\u0142y filozoficznej). <\/p>\r\n

W grudniu 1944 r. wst\u0105pi\u0142 do PPR, w kwietniu 1945 r. zosta\u0142 redaktorem naczelnym komunistycznego tygodnika „Walka M\u0142odych”, kt\u00f3rym kierowa\u0142 do wrze\u015bnia 1947 roku. W 1948 r. zosta\u0142 cz\u0142onkiem Rady Naczelnej i Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Polskiej, rok p\u00f3\u017aniej wszed\u0142 w sk\u0142ad komitetu redakcyjnego „Trybuny Wolno\u015bci”. By\u0142 korespondentem na najs\u0142ynniejszym stalinowskim procesie pokazowym – w\u0119gierskiego komunisty L\u00e1szl\u00f3 Rajka, by\u0142ego ministra spraw wewn\u0119trznych. Uczestniczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c w kampanii przeciw tzw. odchyleniu prawicowo-nacjonalistycznemu w Polsce, atakowa\u0142 W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119. <\/p>\r\n

Jednocze\u015bnie studiowa\u0142 filozofi\u0119 na Uniwersytecie Warszawskim. Uczestniczy\u0142 w nagonce na s\u0142ynnego filozofa – profesora W\u0142adys\u0142awa Tatarkiewicza. By\u0142 sygnatariuszem listu otwartego w sprawie tolerowania przez prof. Tatarkiewicza „wrog\u00f3w Polski Ludowej” (innymi sygnatariuszami listu byli m.in. \u017cona Hollanda – Irena Rybczy\u0144ska, Bronis\u0142aw Baczko, Leszek Ko\u0142akowski). Po li\u015bcie prof. Tatarkiewicz zosta\u0142 usuni\u0119ty z uczelni. <\/p>\r\n

W pa\u017adzierniku 1950 r. Holland rozpocz\u0105\u0142 studia doktoranckie w partyjnej szkole – w Katedrze Historii Filozofii Instytutu Kszta\u0142cenia Kadr Naukowych przy KC PZPR. W 1953 r. zaatakowa\u0142 nie\u017cyj\u0105cego od 1938 r. s\u0142ynnego filozofa – profesora Kazimierza Twardowskiego. <\/p>\r\n

Agnieszka Holland tak wspomina tamte lata: „Mieszkania przydzielono ZWM-owcom. M\u00f3j ojciec by\u0142 do\u015b\u0107 wa\u017cn\u0105 szych\u0105 w Zwi\u0105zku Walki M\u0142odych. Wok\u00f3\u0142 mieszkali sami znajomi. Prowadzili bujne \u017cycie alkoholowo-towarzyskie. Do nas, dzieci, dociera\u0142y jego echa. Odg\u0142osy burzliwych romans\u00f3w, wybuchy rozpaczy, samob\u00f3jstwa. Tylko dozorczyni by\u0142a wybitnie antyre\u017cimowa. By\u0142o to dla mnie wa\u017cne odkrycie. Kiedy umar\u0142 Stalin, wszyscy w naszej kamienicy p\u0142akali, moi rodzice nie p\u0142akali, ale byli przygn\u0119bieni. Zesz\u0142am pi\u0119tro ni\u017cej – mama Joasi le\u017ca\u0142a chora w \u0142\u00f3\u017cku i szlocha\u0142a. Zesz\u0142am jeszcze ni\u017cej do Ewki, c\u00f3rki dozorc\u00f3w – kt\u00f3ra te\u017c by\u0142a moj\u0105 kole\u017cank\u0105 – a tam \u015bwi\u0119towano. Zrozumia\u0142am wtedy po raz pierwszy, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 jest skomplikowana i wieloznaczna. Pami\u0119tam te\u017c, jak do mojej niani przyjecha\u0142a jej ukochana siostra – Antosia. Akurat byli u nas go\u015bcie, a Antosia prasowa\u0142a i wali\u0142a mocno \u017celazkiem w desk\u0119 do prasowania. Ojciec pyta: „Co Antosia tak wali?”. A ona: „Stalina po \u0142bie wal\u0119”. Straszny skandal zrobi\u0142 si\u0119 z tego powodu”. <\/p>\r\n

Po pa\u017adzierniku 1956 r. Holland popar\u0142 Gomu\u0142k\u0119, zwi\u0105za\u0142 si\u0119 w PZPR z tzw. pu\u0142awianami. Wkr\u00f3tce zacz\u0105\u0142 krytykowa\u0107 Gomu\u0142k\u0119. Zachodnim dziennikarzom ujawni\u0142 tekst „tajnego referatu” Chruszczowa oraz szczeg\u00f3\u0142y obrad XX zjazdu KPZS. W zwi\u0105zku z tym znalaz\u0142 si\u0119 pod obserwacj\u0105 S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa. W trakcie rewizji mieszkania przeprowadzonej 21 grudnia 1961 r. przez SB wypad\u0142 z okna, gin\u0105c na miejscu. Krzysztof Persak na podstawie dokument\u00f3w odnalezionych w IPN stwierdzi\u0142, \u017ce by\u0142o to samob\u00f3jstwo – Holland, znajduj\u0105cy si\u0119 w trudnej sytuacji osobistej, za\u0142amany perspektyw\u0105 czekaj\u0105cego go procesu i kilkuletniego wi\u0119zienia, nie wytrzyma\u0142 nerwowo i korzystaj\u0105c z nieuwagi funkcjonariuszy SB, wyskoczy\u0142 z sz\u00f3stego pi\u0119tra, ponosz\u0105c \u015bmier\u0107. Dowodem na to by\u0142 odnaleziony przez Persaka zapis pods\u0142uchu w mieszkaniu Hollanda w czasie rewizji.

Filmowa kariera<\/strong><\/p>\r\n

W po\u0142owie lat 60. Agnieszka Holland, w wieku 17 lat, dosta\u0142a si\u0119 do szko\u0142y filmowej – FAMO w Pradze czeskiej. G\u0142\u00f3wnym powodem rozpocz\u0119cia studi\u00f3w w Czechos\u0142owacji by\u0142a \u00f3wczesna sytuacja polityczna w PRL – \u0142\u00f3dzka szko\u0142a filmowa znajdowa\u0142a si\u0119 pod szczeg\u00f3lnym nadzorem. Holland uwa\u017ca\u0142a, \u017ce ze wzgl\u0119du na \u015bmier\u0107 ojca i jego udzia\u0142 w wewn\u0105trzpartyjnych rozgrywkach trudno b\u0119dzie jej si\u0119 dosta\u0107 do \u0142\u00f3dzkiej szko\u0142y. W Czechos\u0142owacji pozna\u0142a przysz\u0142ego m\u0119\u017ca, S\u0142owaka – Laco Adamika.<\/p>\r\n

W 1968 r. uczestniczy\u0142a w demonstracjach „praskiej wiosny”. W czasie studi\u00f3w trafi\u0142a te\u017c do wi\u0119zienia. Holland podejrzewano o kontakty z kurierami, kt\u00f3rzy nielegalnie przerzucali do Polski wydawnictwa „Kultury” paryskiej. W wi\u0119zieniu sp\u0119dzi\u0142a sze\u015b\u0107 tygodni, ale podczas procesu zosta\u0142a uniewinniona i potem wypuszczona. <\/p>\r\n

Po sko\u0144czeniu studi\u00f3w w 1971 r. wr\u00f3ci\u0142a do kraju, rozpocz\u0119\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Andrzejem Wajd\u0105 i Krzysztofem Zanussim, w latach 1972-1981 nale\u017ca\u0142a do Zespo\u0142u Realizator\u00f3w Filmowych „X”. Zadebiutowa\u0142a w kinie jako asystentka Zanussiego przy „Iluminacji” z 1973 r. i jako aktorka w RFN-owskim filmie telewizyjnym „Pozw\u00f3lcie nam do woli fruwa\u0107 nad ogrodami” z 1974 roku. W latach 70. i 80. realizowa\u0142a m.in. przedstawienia teatralne dla Telewizji Polskiej, tworzy\u0142a scenariusze do kilku film\u00f3w Wajdy (m.in. „Bez znieczulenia” z 1978 r., „Danton” z 1982 r., „Mi\u0142o\u015b\u0107 w Niemczech” z 1983 r., „Korczak” z 1990 r.). Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c przy trylogii Krzysztofa Kie\u015blowskiego „Trzy kolory”. Jako re\u017cyser fabu\u0142y zadebiutowa\u0142a w 1978 r. filmem „Aktorzy prowincjonalni”, kt\u00f3ry zdoby\u0142 w 1980 r. na festiwalu w Cannes nagrod\u0119 FIPRESCI – organizacji krytyk\u00f3w filmowych. W 1980 r. nakr\u0119ci\u0142a „Gor\u0105czk\u0119”, a rok p\u00f3\u017aniej „Kobiet\u0119 samotn\u0105”.

Po\u017cegnanie ze starym komunizmem<\/strong><\/p>\r\n

Holland zagra\u0142a r\u00f3wnie\u017c kilka r\u00f3l drugoplanowych, najbardziej znamienny jest epizod w filmie „Przes\u0142uchanie” Ryszarda Bugajskiego z 1982 roku. Wcieli\u0142a si\u0119 tam w posta\u0107 uwi\u0119zionej komunistki Witkowskiej, oskar\u017conej przez stalinowsk\u0105 bezpiek\u0119 o zdrad\u0119 i wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z zachodnim wywiadem. Monolog Witkowskiej by\u0142 obron\u0105 Stalina i totalitarnego systemu – wiedzia\u0142a, \u017ce zosta\u0142a nies\u0142usznie oskar\u017cona, ale wierzy\u0142a, \u017ce kara jest konieczna, poniewa\u017c „post\u0119p i rewolucja” wymagaj\u0105 ofiary, nawet niewinnej.<\/p>\r\n

Od 1981 r. Holland przebywa\u0142a za granic\u0105. Jej najwa\u017cniejszym filmem z lat 80. jest „Zabi\u0107 ksi\u0119dza”, kt\u00f3ry opowiada\u0142 o \u015bmierci ksi\u0119dza Jerzego Popie\u0142uszki. Film wywo\u0142a\u0142 kontrowersje z kilku powod\u00f3w – centraln\u0105 postaci\u0105 by\u0142 porywacz z SB, film zr\u00f3wna\u0142 na szali ideowe racje ksi\u0119dza Jerzego i jego morderc\u00f3w, przedstawia\u0142 jego zwolennik\u00f3w jako za\u015bciankowych i zacofanych w stosunku do \u015bwiata, w ko\u0144cu Holland ukaza\u0142a ksi\u0119dza Jerzego jako antypartyjnego „celebryt\u0119”, a nie katolickiego duchownego, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o g\u0142oszenie Ewangelii, pomoc represjonowanym i d\u0105\u017cenie do prawdy.
Z dzisiejszej perspektywy rola Witkowskiej w „Przes\u0142uchaniu” oraz film „Zabi\u0107 ksi\u0119dza” nie by\u0142y bynajmniej rozliczeniem Holland z komunizmem. Autorka wpisywa\u0142a si\u0119 w tych kreacjach w nurt lewicowej opozycji lat 80. Wskazywa\u0142a, \u017ce nale\u017ca\u0142o zmieni\u0107 panuj\u0105cy ustr\u00f3j, ale dlatego, \u017ce unicestwia\u0142 swoich najbardziej ideowych wyznawc\u00f3w (jak Witkowsk\u0105), a funkcjonariuszy wiernie s\u0142u\u017c\u0105cych systemowi (jak Piotrowski) doprowadza\u0142 do degeneracji moralnej, wpl\u0105tywa\u0142 ich w partyjne walki frakcyjne, kt\u00f3rych zreszt\u0105 nie rozumieli. W zwi\u0105zku z tak\u0105 diagnoz\u0105 nasuwa\u0142 si\u0119 oczywisty wniosek: stary ustr\u00f3j sta\u0142 si\u0119 niewydolny, wi\u0119c nale\u017cy go odrzuci\u0107 i powr\u00f3ci\u0107 do pierwotnych „idea\u0142\u00f3w komunizmu”, za\u015b po zmianie systemu nale\u017cy „zamkn\u0105\u0107 w szafie” wszelkie rozliczenia, by nie rozdrapywa\u0107 „starych ran”.
Znamienny jest fakt, \u017ce po 1990 r. Holland nie tylko nie nakr\u0119ci\u0142a filmu rozliczeniowego z PRL, ale nawet nie zasygnalizowa\u0142a takiego w\u0105tku, tak jakby walka z komunizmem, d\u0105\u017cenie do wolno\u015bci, wydarzenia z lat prze\u0142omu nie by\u0142y interesuj\u0105cym tematem filmowym.

Tropicielka antysemityzmu<\/strong><\/p>\r\n

Podejmowa\u0142a za to problematyk\u0119 \u017cydowsk\u0105 – film „Gorzkie \u017cniwa” z 1985 r. opowiada\u0142 o tragicznym romansie m\u0142odej \u017byd\u00f3wki, kt\u00f3ra uciek\u0142a z transportu do obozu koncentracyjnego, i polskiego rolnika, kt\u00f3ry dorobi\u0142 si\u0119 maj\u0105tku na mieniu po\u017cydowskim. Natomiast film „Europa, Europa” z 1992 r. ukaza\u0142 losy prawdziwego \u017cydowskiego ch\u0142opca (Solomona Perela), kt\u00f3ry ucieka\u0142 z Niemiec przed prze\u015bladowaniami. W kolejnych krajach, aby ukry\u0107 swoje pochodzenie, zmienia to\u017csamo\u015b\u0107, pogl\u0105dy, w ten spos\u00f3b trafia do Armii Czerwonej, Wehrmachtu itd. Z kolei m\u0142ody Polak przedstawiony jest jako antysemita. Oba filmy by\u0142y nominowane do Oscara, ale Holland nie otrzyma\u0142a tej nagrody.<\/p>\r\n

Rzekomy antysemityzm Polak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 zreszt\u0105 obsesj\u0105 Holland. W wypowiedziach prasowych nieustannie powraca\u0142a do tych oskar\u017ce\u0144, ujawnia\u0142a swoje uprzedzenia wobec Polak\u00f3w, prawicy, katolicyzmu, Ko\u015bcio\u0142a. <\/p>\r\n

W wywiadzie dla „Wysokich Obcas\u00f3w” (dodatku „GW” z 23 grudnia 2006 r.) por\u00f3wna\u0142a premiera Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego do W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki, zaatakowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c Radio Maryja. Holland stwierdzi\u0142a m.in.: „Jest mi bardzo przykro, \u017ce najobrzydliwsze polskie wady powracaj\u0105 i maj\u0105 taki odd\u017awi\u0119k w spo\u0142ecze\u0144stwie. (…) W\u0105tki endekoidalno-oenerowskie, moczarowsko-gomu\u0142kowskie, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 w dzisiejszej elicie w\u0142adzy, s\u0105 mi obce, wstr\u0119tne. (…) \u017bydzi to niezr\u0119czny temat dla polityk\u00f3w, nie u\u017cywa si\u0119 go wprost, chocia\u017c je\u015bli si\u0119 powie „KPP”, to za tym idzie skojarzenie z \u017bydami. KPP w kontek\u015bcie wypowiedzi premiera znaczy to samo, co syjoni\u015bci za Gomu\u0142ki”. <\/p>\r\n

Wed\u0142ug Holland, udzia\u0142 polskich „s\u0105siad\u00f3w” w prze\u015bladowaniach \u017byd\u00f3w by\u0142 wi\u0119kszy, ni\u017c chc\u0105 tego krytycy ksi\u0105\u017cek Jana T. Grossa. W marcu 2011 r., w TVN24 stwierdzi\u0142a: „Nie by\u0142 to margines, tylko do\u015b\u0107 powszechna postawa, a \u015bwiadczy o tym powojenne milczenie na ten temat i odrzucenie sprawiedliwych. Ci, co ratowali \u017byd\u00f3w, musieli si\u0119 ukrywa\u0107 albo ucieka\u0107 przed ostracyzmem s\u0105siad\u00f3w. Uwa\u017cano, \u017ce naruszyli zmow\u0119 wsp\u00f3lnoty, albo robili to dla pieni\u0119dzy, albo im zazdroszczono. Nast\u0119powa\u0142a reakcja psychologiczna, \u017ce skoro my nie byli\u015bmy wspaniali, to ci wspaniali s\u0105 dla nas wyrzutem sumienia i ich nie lubimy” (za: http:\/\/www.tvn24.pl\/24467,1696966,0,1,8222gross-przeoral-nasza-swiadomosc8221,wiadomosc.html).

Wybi\u00f3rcza wyrozumia\u0142o\u015b\u0107<\/strong><\/p>\r\n

Holland nie kry\u0142a swojego negatywnego stosunku do Ko\u015bcio\u0142a. W wywiadzie dla „Super Expressu” z 23-24 wrze\u015bnia 1995 r. wyzna\u0142a: „Nie mam specjalnych sympatii ani dla katolicyzmu, ani dla Ko\u015bcio\u0142a, ani tym bardziej dla kleru”. Atakowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c s\u0142ynny film Mela Gibsona „Pasja” za rzekomy antysemityzm.<\/p>\r\n

W lutym 2008 r., w wypowiedzi dla „Super Expressu” m\u00f3wi\u0142a, \u017ce Polacy mieli „potrzeb\u0119 afirmowania swojej grupowej i narodowej to\u017csamo\u015bci”. Stwierdzi\u0142a r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w dobie globalizacji i internetu „wyra\u017anie i niemal brutalnie wida\u0107, jak bardzo r\u00f3\u017cne s\u0105 wzorce patriotyzmu m\u0142odego Polaka na pocz\u0105tku XXI wieku: od anachronicznych kompleks\u00f3w Polaka katolika do poczucia wolno\u015bci: mog\u0119 by\u0107 obywatelem \u015bwiata, nie przestaj\u0105c by\u0107 \u015bwiadomym swej inno\u015bci Polakiem” (za: http:\/\/www.se.pl\/wydarzenia\/kraj\/patriotyzm-to-nie-sztandary-to-codzienne-obowiazki_50856.html).
Z drugiej strony znajdowa\u0142a usprawiedliwienie dla Romana Pola\u0144skiego, zatrzymanego w Szwajcarii na podstawie ameryka\u0144skiego listu go\u0144czego za nierz\u0105d z nieletni\u0105 dziewczynk\u0105. Przyzna\u0142a wprawdzie, \u017ce jego „czyn by\u0142 wysoce naganny, to nie podlega dyskusji”, ale znajdowa\u0142a du\u017co wyrozumia\u0142o\u015bci dla jego postawy zar\u00f3wno sprzed kilkunastu lat, jak i obecnie: „Je\u017celi rzeczywi\u015bcie chcemy si\u0119 nachyli\u0107 nad przypadkiem Romana, musimy pami\u0119ta\u0107, w jakim by\u0142 w\u00f3wczas stanie emocjonalnym. Niew\u0105tpliwie po brutalnym zab\u00f3jstwie \u017cony i nienarodzonego dziecka jego \u017cycie nie by\u0142o normalne. W og\u00f3le jest cz\u0142owiekiem bardzo do\u015bwiadczonym przez los. Nie odkupi\u0105 tego s\u0142awa ani pieni\u0105dze. (…) M\u0142yny Bo\u017ce ameryka\u0144skiego prawa miel\u0105 powoli, za to nieub\u0142aganie. Ale w europejskiej kulturze prawnej istnieje poj\u0119cie przedawnienia. (…) Ja bym po prostu chcia\u0142a, aby sprawiedliwo\u015b\u0107 by\u0142a mniej agresywna ni\u017c ta, jak\u0105 proponuj\u0105 Stany Zjednoczone. (…) To, \u017ce ameryka\u0144ski system prawny reaguje teraz w ten spos\u00f3b, \u015bwiadczy o jego bezwzgl\u0119dno\u015bci. (…) Uwzgl\u0119dniaj\u0105c specyfik\u0119 ameryka\u0144skiego s\u0105downictwa – relacji pomi\u0119dzy s\u0119dziami a \u0142aw\u0105 przysi\u0119g\u0142ych – nie dziwi\u0119 si\u0119 Romanowi, \u017ce uciek\u0142” (za: http:\/\/www.se.pl\/wydarzenia\/kraj\/apeluje-nie-badzmy-hipokrytami_112497.html).

Proroctwo „Ekipy”<\/strong><\/p>\r\n

Holland znana jest r\u00f3wnie\u017c ze swoich feministycznych pogl\u0105d\u00f3w, bardzo tolerancyjnego stosunku do za\u017cywania narkotyk\u00f3w. Nie stroni\u0142a te\u017c od deklaracji politycznych w swoich filmach. W 2007 r. nakr\u0119ci\u0142a razem z siostr\u0105 Magdalen\u0105 \u0141azarkiewicz i c\u00f3rk\u0105 Katarzyn\u0105 Adamik serial fabularny „Ekipa” o kulisach sprawowania w\u0142adzy w Polsce. Aluzja by\u0142a bardzo czytelna. Autorka nawet nie stara\u0142a si\u0119 ukry\u0107 swoich sympatii. G\u0142\u00f3wnym bohaterem serialu jest osoba o znacz\u0105cym nazwisku Tu(r)sk(i). Przejmuje on urz\u0105d premiera, jest m\u0142odym idealist\u0105, kt\u00f3ry nie znosi politycznego bagna, stara si\u0119 zmieni\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 w misj\u0119.<\/p>\r\n

Na marginesie nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce Holland kilka lat temu, chyba jako jedyna osoba, w tajemniczy spos\u00f3b przewidzia\u0142a sytuacj\u0119 \u015bmierci prezydenta Polski, \u017ca\u0142oby narodowej i natychmiastowe przej\u0119cie w\u0142adzy przez konkurent\u00f3w politycznych. Dla tych scen warto przypomnie\u0107 sobie ten serial. <\/p>\r\n

Po wyborach parlamentarnych 2007 r. okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zauroczenie Holland Platform\u0105 Obywatelsk\u0105 bardzo szybko min\u0119\u0142o. Ekipa Tuska skonfliktowa\u0142a si\u0119 z ni\u0105 w trakcie prac nad ustaw\u0105 medialn\u0105.
Kazimierz Kutz w rozmowie z „Wprost” ironicznie wypowiada\u0142 si\u0119 o Holland: „Ona powinna si\u0119 zapisa\u0107 do PSL, bo tam kumoterstwo jest na porz\u0105dku dziennym. A ona przecie\u017c zawsze uprawia\u0142a pozytywny nepotyzm. Do ka\u017cdego filmu anga\u017cuje p\u00f3\u0142 swojej rodziny”.<\/p>\r\n

Natomiast sama Holland nie kry\u0142a oburzenia, kiedy nie mog\u0142a spotka\u0107 si\u0119 z premierem Tuskiem: „Bardzo by\u015bmy chcieli zasi\u0105\u015b\u0107 obok premiera. Kilkakrotnie zg\u0142aszali\u015bmy si\u0119 na rozmow\u0119 z nim albo z kt\u00f3rym\u015b z jego zast\u0119pc\u00f3w. (…) Blok. (…) A to ju\u017c prosz\u0119 ich zapyta\u0107. Mnie taka arogancja oburza. Jedyn\u0105 odpowied\u017a, jak\u0105 otrzymali\u015bmy z ust ministra Grupi\u0144skiego, to obelgi pod adresem moich koleg\u00f3w insynuuj\u0105ce, \u017ce ich dzia\u0142ania spowodowane s\u0105 tylko i wy\u0142\u0105cznie jakim\u015b partykularnym interesem. (…) Nie rozumiem, jaki interes mo\u017ce mie\u0107 ta ekipa, \u017ceby antagonizowa\u0107 tak wa\u017cne \u015brodowisko opiniotw\u00f3rcze jak ludzie kultury, kt\u00f3re stan\u0119\u0142o za nimi, na nich g\u0142osowa\u0142o, da\u0142o kredyt zaufania” (za: http:\/\/wiadomosci.dziennik.pl\/wydarzenia\/artykuly\/91843,holland-co-sie-stalo-z-ludzmi-platformy.html).

Antypisowska diagnoza<\/strong><\/p>\r\n

Jednak nawet w okresie och\u0142odzenia stosunk\u00f3w z PO Holland nie zrezygnowa\u0142a z antypisowskiej retoryki. Szczeg\u00f3lnie brutalnie wypowiada\u0142a si\u0119 o PiS i Jaros\u0142awie Kaczy\u0144skim po katastrofie smole\u0144skiej. W rozmowie z tygodnikiem „Wprost” Holland stwierdzi\u0142a: „Sekta, ale mimo to – najwi\u0119ksza partia opozycyjna. Mo\u017cemy zaklina\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 i m\u00f3wi\u0107, \u017ce to jest sekta, bo oni zachowuj\u0105 si\u0119 sekciarsko, nieracjonalnie. Oni, czyli Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski, maj\u0105 w tej chwili jedyny cel: zaw\u0142aszczy\u0107 jak najwi\u0119cej przestrzeni dla zw\u0142ok swojego brata, ju\u017c maj\u0105 Wawel, ju\u017c maj\u0105 powstanie warszawskie, teraz chc\u0105 mie\u0107 Pa\u0142ac Prezydencki. Za chwil\u0119 si\u0119 oka\u017ce, \u017ce to nie wystarczy, bo ta bestia jest strasznie \u017car\u0142oczna. Bo ten zmar\u0142y „wymaga” coraz wi\u0119cej. Jest to troch\u0119 pora\u017caj\u0105ce, szczeg\u00f3lnie je\u015bli si\u0119 zna\u0142o zmar\u0142ego prezydenta, kt\u00f3ry by\u0142 cz\u0142owiekiem do\u015b\u0107 niepozornym, a si\u0119 nagle okazuje, \u017ce on jest po \u015bmierci tak strasznie \u017car\u0142oczny, \u017ce musi mie\u0107 zamek kr\u00f3l\u00f3w, musi mie\u0107 Pa\u0142ac i powstanie itd. Tak\u0105 rekompensat\u0105 dla brata jest w\u0142a\u015bnie to zaw\u0142aszczenie przestrzeni, nieustanne przypominanie, nieustanne bicie w dzwony czy nieustanne bicie „po mordzie”. To psychologicznie jest ciekawe, natomiast politycznie przera\u017caj\u0105ce” („Wprost”, nr 34\/2010).<\/p>\r\n

Przy takich pogl\u0105dach Holland tylko kwesti\u0105 czasu by\u0142o porozumienie z rz\u0105dem Tuska. Dlatego nie stanowi\u0142a zaskoczenia wsp\u00f3lna konferencja i o\u015bwiadczenie o wsp\u00f3\u0142pracy. Kr\u00f3tki sp\u00f3r Holland z Platform\u0105 zako\u0144czy\u0142 si\u0119 w maju 2011 r., kiedy premier Tusk og\u0142osi\u0142 „Pakt dla kultury”, za\u015b nominacja do Oscara dla filmu „W ciemno\u015bci” by\u0107 mo\u017ce stanowi\u0142a dope\u0142nienie tego porozumienia.<\/p>\r\n

Piotr B\u0105czek<\/em><\/strong>

<\/p>\r\n

\r\n

Autor jest publicyst\u0105, politologiem.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W swoich filmach Agnieszka Holland wielokrotnie porusza\u0142a problem stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich, bezpodstawnie oskar\u017caj\u0105c Polak\u00f3w o antysemityzm. R\u00f3wnie\u017c najnowszy wyre\u017cyserowany przez ni\u0105 obraz „W ciemno\u015bci”, kt\u00f3ry zosta\u0142 wybrany jako polski kandydat do nagrody Oscara za 2011 rok, niesie wyj\u0105tkowo perfidny przekaz: Polacy pomagali \u017bydom g\u0142\u00f3wnie za pieni\u0105dze, a po wojnie w spos\u00f3b obrzydliwy pr\u00f3bowali czerpa\u0107 z tego […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65,66,18,97,20,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42350"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42350"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42350\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42350"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42350"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42350"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}